Mantra 81

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

तस्येदं वर्चस्तेजः प्राणमायुर्नि वेष्टयामीदमेनमधराञ्चं पादयामि

IAST Transliteration

tásya idáṃ várcas téjaḥ prāṇám ā́yur ní veṣṭayāmi idám enam adharā́ñcam pādayāmi

English Translation (Griffith/Whitney)

This lustre of his, this fiery might, his breath, his life—these I wrap and wind about; this man I make downward-turned, I force him down beneath.

Translation

ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਵਰਚਸ, ਇਹ ਤੇਜ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਲਪੇਟ ਲਪੇਟ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਧੋਮੁਖ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (वेष्टयामि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वर्चः: lustre, radiance
• वर्चः: कर्म (वेष्टयामि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वर्चस् (प्रातिपदिक)

• तेजः: splendour, energy
• तेजः: कर्म (वेष्टयामि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)

• प्राणम्: breath, vital force
• प्राणम्: कर्म (वेष्टयामि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म (वेष्टयामि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• नि: down/into; (as prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable (prefix)
• Root: नि (उपसर्ग)

• वेष्टयामि: I wrap/enclose
• वेष्टयामि: कर्तृ (अहं)
• Type: Verb
• Root: √वेष्ट् (वेष्टने) / वेष्टयति

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (पादयामि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एनम्: him
• एनम्: कर्म (पादयामि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: एतद्/एनद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अधराञ्चम्: downward-facing, turned down
• अधराञ्चम्: कर्म-विशेषण (एनम्)
• Type: Adjective
• Root: अधराञ्च् (प्रातिपदिक; अधर + आञ्च्)

• पादयामि: I cause (him) to go/step; I drive/lead
• पादयामि: कर्तृ (अहं)
• Type: Verb
• Root: √पद् (गतौ) → causative पादयति

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified here).

Devata: Brahman (spell-force) operating upon varcas/tejas/prāṇa/āyus as quasi-deities/powers.

Chandas: Irregular Atharvanic cadence; not securely assignable without full hymn metrical audit.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From appropriation (taking his powers) to decisive coercion (forcing him down).","listener_experience":"A tightening, commanding force; sense of overpowering control.","intensity":8}