Adhyaya 1

Verse 1

कथिता गुरुणा सम्यग् भूसमुद्रादिसंस्थितिः सूर्यादीनां च संस्थानं ज्योतिषाम् अपि विस्तरात्

ଗୁରୁଦେବ ପୂର୍ବରୁ ଭୂମି, ସମୁଦ୍ର ଆଦିର ସୁସଂଗଠିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ସ୍ଥିତି ବିସ୍ତାରରେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 2

देवादीनां तथा सृष्टिर् ऋषीणां चापि वर्णिता चातुर्वर्ण्यस्य चोत्पत्तिस् तिर्यग्योनिगतस्य च

ଦେବାଦିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି, ଋଷିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟର ଉଦ୍ଭବ ଏବଂ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 3

ध्रुवप्रह्लादचरितं विस्तराच् च त्वयोदितम् मन्वन्तराण्य् अशेषाणि श्रोतुम् इच्छाम्य् अनुक्रमात्

ଧ୍ରୁବ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଆପଣ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁକ୍ରମକୁ କ୍ରମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 4

मन्वन्तराधिपांश् चैव शक्रदेवपुरोगमान् भवता कथितान् एताञ् श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं गुरो

ହେ ଗୁରୋ! ଆପଣ କହିଥିବା ମନ୍ୱନ୍ତରାଧିପମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅଗ୍ରଗାମୀ ଦେବସଭାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 5

अतीतानागतानीह यानि मन्वन्तराणि वै तान्य् अहं भवते सम्यक् कथयामि यथाक्रमम्

ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ ଯେ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ, ଯଥାକ୍ରମ, କହୁଛି।

Verse 6

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस् तथा उत्तमस् तामसश् चैव रैवतश् चाक्षुषस् तथा

ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ; ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ; ତଥା ଉତ୍ତମ ଓ ତାମସ; ଏବଂ ରୈବତ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ—ଏହି ମନୁମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ସ୍ମରଣୀୟ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟମରେ ଜଗତ୍‌ଶାସନର ଯୁଗଚକ୍ରକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 7

षड् एते मनवो ऽतीताः साम्प्रतं तु रवेः सुतः वैवस्वतो ऽयं यस्यैतत् सप्तमं वर्तते ऽन्तरम्

ଏହି ଛଅ ମନୁ ଅତୀତ ହୋଇଗଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ଅଧିପତି; ତାଙ୍କର ଏହି କାଳ ହେଉଛି ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତର ଯାହା ଚାଲିଛି।

Verse 8

स्वायंभुवं तु कथितं कल्पादाव् अन्तरं मया देवास् तत्रर्षयश् चैव यथावत् कथिता मया

ଏହି କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ କହିଛି; ଏବଂ ସେହି ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ସେଠାର ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି।

Verse 9

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनोः स्वारोचिषस्य तु मन्वन्तराधिपान् सम्यग् देवर्षींस् तत्सुतांस् तथा

ଏହାପରେ ମୁଁ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଅଧିପତିମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିବି; ସହିତ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଓ ସେହି ଯୁଗରେ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 10

पारावताः सतुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे विपश्चित् तत्र देवेन्द्रो मैत्रेयासीन् महाबलः

ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମୈତ୍ରେୟ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପାରାବତ ଓ ସତୁଷିତ ଦେବଗଣ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ମହାବଳୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ନାମ ‘ବିପଶ୍ଚିତ୍’ ଥିଲା।

Verse 11

ऊर्जः स्तम्भस् तथा प्राणो दत्तोलिर् ऋषभस् तथा निश्चरश् चार्वरीवांश् च तत्र सप्तर्षयो ऽभवन्

ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସପ୍ତର୍ଷି ହେଲେ—ଊର୍ଜ, ସ୍ତମ୍ଭ, ପ୍ରାଣ, ଦତ୍ତୋଳି, ଋଷଭ, ନିଶ୍ଚର ଓ ଚାର୍ୱରୀବାନ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଶାସନରେ ତପ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 12

चैत्रकिंपुरुषाद्याश् च सुताः स्वारोचिषस्य तु द्वितीयम् एतत् कथितम् अन्तरं शृणु चोत्तरम्

ଚୈତ୍ର, କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦି ସ୍ୱାରୋଚିଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର କଥିତ; ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ଶୁଣ।

Verse 13

तृतीये ऽप्य् अन्तरे ब्रह्मन्न् उत्तमो नाम यो मनुः सुशान्तिर् नाम देवेन्द्रो मैत्रेयाभूत् सुरेश्वरः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ମନୁ ‘ଉତ୍ତମ’ ନାମକ ଥିଲେ; ଦେବେନ୍ଦ୍ର ‘ସୁଶାନ୍ତି’ ନାମରେ, ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ସୁରେଶ୍ୱର ହେଲେ।

Verse 14

सुधामानस् तथा सत्याः शिवाश् चासन् प्रतर्दनाः वशवर्तिनश् च पञ्चैते गणा द्वादशकाः स्मृताः

ତେବେ ସୁଧାମାନ, ସତ୍ୟ, ଶିବ, ପ୍ରତର୍ଦନ ଓ ବଶବର୍ତ୍ତିନ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଗଣ ଦ୍ୱାଦଶକ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ବିଷ୍ଣୁ ପରମ ବିଧାତା ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଜଗତ-ଶାସନର ଲୟକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 15

वसिष्ठतनयास् तत्र सप्त सप्तर्षयो ऽभवन् अजः परशुदिव्याद्यास् तथोत्तममनोः सुताः

ସେଠାରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସପ୍ତର୍ଷି ସାତଜଣ ହେଲେ; ଏବଂ ଅଜ, ପରଶୁ, ଦିବ୍ୟ ଆଦି ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 16

तामसस्यान्तरे देवाः सुरूपा हरयस् तथा सत्याश् च सुधियश् चैव सप्तविंशतिका गणाः

ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଦେବଗଣ ସୁରୂପ, ହରି, ସତ୍ୟ ଓ ସୁଧୀ—ମୋଟ ସତାଇଶ ଗଣ ଥିଲେ।

Verse 17

शिबिर् इन्द्रस् तथा चासीच् शतयज्ञोपलक्षणः सप्तर्षयश् च ये तेषां तत्र नामानि मे शृणु

ସେହି ଅନ୍ତରରେ ଶିବିର ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ଶତ ଯଜ୍ଞର ଲକ୍ଷଣରେ ପରିଚିତ। ଏବେ ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରର ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ନାମ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 18

ज्योतिर्धामा पृथुः काव्यश् चैत्रो ऽग्निर् वनकस् तथा पीवरश् चर्षयो ह्य् एते सप्त तत्रापि चान्तरे

ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମନ, ପୃଥୁ, କାବ୍ୟ, ଚୈତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବନକ ଓ ପୀବର—ଏମାନେ ହିଁ ସେହି ଅନ୍ତରର ସପ୍ତର୍ଷି।

Verse 19

नरः ख्यातिः शान्तहयो जानुजङ्घादयस् तथा पुत्रास् तु तामसस्यासन् राजानः सुमहाबलाः

ନର, ଖ୍ୟାତି, ଶାନ୍ତହୟ, ଜାନୁଜଂଘ ଆଦି ତାମସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ଅତି ମହାବଳୀ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 20

पञ्चमे चापि मैत्रेय रैवतो नाम नामतः मनुर् विभुश् च तत्रेन्द्रो देवांश् चैवान्तरे शृणु

ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ପଞ୍ଚମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୁଙ୍କ ନାମ ରୈବତ; ସେଠାରେ ବିଭୂ ଇନ୍ଦ୍ର। ଏବେ ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରର ଦେବଗଣ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 21

अमिताभा भूतरया वैकुण्ठाः ससुमेधसः एते देवगणास् तत्र चतुर्दश चतुर्दश

ସେଠାରେ ଦେବଗଣ ‘ଅମିତାଭା’, ‘ଭୂତରୟା’, ‘ବୈକୁଣ୍ଠା’ ଓ ‘ସସୁମେଧସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏମାନେ କ୍ରମେ ଚଉଦ ଓ ଚଉଦ ଗଣାଯାନ୍ତି।

Verse 22

हिरण्यरोमा वेदश्रीर् ऊर्ध्वबाहुस् तथापरः वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश् च महामुनिः एते सप्तर्षयो विप्र तत्रासन् रैवते ऽन्तरे

ହିରଣ୍ୟରୋମା, ବେଦଶ୍ରୀ, ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣେ; ବେଦବାହୁ, ସୁଧାମା ଏବଂ ମହାମୁନି ପର୍ଜନ୍ୟ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏମାନେ ହିଁ ସପ୍ତର୍ଷି ଥିଲେ।

Verse 23

बलबन्धुः सुसंभाव्यः सत्यकाद्याश् च तत्सुताः नरेन्द्राः सुमहावीर्या बभूवुर् मुनिसत्तम

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ବଂଶରୁ ବଲବନ୍ଧୁ ନାମକ ଖ୍ୟାତିମାନ୍ ଓ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ସତ୍ୟକ ଆଦି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଅତିମହାବୀର୍ୟ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହେଲେ।

Verse 24

स्वारोचिषश् चोत्तमश् च तामसो रैवतस् तथा प्रियव्रतान्वया ह्य् एते चत्वारो मनवः स्मृताः

ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ ଏବଂ ରୈବତ—ଏହି ଚାରିଜଣ ମନୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶାନ୍ୱୟର।

Verse 25

विष्णुम् आराध्य तपसा स राजर्षिः प्रियव्रतः मन्वन्तराधिपान् एतांल् लब्धवान् आत्मवंशजान्

ରାଜର୍ଷି ପ୍ରିୟବ୍ରତ ତପସ୍ୟାମୟ ଭକ୍ତିରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ନିଜ ବଂଶଜ ମନ୍ୱନ୍ତରାଧିପମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 26

षष्ठे मन्वन्तरे चासीच् चाक्षुषाख्यस् तथा मनुः मनोजवस् तथैवेन्द्रो देवान् अपि निबोध मे

ଷଷ୍ଠ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଚାକ୍ଷୁଷ ନାମକ ମନୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେହି କାଳରେ ମନୋଜବ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦେବଗଣକୁ ମଧ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 27

आप्याः प्रसूता भव्याश् च पृथुगाश् च दिवौकसः महानुभावा लेखाश् च पञ्चैते ह्य् अष्टका गणाः

ଆପ୍ୟା, ପ୍ରସୂତା, ଭବ୍ୟା, ପୃଥୁଗା, ଦିବୌକସ—ଏବଂ ମହାନୁଭାବା ଓ ଲେଖା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀ ନିଶ୍ଚୟ ଅଷ୍ଟକା ଗଣ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

Verse 28

सुमेधा विरजाश् चैव हविष्मान् उत्तमो मधुः अतिनामा सहिष्णुश् च सप्तासन्न् इति चर्षयः

ସୁମେଧା, ବିରଜା, ହବିଷ୍ମାନ, ଉତ୍ତମ ମଧୁ, ଅତିନାମା, ସହିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ହେଲେ ସାତ ଋଷି; ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏଭଳି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 29

ऊरुः पूरुः शतद्युम्नप्रमुखाः सुमहाबलाः चाक्षुषस्य मनोः पुत्राः पृथिवीपतयो ऽभवन्

ଊରୁ, ପୂରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ମହାବଳୀ—ଏମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏବଂ ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି ରାଜା ହେଲେ।

Verse 30

विवस्वतः सुतो विप्र श्राद्धदेवो महाद्युतिः मनुः संवर्तते धीमान् साम्प्रतं सप्तमे ऽन्तरे

ହେ ବିପ୍ର! ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ପୁତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ନାମକ ଧୀମାନ ମନୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସପ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ।

Verse 31

आदित्यवसुरुद्राद्या देवाश् चात्र महामुने पुरंदरस् तथैवात्र मैत्रेय त्रिदशेश्वरः

ହେ ମହାମୁନେ, ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବଗଣ ଅଛନ୍ତି; ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ଏଠି ପୁରନ୍ଦର ତ୍ରିଦଶଙ୍କ ଈଶ୍ୱର।

Verse 32

वसिष्ठः काश्यपो ऽथात्रिर् जमदग्निः सगौतमः विश्वामित्रभरद्वाजौ सप्त सप्तर्षयो ऽत्र तु

ଏଠାର ସପ୍ତର୍ଷି ହେଲେ—ବସିଷ୍ଠ, କାଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି; ଗୌତମ ସହ ଜମଦଗ୍ନି; ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଭରଦ୍ୱାଜ—ଏହି ସାତ ଋଷି।

Verse 33

इक्ष्वाकुश् च नृगश् चैव धृष्टः शर्यातिर् एव च नरिष्यन्तश् च विख्यातो नाभागो दिष्ट एव च

ଏବଂ ସେହି ରାଜବଂଶରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ ନୃଗ; ଧୃଷ୍ଟ ଓ ଶର୍ୟାତି; ବିଖ୍ୟାତ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ; ଏବଂ ନାଭାଗ ଓ ଦିଷ୍ଟ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 34

करूषश् च पृषध्रश् च वसुमांल् लोकविश्रुतः मनोर् वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः

କରୂଷ, ପୃଷଧ୍ର ଏବଂ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ବସୁମାନ—ଏମାନେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ନବ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ; ସମସ୍ତେ ସୁଧାର୍ମିକ।

Verse 35

विष्णुशक्तिर् अनौपम्या सत्त्वोद्रिक्ता स्थितौ स्थिता मन्वन्तरेष्व् अशेषेषु देवत्वेनाधितिष्ठति

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁପମ ଶକ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱ-ପ୍ରଧାନ ହୋଇ ସ୍ଥିତି (ପାଳନ) ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ଦେବତ୍ୱରୂପେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 36

अंशेन तस्या जज्ञे ऽसौ यज्ञः स्वायंभुवे ऽन्तरे आकूत्यां मानसो देव उत्पन्नः प्रथमे ऽन्तरे

ତାଙ୍କର (ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିର) ଏକ ଅଂଶରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଭଗବାନ୍ ଯଜ୍ଞ ଜନ୍ମିଲେ; ଆକୂତିରେ ସେ ମାନସଜ ଦେବ ଭାବେ ସେହି ପ୍ରଥମ ଯୁଗଚକ୍ରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 37

ततः पुनः स वै देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे तुषितायां समुत्पन्नो ह्य् अजितस् तुषितैः सह

ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ ସେଇ ଦେବ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରକଟ ହେଲେ—‘ଅଜିତ’ ଭାବେ; ତୁଷିତାରେ ତୁଷିତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 38

औत्तमे ह्य् अन्तरे चापि तुषितस् तु पुनः स वै सत्यायाम् अभवत् सत्यः सत्यैः सह सुरोत्तमैः

ଉତ୍ତମ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ପୁନର୍ବାର ତୁଷିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସତ୍ୟାୟରେ ସେ ‘ସତ୍ୟ’ ରୂପେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 39

तामसस्यान्तरे चैव संप्राप्ते पुनर् एव हि हर्यायां हरिभिः सार्धं हरिर् एव बभूव ह

ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ହର୍ୟା ଚକ୍ରରେ ହରିମାନଙ୍କ ସହ, ସ୍ୱୟଂ ହରି ହିଁ ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 40

रैवते ऽप्य् अन्तरे देवः संभूत्यां मानसो ऽभवत् संभूतो राजसैः सार्धं देवैर् देववरो हरिः

ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି ସମ୍ଭୂତିରେ ମାନସ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ରାଜସ ଶ୍ରେଣୀର ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ‘ସମ୍ଭୂତ’ ଭାବେ ଅବତରିଲେ।

Verse 41

चाक्षुषे चान्तरे देवो वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः विकुण्ठायाम् असौ जज्ञे वैकुण्ठैर् दैवतैः सह

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ ବୈକୁଣ୍ଠ ବିକୁଣ୍ଠାରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ, ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମକ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 42

मन्वन्तरे तु संप्राप्ते तथा वैवस्वते द्विज वामनः कश्यपाद् विष्णुर् अदित्यां संबभूव ह

ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବିଷ୍ଣୁ ବାମନରୂପ ଧାରଣ କରି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଦିତିରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 43

त्रिभिः क्रमैर् इमांल् लोकाञ् जित्वा येन महात्मना पुरंदराय त्रैलोक्यं दत्तं निहतकण्टकम्

ସେଇ ମହାତ୍ମା ପ୍ରଭୁ ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ସମସ୍ତ ବାଧା-କଣ୍ଟକ ନିହତ କରି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 44

इत्य् एतास् तनवस् तस्य सप्त मन्वन्तरेषु वै सप्तस्व् एवाभवन् विप्र याभिः संरक्षिताः प्रजाः

ଏହିପରି, ହେ ବିପ୍ର, ତାଙ୍କର ଏହି ସାତ ତନୁ (ପ୍ରକାଶ) ଥିଲା; ସାତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଗୋଟିଏ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାମାନେ ସଂରକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 45

यस्माद् विष्टम् इदं सर्वं तस्य शक्त्या महात्मनः तस्मात् स प्रोच्यते विष्णुर् विशेर् धातोः प्रवेशनात्

ଯେହେତୁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ—ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରବିଷ୍ଟ—ହୋଇଛି, ତେଣୁ ‘ବିଶ୍’ ଧାତୁ (ପ୍ରବେଶ କରିବା) ଠାରୁ ସେ ‘ବିଷ୍ଣୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 46

सर्वे च देवा मनवः समस्ताः सप्तर्षयो ये मनुसूनवश् च इन्द्रश् च यो यस् त्रिदशेशभूतो विष्णोर् अशेषास् तु विभूतयस् ताः

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ମନୁ, ସପ୍ତର୍ଷି ଓ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଯେ କେହି ଇନ୍ଦ୍ର ହୁଅନ୍ତୁ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଃଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ବିଭୂତି। ତାଙ୍କର ପଦ, ତେଜ ଓ ମହିମା ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ, ତାଙ୍କଉପରେ ନିର୍ଭର, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରମତ୍ୱ ଘୋଷଣା କରେ।