Adhyaya 4

Verse 1

आद्यो वेदश् चतुष्पादः शतसाहस्रसंमितः ततो दशगुणः कृत्स्नो यज्ञो ऽयं सर्वकामधुक्

ଆଦି ବେଦ ଚତୁଷ୍ପାଦ ଏବଂ ଶତସାହସ୍ର ପରିମିତ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମଗ୍ର ଯଜ୍ଞ ତାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ମହାନ—ସମସ୍ତ କାମନା ଦେଇଥିବା କାମଧେନୁ ସମ।

Verse 2

ततो ऽत्र मत्सुतो व्यासो ऽष्टाविंशतितमे ऽन्तरे वेदम् एकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत् प्रभुः

ତେବେ ଏହି ଚକ୍ରରେ ମୋ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ—ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଅନ୍ତରେ—ଏକମାତ୍ର ଚତୁଷ୍ପାଦ ବେଦକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ।

Verse 3

यथा तु तेन वै व्यस्ता वेदव्यासेन धीमता वेदास् तथा समस्तैस् तैर् व्यस्ता व्यासैस् तथा मया

ଯେପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବେଦବ୍ୟାସ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ, ସେପରି ପରେ ପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାସମାନେ—ଏବଂ ସେହିପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ—କଲୁ।

Verse 4

तद् अनेनैव वेदानां शाखाभेदान् द्विजोत्तम चतुर्युगेषु रचितान् समस्तेष्व् अवधारय

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହି ବିବରଣୀରୁ ଚତୁର୍ୟୁଗରେ ରଚିତ ବେଦଶାଖାଭେଦଗୁଡ଼ିକୁ ସମଗ୍ରରୂପେ ଅବଧାରଣ କର।

Verse 5

कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् को ऽन्यो हि भुवि मैत्रेय महाभारतकृद् भवेत्

କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ବୋଲି ଜାଣ। କାରଣ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ପୃଥିବୀରେ ମହାଭାରତ ରଚିବାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ସମର୍ଥ?

Verse 6

तेन व्यस्ता यथा वेदा मत्पुत्रेण महात्मना द्वापरे ह्य् अत्र मैत्रेय तन् मे शृणु यथार्थतः

ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ଏହି ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମୋ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର ଯେପରି ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ, ତାହା ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଯଥାର୍ଥରେ ଶୁଣ।

Verse 7

ब्रह्मणा चोदितो व्यासो वेदान् व्यस्तुं प्रचक्रमे अथ शिष्यान् स जग्राह चतुरो वेदपारगान्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବ୍ୟାସ ମହର୍ଷି ବେଦମାନଙ୍କୁ ସୁସଂଗଠିତ କରି ବିଭାଜନ କରିବା ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରେ ସେ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଚାରି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସେହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରା ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।

Verse 8

ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः वैशम्पायननामानं यजुर्वेदस्य चाग्रहीत्

ସେହି ମହାମୁନି ପୈଳଙ୍କୁ ଋଗ୍ବେଦର ଶ୍ରାବକ ଓ ପ୍ରଚାରକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ଯଜୁର୍ବେଦର ଧାରକ ଭାବେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ନାମକ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 9

जैमिनिं सामवेदस्य तथैवाथर्ववेदवित् सुमन्तुस् तस्य शिष्यो ऽभूद् वेदव्यासस्य धीमतः

ଧୀମାନ ବେଦବ୍ୟାସ ଜୈମିନିଙ୍କୁ ସାମବେଦର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଅଥର୍ବବେଦବିଦ୍ ସୁମନ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 10

रोमहर्षणनामानं महाबुद्धिं महामुनिः सूतं जग्राह शिष्यं स इतिहासपुराणयोः

ମହାମୁନି ମହାବୁଦ୍ଧି ସୂତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣର ଧାରକ-ପ୍ରବକ୍ତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 11

एक आसीद् यजुर्वेदस् तं चतुर्धा व्यकल्पयत् चातुर्होत्रम् अभूद् यस्मिंस् तेन यज्ञम् अथाकरोत्

ଯଜୁର୍ବେଦ ପୂର୍ବେ ଏକଟି ମାତ୍ର ଥିଲା; ତାହାକୁ ସେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ସେଠାରୁ ଚାତୁର୍ହୋତ୍ର—ଚାରି ପୁରୋହିତ-କାର୍ଯ୍ୟ—ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏବଂ ସେହି ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 12

आध्वर्यवं यजुर्भिस् तु ऋग्भिर् होत्रं तथा मुनिः औद्गात्रं सामभिश् चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्य् अथर्वभिः

ସେଇ ମୁନି ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁର ପଦ, ଋକ୍‌ମନ୍ତ୍ରରେ ହୋତୃର ପଦ, ସାମଗାନରେ ଉଦ୍ଗାତୃର ପଦ ଏବଂ ଅଥର୍ବସୂକ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମ-ପୁରୋହିତତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 13

ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् मुनिः यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः

ତାପରେ ସେଇ ମୁନି ଋଚାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧୃତ କରି ଋଗ୍ବେଦ ରଚିଲେ; ଯଜୁଃସୂତ୍ରରୁ ଯଜୁର୍ବେଦ ଏବଂ ସାମଗାନରୁ ସାମବେଦ ଗଢ଼ିଲେ।

Verse 14

राज्ञस् त्व् अथर्ववेदेन सर्वकर्माणि स प्रभुः कारयाम् आस मैत्रेय ब्रह्मत्वं च यथास्थितिः

କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ—ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଅଥର୍ବବେଦ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ; ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଯଥାସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିର ରହିଲା।

Verse 15

सो ऽयम् एको महावेदतरुस् तेन पृथक्कृतः चतुर्धा तु ततो जातं वेदपादपकाननम्

ଏହିପରି ସେଇ ଏକ ମହାବେଦ—ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଭାଗରେ ପୃଥକ୍ କରାଗଲା; ଏବଂ ସେଠାରୁ ବେଦଶାଖା-ଉପଶାଖାର ଅରଣ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 16

बिभेद प्रथमं विप्र पैल ऋग्वेदपादपम् इन्द्रप्रमतये प्रादाद् बाष्कलाय च संहिते

ହେ ବିପ୍ର, ପ୍ରଥମେ ପୈଲ ଋଗ୍ବେଦ-ବୃକ୍ଷକୁ ବିଭେଦ କଲେ; ତାହାର ଦୁଇ ସଂହିତା—ଏକଟି ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟଟି ବାଷ୍କଲଙ୍କୁ—ଦାନ କଲେ।

Verse 17

चतुर्धा स बिभेदाथ बाष्कलो निजसंहिताम् बौध्यादिभ्यो ददौ तास् तु शिष्येभ्यः स महामतिः

ତେବେ ମହାମତି ବାଷ୍କଲ ନିଜ ସଂହିତାକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ବୌଧ୍ୟ ଆଦି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେହି ଭାଗଗୁଡ଼ିକ ଦାନ କଲେ।

Verse 18

बौध्याग्निमाठरौ तद्वद् याज्ञवल्क्यपराशरौ प्रतिशाखास् तु शाखायास् तस्यास् ते जगृहुर् मुने

ହେ ମୁନେ! ସେହିପରି ବୌଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ମାଠର, ଏବଂ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଓ ପରାଶର—ସେଇ ଶାଖାର ପ୍ରତିଶାଖା ହୋଇ ତାହାର ପରମ୍ପରା ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 19

इन्द्रप्रमतिर् एकां तु संहितां स्वसुतं ततः माण्डुकेयं महात्मानं मैत्रेयाध्यापयत् तदा

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମତି ସଂହିତାର ଗୋଟିଏ ପାଠ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଲେ; ଏବଂ ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ମାଣ୍ଡୁକେୟଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ଯିଏ ପରେ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ।

Verse 20

तस्य शिष्यप्रशिष्येभ्यः पुत्रशिष्यान् क्रमाद् ययौ

ତାଙ୍କଠାରୁ ପରମ୍ପରା କ୍ରମେ ଶିଷ୍ୟରୁ ପ୍ରଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ, ତାପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 21

वेदमित्रस् तु शाकल्यः संहितां ताम् अधीतवान् चकार संहिताः पञ्च शिष्येभ्यः प्रददौ च ताः

କିନ୍ତୁ ବେଦମିତ୍ର ଶାକଲ୍ୟ ସେହି ସଂହିତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ତାହାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ସଂହିତାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ ଏବଂ ସେହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 22

तस्य शिष्यास् तु ये पञ्च तेषां नामानि मे शृणु मुद्गलो गालवश् चैव वात्स्यः शालीय एव च शिशिरः पञ्चमश् चासीत् मैत्रेय सुमहामुनिः

ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ମୋ ପାଖରୁ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ନାମ ଶୁଣ—ମୁଦ୍ଗଳ, ଗାଲବ, ବାତ୍ସ୍ୟ, ଶାଳୀୟ; ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଥିଲେ ଶିଶିର, ମହାମୁନି।

Verse 23

संहितात्रितयं चक्रे शाकपूणिर् अथेतरः निरुक्तम् अकरोत् तद्वच् चतुर्थं मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାକପୂଣି ତିନିଟି ସଂହିତା ରଚିଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଋଷି ସେହିପରି ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ନିରୁକ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର କଲେ।

Verse 24

क्रौञ्चो वैतालकिस् तद्वद् बलाकश् च महामुनिः निरुक्तश् च चतुर्थो ऽभूद् वेदवेदाङ्गपारगः

କ୍ରୌଞ୍ଚ, ସେହିପରି ବୈତାଳକି, ଏବଂ ମହାମୁନି ବଲାକ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ଥିଲେ ନିରୁକ୍ତ, ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଗତ।

Verse 25

इत्य् एताः प्रतिशाखाभ्यो ऽप्य् अनुशाखा द्विजोत्तम बाष्कलश् चापरास् तिस्रः संहिताः कृतवान् द्विज शिष्यः कालायनिर् गार्ग्यस् तृतीयश् च तथा जवः

ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେହି ପ୍ରତିଶାଖାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଅନୁଶାଖା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଷ୍କଲ ଆଉ ତିନିଟି ପୃଥକ ସଂହିତା ରଚିଲେ; ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ କାଳାୟନି, ଗାର୍ଗ୍ୟ (ତୃତୀୟ), ଏବଂ ଜବ ଥିଲେ।

Verse 26

इत्य् एते बह्वृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः

ଏହିପରି ଏହି ବହ୍ୱୃଚମାନେ କୁହାଗଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂହିତାମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।