Shloka 107

सूर्यरथ-कालचक्र-आयनविभागः, संध्योपासनम्, देवयान-पितृयानम्, विष्णुपद-गङ्गावतरणम्

Devanagari script

एवम् एतत् पदं विष्णोस् तृतीयम् अमलात्मकम् आधारभूतं लोकानां त्रयाणां वृष्टिकारणम्

Transliteration

evam etat padaṃ viṣṇos tṛtīyam amalātmakam ādhārabhūtaṃ lokānāṃ trayāṇāṃ vṛṣṭikāraṇam

Translation

ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ପଦ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପ; ତ୍ରିଲୋକର ଆଧାର ଏବଂ ବର୍ଷାର କାରଣ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: thus)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying 'पदम्')

• पदम्: station/step/abode
• पदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• तृतीयम्: third
• तृतीयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal)

• अमलात्मकम्: of pure essence
• अमलात्मकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमल-आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'अमलः आत्मा यस्य/यत्' = of pure nature

• आधारभूतम्: serving as the support
• आधारभूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आधार-भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'आधाररूपेण भूतम्' = being the support

• लोकानाम्: of worlds
• लोकानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• त्रयाणाम्: of the three
• त्रयाणाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण (numeral)

• वृष्टिकारणम्: the cause of rain
• वृष्टिकारणम्: Karta (Predicate-noun/विधेय)
• Type: Noun
• Root: वृष्टि-कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'वृष्टेः कारणम्'

Speaker

Sage Parāśara (speaking to Maitreya)

Characters & Entities

• Vishnu
• Three worlds (Trailokya)

FAQs

What is the significance of Vishnu’s “third pada” in the Vishnu Purana?

This verse presents the “third pada” as Viṣṇu’s stainless, transcendent station that upholds the three worlds and governs essential cosmic functions like rainfall.

How does Sage Parāśara explain cosmic order through this verse?

Parāśara links metaphysical purity (amalātmakam) with practical cosmic governance: Viṣṇu is not only the ultimate support of existence but also the causal ground for life-sustaining processes such as rain.

What is the theological importance of Lord Vishnu here?

Viṣṇu is affirmed as the Supreme Reality whose very being becomes the support of the universe, integrating transcendence (pure abode) with immanence (cosmic causality).