Adhyaya 10

Verse 1

तयोर् विहरतोर् एवं रामकेशवयोर् व्रजे प्रावृड् _व्यतीता विकसत्सरोजा चाभवच् छरत्

ଏହିପରି ରାମ ଓ କେଶବ ବ୍ରଜରେ ବିହାର କରୁଥିବା ସମୟରେ ବର୍ଷାଋତୁ ଅତିବାହିତ ହେଲା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମଯୁକ୍ତ ଶରତ ଋତୁ ଆଗମନ କଲା।

Verse 2

अवापुस् तापम् अत्यर्थं शफर्यः पल्वलोदके पुत्रक्षेत्रादिसक्तेन ममत्वेन यथा गृही

ଛୋଟ ପୋଖରୀର ଉପଳା ଜଳରେ ମାଛମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ; ସେପରି ପୁତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ର ଆଦିରେ ଆସକ୍ତ ଗୃହସ୍ଥ ‘ମୋର’ ମମତାବନ୍ଧନରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗେ।

Verse 3

मयूरा मौनिनस् तस्थुः परित्यक्तमदा वने असारतां परिज्ञाय संसारस्येव योगिनः

ମୟୂରମାନେ ବନରେ ମୌନ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଲେ, ଗର୍ବ ତ୍ୟାଗ କରି; ଯୋଗୀମାନେ ସଂସାରର ଅସାରତା ଜାଣିବା ପରି।

Verse 4

उत्सृज्य जलसर्वस्वं विमलाः सितमूर्तयः तत्यजुश् चाम्बरं मेघा गृहं विज्ञानिनो यथा

ନିଜ ଭିତରର ସମସ୍ତ ଜଳ ଝରାଇ, ନିର୍ମଳ ଧଳା ଦେହବାନ୍ ମେଘମାନେ ପରେ ଆକାଶକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଯେପରି ବିଜ୍ଞାନୀ (ବିବେକୀ) ଲୋକ ଆସକ୍ତିର ଗୃହ ଛାଡ଼ନ୍ତି।

Verse 5

शरत्सूर्यांशुतप्तानि ययुः शोषं सरांसि च बह्वालम्बिममत्वेन हृदयानीव देहिनाम्

ଶରତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ତପ୍ତ ହୋଇ ସରୋବର ଓ ପୋଖରୀମାନେ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ; ସେପରି ଅନେକ ଆଶ୍ରୟକୁ ‘ମୋର’ ବୋଲି ମମତାରେ ଧରିଥିବା ଦେହୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ।

Verse 6

कुमुदैः शरदम्भांसि योग्यतालक्षणं ययुः अवबोधैर् मनांसीव संबन्धम् अमलात्मनाम्

କୁମୁଦ ଫୁଲ ଫୁଟିବାରେ ଶରତ୍ ଜଳ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟତାର ଲକ୍ଷଣ ପାଇଲା; ସେପରି ସତ୍ୟ ଅବବୋଧ ଉଦୟେ ମନ ଅମଲାତ୍ମାମାନଙ୍କ ସହ ପବିତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

Verse 7

तारकाविमले व्योम्नि रराजाखण्डमण्डलः चन्द्रश् चरमदेहात्मा योगी साधुकुले यथा

ତାରାଭରା ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଖଣ୍ଡ ମଣ୍ଡଳରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା—ଯେପରି ଚରମ ଦେହରେ ସ୍ଥିତ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀ ସାଧୁସମାଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 8

शनकैः शनकैस् तीरं तत्यजुश् च जलाशयाः ममत्वं क्षेत्रपुत्रादिरूढम् उच्चैर् यथा बुधाः

ଯେପରି ସରୋବର ଓ ଜଳାଶୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କର ତଟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କ୍ରମେ ‘ମୋର’ ବୋଲି ମମତ୍ୱ—କ୍ଷେତ୍ର, ପୁତ୍ର ଆଦିରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ରୁଢ଼—ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

Verse 9

पूर्वत्यक्तैः सरोऽम्भोभिर् हंसा योगं पुनर् ययुः क्लेशैः कुयोगिनो ऽशेषैर् अन्तरायहता इव

ପୂର୍ବେ ତ୍ୟାଗ କରା ସରୋବରର ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ହଂସମାନେ ପୁନଃ ଯୋଗପଥକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେପରି କୁଯୋଗୀମାନେ—ଅନ୍ତରାୟରେ ଆହତ ଓ ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶରେ ପୀଡ଼ିତ—ମନେ ଦୁଃଖରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଶିଷ୍ଟାଚାରକୁ ଫେରନ୍ତି।

Verse 10

निभृतो ऽभवद् अत्यर्थं समुद्रः स्तिमितोदकः क्रमावाप्तमहायोगो निश्चलात्मा यथा यतिः

ସମୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରବ ହେଲା; ତାହାର ଜଳ ସ୍ଥିମିତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ—ଯେପରି କ୍ରମେ ମହାଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଯତି ଅଚଳ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 11

सर्वत्रातिप्रसन्नानि सलिलानि तदाभवन् ज्ञाते सर्वगते विष्णौ मनांसीव सुमेधसाम्

ତେବେ ସର୍ବତ୍ର ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲା—ସର୍ବଗତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜଣାଗଲାବେଳେ—ଯେପରି ପରମ ସାକ୍ଷାତ୍କାରେ ସୁମେଧାମାନଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 12

बभूव विमलं व्योम शरदाध्वस्ततोयदम् योगाग्निदग्धक्लेशौघं योगिनाम् इव मानसम्

ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ହେଲା—ଶରତ୍‌କାଳେ ବର୍ଷାମେଘ ହଟିଗଲେ ଯେପରି; ଯୋଗାଗ୍ନିରେ କ୍ଲେଶସମୂହ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ଯୋଗୀଙ୍କ ମନ ଯେପରି ନିର୍ମଳ ହୁଏ।

Verse 13

सूर्यांशुजनितं तापं निन्ये तारापतिः शमम् अहंकारोद्भवं दुःखं विवेकः सुमहान् इव

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣଜନିତ ତାପକୁ ତାରାପତି ଚନ୍ଦ୍ର ଶମରେ ନେଇଯାଏ; ସେପରି ଅହଂକାରଜନିତ ଦୁଃଖକୁ ମହାନ୍ ବିବେକ ଶାନ୍ତ କରେ।

Verse 14

नभसो ऽब्दान् भुवः पङ्कं कालुष्यं चाम्भसः शरत् इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्रत्याहार इवाहरत्

ଶରତ୍ ଆକାଶରୁ ମେଘ, ପୃଥିବୀରୁ ପଙ୍କ, ଜଳରୁ କାଳୁଷ୍ୟ ହଟାଇଲା—ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବିଷୟରୁ ପଛକୁ ଟାଣେ।

Verse 15

प्राणायाम इवाम्भोभिः सरसां कृतपूरकैः अभ्यस्यते ऽनुदिवसं रेचकाकुम्भकादिभिः

ପୂରକ, ରେଚକ, କୁମ୍ଭକ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଯେପରି ପ୍ରାଣାୟାମ ଦିନେଦିନେ ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ, ସେପରି ସରୋବରର ଜଳ ପୁନଃପୁନଃ ପୂରି ନିଜ ଲୟରେ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 16

विमलाम्बरनक्षत्रे काले चाभ्यागते व्रजम् ददर्शेन्द्रमहारम्भाय्(अ) (उ)द्यतांस् तान् व्रजौकसः

ବିମଲାମ୍ବର ନକ୍ଷତ୍ରକାଳ ଆସିଲେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଦେଖିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାରମ୍ଭ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଉଦ୍ୟତ, ଗୋପବସତି ଉପରେ ପଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

Verse 17

कृष्णस् तान् उत्सुकान् दृष्ट्वा गोपान् उत्सवलालसान् कौतूहलाद् इदं वाक्यं प्राह वृद्धान् महामतिः

ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଆତୁର ଓ ଉତ୍ସୁକ ଗୋପମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୌତୁହଳମୟ ଲୀଳାଭାବରେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 18

को ऽयं शक्रमहो नाम येन वो हर्ष आगतः प्राह तं नन्दगोपश् च पृच्छन्तम् अतिसादरम्

“ଏହି ‘ଶକ୍ରମହ’ କିଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏତେ ହର୍ଷ ହେଲା?”—ଏମିତି ନନ୍ଦଗୋପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦରରେ ପ୍ରଶ୍ନକରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 19

मेघानां पयसां चेशो देवराजः शतक्रतुः तेन संचोदिता मेघा वर्षन्त्य् अम्बुमयं रसम्

ଦେବରାଜ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ଓ ଜଳର ଅଧିପତି; ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମେଘମାନେ ଜଳମୟ ରସ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 20

तद् वृष्टिजनितं सस्यं वयम् अन्ये च देहिनः वर्तयामोपभुञ्जानास् तर्पयामश् च देवताः

ସେହି ବର୍ଷାରୁ ଧାନ୍ୟ ଜନ୍ମେ; ତାହା ଭୋଗ କରି ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେହୀଜନ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁ, ଏବଂ ସେହି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ କରୁ।

Verse 21

क्षीरवत्य इमा गावो वत्सवत्यश् च निर्वृताः तेन संवर्धितैः सस्यैस् तुष्टाः पुष्टा भवन्ति वै

ଏହି ଗାଈମାନେ ଦୁଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଛା ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ; ସେହିପରି ସଂବର୍ଧିତ ଧାନ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 22

नासस्या नातृणा भूमिर् न बुभुक्षार्दितो जनः दृश्यते यत्र दृश्यन्ते वृष्टिमन्तो बलाहकाः

ସେଇ ଦେଶରେ ଭୂମି କେବେ ଧାନ୍ୟହୀନ ନୁହେଁ, ତୃଣହୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ଲୋକ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ—କାରଣ ସେଠାରେ ସଦା ବର୍ଷାଭରା ମେଘ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।

Verse 23

भौमम् एतत् पयो दुग्धं गोभिः सूर्यस्य वारिदः पर्जन्यः सर्वलोकस्य भवाय भुवि वर्षति

ଏହି ଭୌମ ପୟ—ଦୁଗ୍ଧସଦୃଶ ପୋଷଣ—ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଗୋଭିଃ ପରି ଦୋହି ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏବଂ ସେହି ଜଳଧର ମେଘ ପର୍ଜନ୍ୟରୂପେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଭୂମିରେ ବର୍ଷା କରେ।

Verse 24

तस्मात् प्रावृषि राजानः सर्वे शक्रं मुदा युताः महैः सुरेशम् अर्चन्ति वयम् अन्ये च मानवाः

ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରାବୃଷ୍ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମହା ଆଚାର-ବିଧିରେ ଦେବେଶ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ଆମେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 25

नन्दगोपस्य वचनं श्रुत्वेत्थं शक्रपूजने कोपाय त्रिदशेन्द्रस्य प्राह दामोदरस् तदा

ଶକ୍ରପୂଜା ବିଷୟରେ ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିଦଶେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିବ ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ଅନୁମାନ କରି, ଦାମୋଦର ସେତେବେଳେ କହିଲେ।

Verse 26

न वयं कृषिकर्तारो वाणिज्याजीविनो न च गावो ऽस्मद्दैवतं तात वयं वनचरा यतः

ଆମେ ନ କୃଷିକର୍ତ୍ତା, ନ ବାଣିଜ୍ୟରେ ଜୀବିକା କରୁ; ତାତ, ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମର ଇଷ୍ଟଦେବତା ନୁହେଁ—କାରଣ ଆମେ ସ୍ୱଭାବତଃ ବନଚର।

Verse 27

आन्वीक्षिकी त्रयी वार्ता दण्डनीतिस् तथापरा विद्याचतुष्टयं चैतद् वार्ताम् अत्र शृणुष्व मे

ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ, ତ୍ରୟୀ ବେଦ, ବାର୍ତ୍ତା (ଜୀବିକା-ଶାସ୍ତ୍ର) ଏବଂ ଦଣ୍ଡନୀତି—ଏହି ଚାରିଟି ମିଶି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମୋଠାରୁ ବାର୍ତ୍ତା-ବିଷୟକ ଉପଦେଶ ଶୁଣ।

Verse 28

कृषिर् वणिज्या तद्वच् च तृतीयं पशुपालनम् विद्या ह्य् एका महाभाग वार्ता वृत्तित्रयाश्रया

କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ, ଏବଂ ତୃତୀୟ ପଶୁପାଳନ—ଏହି ତିନିଟି ଜୀବିକାକୁ ‘ବାର୍ତ୍ତା’ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଏହା ଏକେଇ ବିଦ୍ୟା; କାରଣ ବାର୍ତ୍ତା-ଜ୍ଞାନ ଏହି ତିନି ବୃତ୍ତିରେ ଆଶ୍ରିତ।

Verse 29

कर्षकाणां कृषिर् वृत्तिः पण्यं विपणिजीविनाम् अस्माकं गौः परा वृत्तिर् वार्ताभेदैर् इयं त्रिभिः

କୃଷକମାନଙ୍କର ବୃତ୍ତି କୃଷି; ବ୍ୟାପାରରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଣ୍ୟ-ବିକ୍ରୟ ହିଁ ଆଧାର। କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଇଁ ଗୋ ହିଁ ପରମ ବୃତ୍ତି—କାରଣ ଏହି ବାର୍ତ୍ତା ତିନି ଭେଦରେ ବୁଝାଯାଏ।

Verse 30

विद्यया यो यया युक्तस् तस्य सा दैवतं महत् सैव पूज्यार्चनीया च सैव तस्योपकारिका

ଯେ ଯେଉଁ ବିଦ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଦେବତା ସମାନ। ସେଇ ବିଦ୍ୟା ପୂଜ୍ୟ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନୀୟ, ଏବଂ ସେଇ ତାଙ୍କର ଉପକାରିଣୀ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ଉନ୍ନତ କରେ।

Verse 31

यो ऽन्यस्याः फलम् अश्नन् वै पूजयत्य् अपरां नरः इह च प्रेत्य चैवासौ तात नाप्नोति शोभनम्

ଯେ ପୁରୁଷ ଗୋଟିଏ ସ୍ତ୍ରୀର ଫଳ ଭୋଗ କରି ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ—ହେ ତାତ—ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ କୌଣସି ଶୁଭ ଲାଭ କରେ ନାହିଁ।

Verse 32

कृष्यन्ताः प्रथिताः सीमाः सीमान्तं च पुनर् वनम् वनान्ता गिरयः सर्वे ते चास्माकं परा गतिः

ଯେ ଭୂମିକୁ ଚାଷ କରି ହଳ ତଳେ ଆଣାଯାଇଛି, ସେହିଁ ଆମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୀମାଚିହ୍ନ; ସୀମା ପାରେ ପୁଣି ବନ। ଏବଂ ବନର ଶେଷ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଯେ ପର୍ବତମାନେ—ସେମାନେ ହିଁ ଆମର ପରା ଗତି, ଶେଷ ସୀମା।

Verse 33

न द्वारबन्धावरणा न गृहक्षेत्रिणस् तथा सुखिनस् त्व् अखिले लोके यथा वै चक्रचारिणः

ଦ୍ୱାରର ବନ୍ଧନ ଓ କବାଟ-କୁଣ୍ଡାଳରେ ଆବୃତ ଲୋକ ସତ୍ୟ ସୁଖୀ ନୁହେଁ; ଘର ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଗୃହସ୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ନୁହେଁ। ସମଗ୍ର ଲୋକରେ ‘ଚକ୍ରଚାରୀ’—ଯାହାଙ୍କ ରାଜଚକ୍ର ନିର୍ବିଘ୍ନ ଘୁରେ—ସେମାନଙ୍କ ପରି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 34

श्रूयन्ते गिरयश् चामी वने ऽस्मिन् कामरूपिणः तत् तद् रूपं समास्थाय रमन्ते स्वेषु सानुषु

ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଏହି ବନରେ କିଛି ପର୍ବତ କାମରୂପୀ—ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସେ ସେ ରୂପ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜ ଢାଳମାନେ ଉପରେ ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 35

यदा चैते ऽपराध्यन्ते तेषां ये काननौकसः तदा सिंहादिरूपैस् तान् घातयन्ति महीधराः

ଯେତେବେଳେ ସେହି ବନବାସୀମାନେ ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପର୍ବତାଧିପତିମାନେ ସିଂହ ଆଦି ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଘାତ କରନ୍ତି।

Verse 36

गिरियज्ञस् त्व् अयं तस्माद् गोयज्ञश् च प्रवर्त्यताम् किम् अस्माकं महेन्द्रेण गावः शैलाश् च देवताः

ଏହିପରି ଏହା ପର୍ବତ-ଯଜ୍ଞ ହେଉ, ଏବଂ ଗୋ-ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଉ। ଆମକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କାହିଁକି? ଗାଈ ଓ ପର୍ବତମାନେ ହିଁ ଆମର ଦେବତା।

Verse 37

मन्त्रयज्ञपरा विप्राः सीरयज्ञाश् च कर्षकाः गिरिगोयज्ञशीलाश् च वयम् अद्रिवनाश्रयाः

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠ; କୃଷକମାନେ ହଳ-ଯଜ୍ଞରେ ଚାଷ କରନ୍ତି; ଆମେ ପର୍ବତ-ବନବାସୀ ଗିରି ଓ ଗୋ-ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ।

Verse 38

तस्माद् गोवर्धनः शैलो भवद्भिर् विविधार्हणैः अर्च्यतां पूज्यतां मेध्यं पशुं हत्वा विधानतः

ଏହେତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଘ୍ୟ-ଉପହାରରେ ଗୋବର୍ଧନ ଶୈଳକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା-ପୂଜା କର; ଏବଂ ବିଧିମତେ ମେଧ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ) ପଶୁକୁ ଯଜ୍ଞାର୍ପଣ କରି ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କର।

Verse 39

सर्वघोषस्य संदोहो गृह्यतां मा विचार्यताम् भोज्यन्तां तेन वै विप्रास् तथा ये चाभिवाञ्छकाः

ସମଗ୍ର ଗୋଷ୍ଠର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କର—ବିଚାର କରି ବିଳମ୍ବ କରନି। ତାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଅ, ଏବଂ ଯେ ଯାଚକ ଆସନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ କର।

Verse 40

समर्चिते कृते होमे भोजितेषु द्विजातिषु शरत्पुष्पकृतापीडाः परिगच्छन्तु गोगणाः

ଅର୍ଚ୍ଚନା-ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ହୋମ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଇଲେ, ଶରତ୍ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ସଜିତ ଗୋ-ଗଣକୁ ଆଦରସହ ଆଗକୁ ପଠାଅ।

Verse 41

एतन् मम मतं गोपाः संप्रीत्या क्रियते यदि ततः कृता भवेत् प्रीतिर् गवाम् अद्रेस् तथा मम

ହେ ଗୋପମାନେ, ଏହା ମୋର ମତ: ଯଦି ଏହା ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଗାଈମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ତୁଷ୍ଟ ହେବ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବି।

Verse 42

इति तस्य वचः श्रुत्वा नन्दाद्यास् ते व्रजौकसः प्रीत्युत्फुल्लमुखा विप्र साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन्

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦ ଆଦି ବ୍ରଜବାସୀ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖେ “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲିଲେ।

Verse 43

शोभनं ते मतं वत्स यद् एतद् भवतोदितम् तत् करिष्यामहे सर्वं गिरियज्ञः प्रवर्त्यताम्

“ବତ୍ସ, ତୁମ ମତ ଅତି ଶୋଭନ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ। ଆମେ ସବୁ ତଦନୁସାରେ କରିବୁ; ଗୋବର୍ଧନ-ଗିରି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।”

Verse 44

तथा च कृतवन्तस् ते गिरियज्ञं व्रजौकसः दधिपायसमांसाद्यैर् ददुः शैलबलिं ततः

ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଗିରି-ଯଜ୍ଞ କଲେ; ପରେ ଦହି, ପାୟସ, ମାଂସ ଆଦି ନିବେଦନରେ ଶୈଳକୁ ବଲି (ହବି) ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 45

द्विजांश् च भोजयाम् आसुः शतशो ऽथ सहस्रशः

ଏବଂ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ—ପ୍ରଥମେ ଶତଶଃ, ପରେ ସହସ୍ରଶଃ।

Verse 46

गावः शैलं ततश् चक्रुर् अर्चितास् ताः प्रदक्षिणम् ऋषभाश् चापि नर्दन्तः सतोया जलदा इव

ତାପରେ ପୂଜିତ ଗାଈମାନେ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ; ଋଷଭମାନେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଜନ କରି ଜଳଭରା ମେଘ ପରି ଲାଗିଲେ।

Verse 47

गिरिमूर्धनि कृष्णो ऽपि शैलो ऽहम् इति मूर्तिमान् बुभुजे ऽन्नं बहु तदा गोपवर्याहृतं द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପର୍ବତଶିଖରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସାକାର ରୂପ ଧାରି “ମୁଁ ହିଁ ପର୍ବତ” ବୋଲି କହି ଗୋପଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆଣିଥିବା ବହୁ ଅନ୍ନ ସେତେବେଳେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 48

तेनैव कृष्णो रूपेण गोपैः सह गिरेः शिरः अधिरुह्यार्चयाम् आस द्वितीयाम् आत्मनस् तनुम्

ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେହି ରୂପରେ ଗୋପମାନଙ୍କ ସହ ପର୍ବତଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କରି, ସେଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହକୁ ଯେପରି ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 49

अन्तर्धानं गते तस्मिन् गोपा लब्ध्वा ततो वरान् कृत्वा गिरिमहं गोष्ठं निजम् अभ्याययुः पुनः

ସେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବା ପରେ, ଗୋପମାନେ ବର ପାଇ ତାହା ସେଇ ମହାପର୍ବତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୁଣି ନିଜ ଗୋଷ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ।