Vamana Purana — Shiva's Wedding Procession (Part 1), Shloka 24

Shiva’s Wedding Procession to Kailasa and the Marriage of Girija (Kali)

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच द्वाःस्थवाक्यं समाकर्ण्य समुत्थायाचलेश्वरः स्वयमभ्यागमद् द्वारि समादायार्घ्यमुत्तमम्

Transliteration

pulastya uvāca dvāḥsthavākyaṃ samākarṇya samutthāyācaleśvaraḥ svayamabhyāgamad dvāri samādāyārghyamuttamam

Translation

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଦ୍ୱାରସ୍ଥର ବଚନ ଶୁଣି ଅଚଲେଶ୍ୱର ଉଠିଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଅର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ସ୍ୱୟଂ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ।

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• द्वाःस्थवाक्यम्: the doorkeeper’s message
• द्वाःस्थवाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वार-स्थ + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (द्वारे स्थस्य वाक्यम्)

• समाकर्ण्य: having heard
• समाकर्ण्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-कर्ण् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having heard’

• समुत्थाय: having risen
• समुत्थाय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-स्था (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having risen’

• अचलेश्वरः: the lord of the mountain
• अचलेश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अचल-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (अचलस्य ईश्वरः)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• अभ्यागमत्: came/approached
• अभ्यागमत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-आ-गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• द्वारि: at the door
• द्वारि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• समादाय: having taken
• समादाय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-दा (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having taken’

• अर्घ्यम्: honorary offering (arghya)
• अर्घ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent/best
• उत्तमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अर्घ्यम् इति विशेषणम्

Speakers

• Pulastya narrates; the ‘ācaleśvara’ acts in response to the doorkeeper

Key Themes

• Atithi-satkara (guest reception)
• Arghya offering
• Humility before sages
• Ritual propriety

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The ideal host does not delegate reverence: rising promptly and offering arghya in person models dharma as embodied action—honor to the worthy sustains both household and sacred order.

How does this fit the Pancalakshana?

Dharma-instruction via narrative (ākhyāna) within a mahatmya frame; not a cosmological or dynastic segment, but a conduct exemplar supporting the puranic aim of dharma and tīrtha reverence.

What is the symbolic significance?

Arghya signifies recognition of spiritual potency (tejas) in guests; meeting them at the door indicates that sanctity is welcomed outwardly—sacred space expands through honoring rishis.