Adhyaya 15

Verse 1

ब्राह्मणान् भोजयेच् छ्राद्धे यद्गुणांस् तान् निबोध मे

“ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେମିତି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ସେ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।”

Verse 2

त्रिणाचिकेतस् त्रिमधुस् त्रिसुपर्णः षडङ्गवित् वेदविच् छ्रोत्रियो योगी तथा वै ज्येष्ठसामगः

ସେ ତ୍ରିଣାଚିକେତ—ଯିଏ ନାଚିକେତ ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଛି; ତ୍ରିମଧୁ—ଯିଏ ବେଦଜ୍ଞାନର ମଧୁର ରସକୁ ତିନିଥର ଆସ୍ୱାଦନ କରିଛି; ତ୍ରିସୁପର୍ଣ—ଯିଏ ତ୍ରିସୁପର୍ଣ ସୂକ୍ତରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଷଡ଼ଙ୍ଗବିତ୍—ଛଅ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାତା; ବେଦବିତ୍—ବେଦର ସତ୍ୟ ଜାଣକାର; ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ—ଶ୍ରୁତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଯୋଗୀ—ଅନ୍ତର୍ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠସାମଗ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାମଗାନରେ ସିଦ୍ଧ।

Verse 3

ऋत्विक्स्वस्रीयदौहित्रजामातृश्वशुरास् तथा मातुलो ऽथ तपोनिष्ठः पञ्चाग्न्यभिरतस् तथा शिष्याः संबन्धिनश् चैव मातापितृरतश् च यः

ଋତ୍ୱିକ, ଭଉଣୀର ପୁଅ, ଝିଅର ପୁଅ, ଜାମାତା, ଶ୍ୱଶୁର ଓ ମାମୁ; ତଥା ତପସ୍ୟାନିଷ୍ଠ, ପଞ୍ଚାଗ୍ନିରେ ରତ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ—ବିଶେଷକରି ମାତାପିତା ସେବାରେ ନିବିଡ଼ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 4

एतान् नियोजयेच् छ्राद्धे पूर्वोक्तान् प्रथमं नृप ब्राह्मणान् पितृपुष्ट्यर्थम् अनुकल्पेष्व् अनन्तरान्

ହେ ନୃପ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପୁଷ୍ଟି ଓ ବଳବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଅନୁକଳ୍ପ (ବିକଳ୍ପ) ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ।

Verse 5

मित्रध्रुक् कुनखी क्लीबः श्यावदन्तस् तथा द्विजः कन्यादूषयिता वह्निवेदोज्झः सोमविक्रयी

ମିତ୍ରଦ୍ରୋହୀ, ଅଶୁଚି ନଖଯୁକ୍ତ, କ୍ଲୀବ, ଦାନ୍ତ କଳା ପଡ଼ିଥିବା ଦ୍ୱିଜ, କନ୍ୟାଦୂଷକ, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ତ୍ୟାଗୀ, ଏବଂ ସୋମ ବିକ୍ରେତା—ଏମାନେ ପତିତ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 6

अभिशस्तस् तथा स्तेनः पिशुनो ग्रामयाजकः भृतकाध्यापकस् तद्वद् भृतकाध्यापितश् च यः

ଅଭିଶସ୍ତ (ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ନିନ୍ଦିତ), ଚୋର, ପିଶୁନ (ଦୁଷ୍ଟ ସୂଚକ), ବ୍ୟବସାୟରୂପେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଗ୍ରାମଯାଜକ; ତଥା ଭୃତକାଧ୍ୟାପକ (ଭାଡ଼ାରେ ପଢ଼ାଉଥିବା) ଓ ଭୃତକାଧ୍ୟାପିତ (ଭାଡ଼ାରେ ପଢ଼ୁଥିବା)—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦ୍ୟ।

Verse 8

तथा देवलकश् चैव श्राद्धे नार्हति केतनम्

ସେହିପରି ଦେବଲକ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେତନ (ଦକ୍ଷିଣା/ପାରିଶ୍ରମିକ) ପାଇବାକୁ ଅର୍ହ ନୁହେଁ।

Verse 9

प्रथमे ऽह्नि बुधः शस्ताञ् श्रोत्रियादीन् निमन्त्रयेत् कथयेच् च तदैवैषां नियोगान् पितृदैविकान्

ପ୍ରଥମ ଦିନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦଜ୍ଞ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରୀ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ପିତୃ ଓ ଦେବକର୍ମରେ ତାଙ୍କର ନିଜ-ନିଜ ନିୟୋଗ କହିଦେବେ।

Verse 10

ततः क्रोधव्यवायादीन् आयासं च द्विजैः सह यजमानो न कुर्वीत दोषस् तत्र महान् अयम्

ତାପରେ ଯଜମାନ ଦ୍ୱିଜ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୋଧ, ମୈଥୁନ ଇତ୍ୟାଦି ଆବେଗରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ନା ଅତିଶ୍ରମ କରିବେ; କାରଣ ଏଥିରେ ଦୋଷ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ।

Verse 11

श्राद्धे नियुक्तो भुक्त्वा वा भोजयित्वा नियुज्य च व्यवायी रेतसो गर्ते मज्जयत्य् आत्मनः पितॄन्

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଭୋଜନ କରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ନିୟୋଗ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ପରେ ମୈଥୁନ କରେ—ସେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବୀର୍ୟର ଗର୍ତ୍ତରେ ଡୁବାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 12

तस्मात् प्रथमम् अत्रोक्तं द्विजाग्र्याणां निमन्त्रणम् अनिमन्त्र्य द्विजान् गेहम् आगतान् भोजयेद् यतीन्

ଏହିପରି ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କହାଯାଇଛି। ତଥାପି ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଦ୍ୱିଜ ଅତିଥି କିମ୍ବା ଯତି ଘରକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ସଂୟମୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 13

पादशौचादिना गेहम् आगतान् पूजयेद् द्विजान्

ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ପାଦଶୌଚ ଆଦି ଆତିଥ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

पवित्रपाणिर् आचान्तान् आसनेषूपवेशयेत् पितॄणाम् अयुजो युग्मान् देवानाम् इच्छया द्विजान्

କୁଶପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗୁଳିବଳୟରେ ହାତ ପବିତ୍ର କରି, ଆଚମନ କରି, ଆହ୍ୱାନିତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆସନରେ ବସାଇବ; ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷମ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସମ ସଂଖ୍ୟା ରଖିବ।

Verse 15

देवानाम् एकम् एकं वा पितॄणां च नियोजयेत्

ବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏକେକ କରି କିମ୍ବା ଏକେକ ଭାଗ ନିୟୋଜନ (ଅର୍ପଣ) କରିବ।

Verse 16

तथा मातामहश्राद्धं वैश्वदेवसमन्वितम् कुर्वीत भक्तिसंपन्नस् तन्त्रं वा वैश्वदेविकम्

ସେହିପରି ମାତାମହଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅର୍ପଣ ସହିତ କରିବ; ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ବିଧିଅନୁସାରେ ବୈଶ୍ୱଦେବିକ ତନ୍ତ୍ରକର୍ମ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ।

Verse 17

प्राङ्मुखान् भोजयेद् विप्रान् देवानाम् उभयात्मकान् पितृपैतामहानां च भोजयेच् चाप्य् उदङ्मुखान्

ପୂର୍ବମୁଖ କରି ଦେବସ୍ୱରୂପ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ଏବଂ ଉତ୍ତରମୁଖ କରି ପିତୃ ଓ ପୈତାମହମାନଙ୍କ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 18

पृथक् तयोः केचिद् आहुः श्राद्धस्य करणं नृप एकत्रैकेन पाकेन वदन्त्य् अन्ये महर्षयः

ହେ ନୃପ! କେହି କହନ୍ତି ଯେ ଦୁଇ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଏକେ ପାକ (ଏକେ ରନ୍ଧନ/ପ୍ରସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା ଏକତ୍ର କରିହେବ।

Verse 19

विष्टरार्थं कुशान् दत्त्वा संपूज्यार्घ्यं विधानतः कुर्याद् आवाहनं प्राज्ञो देवानां तदनुज्ञया

ବିସ୍ତାର ନିମିତ୍ତେ କୁଶ ପତ୍ର ରଖି, ବିଧିଅନୁସାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ପ୍ରାଜ୍ଞ ଋତ୍ୱିଜ ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଆବାହନ କରିବ।

Verse 20

यवाम्बुना च देवानां दद्याद् अर्घ्यं विधानतः स्रग्गन्धधूपदीपांश् च दत्त्वा तेभ्यो यथाविधि

ତାପରେ ଯବମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ; ଏବଂ ନିୟମମତେ ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ କ୍ରମେ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 21

पितॄणाम् अपसव्यं तत् सर्वम् एवोपकल्पयेत् अनुज्ञां च ततः प्राप्य दत्त्वा दर्भान् द्विधाकृतान्

ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ସମସ୍ତକୁ ଅପସବ୍ୟ ରୀତିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ; ତାପରେ ଅନୁମତି ପାଇ, ଦୁଇଭାଗ କରା ଦର୍ଭ (କୁଶ) ଦେବ।

Verse 22

मन्त्रपूर्वं पितॄणां तु कुर्याद् आवाहनं बुधः तिलाम्बुना चापसव्यं दद्याद् अर्घ्यादिकं नृप

ହେ ନୃପ! ବୁଧ ଲୋକ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ; ତାପରେ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଅପସବ୍ୟ ରୀତିରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 23

काले तत्रातिथिं प्राप्तम् अन्नकामं नृपाध्वगम् ब्राह्मणैर् अभ्यनुज्ञातः कामं तम् अपि भोजयेत्

ହେ ନୃପ! ଯଥାକାଳେ ସେଠାରେ ଅନ୍ନ ଚାହୁଁଥିବା, ରାଜପଥର ପଥିକ ଏକ ଅତିଥି ଆସିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 24

योगिनो विविधै रूपैर् नराणाम् उपकारिणः भ्रमन्ति पृथिवीम् एताम् अविज्ञातस्वरूपिणः

ଯୋଗୀମାନେ—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉପକାରୀ—ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଅଜ୍ଞାତ ରହେ।

Verse 25

तस्माद् अभ्यर्चयेत् प्राप्तं श्राद्धकाले ऽतिथिं बुधः श्राद्धक्रियाफलं हन्ति नरेन्द्रापूजितो ऽतिथिः

ଏହେତୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ରାଜାସମ ସତ୍କାର ନ ପାଇଥିବା ଅତିଥି ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟାର ଫଳକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

Verse 26

जुहुयाद् व्यञ्जनक्षारवर्जम् अन्नं ततो ऽनले अनुज्ञातो द्विजैस् तैस् तु त्रिकृत्वः पुरुषर्षभ

ତାପରେ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଓ କ୍ଷାରବର୍ଜିତ ଅନ୍ନକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ତିନିଥର ହୋମ କରିବ।

Verse 27

अग्नये कव्यवाहाय स्वाहेत्य् आदौ नृपाहुतिः सोमाय वै पितृमते दातव्या तदनन्तरम्

ପ୍ରଥମେ ରାଜା ‘କବ୍ୟବାହ ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା’ ବୋଲି ଆହୁତି ଦେବ; ତାପରେ ବିଧିକ୍ରମେ ପିତୃସ୍ୱରୂପ ସୋମଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 28

वैवस्वताय चैवान्या तृतीया दीयते ततः हुतावशिष्टम् अल्पाल्पं विप्रपात्रेषु निर्वपेत्

ତାପରେ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ)ଙ୍କୁ ତୃତୀୟ ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ; ତଦନନ୍ତରେ ହୋମ ପରେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ, ତାହାକୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 29

ततो ऽन्नं मृष्टम् अत्यर्थम् अभीष्टम् अतिसंस्कृतम् दत्त्वा जुषध्वम् इच्छातो वाच्यम् एतद् अनिष्ठुरम्

ତାପରେ ଭଲଭାବେ ପକାଇଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ସୁସଂସ୍କୃତ ଅନ୍ନ ଦାନ କରି, କଠୋରତା ବିନା ମୃଦୁବାଣୀରେ କହିବା ଉଚିତ—“ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 30

भोक्तव्यं तैश् च तच्चित्तैर् मौनिभिः सुमुखैः सुखम् अक्रुध्यता चात्वरता देयं तेनापि भक्तितः

ସେ ଦାନ/ଅନ୍ନକୁ ଚିତ୍ତ ସଂଯମରେ ନିଶ୍ଚଳ, ମୌନୀ, ସୌମ୍ୟମୁଖ ମୁନିମାନେ ସୁଖରେ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ; ଦାତା ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଓ ତ୍ୱରା ବିନା ଭକ୍ତିରେ ଦାନ କରୁ।

Verse 31

रक्षोघ्नमन्त्रपठनं भूमेर् आस्तरणं तिलैः कृत्वा ध्येयाः स्वपितरस् त एव द्विजसत्तमाः

ରକ୍ଷୋଘ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ଏବଂ ଭୂମିରେ ତିଳ ପିଛାଇ, ତାପରେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେହି ପିତୃମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ନିଜେ ‘ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ଭାବେ ଚିନ୍ତନୀୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 32

पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः मम तृप्तिं प्रयान्त्व् अद्य विप्रदेहेषु संस्थिताः

ମୋ ପିତା, ପିତାମହ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ—ଆଜି ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 33

पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः मम तृप्तिं प्रयान्त्व् अग्निहोमाप्यायितमूर्तयः

ମୋ ପିତା, ପିତାମହ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ—ଅଗ୍ନିହୋମ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 34

पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः तृप्तिं प्रयान्तु पिण्डेन मया दत्तेन भूतले

ମୋ ପିତା, ପିତାମହ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ—ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦିଆଇଥିବା ଏହି ପିଣ୍ଡଦାନରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 35

पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः तृप्तिं प्रयान्तु मे भक्त्या यन् मयैतद् इहाहृतम्

ମୋ ପିତା, ପିତାମହ ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହ—ମୋ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆଣି ଅର୍ପିଥିବା ଏହି ନିବେଦନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 36

मातामहस् तृप्तिम् उपैतु तस्य तथा पिता तस्य पिता तथान्यः विश्वे च देवाः परमां प्रयान्तु तृप्तिं प्रणश्यन्तु च यातुधानाः

ତାହାର ମାତାମହ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ; ସେପରି ତାହାର ପିତା, ପିତାଙ୍କ ପିତା ଓ ଅନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେ। ଏହି ଅର୍ପଣରେ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପରମ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ; ଯଜ୍ଞଭକ୍ଷକ ଯାତୁଧାନମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 37

यज्ञेश्वरो हव्यसमस्तकव्य भोक्ताव्ययात्मा हरिर् ईश्वरो ऽत्र तत्संनिधानाद् अपयान्तु सद्यो रक्षांस्य् अशेषाण्य् असुराश् च सर्वे

ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ହରି ବିରାଜିତ—ସମସ୍ତ ହବ୍ୟ ଓ ପିତୃ-କବ୍ୟର ଭୋକ୍ତା, ଅବ୍ୟୟ ଆତ୍ମା, ପରମେଶ୍ୱର। ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅପସରିଯାଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସୁର ନିଃଶେଷ ଦୂରେ ହଟିଯାଉନ୍ତୁ।

Verse 38

तृप्तेषु तेषु विकिरेद् अन्नं विप्रेषु भूतले दद्याच् चाचमनार्थाय तेभ्यो वारि सकृत् सकृत्

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭୂମିରେ ଅନ୍ନ ଛିଟାଇବ; ଏବଂ ଆଚମନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଜଳ ପୁନଃପୁନଃ ଦେବ।

Verse 39

सुतृप्तैस् तैर् अनुज्ञातः सर्वेणान्नेन भूतले सतिलेन ततः पिण्डान् सम्यग् दद्यात् समाहितः

ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ତିଳମିଶ୍ରିତ ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 40

पितृतीर्थेन सलिलं दद्याद् अथ जलाञ्जलिम् मातामहेभ्यस् तेनैव पिण्डांस् तीर्थेन निर्वपेत्

ପିତୃତୀର୍ଥରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ; ସେହି ଏକେ ତୀର୍ଥବିଧିରେ ମାତାମହମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ନିର୍ବାପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु पुष्पधूपादिपूजितम् स्वपित्रे प्रथमं पिण्डं दद्याद् उच्छिष्टसंनिधौ

ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ର ଦର୍ଭ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ-ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ—ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟର ସନ୍ନିକଟ ନିୟତ ସ୍ଥାନରେ।

Verse 42

पितामहाय चैवान्यं तत्पित्रे च तथा परम् दर्भमूले लेपभुजः प्रीणयेल् लेपघर्षणैः

ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ତଦପେକ୍ଷା ଆଉ ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ଦର୍ଭମୂଳରେ ଲେପ ଧାରଣ କରି, ଲେପକୁ ମୃଦୁ ଘଷି-ଲେପି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

पिण्डैर् मातामहांस् तद्वद् गन्धमाल्यादिसंयुतैः पूजयित्वा द्विजाग्र्याणां दद्याद् आचमनं ततः

ସେହିପରି ଗନ୍ଧ-ମାଳ୍ୟ ଆଦି ସହିତ ପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମାତାମହମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 44

पितृभ्यः प्रथमं भक्त्या तन्मनस्को नरेश्वर सुस्वधेत्य् आशिषा युक्तां दद्याच् छक्त्या च दक्षिणाम्

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର; ଏବଂ ‘ସୁ-ସ୍ୱଧା’ ମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରି, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେ।

Verse 45

दत्त्वा च दक्षिणां तेभ्यो वाचयेद् वैश्वदेविकान् प्रीयन्ताम् इति ये विश्वेदेवास् तेन इतीरयेत्

ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ବୈଶ୍ୱଦେବିକ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରାଇବ; ‘ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’—ଏହିପରି କହି ସର୍ବଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ଉଚ୍ଚାର କରିବ।

Verse 46

तथेति चोक्ते तैर् विप्रैः प्रार्थनीयास् तथाशिषः पश्चाद् विसर्जयेद् देवान् पूर्वं पैत्रान् महामते

ବିପ୍ରମାନେ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ। ପରେ, ହେ ମହାମତେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିସର୍ଜନ କରିବ—କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ପୈତୃକ କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 47

मातामहानाम् अप्य् एवं सह देवैः क्रमः स्मृतः भोजने च स्वशक्त्या च दाने तद्वद् विसर्जने

ଏହିପରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମାତାମହମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରମ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି—ଭୋଜନରେ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦାନରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ବିସର୍ଜନରେ।

Verse 48

आपादशौचनात् पूर्वं कुर्याद् देवद्विजन्मसु विसर्जनं तु प्रथमं पैत्रं मातामहेषु वै

ପାଦଶୌଚନ ପୂର୍ବରୁ ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମରେ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ପୈତୃକ କର୍ମରେ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନଙ୍କର, ଏବଂ ସେହି କ୍ରମରେ ମାତାମହମାନଙ୍କର ବିସର୍ଜନ ପ୍ରଥମ କରାଯାଏ।

Verse 49

विसर्जयेत् प्रीतिवचः सन्मानाभ्यर्चितांस् ततः निवर्तेताभ्यनुज्ञात आद्वारात् तान् अनुव्रजेत्

ତାପରେ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜି ସ୍ନେହବଚନରେ ବିଦାୟ ଦେବ; ସେମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଫେରିବ, ତଥାପି ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହ ଯିବ।

Verse 50

ततस् तु वैश्वदेवाख्यां कुर्यान् नित्यक्रियां बुधः भुञ्जीयाच् च समं पूज्यभृत्यबन्धुभिर् आत्मनः

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ‘ବୈଶ୍ୱଦେବ’ ନାମକ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା କରିବ; ପରେ ପୂଜ୍ୟଜନ, ଗୃହସେବକ ଓ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ସମଭାବେ ଯଥାମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 51

एवं श्राद्धं बुधः कुर्यात् पैत्रं मातामहं तथा श्राद्धैर् आप्यायिता दद्युः सर्वकामान् पितामहाः

ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ପିତୃବଂଶ ପାଇଁ ଓ ମାତାମହମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବ; ଏହି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତୃପ୍ତ ପିତୃମାନେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 52

त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस् तिलाः रजतस्य तथा दानं कथासंदर्शनादिकम्

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତିନିଟି ବିଷୟ ବିଶେଷ ପବିତ୍ର କୁହାଯାଇଛି—ଦୌହିତ୍ର (କନ୍ୟାର ପୁତ୍ର), କୁତପ (ପବିତ୍ର ସମୟ) ଓ ତିଳ। ଏହିପରି ରୌପ୍ୟଦାନ ଏବଂ କଥା-ଶ୍ରବଣ, ଦର୍ଶନ ଆଦି ମଧ୍ୟ ପାବନ ସହାୟକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 53

वर्ज्यानि कुर्वता श्राद्धं कोपो ऽध्वगमनं त्वरा भोक्तुर् अप्य् अत्र राजेन्द्र त्रयम् एतन् न शस्यते

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ (ନିୟମ ପାଳନ କରି) ତିନିଟି ବିଷୟ ବର୍ଜନୀୟ—କ୍ରୋଧ, ଯାତ୍ରାକୁ ବାହାରିବା, ଓ ତ୍ୱରା; ଏଠାରେ ଭୋଜନକାରୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ତିନିଟି ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ।

Verse 54

विश्वेदेवाः सपितरस् तथा मातामहा नृप कुलं चाप्याय्यते पुंसां सर्वं श्राद्धं प्रकुर्वताम्

ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ନିୟମପୂର୍ବକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ବିଶ୍ୱେଦେବ, ପିତୃଗଣ ଓ ମାତାମହମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କର୍ତ୍ତାର ସମଗ୍ର କୁଳ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 55

सोमाधारः पितृगणो योगाधारश् च चन्द्रमाः श्राद्धे योगिनियोगस् तु तस्माद् भूपाल शस्यते

ସୋମ ଦ୍ୱାରା ପିତୃଗଣ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପୋଷିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ହେ ଭୂପାଳ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଯୋଗନିୟମ—ସଂଯମ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ଥିରତା—ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

Verse 56

सहस्रस्यापि विप्राणां योगी चेत् पुरतः स्थितः सर्वान् भोक्तॄंस् तारयति यजमानं तथा नृप

ହେ ନୃପ, ସହସ୍ର ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅଗ୍ରେ ସତ୍ୟ ଯୋଗୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେ ଭୋଜନକାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଓ ଯଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାରିଦେଇ ଉଦ୍ଧାର କରେ।