Adhyaya 49: Kali’s Complaint to Brahma and the Arrival of Śrī (Jayaśrī) in Bali’s Reign

Verse 1

इति श्रीवामनपुराणे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मलोकं प्रति द्विज त्रैलोक्यं पालयामास बलिर्धर्मान्वितः सदा

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବାମନପୁରାଣର ଅଷ୍ଟଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରତି ଗତ ହେବା ପରେ, ସଦା ଧର୍ମାନ୍ୱିତ ବଲି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକୁ ପାଳନ-ଶାସନ କଲେ।

Verse 2

कलिस्तदा धर्मयुतं जगद् दृष्ट्वा कृते यथा ब्रह्माणं शरणं भेजे स्वभावस्य निषेणात्

ତେବେ କଳି କୃତଯୁଗ ପରି ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଜଗତ୍‌କୁ ଦେଖି, ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ବାଧ୍ୟତାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲା।

Verse 3

गत्वा स ददृशे देवं सेन्द्रैर्देवैः समन्वितम् स्वदीप्त्या द्योतयन्तं च स्वदेशं ससुरासुरम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀରେ ସମନ୍ୱିତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ସେ ନିଜ ଦୀପ୍ତିରେ ସୁରାସୁରସହିତ ନିଜ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 4

प्रणिपत्य तमाहाथ तिष्यो ब्रह्माणमीश्वरम् मम स्वभावो बलिना नाशितो देवसत्तम

ପ୍ରଣାମ କରି ତିଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବଳି ମୋର ସ୍ୱଭାବ/ଅବସ୍ଥାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଛି।”

Verse 5

तं प्राह भगवान् योगी स्वभावं जगतो ऽपि हि न केवलं हि भवतो हृतं तेन बलीयसा

ତାହାକୁ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀ କହିଲେ—“ସେ ବଳବାନ୍ କେବଳ ତୋର ନୁହେଁ; ଜଗତର ସ୍ୱାଭାବିକ କ୍ରମକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରିଛି।”

Verse 6

पश्यस्व तिष्य देवेन्द्रं वरुणं च समारुतम् भास्करो ऽपि हि दीनत्वं प्रयातो हि बलाद् बलेः

ଦେଖ, ହେ ତିଷ୍ୟ! ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ (ମରୁତସହିତ) ଏବଂ ଭାସ୍କର ମଧ୍ୟ ବଳିର ବଳରେ ଦୀନାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

Verse 7

न तस्य कश्चित् त्रैलोक्ये प्रतिषेद्धास्ति कर्मणः ऋते सहस्रं शिरसं हरिं दशशताङ्घ्रिकम्

ତାହାର କର୍ମକୁ ତ୍ରିଲୋକରେ କେହି ପ୍ରତିଷେଧ କରିପାରେ ନାହିଁ—ସହସ୍ରଶିର ଓ ସହସ୍ରପାଦ ହରିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି।

Verse 8

म भूमिं च तथा नाकं राज्यं लक्ष्मीं यसो ऽव्ययः समाहरिष्यति बलेः कर्तुः सद्धर्मगोचरम्

ସେ ଅବ୍ୟୟ ଭୂମି ଓ ତଦ୍ରୂପ ସ୍ୱର୍ଗ, ରାଜ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଯଶ—ଯାହା ସଦ୍ଧର୍ମଗୋଚରରେ ମହାକର୍ତ୍ତା ବଲିଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ଗଲା—ସବୁ ପୁନଃ ସମାହରିବେ।

Verse 9

इत्येवमुक्तो देवेन ब्रह्मणा कलिरव्ययः दीनान् दृष्ट्वा स शक्रादीन् विभीतकवनं गतः

ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ପରେ ଅବ୍ୟୟ କଳି—ଶକ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦୀନ ଦେଖି—ବିଭୀତକ ବନକୁ ଗଲା।

Verse 10

कृतः प्रावर्त्तत तदा कलेर्नासात् जगत्त्रये धर्मो ऽभवच्चतुष्पादश्चातुर्वर्ण्ये ऽपि नारद

ତେବେ କଳିର ନାଶରୁ ତ୍ରିଲୋକରେ କୃତଯୁଗ ପୁନଃ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା; ହେ ନାରଦ, ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ପୁନଃ ଚତୁଷ୍ପାଦ ହେଲା।

Verse 11

तपो ऽहिंसा च सत्यं च शौचमिन्द्रियनिग्रहः दया दानं त्वानृशंस्यं शुश्रुषा यज्ञकर्म च

ତପ, ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଶୌଚ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ; ଦୟା, ଦାନ, ଅନୃଶଂସ୍ୟ (ଅକ୍ରୂରତା), ଶୁଶ୍ରୂଷା (ଗୁରୁସେବା) ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମ—ଏହିମାନେ ଧର୍ମର ଅଙ୍ଗ ହେଲେ।

Verse 12

एतानि सर्वजगतः परिव्याप्य स्थितानि हि बलिना बलवान् ब्रह्मन् तिष्यो ऽपि हि कृतः कृतः

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ସ୍ଥିତ ହୋଇଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଳବାନ ବଲିଙ୍କ ଶାସନରେ ତିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରାଗଲା—ଏହା ସତ୍ୟରେ ଘଟିଛି।

Verse 13

स्वधर्मस्थायिनो वर्णा ह्याश्रमांश्चाविश्न् द्विजाः प्रजापालनधर्मस्थाः सदैव मनुजर्षभाः

ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ପ୍ରଜାପାଳନ ଧର୍ମରେ ସଦା ସ୍ଥିତ ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏଭଳି ରହିଲେ।

Verse 14

धर्मोत्तरे वर्तमाने ब्रह्मन्नस्मिञ्जगत्त्रये त्रैलोक्यलक्ष्मीर्वरदा त्वायाता दानवेश्वरम्

ଏହି ତ୍ରିଜଗତରେ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେବାବେଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବରଦାୟିନୀ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ହେ ଦାନବେଶ୍ୱର।

Verse 15

तामागतां निरीक्ष्यैव सहस्राक्षश्रियं बलिः पप्रच्छ कासि मां ब्रूहि केनास्यर्थेन चागता

ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିମାତ୍ରେ—ଯିଏ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଥିଲେ—ବଲି ପଚାରିଲା: “ତୁମେ କିଏ? ମୋତେ କୁହ। ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ?”

Verse 16

सा तद्वचनमाकर्ण्य प्राह श्रीः पद्ममालिनी बले शृणुष्व यास्मि त्वामायाता महिषि बलात्

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମମାଳିନୀ ଶ୍ରୀ କହିଲେ: “ବଲି, ଶୁଣ। ହେ ମହିଷୀ, (ତୁମ) ବଳରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।”

Verse 17

अप्रमेयबलो देवो यो ऽसौ चक्रगदाधरः तेन त्यक्तस्तु मघवा ततो ऽहं त्वामिहागता

ଅପ୍ରମେୟ ବଳଶାଳୀ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ସେଇ ଦେବ ମଘବା (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।

Verse 18

स निर्ममे युवतयश्चास्रो रूपसंयुताः श्वेताम्बरधरा चैव श्वेतस्रगनुलेपना

ସେ ତେବେ ସୌନ୍ଦର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଚାରି ଯୁବତୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେମାନେ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଶ୍ୱେତମାଳା ଓ ଶ୍ୱେତ ଅନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 19

श्वेतवृन्दारकारूढा सत्त्वाढ्या श्वेतविग्रहा रक्ताम्बरधरा चान्या रक्तस्रगनुलेपना

ଜଣେ ଶ୍ୱେତ ଦିବ୍ୟ ଗଜ (ଐରାବତ ସଦୃଶ) ଉପରେ ଆରୂଢା, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ୱେତଦେହା ଥିଲେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ରକ୍ତମାଳା ଓ ରକ୍ତ ଅନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 20

रक्तवाजिसामारूढा रक्ताङ्गी राजसी हि सा पीताम्बरा पीरवर्णा पीतमाल्यानुलेपना

ସେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱରେ ଆରୂଢା, ରକ୍ତାଙ୍ଗୀ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜସୀ ଥିଲେ; (ଅନ୍ୟଜଣେ) ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣା ଓ ପୀତମାଳା-ପୀତ ଅନୁଲେପନରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 21

सौवर्णस्यन्दनचरा तामसं गुणमाश्रिता नीलाम्बरा नीमाल्या नीलगन्धामनुलेपना

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତମୋଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ; ନୀଳବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ନୀଳମାଳାଧାରୀ ଓ ନୀଳସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଲେପନରେ ଲିପ୍ତ—ଏଭଳି ସେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 22

नीलवृषसमारूढा त्रिगुणा सा प्रकीर्तिता या सा श्वेताम्भरा श्वेता सत्त्वाढ्या कुञ्जरस्थिता

ନୀଳ ବୃଷଭରେ ଆରୂଢା ସେ ଦେବୀ ତ୍ରିଗୁଣମୟୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ। ଯେ ଶ୍ୱେତାମ୍ବରା, ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା, ସତ୍ତ୍ୱସମୃଦ୍ଧା, ସେ ଗଜାରୂଢା ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 23

सा ब्रह्माणं समायाता चन्द्रं चन्द्रानुगानपि या रक्ता रक्तवसना वाजिस्था रजसान्विता

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଚନ୍ଦ୍ରାନୁଗମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ। ଯେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା, ରକ୍ତବସନା, ଅଶ୍ୱାରୂଢା, ସେ ରଜୋଗୁଣସମନ୍ୱିତ।

Verse 24

तां प्रादाद् देवराजाय मनेव तत्समेषु च पीताम्बरा या सुभगा रथस्था कनकप्रभा

ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମପଦସ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ସେ ସୁଭଗା, ପୀତାମ୍ବରା, ରଥସ୍ଥା, କନକପ୍ରଭା।

Verse 25

प्रजापतिभ्यस्तां प्रादात् शुक्राय च विशःसु च नीलवस्त्रालिसदृशी या चुर्थी वृषस्थिता

ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ, ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଯେ ନୀଳବସ୍ତ୍ରମାଳାସଦୃଶ, ସେ ଚତୁର୍ଥୀ ରୂପେ ବୃଷଭସ୍ଥିତ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 26

सा दानवान् नैऋतांश् च शूद्रान् विद्याधरानपि विप्राद्याः श्वेतरूपां तां कथयन्ति सरस्वतीम्

ସେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ, ନୈଋତମାନଙ୍କୁ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ/ଉପକାରକ। ବିପ୍ରାଦିମାନେ ସେଇ ଶ୍ୱେତରୂପାଙ୍କୁ ‘ସରସ୍ୱତୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 27

स्तुवन्ति ब्रह्मणा सार्धं मखे मन्त्रादिभिः सदा क्षत्रिया रक्तवर्णां तां जयश्रीमिति शंसिरे

ମଖ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରାଦି ଦ୍ୱାରା ସଦା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା ଦେଖି ‘ଜୟଶ୍ରୀ’ (ବିଜୟର ଶ୍ରୀ) ବୋଲି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 28

सा चेन्द्रेणासुरश्रेष्ठ मनुना च यशस्विनी वैश्यास्तां पीतवसनां कनकाङ्गीं सदैव हि

of wicked intent

Verse 31

एतासां च स्वरूपस्तास्तिष्ठन्ति निधयो ऽव्ययाः इतिहासपुराणानि वेदाः साङ्गास्तथोक्तयः

ଏମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅବ୍ୟୟ ନିଧି ପରି ଅବସ୍ଥିତ ରହେ—ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ, ଅଙ୍ଗସହିତ ବେଦମାନ, ଏବଂ ସେହିପରି ଘୋଷିତ ପ୍ରମାଣଭୂତ ଉପଦେଶ।

Verse 32

चतुःषष्टिकलाः श्वेता महापद्मो निधिः स्थितः मुक्तासुवर्णरजतं रथाश्वगजभूषणम्

{"bali_present": false, "generosity_display": null, "daana_type": null, "shukracharya_interaction": "Implicit relevance: guru-respect is affirmed, yet ultimate worship belongs to Hari—anticipating tension when a human guru opposes Vāmana.", "devotion_quality": "Foreshadows śaraṇāgati: choosing Hari as highest authority", "patala_reference": false}

Verse 40

इत्येवं कथितस्तुभ्यं तेषां दानव निर्णयः

ଏହିପରି, ହେ ଦାନବ, ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ଣ୍ଣୟ/ବିବେଚନା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 41

अहं सा रागिणी नाम जायश्रीस्त्वामुपागता ममास्ति दावनपते प्रतिज्ञा साधुसंमता

ମୁଁ ‘ରାଗିଣୀ’ ନାମଧାରିଣୀ ଜାୟଶ୍ରୀ; ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ହେ ଦାନବପତି, ସାଧୁଜନସମ୍ମତ ମୋର ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅଛି।

Verse 42

समाश्रयामि शौर्यढ्यं न च क्लीबं कथञ्चन न चास्ति भवतस्तुल्यो त्रैलोक्ये ऽपि बलाधिकः

ମୁଁ ତୁମର ବୀର୍ୟସମୃଦ୍ଧ ଶୌର୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଛି; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର କାୟରତା ନାହିଁ। ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ; ବଳରେ ତୁମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେହି ନାହିଁ।

Verse 43

त्वया बलविभूत्या हि प्रीतिर्मे जनिता ध्रुवा यत्त्वया युधि विक्रम्य देवराजो विनिर्जितः

ତୁମର ବଳବିଭୂତି ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନରେ ଧ୍ରୁବ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମିଛି; କାରଣ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାକ୍ରମ କରି ଦେବରାଜଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରାଜିତ କରିଛ।

Verse 44

अतो मम परा प्रीतिर्जाता दानव शाश्वती दृष्ट्वा ते परमं सत्त्वं सर्वेभ्यो ऽपि बलाधिकम्

ଏହିପରି, ହେ ଦାନବ, ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ବଳାଧିକ ତୁମର ପରମ ‘ସତ୍ତ୍ୱ’ ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 45

शौण्डीर्यमानिनं वीरं ततो ऽहं स्वयमागता नाश्चर्य दानवश्रेष्ठ हिरण्यकशिपोः कुले

ଧୃଷ୍ଟ ପରାକ୍ରମରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ବୀର ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ।

Verse 46

प्रसूतस्यासुरेन्द्रस्य तव कर्म यदीदृशम् विशेषितस्त्वया राजन् दैतेयः प्रपितामहः

ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ତୁମର କର୍ମ ଯଦି ଏପରି ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ। ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦୈତ୍ୟ ପ୍ରପିତାମହ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 47

विजितं विक्रमाद् येन त्रैलोक्यं वै परैर्हृतम् इत्येवमुक्त्वा वचनं दानवैन्द्रं तदा बलिम्

“ଯାହାଙ୍କ ବିକ୍ରମରେ ପରେ ହରିଥିବା ତ୍ରିଲୋକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜିତାଗଲା”—ଏହିପରି କଥା କହି ସେତେବେଳେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ବଳିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 48

जयश्रीश्चन्द्रवदना प्रविष्टाद्योतयच्छुभा तस्यां चाथ प्रविष्टायां विधवा इव योषितः

ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ଜୟଶ୍ରୀ (ବିଜୟଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଶୁଭ ପ୍ରଭା ସହ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଆଲୋକିତ କଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶରେ ସେଠାର ନାରୀମାନେ ବିଧବାମାନଙ୍କ ପରି ଦିଶିଲେ।

Verse 49

समाश्रयन्ति बलिनं ह्रीश्रीधीधृतिकीर्त्तयः प्रभा मतिः श्रमा भूतिर्विद्या नीतिर्दया तथा

ହ୍ରୀ, ଶ୍ରୀ, ଧୀ, ଧୃତି, କୀର୍ତ୍ତି—ଏସବୁ ବଳିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ; ଏହିପରି ପ୍ରଭା, ମତି, ଶ୍ରମ, ଭୂତି, ବିଦ୍ୟା, ନୀତି ଓ ଦୟା ମଧ୍ୟ।

Verse 50

श्रुतिः स्मृतिर्धृतिः कीर्तिर्मूर्तिः शान्ति क्रियान्विताः पुष्टिस्तुष्टी रुचिस्त्वन्या तथा सत्त्वाश्रिता गुणाः ताः सर्वा बलिमाश्रित्य व्यश्राम्यन्त यथासुखम्

None mentioned in this verse.

Verse 52

त्रिविष्टपं शासति दानवेन्द्रे नासीन् क्षुधार्तो मलिनो न दीनः सदोज्ज्वलो धर्मरतो ऽथ दान्तः कामोपभोक्ता मनुजो ऽपि जातः

[{"question": "Who are the ‘Tridaśa’ in this verse, and why are they called ‘Thirty’ when the Devas are many?", "answer": "‘Tridaśa’ is a conventional Purāṇic epithet for the Devas, often linked to the classical grouping of thirty-three gods (trayastrinśat). The term functions poetically to denote the divine host rather than a literal headcount in the battle scene."}, {"question": "What is conveyed by the Daityas throwing away ‘weapons, hair-ornaments, shields/leather, and garments’?", "answer": "The piling of items signals total panic and dishonor: warriors abandon not only arms but also personal insignia and protective gear. In Purāṇic battle rhetoric, such stripping indicates a rout so complete that survival overrides status and decorum."}, {"question": "Does ‘bāṇa-mṛte’ imply they were actually killed by arrows?", "answer": "Here it is best read as an idiom: they fled ‘as though slain by arrows’, i.e., in a state of shock and helplessness. The verse emphasizes psychological collapse following the fall of their commander."}]