Mantra 3

Sukta 34

Sanskrit (Devanagari)

अरसं कृत्रिमं नादमरसाः सप्त विस्रसः । अपेतो जङ्गिडामतिमिषुमस्तेव शातय

IAST Transliteration

arásaṁ kṛtrímaṁ nā́dam arasā́ḥ saptá vísrasaḥ | apéto jaṅgiḍā́d atimíṣuṁ ásteva śātaya ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Sapless be the fabricated roar; sapless, sevenfold, let them fall asunder. Driven off by Jaṅgiḍa—shatter the over-mastering missile, as one would a weapon.

Translation

ਰਸਹੀਣ ਹੋਵੇ ਉਹ ਬਣਾਵਟੀ ਗੱਜਣਾ; ਰਸਹੀਣ, ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਟੁੱਟ-ਵਿੱਖਰ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਣ। ਜੰਗਿਡਾ ਵੱਲੋਂ ਭਜਾਏ ਹੋਏ—ਅਤਿਮੀਸ਼ੁ (atimīṣu) ਉਸ ਅਤਿ-ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਣ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ।

Word by Word

• अरसम्: tasteless, sapless
• अरसम्: कर्म (विशेषणरूपेण कर्मपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अरस् (प्रातिपदिक) / अ-रस (निर्रस)

• कृत्रिमम्: artificial, made
• कृत्रिमम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्रिम (प्रातिपदिक)

• नादम्: sound, noise
• नादम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)

• अरसायाः: of the tasteless (one)
• अरसायाः: सम्बन्ध (genitive: ‘of/ belonging to the tasteless one’)
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: अरस (प्रातिपदिक)

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (संख्या-विशेषण)
• Type: Numeral
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• विस्रसः: scattered, loosened, fallen apart
• विस्रसः: कर्तृ (उक्त-समूहः ‘they’)
• Type: Adjective (kṛdanta) / Noun (used adjectivally)
• Root: वि-स्रस् (धातु) → विस्रस (कृदन्त/प्रातिपदिक ‘fallen apart’)

• अपेतः: gone away, departed
• अपेतः: कर्तृ/भाव (predicate: ‘has gone away’)
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: अप-इ (धातु) → अपेत (कृदन्त)

• जङ्गिडात्: from the jaṅgiḍa (disease/demon-name)
• जङ्गिडात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: जङ्गिड (प्रातिपदिक; रोग/कृमि/दोष-नाम AV-विशेष)

• अतिमिषुम्: a very swift/keen arrow
• अतिमिषुम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective (used as noun)
• Root: अति-मिषु (प्रातिपदिक; ‘अतिशयेन मिषु’—अत्यन्त-तीक्ष्ण/वेगवान् बाणः)

• अस्त: is
• अस्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) — ‘to be’

• इव: like, as
• इव: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• शातय: a cutter/slayer; sharp (one)
• शातय: कर्तृ (उपमान-पद: ‘like a …’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शातय (प्रातिपदिक; ‘शात’/‘शाति’—तीक्ष्ण/छेदनशील; AV-प्रयोगे विशेषण)

Attribution

Rishi: Atharvanic (Jaṅgiḍa-maṇi cycle).

Devata: Jaṅgiḍa (apotropaic agent) and the negated kṛtyā/missile as adversary.

Chandas: Anuṣṭubh.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From identifying false threat → commanding collapse → decisive break.","listener_experience":"Courage and clarity; sense of intercepting danger before impact.","intensity":6}