Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 150

Devanagari script

मुनिरुवाच । अमेध्यजा तस्य यथा तथा तद्रोचनं कृमेः । तथा संसारसूतस्य स्त्रीशरीरं च कामिनः

Transliteration

muniruvāca | amedhyajā tasya yathā tathā tadrocanaṃ kṛmeḥ | tathā saṃsārasūtasya strīśarīraṃ ca kāminaḥ

Translation

ମୁନି କହିଲେ—ଯେପରି ଅଶୁଚିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କୀଟକୁ ସେଇ ଅଶୁଚି ରୁଚେ; ସେପରି ସଂସାର-ତନ୍ତୁରେ ବୁନା ହୋଇଥିବା କାମାସକ୍ତ ନରକୁ ସ୍ତ୍ରୀଶରୀର ହିଁ ଆସକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।

Word by Word

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अमेध्यजा: born of impurity
• अमेध्यजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अमेध्य + जा (प्रातिपदिक; अमेध्य + ज)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (अमेध्यात् जा = born of impurity)

• तस्य: of that (insect)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• यथा: just as
• यथा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)

• तथा: so
• तथा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तदनुरूप-अव्यय (so/likewise)

• तत्-रोचनम्: its liking/pleasure
• तत्-रोचनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् + रोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (तस्य रोचनम् = its liking/pleasure)

• कृमेः: of the worm/insect
• कृमेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: तदनुरूप-अव्यय (likewise)

• संसारसूतस्य: of one impelled by saṃsāra
• संसारसूतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संसार + सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (संसारस्य सूतः = one driven/impelled by saṃsāra)

• स्त्रीशरीरम्: a woman's body
• स्त्रीशरीरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (स्त्रियाः शरीरम्)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• कामिनः: of the lustful person
• कामिनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; -इन्-प्रत्ययान्त

Speaker

Muni (the sage)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The sage responds firmly; a symbolic thread-web of saṃsāra is shown around a human figure, while a small worm in filth mirrors the theme of conditioned liking.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment follows one’s conditioning; purification and detachment are needed to rise beyond saṃsāric habits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is embedded in a tīrtha-māhātmya chapter, but it functions as ethical instruction rather than naming a particular shrine or river.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual instruction appears in this verse.