Mantra 20

Sukta 9

Sanskrit (Devanagari)

यास्ते ग्रीवा ये स्कन्धा याः पृष्टीर्याश्च पर्शवः । आमिक्षां दुह्रतां दात्रे क्षीरं सर्पिरथो मधु

IAST Transliteration

yā́s te grīvā́ yé skandhā́ yā́ḥ pṛṣṭī́r yā́ś ca párśavaḥ | āmíkṣāṁ duhratāṁ dātré kṣī́raṁ sárpir átho mádhu

English Translation (Griffith/Whitney)

Thy neck, thy shoulders, thy backs, and thy ribs—let them be milked for the giver: clotted milk, milk, and ghee, and honey besides.

Translation

ਹੇ (ਗਾਂ/ਪਸ਼ੂ), ਤੇਰੀ ਗਰਦਨ, ਤੇਰੇ ਮੋਢੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਪੱਸਲੀਆਂ—ਦਾਤੇ ਲਈ ਦੁਹੀਆਂ ਜਾਣ: ਆਮિક્ષਾ (ਜਮਿਆ ਦੁੱਧ), ਦੁੱਧ, ਘਿਉ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਹਿਦ।

Word by Word

• याः: which (fem. pl.)
• याः: विशेषण (सम्बन्ध) — ‘ग्रीवाः/स्कन्धाः/पृष्ठीः/पर्शवः’ इत्येषां विशेषणम्
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: thy/your
• ते: सम्बन्ध (Genitive possessor)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ग्रीवाः: necks
• ग्रीवाः: कर्तृ/विषय (उद्देश्य-वस्तु) — ‘याः …’ इत्यस्य आश्रयः
• Type: Noun
• Root: ग्रीवा (प्रातिपदिक)

• ये: which (masc. pl.)
• ये: विशेषण (सम्बन्ध) — ‘स्कन्धाः’ इत्यस्य
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्कन्धाः: shoulders
• स्कन्धाः: कर्तृ/विषय (उद्देश्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध (प्रातिपदिक)

• याः: which (fem. pl.)
• याः: विशेषण (सम्बन्ध) — ‘पृष्ठीः’ इत्यस्य
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृष्ठीः: backs (back-parts)
• पृष्ठीः: कर्म (उद्देश्य-वस्तु) — सूचीकरणे ‘याः …’ सह
• Type: Noun
• Root: पृष्ठी (प्रातिपदिक)

• याः: which (fem. pl.)
• याः: विशेषण (सम्बन्ध) — ‘पर्शवः’ इत्यस्य
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय (conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च

• पर्शवः: ribs/sides
• पर्शवः: कर्तृ/विषय (उद्देश्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: पर्शु (प्रातिपदिक) / पर्श्व (प्रातिपदिक) — ‘rib/side’

• आमिक्षाम्: curdled milk; milk-mixture (āmikṣā)
• आमिक्षाम्: कर्म (दोह्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: आमिक्षा (प्रातिपदिक)

• दुह्रताम्: let them milk
• दुह्रताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दुह् (धातु)

• दात्रे: for the giver / to the donor
• दात्रे: सम्प्रदान (for/to the giver)
• Type: Noun
• Root: दात्र (प्रातिपदिक) / दातृ (प्रातिपदिक) — ‘giver; (also) sickle’

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: कर्म (दोह्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)

• सर्पिः: ghee
• सर्पिः: कर्म
• Type: Noun
• Root: सर्पिस् (प्रातिपदिक)

• अथो: and also
• अथो: समुच्चय/अनुक्रम (and also)
• Type: Indeclinable
• Root: अथो (अथ + उ)

• मधु: honey
• मधु: कर्म
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Cow as abundance; Payas (milk) as effective power

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"Steady naming of supports → gentle command → sweet closure.","listener_experience":"Groundedness, security, contentment.","intensity":3}