Shloka 27

प्रह्लादस्य अव्यभिचारिणी भक्ति, मायाविनाशः, तथा विष्णोः विश्वरूप-स्तुतिः

Devanagari script

गृहीतनीतिशास्त्रं तं विनीतं स यदा गुरुः मेने तदैनं तत्पित्रे कथयाम् आस शिक्षितम्

Transliteration

gṛhītanītiśāstraṃ taṃ vinītaṃ sa yadā guruḥ mene tadainaṃ tatpitre kathayām āsa śikṣitam

Translation

ଗୁରୁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଯେ ବାଳକ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ଆଚରଣରେ ବିନୀତ ହୋଇଛି, ସେତେବେଳେ ସେ ତାହାର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ପୁତ୍ର ଯଥାବିଧି ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।

Word by Word

• गृहीत-नीति-शास्त्रम्: (him) who has learned the treatise on polity
• गृहीत-नीति-शास्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गृहीत (ग्रह् धातु, क्त) + नीति (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) विशेषणरूपेण; समासः—नीतिशास्त्रम् (षष्ठी-तत्पुरुषः), गृहीतनीतिशास्त्रम् (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः: ‘गृहीतं नीतिशास्त्रं यस्य’)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• विनीतम्: well-disciplined
• विनीतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विनीत (नी धातु, क्त; उपसर्ग वि-)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त विशेषण

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• यदा: when
• यदा: Sambandha (Context/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb/conjunction)

• गुरुः: the teacher
• गुरुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• मेने: thought/considered
• मेने: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Context/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• एनम्: this one/him
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम (enam)

• तत्-पित्रे: to his father
• तत्-पित्रे: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (‘तस्य पित्रे’)

• कथयाम्: told/related
• कथयाम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथय् (णिजन्त धातु; कथ् + णिच्)
• Form: लिट्-परिप्रयोगे परस्मैपद-आमन्त्रित/परस्मैपद-रूपं; ‘कथयाम् आस’ इति परिप्रयोगः—अहं/सः कथयाम् (1st sg injunctive/optative-like in periphrastic perfect usage)

• आस: (aux.) did/was
• आस: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लिट्/लुङ्-प्रायः परिप्रयोगे; तिङन्त सहायकक्रिया (auxiliary) ‘आस’ = ‘was/did’ (periphrastic perfect marker)

• शिक्षितम्: trained/instructed
• शिक्षितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शिक्षित (शिक्ष् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त विशेषण

Speaker

Sage Parāśara (narrating) to Maitreya

Characters & Entities

• Guru (preceptor)
• Father (king/householder)
• Student (prince)

FAQs

What is the significance of nīti-śāstra (statecraft) in the Vishnu Purana?

This verse highlights that kingship is not merely inherited; a prince must master nīti (wise governance) and vinaya (discipline) before assuming responsibility, aligning rule with dharma.

How does Sage Parāśara frame the role of the guru in royal formation?

Parāśara presents the guru as the evaluator of readiness: once learning and character are confirmed, the teacher formally informs the father, marking completion of training within the lineage narrative.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Even in genealogical passages, the Purana implies that orderly kingship and disciplined rule are instruments of cosmic order ultimately upheld by Vishnu as the supreme regulator of dharma.