Adhyaya 8

Verse 1

भगवन् भगवान् देवः संसारविजिगीषुभिः समाख्याहि जगन्नाथो विष्णुर् आराध्यते यथा

ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଦେବଦେବ, ସଂସାରକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକମାନେ ଜଗନ୍ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିପରି ଆରାଧନା କରନ୍ତି—ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 2

आराधिताच् च गोविन्दाद् आराधनपरैर् नरैः यत् प्राप्यते फलं श्रोतुं तच् चेच्छामि महामुने

ହେ ମହାମୁନି, ଆରାଧନାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି, ସେଥିକୁ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 3

यत् पृच्छति भवान् एतत् सगरेण महात्मना और्वः प्राह यथा पृष्टस् तन् मे कथयतः शृणु

ଆପଣ ଯାହା ପଚାରୁଛନ୍ତି, ସେଇ କଥା ମହାତ୍ମା ସଗର ରାଜା ମଧ୍ୟ ଏକଦା ପଚାରିଥିଲେ; ଏବଂ ସେପରି ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଔର୍ବ ମୁନି ଯେପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ସେହିପରି ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 4

सगरः प्रणिपत्येदम् और्वं पप्रच्छ भार्गवम् विष्णोर् आराधनोपायसंबन्धं मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଗର ରାଜା ପ୍ରଣାମ କରି ଭାର୍ଗବ ଔର୍ବ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନାର ଉପାୟ ଓ ତାହାର ସତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।

Verse 5

फलं चाराधिते विष्णौ यत् पुंसाम् अभिजायते स चाह पृष्टो यत् तेन तन् मैत्रेयाखिलं शृणु

ମୈତ୍ରେୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣ—ପରମ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଫଳ ଜନ୍ମେ, ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ସେ ତାହାହିଁ କହିଲେ।

Verse 6

भौमान् मनोरथान् स्वर्गं स्वर्गवन्द्यं तथास्पदम् प्राप्नोत्य् आराधिते विष्णौ निर्वाणम् अपि चोत्तमम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଆରାଧନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭୌମ ମନୋରଥସିଦ୍ଧି, ସ୍ୱର୍ଗ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା ଉଚ୍ଚ ପଦ—ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ପରେ ଉତ୍ତମ ନିର୍ବାଣ ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 7

यद् यद् इच्छति यावच् च फलम् आराधिते ऽच्युते तत् तद् आप्नोति राजेन्द्र भूरि स्वल्पम् अथापि वा

ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ଓ ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହେ—ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ; ବହୁ ହେଉ କି ସ୍ୱଳ୍ପ।

Verse 8

यत् तु पृच्छसि भूपाल कथम् आराध्यते हि सः तद् अहं सकलं तुभ्यं कथयामि निबोध मे

ହେ ଭୂପାଳ, ତୁମେ ପଚାରୁଛ—ସେ କିପରି ଆରାଧ୍ୟ—ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଣ।

Verse 9

वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परः पुमान् विष्णुर् आराध्यते पन्था नान्यस् तत्तोषकारणम्

ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଆଚାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ତାହାଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ; ତାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷର କାରଣ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନୁହେଁ।

Verse 10

यजन् यज्ञान् यजत्य् एनं जपत्य् एनं जपन् नृप घ्नंस् तथान्यान् हिनस्त्य् एनं सर्वभूतो यतो हरिः

ହେ ନୃପ, ଯେ ଯଜ୍ଞ କରେ ସେ ସତ୍ୟରେ ତାହାକୁ ହିଁ ପୂଜେ; ଯେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରେ ସେ ତାହାକୁ ହିଁ ଜପେ। ଯେ ଅନ୍ୟକୁ ହିଂସା କରେ ସେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ହିଁ ହିଂସା କରେ, କାରଣ ହରି ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 11

तस्मात् सदाचारवता पुरुषेण जनार्दनः आराध्यते स्ववर्णोक्तधर्मानुष्ठानकारिणा

ଏହେତୁ ସଦାଚାରୀ ପୁରୁଷ—ଯେ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ—ତାହାଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନ ଆରାଧିତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶାସିତ ଧର୍ମ ହିଁ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନିବେଦନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 12

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रश् च पृथिवीपते स्वधर्मतत्परो विष्णुम् आराधयति नान्यथा

ହେ ପୃଥିବୀପତେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର—ଯେ କେହି ହେଉ, ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ତତ୍ପର ରହିଲେ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 13

परापवादं पैशुन्यम् अनृतं च न भाषते अन्योद्वेगकरं वापि तोष्यते तेन केशवः

ଯେ ପରନିନ୍ଦା, ପୈଶୁନ୍ୟ (ଚୁଗଲି) ଓ ଅନୃତ କଥା କହେନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ମନକୁ ଉଦ୍ବେଗ କରାଏ ଏମିତି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନ କହେ—ତାହାର ସଂୟତ ବାଣୀରେ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 14

परपत्नीपरद्रव्यपरहिंसासु यो मतिम् न करोति पुमान् भूप तोष्यते तेन केशवः

ହେ ଭୂପ, ଯେ ପୁରୁଷ ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପରହିଂସା ପ୍ରତି ମନ ମଧ୍ୟ ନ କରେ—ତାହାର ଏହି ଅନ୍ତଃସଂୟମରେ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 15

न ताडयति नो हन्ति प्राणिनो ऽन्यांश् च देहिनः यो मनुष्यो मनुष्येन्द्र तोष्यते तेन केशवः

ହେ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନ ମାରେ, ନ ତାଡ଼େ, ଓ ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରେ—ତାହାଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 16

देवद्विजगुरूणां यः शुश्रूषासु सदोद्यतः तोष्यते तेन गोविन्दः पुरुषेण नरेश्वर

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ପୁରୁଷ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସେବାରେ ସଦା ଉଦ୍ୟତ—ତାହାଦ୍ୱାରା ଗୋବିନ୍ଦ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 17

यथात्मनि च पुत्रे च सर्वभूतेषु यस् तथा हितकामो हरिस् तेन तोष्यते सर्वदा सुखम्

ଯେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତ ଚାହେ ଏବଂ ନିଜ ଓ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଯେପରି ଚିନ୍ତା ରଖେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖେ—ତାହାଦ୍ୱାରା ହରି ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ; ସେ ସାର୍ବହିତଜନିତ ସୁଖରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 18

यस्य रागादिदोषेण न दुष्टं नृप मानसम् विशुद्धचेतसा विष्णुस् तोष्यते तेन सर्वदा

ହେ ନୃପ! ଯାହାର ମନ ରାଗାଦି ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯାହାର ଚେତନା ବିଶୁଦ୍ଧ—ତାହାଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

वर्णाश्रमेषु ये धर्माः शास्त्रोक्ता नृपसत्तम तेषु तिष्ठन् नरो विष्णुम् आराधयति नान्यथा

ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଯେ ଧର୍ମମାନ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ ମାତ୍ର ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 20

तद् अहं श्रोतुम् इच्छामि वर्णधर्मान् अशेषतः तथैवाश्रमधर्मांश् च द्विजवर्य ब्रवीहि तान्

ଏହେତୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶେଷରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଆଶ୍ରମଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ଦୟାକରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 21

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च यथाक्रमम् त्वम् एकाग्रमना भूत्वा शृणु धर्मान् मयोदितान्

ଯଥାକ୍ରମେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବି। ତୁମେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୋଦ୍ୱାରା କଥିତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।

Verse 22

दानं दद्याद् यजेद् देवान् यज्ञैः स्वाध्यायतत्परः नित्योदकी भवेद् विप्रः कुर्याच् चाग्निपरिग्रहम्

ସେ ଦାନ ଦେଉ, ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ, ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ରୁହୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିତ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳାଚାର ପାଳନ କରୁ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ-ପାଳନ କରୁ।

Verse 23

वृत्त्यर्थं याजयेच् चान्यान् अन्यान् अध्यापयेत् तथा कुर्यात् प्रतिग्रहादानं गुर्वर्थं न्यायतो द्विजः

ଯଥୋଚିତ ଜୀବିକାର୍ଥେ ଦ୍ୱିଜ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇପାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇପାରେ। ଗୁରୁସେବା ଓ ପାଳନାର୍ଥେ ସେ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଭାବେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ।

Verse 24

सर्वलोकहितं कुर्यान् नाहितं कस्यचिद् द्विजः मैत्री समस्तभूतेषु ब्राह्मणस्योत्तमं धनम्

ଦ୍ୱିଜ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ କରୁ, କାହାରି ଅହିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀ—ଏହାହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନ।

Verse 25

ग्राव्णि रत्ने च पारक्ये समबुद्धिर् भवेद् द्विजः ऋताव् अभिगमः पत्न्यां शस्यते चास्य पार्थिव

ହେ ରାଜନ୍, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ ପଥର, ରତ୍ନ ଓ ପରଧନ ପ୍ରତି ସମବୁଦ୍ଧି ରଖିବା ଉଚିତ; ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କେବଳ ତାଙ୍କ ଋତୁକାଳରେ ଗମନ କରିବା ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ।

Verse 26

दानानि दद्याद् इच्छातो द्विजेभ्यः क्षत्रियो ऽपि हि यजेच् च विविधैर् यज्ञैर् अधीयीत च पार्थिवः

ହେ ପାର୍ଥିବ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉ; ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞରେ ଯଜନ କରୁ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ।

Verse 27

शस्त्राजीवो महीरक्षा प्रवरा तस्य जीविका तस्यापि प्रथमे कल्पे पृथिवीपरिपालनम्

ତାହାର ଜୀବିକା ଶସ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମ ଥିଲା ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷା। ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ତାହାର ଜୀବନକାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ପୃଥିବୀ ପରିପାଳନ।

Verse 28

धरित्रीपालनेनैव कृतकृत्यो नराधिपः भवन्ति नृपतेर् अंशा यतो यज्ञादिकर्मणाम्

ଧରିତ୍ରୀର ପାଳନ କରିଲେ ମାତ୍ର ରାଜା କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ; କାରଣ ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମର ଅଂଶ ଓ ପ୍ରବାହ ରାଜାଠାରୁ ହିଁ ଚାଲିଥାଏ।

Verse 29

दुष्टानां शासनाद् राजा शिष्टानां परिपालनात् प्राप्नोत्य् अभिमतांल् लोकान् वर्णसंस्थाकरो नृपः

ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରି ଏବଂ ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରି ରାଜା ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକ ପାଏ; କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣ-ସଂସ୍ଥାକୁ ସ୍ଥିର କରୁଥିବା ନୃପ ଧର୍ମର ଆଧାର।

Verse 30

पशुपाल्यं वणिज्यं च कृषिं च मनुजेश्वर वैश्याय जीविकां ब्रह्मा ददौ लोकपितामहः

ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର, ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଜୀବିକାରୂପେ ପଶୁପାଳନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ କୃଷି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ।

Verse 31

तस्याप्य् अध्ययनं यज्ञो दानं धर्मश् च शस्यते नित्यनैमित्तिकादीनाम् अनुष्ठानं च कर्मणाम्

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରାଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମାଚରଣ ପ୍ରଶଂସନୀୟ; ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକାଦି କର୍ମର ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

द्विजातिसंश्रयं कर्म तादर्थ्यं तेन पोषणम् क्रयविक्रयजैर् वापि धनैः कारूद्भवेन वा

ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥାଇ ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟାନୁକୂଳ କର୍ମ କରି ତାହାଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁ; କିମ୍ବା କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟଜନିତ ଧନ ଅଥବା କାରୁଶିଳ୍ପଜନିତ ଆୟରେ ପୋଷଣ କରୁ।

Verse 33

दानं च दद्याच् छूद्रो ऽपि पाकयज्ञैर् यजेत च पित्र्यादिकं च वै सर्वं शूद्रः कुर्वीत तेन वै

ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଉ, ପାକଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜନ କରୁ; ଏବଂ ପିତୃକର୍ମାଦି ସମସ୍ତ ବିଧି ଶୂଦ୍ର ତେଣୁହିଁ ପ୍ରକାରେ କରୁ।

Verse 34

भृत्यादिभरणार्थाय सर्वेषां च परिग्रहः ऋतुकालाभिगमनं स्वदारेषु महीपते

ହେ ମହୀପତେ, ଭୃତ୍ୟାଦିଙ୍କ ଭରଣପୋଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରିତଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ପରିଗ୍ରହ (ସାଧନସଂଗ୍ରହ) କର; ଏବଂ ଋତୁକାଳରେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଗମନ କର।

Verse 35

दया समस्तभूतेषु तितिक्षा नाभिमानिता सत्यं शौचम् अनायासो मङ्गलं प्रियवादिता

ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ସହନଶୀଳ କ୍ଷମା, ଅହଂକାରହୀନ ନମ୍ରତା, ସତ୍ୟ, ଶୌଚ, ଅନାୟାସ ସରଳତା, ଆଚରଣରେ ମଙ୍ଗଳ, ଏବଂ ମଧୁର ପ୍ରିୟବାଣୀ—ଏହିମାନେ ଧର୍ମାନୁଗତ ଜୀବନର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 36

मैत्र्य् अस्पृहा तथा तद्वद् अकार्पण्यं नरेश्वर अनसूया च सामान्या वर्णानां कथिता गुणाः

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିବା ଗୁଣ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀ, ଆକାଂକ୍ଷା-ରହିତତା, କୃପଣତା-ଶୂନ୍ୟ ଉଦାର ହୃଦୟ, ଏବଂ ଅନସୂୟା (ଇର୍ଷ୍ୟାର ଅଭାବ)—ମୁଁ କହିଲି।

Verse 37

आश्रमाणां च सर्वेषाम् एते सामान्यलक्षणाः गुणांस् तथापद्धर्मांश् च विप्रादीनाम् इमाञ् छृणु

ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ। ଏବେ ବିପ୍ରାଦି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁଣ ଓ ଆପଦ୍ଧର୍ମ ନିୟମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 38

क्षात्रं कर्म द्विजस्योक्तं वैश्यकर्म तथापदि राजन्यस्य च वैश्योक्तं शूद्रकर्म न चैतयोः

ଆପଦକାଳରେ ଦ୍ୱିଜ ପାଇଁ କ୍ଷାତ୍ରକର୍ମ ଓ ବୈଶ୍ୟକର୍ମ କରିବା କୁହାଯାଇଛି; ରାଜନ୍ୟ (କ୍ଷତ୍ରିୟ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବୈଶ୍ୟଜୀବିକା କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୂଦ୍ରକର୍ମ ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ।

Verse 39

सामर्थ्ये सति तत् त्याज्यम् उभाभ्याम् अपि पार्थिव तद् एवापदि कर्तव्यं न कुर्यात् कर्मसंकरम्

ହେ ପାର୍ଥିବ! ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ସେହି ପଥ ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଆପଦକାଳରେ ସେହି ପଥ ହିଁ କରଣୀୟ। କର୍ମସଂକର କରନି—ଧର୍ମକୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-ଗୋଲମାଳ ସୃଷ୍ଟି କରନି।

Verse 40

इत्य् एते कथिता राजन् वर्णधर्मा मया तव धर्मम् आश्रमिणां सम्यग् ब्रुवतो मे निशामय

ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ କହିଦେଲି। ଏବେ ସାବଧାନରେ ଶୁଣ—ଚାରି ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବାମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧର୍ମକୁ ମୁଁ କ୍ରମେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି।