Vamana Purana — Nara-Narayana's Tapas, Shloka 100

Nara-Narayana’s Tapas, Indra’s Temptation, and the Burning of Kama: The Origin of Ananga and the Shiva-Linga Episode

Devanagari script

या च कोटी सुभा ह्यासीदिन्द्रनीलविभूषिता जाता सा पाटला रम्या भृङ्गराजिविभूषिता

Transliteration

yā ca koṭī subhā hyāsīdindranīlavibhūṣitā jātā sā pāṭalā ramyā bhṛṅgarājivibhūṣitā

Translation

ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିରେ ବିଭୂଷିତ ଯେ ଶୁଭ ‘କୋଟି’ ଥିଲା, ସେ ଭୃଙ୍ଗମାଳାରେ ଶୋଭିତ ରମ୍ୟ ‘ପାଟଲା’ ହେଲା।

Word by Word

• या: which (she/that)
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• कोटी: edge/tip; (here) a part/section (koṭi)
• कोटी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सुभा: beautiful
• सुभा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (कोटी)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/कारणार्थक अव्यय (indeed/for)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• इन्द्रनीलविभूषिता: adorned with sapphire (indranīla)
• इन्द्रनीलविभूषिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रनील + विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (इन्द्रनीलेन विभूषिता); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• जाता: became
• जाता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (predicative); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सा: she/that
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• पाटला: pāṭalā (trumpet-flower tree)
• पाटला: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाटला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• रम्या: lovely
• रम्या: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (पाटला)

• भृङ्गराजिविभूषिता: adorned with rows of bees
• भृङ्गराजिविभूषिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भृङ्ग + राजि + विभूषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (भृङ्गराज्या/भृङ्गराजिभिः विभूषिता); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

Speakers

• Pulastya to Nārada (typical framing for this section; not explicitly stated in the provided excerpt)

Key Themes

• Sacred Geography
• Tīrtha Māhātmya
• Mythic Etiology (place-name origins)
• Auspicious Natural Imagery

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Beauty (ramyatā) and auspiciousness (śubhatā) are treated as signs of sanctity; the devotee is guided to recognize holiness through both gem-like radiance and harmonious natural life.

How does this fit the Pancalakshana?

This is tīrtha-māhātmya style material—ancillary to the Purāṇic core topics—best grouped under narrative/lineage description (vamśānucarita) and regional glorification passages.

What is the symbolic significance?

Sapphire imagery evokes depth, steadiness, and celestial quality; bee-swarms suggest living devotion and continuous ‘humming’ praise—nature itself participating in sacrality.