Adhyaya 12

Verse 1

देवगोब्राह्मणान् सिद्धवृद्धाचार्यांस् तथार्चयेत् द्विकालं च नमेत् संध्याम् अग्नीन् उपचरेत् तथा

ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତା, ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କରି ନମସ୍କାର କରୁ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉପଚାର କରୁ।

Verse 2

सदानुपहते वस्त्रे प्रशस्ताश् च तथौषधीः गारुडानि च रत्नानि बिभृयात् प्रयतो नरः

ନିୟମଶୀଳ ନର ସଦା ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧୁ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଶୁଭ ଔଷଧି, ଗାରୁଡ ରକ୍ଷିତ ତାବିଜ ଓ ପବିତ୍ର ରତ୍ନ ଧାରଣ କରୁ।

Verse 3

प्रस्निग्धामलकेशश् च सुगन्धश् चारुवेषधृक् सिताः सुमनसो हृद्या बिभृयाच् च नरः सदा

ମନୁଷ୍ୟ ସଦା କେଶକୁ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ରଖୁ, ସୁଗନ୍ଧିତ ରହୁ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ବେଶ ଧାରଣ କରୁ; ତଥା ଶ୍ୱେତ, ମନୋହର, ହୃଦୟପ୍ରୀତିକର ପୁଷ୍ପ ସଦା ଧାରଣ କରୁ।

Verse 4

किंचित् परस्वं न हरेन् नाल्पम् अप्य् अप्रियं वदेत् प्रियं च नानृतं ब्रूयान् नान्यदोषान् उदीरयेत्

ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି କିଛିମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଅତି ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ପ୍ରିୟ ଶୁଣାଯାଉ ବୋଲି ଅସତ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ପ୍ରଚାର କରିବା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 5

नान्यस्त्रियं तथा वैरं रोचयेत् पुरुषेश्वर न दुष्टयानम् आरोहेत् कूलच्छायां न संश्रयेत्

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟ ପରସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗ ଇଚ୍ଛା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ନା ବୈର ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଷ୍ଟ ଯାନରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସଘାତକ କୂଳର ଛାୟାରେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 6

विद्विष्टपतितोन्मत्तबहुवैरादिकीटकैः बन्धकीबन्धकीभर्तृक्षुद्रानृतकथैः सह

ଯୁଗର କୀଟ ସମ—ଦ୍ୱେଷୀ, ପତିତ ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ, ଅନେକ ବୈର ଓ ନୀଚ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଦୂଷିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ; ବନ୍ଧନ ଓ ଅପମାନରେ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ତାଙ୍କର ପତି, କ୍ଷୁଦ୍ରବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଅନୃତ କଥା କହୁଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ରହିବେ।

Verse 7

तथातिव्ययशीलैश् च परिवादरतैः शठैः बुधो मैत्रीं न कुर्वीत नैकः पन्थानम् आश्रयेत्

ସେହିପରି ଅତିବ୍ୟୟରେ ଆସକ୍ତ, ପରନିନ୍ଦାରେ ରତ ଓ ଶଠ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୈତ୍ରୀ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଏକାସାଥି ଅନେକ ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରିବା ନୁହେଁ; ଏକ ନିଶ୍ଚଳ ପଥକୁ ଧରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 8

नावगाहेज् जलौघस्य वेगम् अग्रे नरेश्वर प्रदीप्तं वेश्म न विशेन् नारोहेच् छिखरं तरोः

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ବନ୍ୟାଜଳର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହରେ ଝାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଗଛର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିପଦ ଏଡ଼ାଇ, ଧର୍ମ ଓ ପରମ ହିତ ପାଇଁ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଯାହା ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟ ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 9

न कुर्याद् दन्तसंघर्षं न कुष्णीयाच् च नासिकाम् नासंवृतमुखो जृम्भेच् श्वासकासौ च वर्जयेत्

ଦାନ୍ତ ଘସଘସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନାକ କୁଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁହଁ ଢାକିନଥାଇ ଜମ୍ଭାଇ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଶବ୍ଦ ସହ ଶ୍ୱାସ ନେବା ଓ କାଶିକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଧର୍ମାନୁସାରେ ଦେହସଂଯମ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାର ରକ୍ଷା କରାଯାଏ।

Verse 10

नोच्चैर् हसेत् सशब्दं च न मुञ्चेत् पवनं बुधः नखान् न खादयेच् छिन्द्यान् न तृणं न महीं लिखेत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦ କରି ହସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନଖ କାମୁଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ବରଂ କାଟିବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ଅକାରଣ ଘାସ କୁରେଡ଼ିବା କିମ୍ବା ମାଟିରେ ରେଖା ଟାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଂଯମ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ସ୍ଥିରତା ରକ୍ଷା କରେ, ଧର୍ମାନୁସାରେ ବାହ୍ୟ ଆଚରଣକୁ ଅନ୍ତଃଶାସନ ସହ ଏକତ୍ର କରେ।

Verse 11

न श्मश्रु भक्षयेल् लोष्टं न मृद् नीयाद् विचक्षणः ज्योतींष्य् अमेध्यः शस्तानि नाभिवीक्षेत च प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୁ, ବିଚକ୍ଷଣ ପୁରୁଷ ନିଜ ଗୋଫ-ଦାଢ଼ି କାମୁଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମାଟିର ଢେଲା କିମ୍ବା ମୃଦା ଅକାରଣେ ବହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶୁଚିତା ସ୍ମରି ଅପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି/ଜ୍ୟୋତି ଓ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଟକଟକି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 12

नग्नां परस्त्रियं चैव सूर्यं चास्तमनोदये न हुंकुर्याच् छवं चैव शवगन्धो हि सोमजः

ନଗ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି, ପରସ୍ତ୍ରୀ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଦୟ-ଅସ୍ତ ସମୟରେ ଅବମାନସୂଚକ ‘ହୁଁ’କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶବ ନିକଟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସୋମଜ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଉପରେ ଶବଗନ୍ଧର ଦୋଷ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 13

चतुष्पथं चैत्यतरुं श्मशानोपवनानि च दुष्टस्त्रीसंनिकर्षं च वर्जयेन् निशि सर्वदा

ରାତିରେ ସଦା ଚତୁଷ୍ପଥ (ଚଉମୁହାଣୀ), ଚୈତ୍ୟସ୍ଥଳର ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ, ଶ୍ମଶାନ ସଂଲଗ୍ନ ଉପବନ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସନ୍ନିକଟତା—ଏସବୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 14

पूज्यदेवद्विजज्योतिश्छायां नातिक्रमेद् बुधः नैकः शून्याटवीं गच्छेन् न च शून्यगृहे वसेत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ ଓ ପବିତ୍ର ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ଛାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏକା ଶୂନ୍ୟ ଅଟବୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 15

केशास्थिकण्टकामेध्यबलिभस्मतुषांस् तथा स्नानार्द्रधरणीं चैव दूरतः परिवर्जयेत्

ପଡ଼ିଥିବା କେଶ, ଅସ୍ଥି, କଣ୍ଟକ, ଅପବିତ୍ର ପଦାର୍ଥ, ଭୂତ-ପ୍ରେତ ପାଇଁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବଳି, ଭସ୍ମ ଓ ତୁଷ—ଏସବୁଠାରୁ ଏବଂ ସ୍ନାନରେ ଭିଜିଥିବା ଭୂମିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।

Verse 16

नानार्यान् आश्रयेत् कांश्चिन् न जिह्मं रोचयेद् बुधः उपसर्पेत न व्यालांश् चिरं तिष्ठेन् न चोत्थितः

ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଅସାଧୁମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କିମ୍ବା କପଟତାକୁ ପସନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସର୍ପ ସଦୃଶ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଅନୁଚିତ୍।

Verse 17

अतीव जागरस्वप्ने तद्वत् स्थानासने बुधः न सेवेत तथा शय्यां व्यायामं च नरेश्वर

ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟଧିକ ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ନିଦ୍ରା ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେହିପରି ବସିବା, ଛିଡା ହେବା କିମ୍ବା ବ୍ୟାୟାମରେ ଅତ୍ୟଧିକ ହେବା ଅନୁଚିତ୍।

Verse 18

दंष्ट्रिणः शृङ्गिणश् चैव प्राज्ञो दूरेण वर्जयेत् अवश्यायं च राजेन्द्र पुरो वातातपौ तथा

ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଦାନ୍ତ ଓ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କାକର ଏବଂ ସିଧା ପବନ ଓ ଖରାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

Verse 19

न स्नायान् न स्वपेन् नग्नो न चैवोपस्पृशेद् बुधः मुक्तकच्छश् च नाचामेद् देवाद्यर्चां च वर्जयेत्

ବିବେକୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଲଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ, ଶୟନ କିମ୍ବା ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବସ୍ତ୍ର ଶିଥିଳ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେବପୂଜା ଓ ଆଚମନ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 20

होमदेवार्चनाद्यासु क्रियास्व् आचमने तथा नैकवस्त्रः प्रवर्तेत द्विजवाचनके जपे

ହୋମ, ଦେବପୂଜା, ଆଚମନ ଏବଂ ବେଦପାଠ କିମ୍ବା ଜପ ସମୟରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 21

नासमञ्जसशीलैस् तु सहासीत कदाचन सद्वृत्तसंनिकर्षो हि क्षणार्धम् अपि शस्यते

ବିକୃତ ଓ ଅସମତୁଳିତ ଆଚରଣକାରୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସଦ୍ବୃତ୍ତଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଅର୍ଧକ୍ଷଣ ମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

Verse 22

विरोधं नोत्तमैर् गच्छेन् नाधमैश् च सदा बुधः विवाहश् च विवादश् च तुल्यशीलैर् नृपेष्यते

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉତ୍ତମମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନ ଅଧମମାନଙ୍କ ସହ; ବିବାହ ଓ ବିବାଦ ସମଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଯଥୋଚିତ, ବିଶେଷକରି ରାଜଧର୍ମରେ।

Verse 23

नारभेत कलिं प्राज्ञः शुष्कवैरं च वर्जयेत् अप्य् अल्पहानिः सोढव्या वैरेणार्थागमं त्यजेत्

ପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋକ କଳହ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଏବଂ ନିଷ୍ଫଳ ବୈରକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଅଳ୍ପ ହାନି ମଧ୍ୟ ସହିବା ଉଚିତ୍, ବୈରରୁ ଆସୁଥିବା ଲାଭକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 24

स्नातो नाङ्गानि निर्मार्जेत् स्नानशाट्या न पाणिना न च निर्धूनयेत् केशान् नाचामेच् चैव चोत्थितः

ସ୍ନାନ ପରେ ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ହାତରେ ଅଙ୍ଗ ଘସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କେଶ ଝାଡ଼ି ଶୁଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଦାଁଡି ଆଚମନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 25

पादेन नाक्रमेत् पादं न पूज्याभिमुखं नयेत् वीरासनं गुरोर् अग्रे भजेत विनयान्वितः

ପାଦଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟର ପାଦକୁ ଦଳିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ମୁହଁ କରି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ଆଗରେ ବିନୟସହିତ ବୀରାସନ ଗ୍ରହଣ କରି ବସିବା ଉଚିତ୍।

Verse 26

अपसव्यं न गच्छेच् च देवागारचतुष्पथान् माङ्गल्यपूज्यांश् च ततो विपरीतान् न दक्षिणम्

ଦେବାଳୟ ଓ ଚତୁଷ୍ପଥକୁ ଅପସବ୍ୟ (ବାମାବର୍ତ୍ତ) ଭାବେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମାଙ୍ଗଳ୍ୟ ଓ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି-ବସ୍ତୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ନୁହେଁ, ଏବଂ ବିପରୀତ ରୀତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାହାଣେ ରଖି ଚାଲିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 27

सोमाग्न्यर्काम्बुवायूनां पूज्यानां च न संमुखम् कुर्यात् ष्ठीवनविण्मूत्रसमुत्सर्गं च पण्डितः

ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ, ବାୟୁ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ସତ୍ତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଥୁକ, ମଳ କିମ୍ବା ମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 28

तिष्ठन् न मूत्रयेत् तद्वत् पन्थानं नावमूत्रयेत् श्लेष्मविण्मूत्ररक्तानि सर्वदैव न लङ्घयेत्

ଦାଁଡ଼ି ରହି ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ପଥ ଉପରେ କେବେ ମୂତ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କଫ, ମଳ, ମୂତ୍ର ଓ ରକ୍ତକୁ ସଦା କେବେ ଲଂଘିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 29

श्लेष्मसिंहानकोत्सर्गो नान्नकाले प्रशस्यते बलिमङ्गलजप्यादौ न होमे न महाजने

ଭୋଜନ ସମୟରେ କଫ ତ୍ୟାଗ ଓ ଥୁକିବା ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ; ବଳି, ମାଙ୍ଗଳ୍ୟ କର୍ମ, ଜପ ଆଦିରେ, ହୋମରେ, କିମ୍ବା ବହୁଜନ ସଭାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 30

योषितो नावमन्येत न चासां विश्वसेद् बुधः न चैवेर्ष्युर् भवेत् तासु नाधिकुर्यात् कदाचन

ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅନ୍ଧ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଈର୍ଷ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଧିକାର ଦେଖାଇ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 31

मङ्गल्यपुष्परत्नाज्यपूज्यान् अनभिवाद्य च न निष्क्रमेद् गृहात् प्राज्ञः सदाचारपरो नृप

ହେ ନୃପ! ସଦାଚାରପର ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମଙ୍ଗଳକର ପୁଷ୍ପ, ରତ୍ନ, ଘୃତ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ପ୍ରଣାମ ନକରି ଘରୁ ବାହାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 32

चतुष्पथान् नमस् कुर्यात् काले होमपरो भवेत् दीनान् अभ्युद्धरेत् साधून् उपासीत बहुश्रुतान्

ଚତୁଷ୍ପଥରେ ନମସ୍କାର କରିବ; ଯଥାକାଳେ ହୋମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେବ। ଦୀନମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବ, ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ସେବିବ, ଏବଂ ବହୁଶ୍ରୁତ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଖୋଜିବ।

Verse 33

देवर्षिपूजकः सम्यक् पितृपिण्डोदकप्रदः सत्कर्ता चातिथीनां यः स लोकान् उत्तमान् व्रजेत्

ଯେ ଦେବ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜେ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ ଅର୍ପଣ କରେ, ଏବଂ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରେ—ସେ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

हितं मितं प्रियं काले वश्यात्मा यो ऽभिभाषते स याति लोकान् आह्लादहेतुभूतान् नृपाक्षयान्

ଯେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ଯଥାକାଳେ ହିତକର, ମିତ ଓ ପ୍ରିୟ ବଚନ କହେ—ସେ ଆନନ୍ଦର କାରଣସ୍ୱରୂପ, ଅକ୍ଷୟ ରାଜଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 35

धीमान् ह्रीमान् क्षमायुक्त आस्तिको विनयान्वितः विद्याभिजनवृद्धानां याति लोकान् अनुत्तमान्

ଯେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ, ଆସ୍ତିକ ଓ ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ—ସେ ବିଦ୍ୟା, ଅଭିଜନ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅନୁତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 36

अकालगर्जितादौ तु पर्वस्व् आशौचकादिषु अनध्यायं बुधः कुर्याद् उपरागादिके तथा

ଅକାଳ ଗର୍ଜନ ଆଦି ସମୟରେ, ପର୍ବଦିନରେ, ଆଶୌଚ (ଶୋକଜନିତ ଅଶୁଚି) ଆଦି ଅବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ଗ୍ରହଣ-ଉପରାଗାଦି କାଳରେ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅନଧ୍ୟାୟ ପାଳନ କରି ବେଦପାଠ ଓ ଜପ ବିରତ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 37

शमं नयति यः क्रुद्धान् सर्वबन्धुर् अमत्सरी भीताश्वासनकृत् साधुः स्वर्गस् तस्याल्पकं फलम्

ଯେ କ୍ରୁଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ, ଯେ ଭୀତମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥାଏ—ସେହି ସାଧୁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଫଳ।

Verse 38

वर्षातपादिके छत्री दण्डी रात्र्यटवीषु च शरीरत्राणकामो वै सोपानत्कः सदा व्रजेत्

ବର୍ଷା ଓ ତୀବ୍ର ତାପରେ, ଏବଂ ରାତିରେ ଅଟବୀପଥେ ଚାଲିବାବେଳେ—ଯେ ଶରୀରର ରକ୍ଷା ଚାହେ, ସେ ସଦା ଛତା, ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଦୁକା (ପାଦତ୍ରାଣ) ସହିତ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 39

नोर्ध्वं न तिर्यग् दूरं वा निरीक्षन् पर्यटेद् बुधः युगमात्रं महीपृष्ठं नरो गच्छेद् विलोकयन्

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉପରକୁ, ତିର୍ୟକ୍ ଭାବେ କିମ୍ବା ଦୂରକୁ ଦେଖି ଘୁରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ଚାଲେ, ସେ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ କେବଳ ଯୁଗମାତ୍ର ଆଗକୁ ବଢ଼େ।

Verse 40

दोषहेतून् अशेषांश् च वश्यात्मा यो निरस्यति तस्य धर्मार्थकामानां हानिर् नाल्पापि जायते

ଯାହାର ଆତ୍ମା ବଶରେ ଅଛି ଏବଂ ଯେ ଦୋଷର ସମସ୍ତ କାରଣକୁ ନିଃଶେଷ ନିରସନ କରେ—ତାହାର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ହାନି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 41

पापे ऽप्य् अपापः पुरुषे ऽप्य् अभिधत्ते प्रियाणि यः मैत्रीद्रवान्तःकरणस् तस्य मुक्तिः करे स्थिता

ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନିଷ୍ପାପ ରହେ, କଠୋରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଦେଉଛି—ମୈତ୍ରୀ ଓ କରୁଣାରେ ଦ୍ରବିତ ଅନ୍ତଃକରଣ ଥିବା ତାହାର ମୋକ୍ଷ ହାତରେ ହିଁ ଅଛି।

Verse 42

ये कामक्रोधलोभानां वीतरागा न गोचरे सदाचारस्थितास् तेषाम् अनुभावैर् धृता मही

କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭର ଗୋଚରରୁ ଅତୀତ ହୋଇ ଆସକ୍ତିହୀନ ଏବଂ ସଦାଚାରରେ ସ୍ଥିତ ଯେମାନେ—ତାଙ୍କର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଧାରିତ।

Verse 43

तस्मात् सत्यं वदेत् प्राज्ञो यत् परप्रीतिकारणम् सत्यं यत् परदुःखाय तत्र मौनपरो भवेत्

ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ତାହା ସତ୍ୟ କହିବେ ଯାହା ଅନ୍ୟର ହିତ ଓ ପ୍ରୀତିର କାରଣ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ‘ସତ୍ୟ’ ଅନ୍ୟକୁ ଦୁଃଖ ଦେଏ, ସେଥିରେ ମୌନ ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

प्रियम् उक्तं हितं नैतद् इति मत्वा न तद् वदेत् श्रेयस् तत्र हितं वाक्यं यद्य् अप्य् अत्यन्तम् अप्रियम्

“କଥାଟି ପ୍ରିୟ ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ ହିତକର ନୁହେଁ” ଭାବି ସେହି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ଶ୍ରେୟ ହେଉଛି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିବା।

Verse 45

प्राणिनाम् उपकाराय यद् एवेह परत्र च कर्मणा मनसा वाचा तद् एव मतिमान् भजेत्

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ—ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ—ଯାହା ସତ୍ୟରେ ହିତକର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେହିକୁ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସରଣ କରୁ।