Anuvaka 5
ਮਨ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰੋਧ/ਵੈਰ, ਰੋਗ, ਦੁੱਸਵਪਨ (ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ), ਅਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਆਦਿ ਹਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕਰਮ ਇਸ ਅਨੁਵਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: (1) ਆਯੁ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਮਨਸ, ਪ੍ਰਜ್ಞਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਦੀ ਥਿਰਤਾ; (2) ਮਨ੍ਯੁ (ਕ੍ਰੋਧ) ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਅਤੇ ਸੱਮਨਸ (ਸੌਹਾਰਦ) ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ; (3) ਦਰਭਾ-ਘਾਹ ਰਾਹੀਂ ਵੈਰੀ ਤਾਪ ਨੂੰ ਠੰਢਾ/ਨਿਰਪ੍ਰਭ ਕਰਨਾ; (4) ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਥਿਰਤਾ ਦੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਅਚਲ ਕਰਨਾ; (5) ਦੁੱਸਵਪਨ (ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ) ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨਾ।
Suktas in Anuvaka 5
Sukta 41
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਾਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਧਨਾਂ—ਮਨ, ਚੇਤਨਾ/ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਆਕੂਤੀ (ਇਰਾਦਾ) ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ—ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਾਰਣਾ ਨਾਹ ਡਿਗੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਹ ਖਿੱਲਰੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਕੁਲ (ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ) ਨੂੰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ‘ਦੇਹ-ਰਖਵਾਲੇ’ (ਤਨੂਪਾਃ) ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰਤਯ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ।
Sukta 42
AV 6.42 ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ (ਮਨ੍ਯੁ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸੰਖੇਪ ਟੋਣਾ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ ਅਤੇ ਏਕਮਨਤਾ (ਸੰਮਨਸ) ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰ ਢਿੱਲੀ ਕਰਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਕਰਕੇ ਦਬਾਉਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦਣ ਵਰਗੀਆਂ ਦੇਹਕ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਉਪਮਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਵੈਰੀ ਬੋਲਚਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਗਿਆਕਾਰਤਾ ਤੇ ਸਾਥ-ਭਾਵ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 43
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਦರ್ಭ-ਘਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਠੋਸ, ਹੱਥੀਂ ਫੜੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਔਖਧੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨਯੁ (ਕ੍ਰੋਧ/ਵੈਰ ਦੀ ਤਪਸ਼) — ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠੇ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ — ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਦರ್ಭ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ: ਧਰਤੀ-ਜਨਮਿਆ, ਅਨੇਕਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ “ਹਥਿਆਰ” ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਿਸ਼ਸਤ੍ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 44
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸਥਿਰਤਾ-ਸੂਤਰ ਰਾਹੀਂ ਰੋਗ ਨੂੰ “ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਾ ਕੇ” ਰੋਕਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਚਲਦਾ ਜਗਤ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰੁੱਖ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰੋਗ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਟਕਣਾ ਛੱਡ ਕੇ ਥਿਰ ਖੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਅਣਗਿਣਤ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਰਵੋਤਮ ਭੇਸ਼ਜ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਤ-ਜਨਿਤ ਵਿਕਾਰਾਂ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਾਣਕਾ (Viṣāṇakā) ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 45
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਦੁಃਸਵਪਨ—ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤਿਤ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ—ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾਤਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਮਨ-ਦੋਸ਼’ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਜਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਕਿ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੋਸ਼ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਹਟਾ ਦੇਵੇ—ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ/ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਸਮਾਨ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਭੁੱਲ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sukta 46
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਟੋਣਾ ਦੁಃਸਵਪਨ (ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੀ, ਸੀਮਾਵਰਤੀ (ਲਿਮਿਨਲ) ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਪਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ (ਵਰੁਣਾਨੀ ਅਤੇ ਯਮ) ਦਰਸਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਜਤਾਕੇ, ਭਜਨ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੀੜਕ ਦੀ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣਨ ਲਈ ਬਾਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਹਵਾਲਗੀ-ਸੂਤਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੈਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਗੀ ਦੀ ਰਾਤ ਭਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਹਰਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Sukta 47
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਸੂਕਤ ਸੋਮ-ਯਾਗ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜਨਾਂ (ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ, ਅਤੇ ਤੀਜੀ) ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਰਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਤ-ਤੱਤ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਹੇਠ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭੇਟ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ’ (ਸ੍ਵਿ-ਇਸ਼ਟੀ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਿਤੁਅਲ ਵਿੱਚ ਚੂਕ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣੀ ਹੈ—“ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗੋ”—ਅਤੇ ਸਹੀ ਕਰਮ ਨੂੰ ਠੋਸ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣੀ: ਦੀਰਘ ਆਯੁ, ਸਾਂਝਾ ਪੋਸ਼ਣ/ਸਹਭੋਜਨ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਅਤੇ ‘ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ’ (ਵਸ੍ਯਸ)।
Sukta 48
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਸ੍ਵਸਤਿਵਾਚਨ (ਸ਼ੁਭਤਾ-ਸੂਤਰ) ਯਜਮਾਨ ਦੀ ਰਸਮ ਦੌਰਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਲਈ ਵੇਦਿਕ ਛੰਦਾਂ (ਛੰਦਸ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਯੇਨ, ਜਗਤੀ ਨਾਲ ਭੁ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਕ-ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ’ (ਰਭ-) ਕਰਕੇ, ਕਰਤਾ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਪਰਮ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 49
ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਗਨੀ-ਸਤਵ ਸੂਕਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟੋਣੇ/ਮੰਤਰ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਕ੍ਰੂਰ’ ਹਾਨੀ ਅੱਗੇ ਅਗਨੀ ਅਜੈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਤਾਪ/ਤੇਜਨਾ ਨਾਲ ਮੈਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਕੁਰੇਦਣ/ਕੁਤਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਂ ਧਾਗੇ ਵਰਗੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਲਾਂ ਦੀ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵਾਚ ਦੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ’ (ਨਿਕਾਸ) ਵੱਲ ਧੱਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹੇਠ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 50
ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਆਥਰਵਣਿਕ ਟੋਣਾ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੌ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੌਂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਤਰਡਾ/ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿੱਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ, ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਅਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਿਰ ਕੱਟੋ, ਪਿੱਠ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰੋ, ਮੂੰਹ ਬੰਨ੍ਹੋ’ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਆਗਿਆਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੌ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਾਂਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਵਿਸ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਠਾਰ/ਭੰਡਾਰ ਘਰ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੱਖਿਆਸ਼ੁਦਾ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਕੱਟਣ-ਕੁਰੇਦਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰਸਮ ਰਾਹੀਂ ਹਟਾਉਣਾ—ਇਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.