Adhyaya 32

Verse 1

। लोमश उवाच । एवं ते शिवधर्माश्च कथितास्तेन वै द्विजाः । सविशेषाः पाशुपताः प्रसादाच्चैव विस्तरात्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହିପରି ଶିବଧର୍ମ ଓ ବିଶେଷ ପାଶୁପତ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦରେ ବିସ୍ତାରରେ ସମ୍ୟକ୍ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 2

अनेकागमसंवीता यथातत्त्वमुदाहृताः । कापालिकानां भेदाश्च प्रोक्ता व्याससमासतः

ଏହି ଉପଦେଶମାନେ ଅନେକ ଆଗମସମ୍ମତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ; କାପାଳିକମାନଙ୍କ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ସଂକ୍ଷେପ—ଦୁହିଁ ରୂପେ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 3

धर्मा नानाविधाः प्रोक्ता नंदिनं प्रति वै तदा

ସେତେବେଳେ ନନ୍ଦିନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ନାନାବିଧ ଧର୍ମମାନେ ଉପଦେଶ ହେଲା।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रुतं कुमारचरितमविशेषं सुमंगलम् । अस्माभिश्च महाभागकिंचित्पृच्छामहे वयम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଆମେ କୁମାରଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚରିତ ଶୁଣିଛୁ। ହେ ମହାଭାଗ, ଏବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

Verse 5

श्वेतस्य राजसिंहस्य चरितं परमाद्भुतम् । येन संतोषितो रुद्रः शिवो भक्त्याऽप्रमेयया

ରାଜସିଂହ ଶ୍ୱେତଙ୍କ ଚରିତ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ; କାରଣ ତାଙ୍କର ଅପ୍ରମେୟ ଭକ୍ତିରେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 6

ते भक्तास्ते महात्मानो ज्ञानिनस्ते च कर्मिणः । येऽर्चयंति महाशंभुं देवं भक्त्या समावृताः

ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ହିଁ ମହାତ୍ମା, ସେମାନେ ହିଁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କର୍ମନିଷ୍ଠ—ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଦେବ ମହାଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 7

तस्मात्पृच्छामहे सर्वे चरितं शंकरस्य च । व्यासप्रसादात्सर्वं यज्जानासि त्वं न चापरः

ଏହେତୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ପଚାରୁଛୁ। ବ୍ୟାସପ୍ରସାଦରେ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ହିଁ ଜାଣ—ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 8

निशम्य वचनं तेषां मुनीनां लोमशोऽब्रवीत्

ସେଇ ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଲୋମଶ କହିଲେ।

Verse 9

लोमश उवाच । आकर्ण्यतां महाभागाश्चरितं परमाद्भुतम् । तस्य राज्ञो हि भजतो राजभोगांश्च सर्वशः । मतिर्द्धिर्मे समुत्पन्ना श्वेतस्य च महात्मनः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗମାନେ, ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ ଶୁଣ। ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରାଜଭୋଗ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଜନରେ ନିରତ ଥିଲେ; ସେଇ ମହାତ୍ମା ଶ୍ୱେତଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ମନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗୌରବ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 10

पृथिवीं पालयामास प्रजा धर्मेण पालयन् । ब्रह्मण्यः सत्यवाक्छूरः शिवभक्तो निरंतरम्

ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କଲେ, ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଧର୍ମର ପୋଷକ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୂରବୀର, ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଶିବଭକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 11

राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा । शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्

ସେ ନୃପତି ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ସଦା ଶମ୍ଭୁ—ପରେଶ, ପରମ, ପରାତ୍ପର, ଶାନ୍ତ, ପୁରାତନ ଓ ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପ—ଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ।

Verse 12

आयुस्तस्य परिक्षीणमर्चतः परमेश्वरम् । अथैतच्च महाभाग चरितं श्रूयतां मम

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ କରୁ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ଏବେ, ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଚରିତରେ ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 13

वाणी शिवकथायुक्ता परमाश्चर्यसंयुता । न वाऽधयो हि तस्यैव व्याधयो हि महीपतेः

ତାଙ୍କର ବାଣୀ ଶିବକଥାରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ସେ ମହୀପତିଙ୍କୁ ନ ମାନସିକ କ୍ଳେଶ ଥିଲା, ନ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧି।

Verse 14

तस्य राज्ञो न बाधंते तथा चोपद्रवास्त्वमी । निरीतिको जनो ह्यासीन्निरुपद्रव एव च

ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି ବାଧା ପୀଡ଼ା ଦେଉନଥିଲା, ଏମିତି ଉପଦ୍ରବ ମଧ୍ୟ ଉଠୁନଥିଲା। ପ୍ରଜା ମହାମାରୀ ଓ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରୁପଦ୍ରବ ରହୁଥିଲେ।

Verse 15

अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि । तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः

ସେ ରାଜାଙ୍କ ଭୂମିରେ ଚାଷ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଔଷଧି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ପକୁଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଲୋକେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 16

न पुत्रमरणे दुःखं नापमानं न मारकाः । न दारिद्र्यं च ते सर्वे प्राप्नुवन्ति कदाचन

ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ପୁତ୍ରମୃତ୍ୟୁର ଶୋକ ହେଲା ନାହିଁ, ନ ଅପମାନ, ନ ପ୍ରାଣଘାତକ ଭୟ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କେବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

Verse 17

एवं बहुतरः कालस्तस्य राज्ञो महात्मनः । गतो हि सफलो विप्राः शिवपूजारतस्य वै

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏଭଳି ଭାବେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ସଫଳତାରେ ଅତିବାହିତ ହେଲା; କାରଣ ସେ ସତ୍ୟରେ ଶିବପୂଜାରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 18

एकदा पूजमानं तं शंकरं परमार्थदम् । यमो हि प्रेषयामास यमदूतान्नृपं प्रति

ଏକଦା, ସେ ପରମାର୍ଥଦାତା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ଯମ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଯମଦୂତମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 19

वचनाच्चित्रगुप्तस्य श्वेत आनीयतामिति । तथेति मत्वा ते दूता आगताः शिवमंदिरम्

ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ଆଦେଶରେ—“ଶ୍ୱେତକୁ ଆଣ” ବୋଲି; ତଥେତି ଭାବି ସେ ଦୂତମାନେ ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଲେ।

Verse 20

राजानं नेतुकामास्ते पाशहस्ता महाभयाः । यावत्समागता याम्या राजानं ददृशुस्त्वरात्

ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପାଶ ହାତରେ ଧରିଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ଯମଦୂତମାନେ ତ୍ୱରାରେ ଆଗେଇଲେ; ଆସିମାତ୍ରେ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 21

न चक्रिरे तदा दूता आज्ञां धर्मस्य चैव हि । ज्ञात्वा सर्वं यमश्चैव आगतः स्वयमेव हि

ସେତେବେଳେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦୂତମାନେ ପାଳନ କଲେ ନାହିଁ; ସବୁ ଜାଣି ଯମ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 22

उद्धृत्य दंडं सहसा नेतुकामस्तदा नृपम् । ददर्श च महाबाहुः शिवध्यानपरायणम्

ସହସା ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେ ମହାବାହୁ, ଶିବଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 23

शिवभक्तियुतं शांतं केवलं ज्ञानसंयुतम् । यमोऽपि दृष्ट्वा राजानं परं क्षोभमुपागमत्

ଶିବଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯମ ମଧ୍ୟ ପରମ କ୍ଷୋଭକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 24

चित्रस्थो ह्यभवत्स्द्यः प्रेतराजोऽतिविह्वलः । कालरूपश्च यो नित्यं प्रजानां क्षयकारकः

ତେବେ ପ୍ରେତରାଜ ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ—ଯିଏ ନିତ୍ୟ କାଳରୂପ ହୋଇ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ କ୍ଷୟକାରକ।

Verse 25

आगतस्तत्क्षणादेव नृपं प्रति रुषान्वितः । खड्गेन सितधारेण चर्मणा परमेम हि

ସେଇ କ୍ଷଣରେ ରାଜା ପ୍ରତି କ୍ରୋଧେ ଭରି ଆସିଲେ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଧାରାଯୁକ୍ତ ଖଡ୍ଗ ଓ ଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ।

Verse 26

तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् । उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति

ସେତେବେଳେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ଭୟାବୃତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ତାକୁ ଦେଖିଲା। ତାପରେ କାଳ ଵୈଵସ୍ୱତ ଯମଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି କଥା କହିଲା।

Verse 27

कस्मात्त्वया धरमराज नो नीतोऽयं नृपो महान् । यम दूतसहायश्च भीतवत्प्रतिभासि मे

ହେ ଧର୍ମରାଜ! ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଇନାହ? ହେ ଯମ, ଦୂତମାନଙ୍କ ସହାୟତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଭୀତ ପରି ଲାଗୁଛ।

Verse 28

कालात्ययो न कर्त्तव्यो वचनान्मम सुव्रत । कालेनोक्तस्तदा धर्म उवाच प्रस्तुतं वचः

ହେ ସୁବ୍ରତ! କାଳଙ୍କ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମୋ ବଚନ ମାନ। କାଳ ଏପରି କହିଲେ, ଧର୍ମ (ଯମ) ଯଥୋଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 29

तवाज्ञां च करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा । असौ हुरत्ययोऽस्माकं शिवभक्तो निरंतरम्

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନ କରିବି; ଏଠାରେ ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ସେ ହୁରତ୍ୟୟ ନିରନ୍ତର ଶିବଭକ୍ତ, ଆମ ପକ୍ଷର।

Verse 30

चित्रस्था इव तिष्ठाम भयाद्देवस्य शूलिनः । यमस्य वचनं श्रुत्वा कालः क्रोधसमन्वितः । राजानं हंतुमारेभे त्वरितः खड्गमाददे

ଶୂଳଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ଚିତ୍ରସ୍ଥ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲୁ। ଯମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କାଳ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲା; ସେ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଖଡ୍ଗ ଉଠାଇଲା।

Verse 31

त्रिगुणाष्टाक्रसंकाशं प्रविवेश शिवालयम् । यावत्कोपेन महता तावद्दृष्टः पिनाकिना । स्वभक्तं हंतुकामोसौ श्वेतराजानमुत्तमम्

ତ୍ରିଗୁଣ ଓ ଅଷ୍ଟକ-ଦୀପ୍ତି ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ କାଳ ଶିବାଳୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ମହାକ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇଯାଉଥିବାବେଳେ ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ ତାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେଖିଲେ; କାରଣ ସେ ଶିବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତ ଶ୍ୱେତରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲା।

Verse 32

ध्यानस्थितं चात्मनि तं विशुद्धज्ञानप्रदीपेन विशुद्धचित्तम् । आत्मानमात्मात्मतया निरंतरं स्वयंप्रकाशं परमं पुरस्तात्

ସେ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମାରେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ଭାବେ ଦେଖିଲା—ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ-ପ୍ରଦୀପରେ ଦୀପ୍ତ। ସେ ନିରନ୍ତର ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ, ପରମ, ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 33

एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन । शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः

କାଳକୁ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଅଚଳ ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ସେ ଶୈବ ପରମ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କଲା—ଯାହା ପରମାର୍ଥସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ କୈବଲ୍ୟ ପାଇଁ ସାୟୁଜ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 34

सदाशिवेन दृष्टोऽसौ कालः कालांतकेन च । उच्छृंखलः खलो दर्पाद्विशमानो निजांतिके

ସେହି କାଳକୁ ସଦାଶିବ—କାଳାନ୍ତକ—ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ତଥାପି ଦର୍ପରେ ଉଚ୍ଛୃଙ୍ଖଳ ଓ ଖଳ ହୋଇ, ସେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ) ଅତିନିକଟକୁ ଘୁସିଯାଉଥିଲା।

Verse 35

नंदिकेश्वरमध्यस्थो यावद्दृष्टो निजांतिके । शिवेन जगदीशेन भक्तवत्सलबंधुना

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରିସରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ସେ ନିକଟକୁ ଆସିବାମାତ୍ରେ, ଜଗଦୀଶ ଶିବ—ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ବନ୍ଧୁ—ତାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 36

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेष्ठिना । स्वभक्तं रक्षमाणेन भस्मसादभवत्क्षणात्

ପରମେଶ୍ୱର ତୃତୀୟ ନୟନରେ, ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ; କ୍ଷଣମାତ୍ରେ କାଳ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା।

Verse 37

ददाह तं कालमनेकवर्णं व्यात्ताननं भीमबहूग्ररूपम् । ज्वालावलीभिः परिदह्यमानमतिप्रचंडं भुवनैकभक्षणम्

ସେ ଅନେକବର୍ଣ୍ଣ, ବିସ୍ତୃତ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନେକ ଉଗ୍ରରୂପଧାରୀ, ଭୁବନକୁ ଏକାକୀ ଗ୍ରସିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ କାଳକୁ—ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ଘେରା ଅତିପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅବସ୍ଥାରେ—ଦହିଦେଲେ।

Verse 38

ददर्शिरे देवगणाः समेताः सयक्षगंधर्वपिशाचगुह्यकाः । सिद्धाप्सरःसर्वखगाश्च पन्नगाः पतत्रिणो लोकपालास्तथैव

ସମେତ ଦେବଗଣ ତାହା ଦେଖିଲେ; ସହିତ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ ଓ ଗୁହ୍ୟକ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଅପ୍ସରା; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖଗ ଓ ପନ୍ନଗ; ପତତ୍ରିଣ ଜୀବ ଏବଂ ଦିଗ୍‌ପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 39

ज्वालामालावृतं कालमीश्वरस्याग्रतः स्थितम् । लब्धसंज्ञस्तदा राजा कालं स्वं हंतुमागतम्

ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ଆବୃତ କାଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ରାଜା ନିଜ କାଳକୁ ହନନ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।

Verse 40

पुनः पुनर्द्ददर्शाथ दह्यमानं कृशानुना । प्रार्थयामास स व्यग्रो रुद्रं कालाग्निसन्निभम्

ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ତାହାକୁ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଦହିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କାଳାଗ୍ନିସଦୃଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 41

राजोवाच । नमो रुद्राय शांताय स्वज्योत्स्नायात्मवेधसे । निरंतराय सूक्ष्माय ज्योतिषां पतये नमः

ରାଜା କହିଲେ—ଶାନ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ଜ୍ୟୋତି ଓ ଆତ୍ମବେଧକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ନିରନ୍ତର, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 42

त्राता त्वं हि जगन्नाथ पिता माता सुहृत्सखा । त्वमेव बंधुः स्वजनो लोकानां प्रभुरीश्वरः

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ତୁମେ ହିଁ ତ୍ରାତା; ତୁମେ ହିଁ ପିତା-ମାତା, ହିତେଷୀ ଓ ସଖା। ତୁମେ ହିଁ ବନ୍ଧୁ ଓ ସ୍ୱଜନ; ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରଭୁ-ଈଶ୍ୱର ତୁମେ ହିଁ।

Verse 43

किं कृतं हि त्वया शंभो कोऽसौ दग्धो ममाग्रतः । न जानामि च किं जातं कृतं केन महत्तरम्

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ତୁମେ କ’ଣ କଲ? ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି ସେ କିଏ? କ’ଣ ଘଟିଲା ମୁଁ ଜାଣେନି; ଏହି ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କଲ ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି।

Verse 44

एवं प्रार्थयतस्तस्य श्रुत्वा च परिदेवनम् । उवाच शंकरो वाक्यं बोधयन्निव तं नृपम्

ଏଭଳି ତାହାର ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ବିଳାପ ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ବାକ୍ୟ କହିଲେ—ମନେ ହେଲା ଯେନେ ରାଜାଙ୍କୁ ବୋଧ ଦେଇ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 45

रुद्र उवाच । मया दग्धो ह्ययं कालस्तवार्थे च तवाग्रतः । दह्यमानो हि दृष्टस्ते ज्वाला मालाकुलो महान्

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ତୁମ ହିତାର୍ଥେ, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ହିଁ ଏହି କାଳକୁ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ କରିଛି। ତୁମେ ତାକୁ ଜଳୁଥିବା ଦେଖିଛ—ସେ ମହାନ, ଜ୍ୱାଳାମାଳାରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 46

एवमुक्तस्तदा तेन शंभुना राजसत्तमः । उवाच प्रश्रितो भूत्वा वचनं शिवमग्रतः

ଶମ୍ଭୁ ଏପରି କହିଲେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନମ୍ର ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୁନର୍ବାର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 47

किमनेन कृतं शंभो अकृत्यं वद तत्त्वतः । य इमां प्राप्तितोऽवस्थां प्राणात्ययकरीं भव

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଏହା କେଉଁ ଅକୃତ୍ୟ କରିଛି? ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟ କହ—କେଉଁଥିରୁ ଏ ପ୍ରାଣନାଶକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା?

Verse 48

एवं विज्ञापितस्तेन ह्युवाच परमेश्वरः । भक्षकोऽयं महाराज सर्वेषां प्राणिनामिह

ତାଙ୍କ ନିବେଦନ ଶୁଣି ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ! ଏ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭକ୍ଷକ।

Verse 49

भक्षणार्थं तव विभो सोऽयं क्रूरोऽधुनाऽगतः । ममांतिकं महाराज तस्माद्दग्धो मया विभो

ହେ ବିଭୋ! ଭକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଏହି କ୍ରୂର ଏବେ ଆସିଛି; ତେଣୁ, ହେ ମହାରାଜ, ମୋ ସମୀପରେ ଏ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା, ହେ ପ୍ରଭୋ।

Verse 50

बहूनां क्षेममन्विच्छंस्तवार्थेऽन्हं विशेषतः

ବହୁଜନଙ୍କ କ୍ଷେମ ଚାହିଁ—ବିଶେଷତଃ ଆପଣଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ—ମୁଁ ଏହି କର୍ମ କରିଛି।

Verse 51

ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठा लोकसंहारकारकाः । पाषंडवादसंयुक्ता वध्यास्ते मम चैव हि । वाक्यं निशम्य रुद्रस्य श्वेतो वचनमब्रवीत्

ଯେଉଁମାନେ ପାପୀ, ଅଧର୍ମୀ ଏବଂ ଜଗତ ବିନାଶକାରୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାଷଣ୍ଡ ମତବାଦରେ ଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବଧ ଯୋଗ୍ୟ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶ୍ୱେତ କହିଲେ।

Verse 52

कालेनैव हि लोकोऽयं पुण्यमाचरते सदा । धर्मनिष्ठाश्च केचित्तु भक्त्या परमया युताः

ସମୟ କ୍ରମେ ଏହି ଜଗତ ସର୍ବଦା ପୁଣ୍ୟ ଆଚରଣ କରେ। କେହି କେହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପରମ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି।

Verse 53

उपासनारताः केचिज्ज्ञानिनो हि तथा परे । केचिदध्यात्मसंयुक्ताश्चान्ये मुक्ताश्च केचन

କେହି କେହି ଉପାସନାରେ ରତ, ଅନ୍ୟମାନେ ଜ୍ଞାନୀ ଅଟନ୍ତି। କେହି ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେହି ମୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି।

Verse 54

कालो हि हर्ता च चराचराणां तथा ह्यसौ पालकोऽप्यद्वितीयः । स स्रष्टा वै प्राणिनां प्राणभूतस्तस्मादेनं जीवयस्वाशु भूयः

କାଳ ହିଁ ଚରାଚର ଜୀବମାନଙ୍କର ହରଣକାରୀ ଏବଂ ସେ ହିଁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପାଳକ। ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ, ତେଣୁ ଏହାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପୁନର୍ବାର ଜୀବିତ କରନ୍ତୁ।

Verse 55

यदि सृष्टिपरोऽसि त्वं कालं जीवय सत्वरम् । यदि संहारभूतोऽसि सर्वेषां प्राणिनामिह

ଯଦି ଆପଣ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତତ୍ପର, ତେବେ କାଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଜୀବିତ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସଂହାରକ ଅଟନ୍ତି...

Verse 56

तर्ह्येवं कुरु शंभो त्वं कालस्य च महात्मनः । विना कालेन यत्किंचिद्भविष्यति न शंकर

ଏହେତୁ ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମହାତ୍ମା କାଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଏଭଳି କର। ହେ ଶଙ୍କର, କାଳ ବିନା କିଛିମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 57

इति विज्ञापितस्तेन राज्ञा शंभुः प्रतापिना । चकार वचनं तस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम्

ଏପରି ସେହି ପ୍ରତାପୀ ରାଜାଙ୍କ ନିବେଦନ ଶୁଣି ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତର ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କଲେ।

Verse 58

शंभुः प्रहस्याथ तदा महेशः संजीवयामास पिनाकपाणिः । चकार रूपं च यथा पुरासीदालिंगतोसौ यमदूतमध्ये

ତେବେ ଶମ୍ଭୁ ହସିଲେ; ପିନାକଧାରୀ ମହେଶ ତାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା ସେପରି ତାହାର ରୂପ ଫେରାଇଦେଲେ; ସେ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।

Verse 59

उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् । नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे

ତାପରେ ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ନିକଟକୁ ଆସି ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା। ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନିରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କାଳଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବିସ୍ମୟଭରେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 60

काल उवाच । कालांतक त्रिपुरेश त्रिपुरांतकर प्रभो । मदनो हि त्वया देव कृतोऽनंगो जगत्पते

କାଳ କହିଲା— ହେ କାଳାନ୍ତକ, ହେ ତ୍ରିପୁରେଶ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ପ୍ରଭୋ! ହେ ଜଗତ୍ପତେ ଦେବ, ତୁମେ ହିଁ ମଦନକୁ ଅନଙ୍ଗ (ଦେହହୀନ) କରିଛ।

Verse 61

दक्षयज्ञविनाशश्च कृतो हि परमाद्भुतः । कालकूटं दुःप्रसहं सर्वेषां क्षयकृन्महत्

ତୁମେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ବିନାଶ କରିଥିଲ। ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ଷୟକର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସହ ମହା କାଳକୂଟ ବିଷକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସମ୍ଭାଳିଲ।

Verse 62

ग्रसितं तत्त्वया शंभो अन्येषामपि दुर्द्धरम् । लिंगरूपेण महता व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

ହେ ଶମ୍ଭୋ! ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଧର, ସେହିକୁ ତୁମେ ଗ୍ରସିଲ। ଏବଂ ମହା ଲିଙ୍ଗରୂପେ ତୁମେ ତ୍ରିଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଲ।

Verse 63

लयनाल्लिंगमित्युक्तं सर्वैरपि सुरा सुरैः । यस्यांतं न विदुर्द्देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

ଲୟ କରାଇବାରୁ ଏହାକୁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି ଦେବ ଓ ଅସୁର ସମସ୍ତେ କହନ୍ତି। ଯାହାର ଅନ୍ତକୁ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 64

लिंगस्य देवदेवस्य महिमानं परस्य च । नमस्ते परमेशाय नमस्ते विश्वमंगल । नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तस्मै कपर्दिने

ଲିଙ୍ଗରୂପ ଦେବାଧିଦେବ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମାକୁ ମୁଁ ସ୍ତୁତି କରେ। ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ନମସ୍କାର; ହେ ବିଶ୍ୱମଙ୍ଗଳ! ନମସ୍କାର। ହେ ଶିତିକଣ୍ଠ! ନମସ୍କାର; ହେ କପର୍ଦୀ! ନମସ୍କାର।

Verse 65

नमोनमः कारणकारणाय ते नमोनमो मंगलमंगलात्मने । ज्ञानात्मने ज्ञानविदां मनीषिणां त्वमादिदेवोऽसि पुमान्पुराणः

ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର—ହେ କାରଣର କାରଣ! ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର—ହେ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପ! ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଜ୍ଞାନାତ୍ମା; ତୁମେ ଆଦିଦେବ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ।

Verse 66

त्वमेव सर्वं जगदेवबंधो वेदांतवेद्योऽसि महानुभावः । महानुभावैः परिकीर्त्तनीयस्त्वमेव विश्वेश्वर विश्वमान्यः

ହେ ଜଗତ୍‌ବନ୍ଧୁ! ତୁମେ ହିଁ ସବୁକିଛି। ତୁମେ ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞେୟ ମହାନୁଭାବ। ମହାତ୍ମାମାନେ ତୁମକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି; ତୁମେ ହିଁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ମାନ୍ୟ।

Verse 67

त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः

ହେ ମହେଶ! ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କର ଏବଂ ଲୟ ମଧ୍ୟ କର। ତୁମେ ହିଁ ସ୍ରଷ୍ଟା; ତୁମେ ହିଁ ଭୂତପତି—ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 68

इति स्तुतस्तदा तेन कालेन जगदीश्वरः । उवाच कालो राजानं श्वेतं संबोधयन्निव

ଏପରି ଭାବେ ସେ ସମୟରେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ଜଗଦୀଶ୍ୱର (ଶିବ) ତେବେ କଥା କହିଲେ; ଏବଂ କାଳ ଯେନେ ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ସେପରି ରାଜା ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 69

काल उवाच । मनुष्यलोके सकले नान्यस्त्वत्तो हि विद्यते । येन त्वया जितो देवो ह्यजेयो भुवनत्रये

କାଳ କହିଲା: ସମଗ୍ର ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ତୁମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। କାରଣ ତୁମେ ତ୍ରିଭୁବନରେ ଅଜେୟ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଜୟ କରିଛ।

Verse 70

मया हतमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । जेताहं सर्वदेवानां सर्वेषां दुरतिक्रमः

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ଏହି ଚରାଚର ଜଗତ—ବିନାଶ ପାଇଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଜେତା; ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁରତିକ୍ରମ୍ୟ, ଅଜେୟ।

Verse 71

स हि ते चानुगो जातो महाराज प्रयच्छ मे । अभयं देवदेवाच्च शूलिनः परमेष्ठिनः

ସେ ତୁମର ଅନୁଗାମୀ ହୋଇଛି, ହେ ମହାରାଜ। ମୋତେ ଅଭୟ ଦିଅ—ଦେବଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ କ୍ଷମା ଓ ରକ୍ଷା।

Verse 72

एवमुक्तस्तदा तेन श्वेतः कालेन चैव हि । उवाच प्रहसन्वाचा मेघनादगभीरया

କାଳ ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ସମୟରେ ଶ୍ୱେତ ରାଜା ହସି, ମେଘଗର୍ଜନ ପରି ଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 73

राजोवाच । शिवस्य परमं रूपं त्वमेको नास्ति संशयः । कालस्त्वमसि भूतानां स्थितिसंहाररूपवान्

ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ହିଁ ଶିବଙ୍କ ପରମ ରୂପ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ କାଳ, ଯିଏ ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାରର ରୂପ ଧାରଣ କରେ।

Verse 74

तस्मात्पूज्यतमोऽसि त्वं सर्वेषां च नियामकः । त्वद्भयात्कृतिनः सर्वे शरणं परमेश्वरम् । व्रजंति विविधैर्भार्वैरात्मलक्षणतत्पराः

ଏହିହେତୁ ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟାମକ। ତୁମ ଭୟରୁ ସମସ୍ତ କୃତି-ଜ୍ଞାନୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି; ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆତ୍ମ-ଲକ୍ଷଣର ସତ୍ୟରେ ତତ୍ପର ରହନ୍ତି।

Verse 75

सुत उवाच । तेनैवं रक्षिततः कालो राज्ञा परमधर्मिणा । शिवप्रसादमात्रेण लब्धसंज्ञो बभूवह

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ପରମଧର୍ମୀ ରାଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା କାଳ, କେବଳ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ହିଁ ପୁନଃ ଚେତନା ପାଇଲା।

Verse 76

तदा यमेन स्तवितो मृत्युना यमदूतकैः । शिवं प्रणम्य संस्तुत्य श्वेतं राजानमेव च । ययौ स्वमालयं विप्रा मेने स्वं जनितं पुनः

ତେବେ ଯମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତବ କଲା ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲା। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ନିଜ ଧାମକୁ ଯାଇ ନିଜକୁ ଯେନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହେଲା ବୋଲି ଭାବିଲା।

Verse 77

मायया सह पत्न्या च शिवस्य चरितं महत् । अनुसंस्मृत्य संस्मृत्य विस्मयं परमं ययौ

ମାୟା ଓ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସହିତ ସେ ଶିବଙ୍କ ମହାନ ଚରିତକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କଲା; ସ୍ମରଣ କରି କରି ସେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 78

कथयामास सर्वेषां दूतानां स्वयमेव हि । आकर्ण्यतां मम वचो हे दूतास्त्वरितेन हि

ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଦୂତମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଦୂତମାନେ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।”

Verse 79

कर्त्तव्यं च प्रयत्नेन नान्यथा मम भाषितम्

ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି ସେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସରେ କରିବା ଦରକାର; କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 80

काल उवाच । ये त्रिपुण्ड्रंधारयंति तथा ये वै जटाधराः । ये रुद्राक्षधराश्चैव तथा ये शिवनामिनः

କାଳ କହିଲେ—ଯେମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ଜଟାଧାରୀ, ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଶିବନାମରେ ଚିହ୍ନିତ (ଶିବଭକ୍ତ) —

Verse 81

उपजीवनहेतोश्च भिया ये ह्यपि मानवाः । पापिनोऽपि दुराचाराः शिववेषधरा ह्यमी

ଜୀବିକାର ହେତୁ କିମ୍ବା ଭୟରୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶିବବେଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ଓ ଦୁରାଚାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବଚିହ୍ନଧାରୀ ହିଁ।

Verse 82

नानेतव्या भवद्भिश्च मम लोकं कदाचन । वर्ज्यास्ते हि प्रयत्नेन पापिनोऽपि सदैव हि

ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ମୋ ଲୋକକୁ ଆଣିବ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଯତ୍ନରେ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ।

Verse 83

अन्येषां का कथा दूता येऽर्चयंति सदाशिवम् । भक्त्या परमया शंभुं रुद्रास्ते नात्र संशयः

ହେ ଦୂତମାନେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ? ଯେମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସଦାଶିବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରୁଦ୍ର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 84

रुद्राक्षमेकं शिरसा बिभर्ति यस्तथा त्रिपुंड्रं च ललाटमध्यके । पंचाक्षरीं ये प्रजपंति साधवः पूज्य भवद्भिश्च न चान्यथा क्वचित्

ଯେ ଶିରେ ଗୋଟିଏ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ଲଲାଟମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରେ, ଏବଂ ଯେ ସାଧୁଜନ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ଜପ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ତୁମେ ପୂଜିବା ଯୋଗ୍ୟ; କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 85

यस्मिन्राष्ट्रोऽथ वा देशे ग्रामे चापि विचक्षणः । शिवभक्तो न दृश्येत स्मशानात्तु विशिष्यते । तद्राष्ट्रं देशमित्याहुः सत्यं प्रतिवदामि वः

ଯେ କୌଣସି ରାଜ୍ୟ, ଦେଶ କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଶିବଭକ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ଭୂମି ଶ୍ମଶାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧମ। ସେହିଁ ‘ଦେଶ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 86

यस्मिन्न संति नित्यं हि शिवभक्तिसमन्विताः । तद्ग्रमस्था जनाः सर्वे शासनीया न संशयः

ଯେ ଗ୍ରାମରେ ନିତ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତିସମନ୍ୱିତ ଲୋକ ନଥାନ୍ତି, ସେହି ଗ୍ରାମର ସମସ୍ତ ନିବାସୀ ଶାସନଯୋଗ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 87

एवमाज्ञापयामास यमोऽपि निजकिंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णी मासन्सुविस्मिताः

ଏଭଳି ଯମ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦୂତମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ସେମାନେ ‘ତଥେତି’ ଭାବି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ନିରବ ରହିଲେ।

Verse 88

एवंविधोऽयं भुवनैकभर्ता सदाशिवो लोकगुरुः स एकः । दाता प्रहर्ता निजभावयुक्तः सनातनोऽयं जगदेकबंधुः

ଏପରି ସେ ଏକମାତ୍ର ସଦାଶିବ—ଭୁବନର ଏକମାତ୍ର ଧାରକ ଓ ଲୋକଗୁରୁ। ସେଇ ଦାତା ଓ ଦଣ୍ଡଦାତା, ନିଜ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟକର; ସେ ସନାତନ, ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ।

Verse 89

दग्ध्वा कालं महादेवो निर्भयं च ददौ विभुः । श्वेतस्य राजराजस्य महीपालवरस्य च

ବିଭୁ ମହାଦେବ କାଳକୁ ଦଗ୍ଧ କରି, ରାଜରାଜ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହୀପାଳ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦାନ କଲେ।

Verse 90

तदा निर्भयमापन्नः श्वेतराजो महामनाः । भक्त्या च परया मुक्तो बभूव कृतनिश्चयः

ତେବେ ମହାମନା ଶ୍ୱେତରାଜ ନିର୍ଭୟ ହେଲେ; ପରମ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ ହେଲେ।

Verse 91

तदा देवैः पूज्यमान ऋषिभिः पन्नगैस्तथा । श्वतो राजन्यवर्योऽसौ शिवसायुज्यमाप्तवान्

ତେବେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ୱେତ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ, ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 92

एवं भक्तिपराणां च महेशे च जगद्गुरौ । सिद्धिः करतले तेषां सत्यं प्रतिवदामि वः

ଏହିପରି ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ମହେଶଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିପରାୟଣମାନଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ଯେନ ହସ୍ତତଳରେ ଥାଏ—ଏହି ସତ୍ୟ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହୁଛି।

Verse 93

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स्यात्प्रसादाच्छं करस्य च । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो हि शंकरः

ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଶ୍ୱପଚ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 94

बहूनां जनमनामंते शिवभक्तिः प्रजायते

ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ କାଳକ୍ରମେ ଶିବଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 95

ज्ञानिनां कृतबुद्धीनां जन्मजन्मनिशंकरः । किं मया बहुनोक्तेन पूजनीयः सदाशिवः

ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୃଢବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଶଙ୍କର ହିଁ ପରାୟଣ। ମୁଁ ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି? ସଦାଶିବ ପୂଜନୀୟ।

Verse 96

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् । येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्

ଏଠାରେଇ ମୁଁ ଏକ ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହୁଛି—କିରାତ ଦ୍ୱାରା କୃତ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ବ୍ରତ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ, ଏହି ବିଶ୍ୱ, ଧାରିତ ଓ ତାରିତ ହୋଇଥିଲା।