
सामवेद–अथर्ववेदशाखाः, पुराणसंहिता, अष्टादशपुराणानि, विद्यास्थानानि (Sāma/Atharvan branches, Purāṇa compendium, 18 Purāṇas, knowledge taxonomy)
ପରାଶର ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ଜୈମିନି ସାମବେଦକୁ କିପରି ବିଭାଜନ କଲେ। ସୁମନ୍ତୁ ଓ ସୁକର୍ମା ଦ୍ୱାରା ପରମ୍ପରା ରକ୍ଷିତ ହେଲା; ସୁକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂହିତାକୁ ହଜାର ଶାଖାରେ ବିସ୍ତାର କରି, ଦୁଇ ମହାବ୍ରତୀ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌସଲ୍ୟ, ପୌଷ୍ପିଞ୍ଜି ଓ ପନ୍ଦର ଉଦୀଚ୍ୟ ସାମଗଙ୍କ ନାମ ଆସେ; ହିରଣ୍ୟନାଭରୁ ପ୍ରାଚ୍ୟ ସାମଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଲୋକାକ୍ଷି, କୁଥୁମି, କୁଷୀଦୀ, ଲାଙ୍ଗଲୀ ଅନେକ ଶାଖା ବଢ଼ାଇଲେ; କୃତି ଚବିଶ ସଂହିତା ଶିଖାଇଲେ। ପରେ ଅଥର୍ବବେଦ ପରମ୍ପରାରେ ସୁମନ୍ତୁ କବନ୍ଧକୁ ଶିଖାଇ, ସେ ଦେବଦର୍ଶ ଓ ପଥ୍ୟ ପାଇଁ ବିଭାଜନ କଲା। ଦେବଦର୍ଶଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ମୌଦ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମବଲି, ଶୌଲ୍କାୟନି, ପିପ୍ପଲାଦ; ପଥ୍ୟ ଧାରାରେ ଜାଜଲି, କୁମୁଦାଦି, ଶୌନକ ବଭ୍ରବ ଓ ସୈନ୍ଧବ (ସଂଜ୍ଞିନ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସାର କରି, ଆଙ୍ଗିରସ ଓ ଶାନ୍ତିକଲ୍ପ ଆଦି କଲ୍ପ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ୟାସ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଦିଆ ପୁରାଣସଂହିତା ଛଅ ଶିଷ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବାହିତ—କାଶ୍ୟପ, ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଶାଂଶପାୟନ, ରୋମହର୍ଷଣିକା ମୂଳସଂହିତା କୁହାଯାଏ। ଅଧ୍ୟାୟ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଓ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ (ସର୍ଗ, ପ୍ରତିସର୍ଗ, ବଂଶ, ମନ୍ୱନ୍ତର, ବଂଶାନୁଚରିତ) ଗଣାଇ କହେ—ଏହି କଥା ହିଁ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣ; ସମସ୍ତର ପରମ କାରଣ ଓ ଅର୍ଥ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମାତ୍ର।
Verse 1
सामवेदतरोः शाखा व्यासशिष्यः स जैमिनिः क्रमेण येन मैत्रेय बिभेद शृणु तन् मम
ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଜୈମିନି ସାମବେଦର ମହାଗୀତ-ବୃକ୍ଷର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ କିପରି ବିଭାଜନ କଲେ, ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 2
सुमन्तुस् तस्य पुत्रो ऽभूत् सुकर्मास्याप्य् अभूत् सुतः अधीतवन्ताव् एकैकां संहितां तौ महामुनी
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁମନ୍ତୁ ହେଲେ, ଏବଂ ସୁମନ୍ତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁକର୍ମା ହେଲେ। ସେଇ ଦୁଇ ମହାମୁନି ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକେକ ସଂହିତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ପରମ୍ପରା ରକ୍ଷା କଲେ।
Verse 3
साहस्रं संहिताभेदं सुकर्मा तत्सुतस् ततः चकार तं च तच्छिष्यौ जगृहाते महाव्रतौ
ତାପରେ ସୁକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂହିତାକୁ ସହସ୍ର ଭେଦରେ ବିନ୍ୟାସ କଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ମହାବ୍ରତୀ ଶିଷ୍ୟ ସେହି ପରମ୍ପରାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ରକ୍ଷା କଲେ।
Verse 4
हिरण्यनाभः कौसल्यः पौष्पिञ्जिश् च द्विजोत्तम उदीच्याः सामगाः शिष्यास् तस्य पञ्चदश स्मृताः
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌସଲ୍ୟ ଓ ପୌଷ୍ପିଞ୍ଜି ସ୍ମରଣୀୟ; ଏବଂ ଉଦୀଚ୍ୟ ଦେଶର ସାମଗମାନେ—ମୋଟ ପନ୍ଦର ଶିଷ୍ୟ—ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ।
Verse 5
हिरण्यनाभात् तावत्यः संहिता यैर् द्विजोत्तमैः गृहीतास् ते ऽपि चोच्यन्ते पण्डितैः प्राच्यसामगाः
ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ଠାରୁ ସେହି ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଗ୍ରହଣ କରି ରକ୍ଷା କଲେ; ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ପ୍ରାଚ୍ୟସାମଗ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି—ପୂର୍ବ ସାମନ ପରମ୍ପରାର ପାଳକ।
Verse 6
लोकाक्षिः कुथुमिश् चैव कुषीदी लाङ्गलिस् तथा पौष्पिञ्जिशिष्यास् तद्भेदैः संहिता बहुलीकृताः
ଏହିପରି ଲୋକାକ୍ଷି, କୁଥୁମି, କୁଷୀଦୀ ଓ ଲାଙ୍ଗଲି—ଏବଂ ପୌଷ୍ପିଞ୍ଜିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ—ନିଜନିଜ ଭେଦଦ୍ୱାରା ସଂହିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକ ପାଠଭେଦରେ ବହୁଳ କଲେ।
Verse 7
हिरण्यनाभशिष्यश् च चतुर्विंशतिसंहिताः प्रोवाच कृतिनामासौ शिष्येभ्यः सुमहामतिः
ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମହାମତି କୃତି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚବିଶଟି ସଂହିତା ଉପଦେଶ କଲେ; ଏହାଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରା ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
Verse 8
तैश् चापि सामवेदो ऽसौ शाखाभिर् बहुलीकृतः अथर्वणाम् अथो वक्ष्ये संहितानां समुच्चयम् अथर्ववेदं स मुनिः सुमन्तुर् अमितद्युतिः
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାମବେଦ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶାଖାରେ ବହୁଳ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଅଥର୍ବଣ ସଂହିତାମାନଙ୍କର ସମୁଚ୍ଚୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିମାନ ମୁନି ସୁମନ୍ତୁଙ୍କୁ ଅଥର୍ବବେଦ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା।
Verse 9
शिष्यम् अध्यापयाम् आस कबन्धं सो ऽपि तं द्विधा कृत्वा तु देवदर्शाय तथा पथ्याय दत्तवान्
ସେ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ କବନ୍ଧଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାପନ କଲେ; କବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସେହି ପବିତ୍ର ଶିକ୍ଷାକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଗୋଟିଏ ଭାଗ ଦେବଦର୍ଶଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗ ପଥ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଲେ।
Verse 10
देवदर्शस्य शिष्यास् तु मौद्गो ब्रह्मबलिस् तथा शौल्कायनिः पिप्पलादस् तथान्यो मुनिसत्तम
ଦେବଦର୍ଶଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମୌଦ୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମବଲି, ଶୌଲ୍କାୟନି ଓ ପିପ୍ପଲାଦ—ଏବଂ ଆଉ ଜଣେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
Verse 11
पथ्यस्यापि त्रयः शिष्याः कृता यैर् द्विज संहिताः जाजलिः कुमुदादिश् च तृतीयः शौनको द्विज
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପଥ୍ୟଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତିନି ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଂହିତାମାନେ ରଚିତ ହେଲା—ଜାଜଲି, କୁମୁଦାଦି, ଏବଂ ତୃତୀୟ ଦ୍ୱିଜ ଶୌନକ।
Verse 12
शौनकस् तु द्विधा कृत्वा ददाव् एकां तु बभ्रवे द्वितीयां संहितां प्रादात् सैन्धवाय च संज्ञिने
ଶୌନକ ତାହାକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି ଗୋଟିଏ ପାଠ ବଭ୍ରବଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂହିତା ‘ସଂଜ୍ଞିନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ସୈନ୍ଧବଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 13
सैन्धवान् मुञ्जकेशश् च ऽभिनद् वेदं द्विधा पुनः नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च
ସୈନ୍ଧବ ଓ ମୁଞ୍ଜକେଶ ପୁନର୍ବାର ବେଦକୁ ଦୁଇଭାଗ କଲେ; ନକ୍ଷତ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବେଦମାନଙ୍କ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସଂହିତାମାନଙ୍କର ବିଭାଗ କଲେ।
Verse 14
चतुर्थः स्याद् आङ्गिरसः शान्तिकल्पश् च पञ्चमः श्रेष्ठास् त्व् अथर्वणाम् एते संहितानां विकल्पकाः
ଚତୁର୍ଥ ସଂହିତାକୁ ଆଙ୍ଗିରସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଞ୍ଚମଟି ଶାନ୍ତିକଳ୍ପ। ଏମାନେ ଅଥର୍ବଣମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ୍ପରା—ସଂହିତାମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ବିନ୍ୟାସ।
Verse 15
आख्यानैश् चाप्य् उपाख्यानैर् गाथाभिः कल्पशुद्धिभिः पुराणसंहितां चक्रे पुराणार्थविशारदः
ପୁରାଣାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ ମହାଖ୍ୟାନ, ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗାଥା ଏବଂ କଳ୍ପ-ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରମବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ପୁରାଣ-ସଂହିତା ରଚନା କଲେ।
Verse 16
प्रख्यातो व्यासशिष्यो ऽभूत् सूतो वै रोमहर्षणः पुराणसंहितां तस्मै ददौ व्यासो महामुनिः
ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ; ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ପୁରାଣ-ସଂହିତା ଅର୍ପଣ କଲେ, ଯେପରି ଧର୍ମ, ରାଜା, ଯୁଗ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ପବିତ୍ର ସ୍ମୃତି କାଳେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।
Verse 17
सुमतिश् चाग्निवर्चाश् च मित्रायुः शांशपायनः अकृतव्रणो ऽथ सावर्णिः षट् शिष्यास् तस्य चाभवन्
ତାଙ୍କର ଛଅ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ—ସୁମତି, ଅଗ୍ନିବର୍ଚ୍ଚା, ମିତ୍ରାୟୁ, ଶାଂଶପାୟନ, ଅକୃତବ୍ରଣ ଏବଂ ପରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରା କ୍ରମେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
Verse 18
काश्यपः संहिताकर्ता सावर्णिः शांशपायनः रोमहर्षणिका चान्या तिसॄणां मूलसंहिता
କାଶ୍ୟପ ସଂହିତାକର୍ତ୍ତା ହେଲେ; ସେପରି ସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ଶାଂଶପାୟନ। ଆଉ ଏକ ‘ରୋମହର୍ଷଣିକା’ ମଧ୍ୟ—ଏହିମାନେ ତିନି ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ସଂହିତା।
Verse 19
चतुष्टयेनाप्य् एतेन संहितानाम् इदं मुने
ହେ ମୁନି, ଏହି ଚତୁର୍ବିଧ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସଂହିତାମାନଙ୍କର ମୂଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।
Verse 20
आद्यं सर्वपुराणानां पुराणं ब्राह्मम् उच्यते अष्टादश पुराणानि पुराणज्ञाः प्रचक्षते
ସମସ୍ତ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦ୍ୟ ପୁରାଣ ‘ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ପୁରାଣ ଅଷ୍ଟାଦଶ ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରନ୍ତି।
Verse 21
ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा तथान्यं नारदीयं च मार्कण्डेयं च सप्तमम्
ବ୍ରାହ୍ମ, ପାଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଶୈବ; ତଥା ଭାଗବତ; ପରେ ନାରଦୀୟ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ—ଏହିମାନେ ସପ୍ତମ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଗଣ୍ୟ।
Verse 22
आग्नेयम् अष्टमं चैव भविष्यं नवमं तथा दशमं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गम् एकादशं स्मृतम्
ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଅଷ୍ଟମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଭବିଷ୍ୟ ନବମ; ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ଦଶମ; ଲୈଙ୍ଗ (ଲିଙ୍ଗ) ଏକାଦଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 23
वाराहं द्वादशं चैव स्कान्दं चात्र त्रयोदशम् चतुर्दशं वामनं च कौर्मं पञ्चदशं स्मृतम् मात्स्यं च गारुडं चैव ब्रह्माण्डं च ततः परम्
ବାରାହ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାଦଶ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ; ଏଠାରେ ସ୍କାନ୍ଦ ତ୍ରୟୋଦଶ; ବାମନ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ; କୌର୍ମ ପଞ୍ଚଦଶ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ତାପରେ ମାତ୍ସ୍ୟ, ଗାରୁଡ ଏବଂ ପଛେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ।
Verse 24
सर्गश् च प्रतिसर्गश् च वंशो मन्वन्तराणि च सर्वेष्व् एतेषु कथ्यन्ते वंशानुचरितं च यत्
ସର୍ଗ ଓ ପ୍ରତିସର୍ଗ, ବଂଶ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର—ଏ ସମସ୍ତରେ ବଂଶାନୁଚରିତ, ଅର୍ଥାତ୍ ବଂଶପରମ୍ପରାର ଇତିହାସ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହୁଏ।
Verse 25
यद् एतत् तव मैत्रेय पुराणं कथ्यते मया एतद् वैष्णवसंज्ञं वै पाद्मस्य समनन्तरम्
ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ପୁରାଣ କହୁଛି, ତାହା ‘ବୈଷ୍ଣବ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ପାଦ୍ମ ପୁରାଣ ପରେ ସତ୍ୱର ଏହାର ସ୍ଥାନ।
Verse 26
सर्गे च प्रतिसर्गे च वंशमन्वन्तरादिषु कथ्यते भगवान् विष्णुर् अशेषेष्व् एव सत्तम
ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟିରେ, ବଂଶ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତରାଦି ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ସର୍ବପ୍ରକାରେ କଥିତ ହେଉଛନ୍ତି କେବଳ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ—ସେଇ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ହେ ସତ୍ତମ।
Verse 27
अङ्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्य् एताश् चतुर्दश
ବେଦାଙ୍ଗ, ଚାରି ବେଦ, ମୀମାଂସା, ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତୃତ ପରମ୍ପରା, ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର—ଏହିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଚୌଦ ପ୍ରକାର ବିଦ୍ୟା।
Verse 28
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश् चैव ते त्रयः अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्य् अष्टादशैव ताः
ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ଗାନ୍ଧର୍ବବେଦ—ଏହି ତିନି; ଏବଂ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏପରି ଭାବେ ବିଦ୍ୟା ମୋଟେ ଅଠାର।
Verse 29
ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः राजर्षयः पुनस् तेभ्य ऋषिप्रकृतयस् त्रयः
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଜ୍ଞେୟ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁନଃ ଦେବର୍ଷିମାନେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁନଃ ରାଜର୍ଷିମାନେ। ଏପରି ଭାବେ ଋଷିମାନଙ୍କ ତିନି ମୂଳ ପ୍ରକୃତି (ଶ୍ରେଣୀ) ଜଣାଯାଏ।
Verse 30
इति शाखाः समाख्याताः शाखाभेदास् तथैव च कर्तारश् चैव शाखानां भेदहेतुस् तथोदितः
ଏପରି ଭାବେ ଶାଖାମାନେ ଘୋଷିତ ହେଲେ, ତଥା ସେମାନଙ୍କର ଭେଦମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସେଇ ଶାଖାମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତା (ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ)ମାନେ ଓ ଭେଦ ହେବାର କାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ କହାଗଲା।
Verse 31
सर्वमन्वन्तरेष्व् एवं शाखाभेदाः समाः स्मृताः
ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବେଦଶାଖାମାନଙ୍କର ଏହି ବିଭାଗ ସମାନ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; କାଳଚକ୍ରରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ସଂରକ୍ଷିତ।
Verse 32
प्राजापत्या श्रुतिर् नित्या तद्विकल्पास् त्व् इमे द्विज
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଶ୍ରୁତି ନିତ୍ୟ; ଏଠାରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଶିକ୍ଷାମାନେ ତାହାର ବିକଳ୍ପରୂପ, ପର୍ୟାୟ ମାତ୍ର।
Verse 33
एतत् तवोदितं सर्वं यत् पृष्टो ऽहम् इह त्वया मैत्रेय वेदसंबद्धं किम् अन्यत् कथयामि ते
ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ବେଦସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି। ଏବେ ଆଉ କ’ଣ ତୁମକୁ କହିବି?
Sarga (primary creation), Pratisarga (re-creation after dissolution), Vaṃśa (genealogies), Manvantara (cycles of Manus), and Vaṃśānucarita (histories of dynasties and their kings).
Parāśara states that the Purāṇa he is narrating is called “Vaiṣṇava,” placed immediately after the Padma, and that across all its topics it speaks of Bhagavān Viṣṇu alone—centering Viṣṇu as the supreme reality and cause (Jagat-kāraṇa).