Adhyaya 48: Kali’s Complaint to Brahma and the Arrival of Śrī (Jayaśrī) in Bali’s Court

Verse 7

मयो ऽपि मायामास्थाय तैस्तै रूपान्तरैर्मुने योधयामास बलावान् सुराणां च वरूछिनीम्

ହେ ମୁନି! ମୟ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ବଳବାନ ହୋଇ, ସୁରମାନଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ବରୂଥିନୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 8

विद्युज्जिह्वः प्ररिभद्रो वृषपर्वा शतेक्षणः विपाको विक्षरः सैन्यं ते ऽपि देवानुपाद्रवन्

ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱ, ପ୍ରରିଭଦ୍ର, ବୃଷପର୍ବା, ଶତେକ୍ଷଣ, ବିପାକ ଓ ବିକ୍ଷର—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସେନା ସହ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 9

ते हन्यमाना दितिजैर्देवाः शक्रपुरोगमाः गते जनार्दने देवे प्रायशो विमुख्याभवन्

ଜନାର୍ଦନ ଦେବ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ, ଦିତିପୁତ୍ର ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁରୋଗାମୀ ଦେବମାନେ ପ୍ରାୟଶଃ ମନୋବଳ ହାରି ପଛକୁ ହଟିଲେ।

Verse 10

तान् प्रभग्नान् सुरगाणान् बलिबाणापुरोगमाः पृष्ठतश्चाद्रवन् सर्वे त्रैलोक्यविजिगीषवः

50.11

Verse 19

विविधानपि भोगांश्च भुञ्जन् दैत्येश्वरो बलि सस्मार मनसा ब्रह्मन् प्रह्लादं स्वपितामहम्

ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର ବଲି—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ମନରେ ନିଜ ପିତାମହ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse Śakra (Indra) came to the wondrous bank of the Mahānadī; and

संस्मृतो नप्तृणा चासौ महाभागवतो ऽसुरः समभ्यागात् त्वरायुक्तः पातालात् स्वर्गमव्ययम्

And that great devotee among the Asuras—having been remembered by his grandson—came swiftly from Pātāla to imperishable Svarga.

Verse pulindāḥ ||"

न सा पालयतो राज्यं धृतिर्भवति सत्तम या धृतिर्गुरुशुश्रुषां कुर्वतो जायते विभो

“O best of men, the steadiness that comes to one who governs a kingdom is not the same as that steadiness which arises in one who performs devoted service to the guru, O mighty one.”

Verse 31

सोपविष्टो महेन्द्रस्य सर्वरत्नमये शुभे सिंहहासने दैत्यपतिः शुशुभे मघवानिव

ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଶୁଭ ସିଂହାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ସେଇ ଦୈତ୍ୟପତି, ମଘବାନ୍ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 32

तत्रोपविष्टश्चैवासौ कृताञ्जलिपुटो नतः प्रह्लादं प्राह वचनं मेघगम्भीरया गिरा

ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ, କରଯୋଡ଼ି ନତ ହୋଇ, ମେଘଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 33

यन्मया तात कर्तव्यं त्रैलोक्यं परिरक्षता धर्मार्थकाममोक्षेभ्यस्तदादिशतु मे भवान्

ହେ ତାତ/ପୂଜ୍ୟ, ତ୍ରିଲୋକକୁ ପରିରକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୋର କଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ? ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ଆପଣ ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 34

तद्वाक्यसम कालं च शुक्रः प्रह्लादमब्रवीत् यद्युक्तं तन्महाबाहो वदस्वाद्योत्तरं वचः

ସେଇ ବଚନ କହାଯାଇଥିବା ସମୟରେ ଶୁକ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମହାବାହୋ, ଯଦି ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବେ ଉତ୍ତରରୂପେ ତୁମ ବଚନ କହ।”

Verse 35

वचनं बलिशुक्राभ्यां श्रुत्वा भागवतो ऽसुरः प्राह धर्मार्थसंयुक्तं प्रह्लादो वाक्यमुत्तमम्

ବଲି ଓ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତ ଅସୁର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତମ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 36

यदायत्यां क्षमं राजन् यद्धितं भुवनस्य च अविरोधेन धर्मस्य अर्थस्योपार्जनं च यत्

ହେ ରାଜନ୍, ଯାହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ଟିକେଇ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଯାହା ଜଗତର ହିତକର; ଏବଂ ଧର୍ମର ଅବିରୋଧରେ ଯେ ଅର୍ଥର ଉପାର୍ଜନ—ସେହିଟି ଚୟନୀୟ।

Verse 37

सर्वसत्त्वानुगमनं कामवर्गफलं च यत् परत्रेह च यच्छ्रेयः पुत्र तत्कर्म आरच

ହେ ପୁତ୍ର, ଯେ କର୍ମ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଓ ହିତକର, ଯେ କାମବର୍ଗର ଫଳ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଦେଏ, ଏବଂ ଯେ ଇହ ଓ ପର—ଦୁହିଁଠି ଶ୍ରେୟ ଆଣେ, ସେହି କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କର।

Verse 38

यता श्लाघ्यं प्रयास्यद्य यथा कीर्तिर्भवेत्तव यता नायशसो योगस्तथा कुरु महामते

ହେ ମହାମତେ, ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଶଂସନୀୟତା ପ୍ରାପ୍ତ କର, ତୁମ କୀର୍ତ୍ତି ଉଦିତ ହେଉ, ଏବଂ ଅପଯଶ ସହ କୌଣସି ଯୋଗ ନ ହେଉ—ସେପରି କର।

Verse 39

एतदर्थ श्रियं दीप्तां काङ्क्षन्ते पुरुषोत्तमाः येनैतानि गृहे ऽस्माकं निवसन्ति सुनिर्वृताः

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦୀପ୍ତ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି (ଗୁଣ/ଲାଭ) ଆମ ଘରେ ସୁନିର୍ବୃତ ଭାବେ ବସନ୍ତୁ।

Verse 40

कुलजो व्यसने मग्नः सखा चार्थबहिः कृतः वृद्धो ज्ञातिर्गुणी विप्रः कीर्तीश्च यशसा सह

କୁଳଜ ଜ୍ଞାତି ବିପଦରେ ମଗ୍ନ; ସଖା ସମୃଦ୍ଧିରୁ ବହିଷ୍କୃତ; ବୃଦ୍ଧ ଜ୍ଞାତି ଓ ଗୁଣୀ ବିପ୍ର—ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତି ଯଶ ସହ—ଏ ସବୁକୁ ଧାରଣ ଓ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

तस्माद् यथैते निवसन्ति पुत्र राज्यस्थितस्येह कुलोद्गताद्याः तथा यत्स्वामलसत्त्वचेष्ट यथा यशस्वी भवितासि लोके

ଏହେତୁ, ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିବାବେଳେ, ତୁମ କୁଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଦି ଏମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ବସିପାରିବେ ଭଳି ଆଚରଣ କର; ଏବଂ ନିଜର ନିର୍ମଳ ସ୍ୱଭାବ ଓ କର୍ମରେ ଚାଲି, ଲୋକେ ଯଶସ୍ବୀ ହେଉ।

Verse 42

भूभ्यां सदा ब्राह्मणभूषितायां क्षत्रान्वितायां दृढवापितायाम् शुश्रुषणासक्तसमुद्भवाया मृद्धिं प्रयान्तीह नराधिपेन्द्राः

ଯେ ଭୂମି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ, ଦୃଢ଼ଭାବେ ବସାଯାଇ ସୁସ୍ଥାପିତ, ଏବଂ ଧର୍ମସେବା ଓ ଯୋଗ୍ୟଜନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ଆସକ୍ତିରୁ ଉନ୍ନତି ଉଦ୍ଭବ କରେ—ସେହି ଭୂମିରେ ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 43

तस्माद् द्विजाग्र्याः श्रुतिशास्त्रयुक्ता नराधिपांस्ते क्रतुभिर्द्विजेन्द्रा यज्ञाग्निधूमेन नृपस्य शान्तिः

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୁତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରବରମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞ କରାଇବେ; ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଧୂମରେ ରାଜାଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 45

तपो ऽध्ययनसंपन्ना याजनाध्यापने रताः सन्तु विप्रा बले पूज्यास्त्वत्तो ऽनुज्ञामवाप्य हि / 48.44 स्वाध्याययज्ञनिरता दातारः शस्त्रजीविनः क्षत्रियाः सन्तु दैत्येन्द्र प्रजापालनधर्मिणः

ତପ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଓ ଅଧ୍ୟାପନରେ ରତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହେଉନ୍ତୁ; ହେ ବଲି, ତୁମ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ। ଏବଂ ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ନିରତ, ଦାନଶୀଳ, ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପାଳନକୁ ଧର୍ମ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 46

यज्ञाध्ययनसंपन्ना दातारः कृषिकारिणः पाशुपाल्यं प्रकुर्वन्तु वेश्या विपणिजीविनः

ଯଜ୍ଞ ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଦାନଶୀଳ, କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବୈଶ୍ୟମାନେ ହେଉନ୍ତୁ; ସେମାନେ ପଶୁପାଳନ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ବ୍ୟାପାର-ବାଣିଜ୍ୟରେ ଜୀବିକା ଚାଲାଉନ୍ତୁ।

Verse 47

ब्राह्मणक्षत्रियविशां सदा शुश्रुषणे रताः शूद्राः सन्त्वसुरश्रेष्ठ तवाज्ञाकारिणः सदा

ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶୂଦ୍ରମାନେ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କର ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବାରେ ରତ ରହୁନ୍ତୁ ଏବଂ ସଦା ତୁମ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 48

यदा वर्णाः स्वधर्मस्था भवन्ति दितिजेश्वर धर्मवृद्धिस्तदा स्याद्वै धर्मवृद्धौ नृपोदयः

ହେ ଦିତିଜେଶ୍ୱର! ଯେତେବେଳେ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ରାଜାଙ୍କ ଉଦୟ (ସମୃଦ୍ଧି) ହୁଏ।

Verse 49

तस्माद् वर्णाः स्वधर्मस्थास्त्वया कार्याः सदा बले तद्वृद्धौ भवतो वृद्धिस्तद्वानौ हानिरुच्यते

ଏହେତୁ, ହେ ବଲି! ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ସଦା ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ରହିବେ ଭଳି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ। ତାହା ବଢ଼ିଲେ ତୁମ ବୃଦ୍ଧି (ସମୃଦ୍ଧି) ହୁଏ; ତାହା କ୍ଷୟ ହେଲେ ତୁମ ହାନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 50

इत्थं वचः श्राण्य महासुरेन्द्रो बलिं महात्मा स बभूव तूष्णीम् ततो यदाज्ञापयसे करिष्ये इत्थं बलिः प्राह वचो महर्षे

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ମହାତ୍ମା ମହାସୁରେନ୍ଦ୍ର ବଲି ନିରବ ହେଲେ। ପରେ ସେ କହିଲେ—“ଆପଣ ଯାହା ଆଜ୍ଞା କରିବେ, ମୁଁ ତାହା କରିବି।” ଏଭଳି ବଲି ମହର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ।