Shloka 35

प्रचेतसां तपः तथा विष्णु-स्तुतिः

The Pracetases’ Ocean Tapas and Hymn to Vishnu

Devanagari script

गृहीतान् इन्द्रियैर् अर्थान् आत्मने यः प्रयच्छति अन्तःकरणभूताय तस्मै विश्वात्मने नमः

Transliteration

gṛhītān indriyair arthān ātmane yaḥ prayacchati antaḥkaraṇabhūtāya tasmai viśvātmane namaḥ

Translation

ଇନ୍ଦ୍ରିୟେ ଗୃହୀତ ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ଯେ ଆତ୍ମାକୁ ହିଁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ତଃକରଣରୂପ ବିଶ୍ୱାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Word by Word

• गृहीतान्: taken, grasped (objects)
• गृहीतान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृहीत (कृदन्त; √ग्रह् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• इन्द्रियैः: by the senses
• इन्द्रियैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• अर्थान्: objects, sense-objects
• अर्थान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• आत्मने: to the Self
• आत्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)

• प्रयच्छति: bestows, gives
• प्रयच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √यम् (धातु) (प्र + यच्छति)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; उपसर्गः प्र-

• अन्तःकरणभूताय: to the one who has become the inner organ (antahkaraṇa)
• अन्तःकरणभूताय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अन्तःकरण-भूत (प्रातिपदिक; अन्तःकरण + भूत)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुषः (अन्तःकरणं भूतो यस्य/यः)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; निर्देशात्मक सर्वनाम (demonstrative)

• विश्वात्मने: to the Soul of the universe
• विश्वात्मने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विश्व-आत्मन् (प्रातिपदिक; विश्व + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य आत्मा)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana/भाव (Salutation)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; नमः-शब्दः (salutation particle), दत्तिवाचकः (with dative)

Speaker

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya, within a devotional-philosophical passage)

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the significance of the term Viśvātmā (Universal Self) in the Vishnu Purana?

In this verse, Viśvātmā identifies Vishnu as the indwelling Self of all beings, the ultimate ground of perception and the ruler within the mind and senses.

How does Sage Parāśara explain the relationship between senses, mind (antaḥkaraṇa), and the Self here?

He portrays a hierarchy where senses apprehend objects, yet those objects are ultimately “offered” to the Self because the inner instrument itself functions under the presence of Vishnu as the inner controller.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

Vishnu is affirmed as Supreme Reality who pervades cognition itself—both as the experiencer and as the inner faculty—supporting a Vaishnava view where devotion and metaphysics converge on the one sovereign Lord.