Adhyaya 24
ନାରାୟଣ ‘ଜ୍ଞାନ’ର ସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତି—ଯେହି ବିବେକବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷେତ୍ର (ଦେହ-ପ୍ରକୃତି) ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଯଥାର୍ଥ ପରିଚୟ ହୁଏ, ସେଇ ଜ୍ଞାନ। ପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପରବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ—ଆଦିରେ ଏକ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ନିର୍ଗୁଣ; ତାପରେ କାଳଶକ୍ତି ସହିତ ମାୟାର ଉଦ୍ଭବ ଓ କମ୍ପନରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ମହତ୍, ଅହଂକାର ଓ ତ୍ରିଗୁଣ-ବିନ୍ୟାସରୁ ତନ୍ମାତ୍ରା, ମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦେବତାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସମଷ୍ଟିରୂପେ ବିରାଟ୍ ଶରୀର ଚରାଚର ଜଗତର ଆଧାର ହୁଏ। ବିରାଟ୍ ଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା (ରଜସ୍), ବିଷ୍ଣୁ (ସତ୍ତ୍ୱ) ଓ ହର (ତମସ୍) ସହ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି—ଦୁର୍ଗା, ସାବିତ୍ରୀ, ଶ୍ରୀ—ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନାନା ରୂପେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ପଦ୍ମାସନରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଥମେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ‘ତପୋ ତପୋ’ ନାମକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଆଜ୍ଞାରେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ବୈକୁଣ୍ଠ ଦର୍ଶନ ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଗୁଣବନ୍ଧନ ଓ ମାୟାଭୟ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ପାର୍ଷଦ ସହ ଦେଖି, ପ୍ରଜା-ବିସର୍ଗ-ଶକ୍ତିର ବର ପାଇ, ବିରାଟ୍-ଭାବ ଧ୍ୟାନରେ ରହି ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ପାଆନ୍ତି। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି, କ୍ରୋଧଜ ରୁଦ୍ରାବିର୍ଭାବ, ପ୍ରଜାପତି, ବେଦ, ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି ଏବଂ ଦେବ, ପିତୃ ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ହବିଷ/କବ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣର ଯଥୋଚିତ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ କଳ୍ପଭେଦରେ ସୃଷ୍ଟିର ବିଚିତ୍ରତା, ସୀମା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁନଃସ୍ଥାପନ, ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ର-କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ, ପ୍ରକୃତି-ପୁରୁଷ, ମାୟା, କାଳଶକ୍ତି, ଅକ୍ଷର, ପରମାତ୍ମା ଲକ୍ଷଣ-ବିବେକକୁ ହିଁ ‘ଜ୍ଞାନ’ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.