Adhyaya 25

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ ମୁନିଙ୍କୁ ବୈରାଗ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ କହନ୍ତି—ନଶ୍ୱର ବିଷୟପ୍ରତି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅନାସକ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ, ଅନୁମାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଯେ ବନ୍ଧିତ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ; ସେମାନେ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଦୁଃଖର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଘଟାନ୍ତି। ତାପରେ କାଳପ୍ରେରିତ ପ୍ରଳୟର ଚାରି ଭେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ—(1) ଦେହପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ନିତ୍ୟ କ୍ଷୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ‘ନିତ୍ୟ/ଦୈନିକ’ ପ୍ରଳୟ, (2) ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ-ରାତି ଚକ୍ରସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନୈମିତ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ: ଚଉଦ ମନୁଙ୍କ କ୍ରମ, ଲୋକଶୋଷଣ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଓ ପରେ ଜଳପ୍ଲାବନ, (3) ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ: ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ରମେ ପ୍ରକୃତିରେ ଲୟ, (4) ଆତ୍ୟନ୍ତିକ ପ୍ରଳୟ: ମାୟା, ପୁରୁଷ ଓ କାଳ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷରରେ ଲୀନ ହୋଇ ଶେଷରେ ଏକମାତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର ଅବଶିଷ୍ଟ। ଏହି ଅନିତ୍ୟତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ସାଧନାର ଉପଦେଶ ଆସେ—ବାସୁଦେବରେ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତିର ସଂଜ୍ଞା, ନବଧା ଭକ୍ତି (ଶ୍ରବଣାଦି)ର ଗଣନା, ଏବଂ ମୋକ୍ଷମୁଖୀ ‘ଏକାନ୍ତିକ ଧର୍ମ’କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା। ଶେଷରେ ବାସୁଦେବ-ନାମର ତାରକ ମହିମା କୁହାଯାଏ—ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମଧ୍ୟ ନାମସ୍ମରଣ ଉଦ୍ଧାରକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।