Adhyaya 27

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव विष्णुना सर्वे पर्वताश्च प्रपूजिताः । सह्याचलश्च विंध्यश्च मैनाको गंधमादनः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ପର୍ବତଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ—ସହ୍ୟାଚଳ, ବିନ୍ଧ୍ୟ, ମୈନାକ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ।

Verse 2

माल्यवान्मलयश्चैव महेंद्रो मंदरस्तथा । मेरुश्चैव प्रयत्नेन पूजितो विष्णुना तदा

ମାଲ୍ୟବାନ, ମଲୟ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ମନ୍ଦର—ମେରୁ ସହିତ—ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରମପୂର୍ବକ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପୂଜା କଲେ।

Verse 3

श्वेतः कृतः श्वेतगिरिर्निलाद्रिश्च तथैव च । उदयाद्रिश्च श्रृंगश्च अस्ताचलवरो महान्

ଶ୍ୱେତ ସମ୍ମାନିତ ହେଲା; ସେହିପରି ଶ୍ୱେତଗିରି ଓ ନୀଳାଦ୍ରି; ଏବଂ ଉଦୟାଦ୍ରି, ଶୃଙ୍ଗ, ମହାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତାଚଳ ମଧ୍ୟ।

Verse 4

मानसाद्रिस्तथा शैलः कैलासः पर्वतोत्तमः । लोकालोकस्तथा शैलः पूजितः परमेष्ठिना

ମାନସାଦ୍ରି ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଲା, ଏବଂ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସ ମଧ୍ୟ; ସେହିପରି ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତକୁ ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା) ପୂଜା କଲେ।

Verse 5

एवं ते पर्वतश्रेष्ठाः पूजिताः सर्व एव हि । तथान्ये पूजितास्तेन सर्वे पर्वतवासिनः

ଏହିପରି ସେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପର୍ବତବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 6

विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं कृतं सर्वं यथोचितम् । अन्येहनि च संप्राप्ते वरयात्रा कृता तथा

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସୁସଜ୍ଜିତ କଲେ। ପରଦିନ ଆସିଲେ ବରଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 7

हिमाद्रिणा बंधुभिश्च पर्वतं गंधमादनम् । ययुः सर्वे सुरगणा गणाश्च बहवस्तथा

ହିମାଦ୍ରି ଓ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଗଣ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 8

प्रमथाश्च तथा सर्वे तथा चंडीगणाः परे । ये चान्ये बहवस्तत्र समायाता हिमालया

ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥଗଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ। ହିମାଳୟରୁ ଆସିଥିବା ଅନେକେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 9

शिवस्योद्वहनं विप्राः शिवेन परिभाविताः । परं हर्षं समापन्ना दृष्ट्वा तौ दंपती तदा

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଶିବଙ୍କ ବିବାହଯାତ୍ରା ଦେଖି, ଅନ୍ତରେ ଶିବଭାବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ସେମାନେ ପରମ ହର୍ଷରେ ଭରିଗଲେ।

Verse 10

पार्वतीसहितः शंभुः शंभुना सह पार्वती । पुष्पगन्धौ यथा स्यातां वागर्थाविव तत्त्वतः

ଶମ୍ଭୁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ, ପାର୍ବତୀ ଶମ୍ଭୁ ସହିତ—ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ; ଯେପରି ପୁଷ୍ପ ଓ ତାହାର ସୁଗନ୍ଧ, ଯେପରି ବାକ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ।

Verse 11

तथा प्रकृतिपुंसौ च ऐकपद्येन नान्यथा । दंपती तौ गजारूढौ शुशुभाते महाप्रभौ

ସେହିପରି ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଏକେ ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ଦମ୍ପତି ଗଜାରୂଢ ହୋଇ ଅତି ଶୋଭାମୟ ହେଲେ।

Verse 12

विमास्थस्तदा ब्रह्मा विष्णुश्च गरुडोपरि । ऐरावतगतश्चेंद्रः कुबेरः पुष्पकोपरि

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସୀନ ଥିଲେ; ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଐରାବତରେ ଆରୂଢ ଥିଲେ ଏବଂ କୁବେର ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 13

पाशी च मकरा रूढो यमो महिषमेव च । प्रेतारूढो नैरृतः स्यादग्निर्बस्तगतो महान्

ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ମକରାରୂଢ ଥିଲେ, ଯମ ମହିଷ ଉପରେ ଆରୂଢ ଥିଲେ। ନୈଋତ ପ୍ରେତାରୂଢ ଥିଲେ, ଏବଂ ମହାନ୍ ଅଗ୍ନି ଛାଗ ଉପରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଗଲେ।

Verse 14

मृगारूढोऽथ पवन ईशो वृषभमेव च । इत्येवं लोकपालाश्च सग्रहाः परमेष्ठिनः

ତାପରେ ପବନ ମୃଗାରୂଢ ହେଲେ ଏବଂ ଈଶାନ ବୃଷଭାରୂଢ ହେଲେ। ଏହିପରି ପରମେଷ୍ଠିମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଲୋକପାଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗଣସହ ଆସିଲେ।

Verse 15

स्वैः स्वैर्बलैः परिक्रांतास्तथान्ये प्रमथादयः । हिमाद्रिश्च महाशैल ऋषभो गंधमादनः

ନିଜ ନିଜ ବଳଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ପ୍ରମଥାଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ହିମାଦ୍ରି, ମହାଶୈଳ, ଋଷଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ସହ ଯୋଗ ଦେଲେ।

Verse 16

सह्याचलो नीलगिरिर्मंदरो मलयाचलः । कैलासो हि महातेजा मैनाकश्च महाप्रभः

ସହ୍ୟାଚଳ, ନୀଳଗିରି, ମନ୍ଦର ଓ ମଲୟାଚଳ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ମହାତେଜସ୍ବୀ କୈଲାସ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦୀପ୍ତିମାନ ମୈନାକ ମଧ୍ୟ ଆସିଲା।

Verse 17

एते चान्ये च गिरयः क्षीमंतो हि महाप्रभाः । सकलत्राश्च ते सर्वे ससुताश्च मनोरमाः

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ—ସମୃଦ୍ଧ ଓ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲେ।

Verse 18

बलिनो रूपिणः सर्वे मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्राप्रसंगेन शिवार्चनपराभवन्

ସେଠାରେ ମେରୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ବଳବାନ ଓ ସାକାର (ଦୃଶ୍ୟରୂପଧାରୀ) ଥିଲେ। ବରଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେମାନେ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ପରମ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ।

Verse 19

नंदिना ह्युपविष्टास्ते मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्रा कृता ते यथोक्ता च हिमाद्रिणा । सर्वैस्तैर्बंधुभिः सार्द्धं पुनरागमनं कृतम्

ନନ୍ଦୀ ଯେଉଁଠାରେ ବସାଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ମେରୁ ଆଦି ପର୍ବତମାନେ ଏକତ୍ର ରହିଲେ। ହିମାଦ୍ରି ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ବରଯାତ୍ରା ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାପରେ ସେହି ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ପୁନରାଗମନ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଗଲା।

Verse 20

स्वकालयस्थो हिमवान्स रेजे हि महा यशा । शिवसंपर्कजेनैव महसा परमेम च । विख्यातो हि महाशैलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

ନିଜ ଯଥୋଚିତ ନିବାସସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ମହାଯଶସ୍ବୀ ହିମବାନ, ଶିବସମ୍ପର୍କଜ ପରମ ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ସେଇ ମହାଶୈଳ ତିନି ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 21

कन्यादानेन महता तुष्टो यस्य च शंकरः । ते धन्यास्ते महात्मानः कृतकृतत्यास्तथैव च

ଯାହାଙ୍କ ମହାନ କନ୍ୟାଦାନରେ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ମହାତ୍ମା; ସେମାନେ ସତ୍ୟେ କୃତକୃତ୍ୟ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 22

द्व्यक्षरं नाम येषां च जिह्वाग्रे संस्थितं सदा । शिवेति द्व्यक्षरं नाम यैर्हृदीरितमद्य वै । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा एव न संशयः

ଯାହାଙ୍କ ଜିହ୍ୱାଗ୍ରେ ସଦା ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ନାମ ବସିଥାଏ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ‘ଶିବ’ ଏହି ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ—ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟରୂପେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ରୁଦ୍ର ହିଁ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 23

किंचिद्दानेन संतुष्टः पत्रेणापि तथैव च । तोयेनापि हि संतुष्टो महादेवो निरन्तरम्

ମହାଦେବ ନିରନ୍ତର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଅଳ୍ପ ଦାନରେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ପତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେହିପରି ଜଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 24

पत्रेण पुष्पेण तथा जलेन प्रीतो भवत्येष सदाशिवो हि । तस्माच्च सर्वैः प्रतिपूजनीयः शिवो मद्दाभाग्यकरो नृणामिह

ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ସଦାଶିବ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ଇହଲୋକରେ ନରମାନଙ୍କୁ ମହାଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

एको महाञ्ज्योतिरजः परेशः परापराणां परमो महात्मा । निरंतरो निर्विकारो निरीशो निराबाधो निर्विकल्पो निरीहः

ସେ ଏକମାତ୍ର—ମହାନ ତେଜୋମୟ ଜ୍ୟୋତି, ରଜଃରହିତ ପରମେଶ୍ୱର; ପରାପର ସମସ୍ତର ପରମ ଆତ୍ମା। ସେ ନିରନ୍ତର, ନିର୍ବିକାର, ପରାଧୀନତାହୀନ, ନିରାବାଧ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଏବଂ ନିରୀହ।

Verse 26

निरंजनो नित्यरूपो निरोधो नित्यानन्दो नित्यमुक्ताः सदेव । एवंभूतो देवदेवोऽर्च्चितश्च तैर्देवाद्यर्विश्ववेद्यो भवश्च । स्तुतो ध्यातः पूजितश्चिंतितश्च सर्वज्ञोऽसौ सर्वदा सर्वदश्च

ସେ ନିରଞ୍ଜନ, ନିତ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ନିୟନ୍ତା; ନିତ୍ୟାନନ୍ଦମୟ, ସଦାମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଦିବ୍ୟ। ଏପରି ଦେବଦେବ ‘ଭବ’ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆରାଧିତ ଏବଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବିଦିତ। ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି, ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଓ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ—ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଦା ଓ ସର୍ବପ୍ରକାରେ।

Verse 27

यथा वरिष्ठो हिमवान्प्रसिद्धः सर्वैर्गुणैः सर्वगुणो महात्मा । विश्वेशवंद्यो हि तदा हिमालयो जातो गिरीणां प्रवरस्तदानीम्

ଏଭଳି ହିମବାନ୍ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ମହାତ୍ମା ହୋଇ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ’ ଭାବେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତେବେ ହିମାଳୟ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନୀୟ ହୋଇ, ସେହି ସମୟରେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ହେଲା।

Verse 28

मेनया सह धर्मात्मा यथास्थानगतस्ततः । सर्वान्विसर्जयामास पर्वतान्पर्वतेश्वरः

ତାପରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ପର୍ବତେଶ୍ୱର ହିମବାନ୍ ମେନାଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଯଥାସ୍ଥାନକୁ ଫେରି, ସମସ୍ତ ପର୍ବତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ପଠାଇଦେଲେ।

Verse 29

गतेषु तेषु हिमवान्पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रकैः । राजा गिरीणां प्रवरो महादेवप्रसादतः

ସେମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ ହିମବାନ୍ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ପ୍ରପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ରାଜା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ।

Verse 30

अथो गिरिजया सार्द्धं महेशो गन्धमादने । एकांते च मतिं चक्रे रमणार्थं स्वरूपवान्

ତାପରେ ସ୍ୱରୂପବାନ୍ ତେଜସ୍ୱୀ ମହେଶ ଗିରିଜାଙ୍କ ସହିତ ଗନ୍ଧମାଦନର ଏକାନ୍ତରେ ରମଣାର୍ଥ—ପ୍ରେମମୟ କ୍ରୀଡା ପାଇଁ—ମନେ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

Verse 31

सुरतेनैव महता तपसा हि समागमे । द्वयोः सुरतमारब्धं तद्द्वयोश्च तदाऽभवत्

ସେମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ ସେଇ ମହା ସୁରତ ନିଜେ ପ୍ରବଳ ତପସ୍ୟା ସମାନ ହେଲା। ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସୁରତ-ବିଧି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏବଂ ସେତେବେଳେ ତାହା ସତ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 32

अनिष्टं महदाश्चर्यं प्रलयोपममेव च । तस्मिन्महारते प्राप्ते नाविंदंत सुखं परम्

ଅନିଷ୍ଟ, ମହାନ୍ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ—ପ୍ରଳୟସମ—ଘଟଣା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେଇ ମହା ବିପତ୍ତି ଆସିଲେ କେହି ମଧ୍ୟ ପରମ ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ସୁଖ ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 33

सर्वे ब्रह्मादयो देवाः कार्याकार्यव्यवस्थितौ । रेतसा च जगत्सर्वं नष्टं स्थावरजंगमम्

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କ’ଣ ଅନୁଚିତ—ଏହି ବିଚାରରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ସେଇ ରେତସ୍‌ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସହ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ନଶ୍ଟ ହେଲା।

Verse 34

सस्मार चाग्निं ब्रह्मा च विष्णुश्चाध्यात्मदायकः । मनसा संस्मृतः सद्यो जगामाग्निस्त्वरान्वितः

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏବଂ ଅଧ୍ୟାତ୍ମବଳଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କଲେ। ମନେ ସ୍ମରଣ ହେବାମାତ୍ରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତ୍ୱରାସହ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 35

ताभ्यां संप्रेषितोऽपश्यद्रुचिरं शिवमांदिरम् । द्वारि स्थितं नंदिनं च ददर्शाग्रे महाप्रभम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଅଗ୍ନିଦେବ ରୁଚିର ଶିବମନ୍ଦିରକୁ ଦେଖିଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଥିବା ମହାପ୍ରଭାମୟ ଦ୍ୱାରପାଳ।

Verse 36

अग्निर्ह्रस्वस्तदा भूत्वा काश्मीरसदृशच्छविः । प्रविष्टोंतः पुरं शंभोर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

ତେବେ ଅଗ୍ନି ଛୋଟ ଆକାର ଧାରଣ କରି କେଶର-ସଦୃଶ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 37

अनेकरत्नसंवीतं प्रासादैश्च स्वलं कृतम् । तदंगणमनुप्राप्य उपविश्याह हव्यवाट्

ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ପ୍ରାସାଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର କରାଯାଇଥିବା ସେଇ ଅଙ୍ଗଣକୁ ପହଞ୍ଚି, ହବ୍ୟବାଟ୍ (ଅଗ୍ନି) ବସି କହିଲା।

Verse 38

पाणिपात्रस्य मे ह्यम्ब भिक्षां देह्यवरोधतः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पाणिपात्रस्य बालिका

“ମା, ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ; ମୁଁ ହାତରେ ଧରା ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର, ଦ୍ୱାରେ ରୋକାଯାଇଛି।” ଏହି ପାଣିପାତ୍ରଧାରୀର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଯୁବତୀ…

Verse 39

यावद्दातुं च सारेभे भिक्षां तस्मै ततः स्वयम् । उत्थाय सुरतात्तस्माच्छिवो हि कुपितो भृशम्

କିନ୍ତୁ ସେ ଭିକ୍ଷୁକକୁ ଭିକ୍ଷା ଦେବାରେ ବିଳମ୍ବ କରିବା ସହ, ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗମରୁ ଉଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 40

रुद्रस्त्रिशूलमुद्यम्य भैरवो ह्यऽभवत्तदा । निवारितो गिरिजया वधात्तस्माच्छिवः स्वयम् । भिक्षां तस्मै ददौ वाचा अग्नये जातवेदसे

ରୁଦ୍ର ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୈରବ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗିରିଜା ଶିବଙ୍କୁ ବଧରୁ ନିବାରଣ କଲେ। ତାପରେ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ବାଣୀମାତ୍ରେ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ଭିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 41

पाणौ भिक्षां गृहीत्वाथ प्रत्यक्षं तेन चाग्निना । भिक्षिता कुपिता तं वै शशाप गिरिजा ततः

ହାତରେ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ସେ ସାକ୍ଷାତ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ଜଣାପଡିବାରୁ, ସେହି ଭିକ୍ଷୁକ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗିରିଜା ତାଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ।

Verse 42

रे भिक्षो भविता शापात्सर्वभक्षो ममाशु वै । अनेन रेतसा सद्यः पीडां प्राप्स्यसि सर्वतः

ରେ ଭିକ୍ଷୁକ! ମୋର ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ତୁ ଶୀଘ୍ର ସର୍ବଭକ୍ଷୀ ହେବୁ। ଏବଂ ଏହି ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ଚାରିଆଡୁ ପୀଡା ପାଇବୁ।

Verse 43

इत्युक्तो भक्षयित्वाग्नी रेत ईशस्य हव्यवाट् । यत्र देवाः स्थिताः सर्वे ब्रह्माद्याश्चैव सर्वशः

ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ, ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ କରି ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 44

आगत्याकथयत्सर्वं तद्रेतोभक्षणादिकम् । सर्वे सगर्भा ह्यभवन्निन्द्राद्या देवतागणाः

ସେଠାକୁ ଆସି ସେ ବୀର୍ଯ୍ୟଭକ୍ଷଣ ଆଦି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସଗର୍ଭ ହୋଇଗଲେ।

Verse 45

अग्नेर्यथा हविश्चैव सर्वेषामुपतिष्ठति । अग्नेर्मुखोद्भवेनैव रेतसा ते सुरेश्वराः

ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିବା ହବିଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚେ, ସେହିପରି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ସେହି ବୀର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।

Verse 46

सगर्भाह्यभवन्सर्वे चिंतया चप्रपीडिताः । विष्णुं शरणमाजग्मुर्द्देवदेवेश्वरं प्रभुम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇ ଚିନ୍ତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହେଲେ। ତେଣୁ ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 47

देवा ऊचुः । त्वं त्राता सर्वदेवानां लोकानां प्रभुरेव च । तस्माद्रक्षा विधातव्या शरणागतवत्सल

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ତ୍ରାତା ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ପ୍ରଭୁ। ତେଣୁ ଶରଣାଗତବତ୍ସଲ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 48

वयं सर्वे मर्तुकामा रेतसानेन पीडिताः । असुरेभ्यः परित्रस्ता वयं सर्वे दिवौकसः

ଆମେ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଏହି ରେତସ୍-ତେଜରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଯେନ ମରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ। ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ।

Verse 49

शरणं शंकरं याताः परित्रातुं कृतोद्वहाः । यदा पुत्रो हि रुद्रस्य भविष्यति तदा वयम् । सुखिनः स्याम सर्वे निर्भयाश्च त्रिविष्टपे

ରକ୍ଷା ପାଇବା ନିଶ୍ଚୟରେ ଆମେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇଛୁ। ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବେ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପରେ ସୁଖୀ ଓ ନିର୍ଭୟ ହେବୁ।

Verse 50

एवं विष्टभ्यमानानां सर्वेषां भयमागतम् । अनेन रेतसा विष्णो जीवितुं शक्यते कथम्

ଏଭଳି ସମସ୍ତେ ଦବାଯାଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଆବର୍ତ୍ତିଲା। (ସେମାନେ କହିଲେ) ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ଏହି ପ୍ରବଳ ରେତସ୍-ତେଜ ସହିତ ଜୀବିତ ରହିବା କିପରି ସମ୍ଭବ?

Verse 51

त्रिवर्गो हि यथा पुंसां कृतो हि सुपरिष्कृतः । विपरीतो भवत्येव विना देवेन नान्यथा

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁସଜ୍ଜିତ ତ୍ରିବର୍ଗ (ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ) ମଧ୍ୟ ଦେବ ବିନା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିପରୀତ ହୋଇଯାଏ; ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।

Verse 52

तस्मात्तद्वै बलं मत्वा सर्वेषामपि देहिनाम् । कार्याकार्यव्यवस्थायां सर्वे मन्यामहे वयम्

ଏହିହେତୁ ସେହି (ଦିବ୍ୟ) ଶକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ଦେହୀଙ୍କର ସତ୍ୟ ବଳ ଭାବେ ଜାଣି, କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାରରେ ସେହିଏ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବୋଲି ଆମେ ସମସ୍ତେ ମନେ କରୁ।

Verse 53

तथा निशम्य देवानां परेशः परिदेवनम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं देवानां देवतारिहा

ଦେବମାନଙ୍କର ଏପରି ବିଳାପ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣକାରୀ ପରମେଶ୍ୱର ହସିହସି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 54

स्तूयतां वै महादेवो महेशः कार्यगौरवात्

“କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱ ହେତୁ ମହାଦେବ ମହେଶଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉ।”

Verse 55

तथेति गत्वा ते सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा ब्रह्मादयः सर्व ईडिरे ऋषयो हरम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 56

ओंनमो भर्गाय देवाय नीलकंठाय मीढुषे । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय लोकत्रितयधारिणे

ଓଁ, ଭର୍ଗସ୍ୱରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ନୀଳକଣ୍ଠ, ଉପକାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିବେଦାଧିପତି ଓ ତ୍ରିଲୋକଧାରୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ।

Verse 57

त्रिस्वराय त्रिमात्राय त्रिवेदाय त्रिमूर्त्तये । त्रिवर्गाय त्रिधामाय त्रिपदाय त्रिशूलिने

ତ୍ରିସ୍ୱରସ୍ୱରୂପ, ତ୍ରିମାତ୍ରାତ୍ମକ, ତ୍ରିବେଦାଧିପତି, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତ୍ରିବର୍ଗଦାତା, ତ୍ରିଧାମାଧିପ, ତ୍ରିପଦସ୍ୱରୂପ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 58

त्राहित्राहि महादेव रेतसो जगतः पते

ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି, ହେ ମହାଦେବ! ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ଏହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦିବ୍ୟ ତେଜ (ରେତସ୍) ଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 59

ब्रह्मणा तु स्तुतो यावत्तावद्देवो वृषध्वजः । प्रादुर्बभूव तत्रैव सुराणां कार्यसिद्धये

ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତୁତି କଲେ, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ ସେଠାରେଇ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 60

दृष्टस्तदानीं जगदेकबंधुर्महात्मभिर्देववरैः सुपूजितः । संस्तूयमानो विविधैर्वचोभिः प्रत्यग्रूपैः श्रुतिसंमतैश्च

ତେବେ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେଲା—ମହାତ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ। ନୂତନ ରୂପର ବିଭିନ୍ନ ବଚନ ଏବଂ ଶ୍ରୁତି(ବେଦ)ସମ୍ମତ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ସେ ବହୁପ୍ରକାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 61

स्तुवतां चैव देवानामुवाच परमेश्वरः । त्रासं कुर्वंतु मा सर्वे रेतसानेन पीडिताः

ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ— “ହେ ଦେବମାନେ, ଏହି ରେତସରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତ୍ରାସ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।”

Verse 62

वमनं वै भवद्भिश्च कार्यमद्यैव भोःसुराः । तथेति मत्वा ते सर्व इंद्राद्या देवतागणाः । वेमुः सर्वे तदा विप्रास्तद्रेतः शंकरस्य च

ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ— “ହେ ସୁରମାନେ, ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବମନ (ଉତ୍ସର୍ଜନ) କରିବା ଉଚିତ।” ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ଭାବି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ତାହାକୁ ବାହାର କଲେ; ତେବେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେହି ରେତସକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 63

ऐकपद्येन तद्रेतो महापर्वतसन्निभम् । तप्तचामीकरप्रख्यं बभूव परमाद्भुतम्

ଏକ କ୍ଷଣରେ ସେହି ରେତସ ମହାପର୍ବତ ସଦୃଶ ହେଲା; ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଗଲା।

Verse 64

सर्वे च सुखिनो जाता इंद्राद्या देवतागणाः । विना ह्यग्निं च ते सर्वे परितुष्टास्तदाऽभवन्

ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସୁଖୀ ହେଲେ; ଅଗ୍ନି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପରିତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 65

तेनाग्निनापि चोक्तस्तु शंकरो लोकशंकरः । किं मयाद्य महा देव कर्तव्यं देवतावर

ତେବେ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମହାଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ?”

Verse 66

तद्ब्रूहि मे प्रभोऽद्य त्वं येनाहं सर्वदा सुखी । भविष्यामि च येनाहं देवानां हव्यवाहकः

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆଜି ମୋତେ ସେହି ଉପାୟ କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ସୁଖୀ ରହିବି ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କର ହବି ବହନକାରୀ (ହବ୍ୟବାହକ) ହେବି।

Verse 67

तदोवाच शिवः साक्षाद्देवानामिह श्रृण्वताम् । रेतो विसृज्यतां योनौ तदाग्निः प्रहसन्नवि

ତେବେ ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ କହିଲେ—“ରେତଃ ଯୋନିରେ ବିସର୍ଜିତ ହେଉ।” ଏହା ଶୁଣି ଅଗ୍ନି ହସିଲେ।

Verse 68

उवाच शंकरं देवं भवत्तेजो दुरासदम् । इदमुल्बणवत्तेजो धार्यते प्राकृतैः कथम्

ସେ ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲା—“ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଦୁରାସଦ। ଏହି ଉଗ୍ର, ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜକୁ ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଧାରଣ କରିପାରିବେ?”

Verse 69

ततः प्रोवाच भगवानग्निं प्रति महेश्वरः । मासिमासि प्रतप्तानां देहे तेजो विसृज्यताम्

ତାପରେ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମାସେ ମାସେ ତପସ୍ୟାରେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଏହି ତେଜ ବିସର୍ଜିତ ହେଉ।”

Verse 70

तथेति मत्वा वचनं महाप्रभः स जातवेदाः परमेण वर्चसा । समुज्ज्वलंस्तत्र महाप्रभावो ब्राह्मे मुहूर्त्ते हि सचोपविष्टः

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ମନେ କରି ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜାତବେଦା (ଅଗ୍ନି) ପରମ ବର୍ଚ୍ଚସ୍‌ରେ ସେଠାରେ ମହାପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଆଜ୍ଞା-ସିଦ୍ଧିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 71

तदा प्रातः समुत्थाय प्रातः स्नानपराः स्त्रियः । ययुः सदा ऋषीणां च सत्यस्ता जातवेदसम्

ତେବେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ପ୍ରାତଃସ୍ନାନରେ ନିରତ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଋଷିମାନଙ୍କ ସତ୍ୟବ୍ରତା ପତ୍ନୀମାନେ—ଜାତବେଦ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 72

दृष्ट्वा प्रज्वलितं तत्र सर्वास्ताः शीतकर्षिताः । तप्तुकामास्तदा सर्व्वा ह्यरुधत्या निवारिताः

ସେଠାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି, ଶୀତରେ କଷ୍ଟପାଉଥିବା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଷ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 73

तया निवारिताश्चापि तास्तेपुः कृत्तिकाः स्वयम् । यावत्तेपुश्च ताः सर्व्वा रेतसः परमाणवः । विविशू रोमकूपेषु तासां तत्रैव सत्वरम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିବାରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃତ୍ତିକାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ତପ କଲେ। ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ, ରେତସର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମାଣୁମାନେ ସେଠାରେ ହିଁ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ରୋମକୂପମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 74

नीरेतोग्निस्तदा जातो विश्रांतः स्वयमेव हि

ତେବେ ‘ନୀରେତ’ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ସେ ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 75

ततस्ता ऋषिभार्या हि ययुः स्वभवनं प्रति । ऋषिभिस्तु तदा शप्ताः कृत्तिकाः खेचराभवन्

ତାପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାପରେ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଆକାଶଗାମୀ (ଖେଚର) ହୋଇଗଲେ।

Verse 76

तदानीमेव ताः सर्वा व्यभिचारेण दुःखिताः । तत्ससर्जुस्तदा रेतः पृष्ठे हिमवतो गिरेः

ସେହି ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟଭିଚାରର ଅପବାଦରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତେବେ ସେଇ ତେଜୋମୟ ରେତସ୍‌କୁ ହିମବତ ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠରେ ବିସର୍ଜନ କଲେ।

Verse 77

एकपद्येन तद्रेतस्तप्तचामीकरप्रभम् । गंगायां च तदा क्षिप्रं कीचकैः परिवेष्टितम्

ଏକ ପଦକ୍ଷେପରେ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତ ସେଇ ରେତସ୍ ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ କୀଚକ (ନଳ) ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହେଲା।

Verse 78

षण्मुखं बालकं ज्ञात्वा सर्वे देवा मुदान्विताः । गर्गेणोक्तास्तदंते वै सुखेन ह्रियतामिति

ଶିଶୁଟିକୁ ଷଣ୍ମୁଖ ବୋଲି ଜାଣି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଶେଷରେ ଗର୍ଗଙ୍କ କଥାନୁସାରେ—“ସୁଖରେ ଓ ସୁରକ୍ଷିତଭାବେ ଏହାକୁ ନେଇଯାଅ” ବୋଲି କୁହାଗଲା।

Verse 79

शंभोः पुत्रः प्रसादेन सर्वो भवति शाश्वतः । गंगायाः पुलिने जातः कार्त्तिकेयो महाबलः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶାଶ୍ୱତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ। ଗଙ୍ଗାର ପୁଲିନରେ ମହାବଳୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 80

उपविष्टोथ गांगेयो ह्यहोरात्रोषितस्तदा । शाखो विशाखोऽतिबलः षण्मुखोऽसौ महाबलः

ତେବେ ଗାଙ୍ଗେୟ ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ସେଠାରେ ରହିଲେ। ସେଇ ମହାବଳୀ ଷଣ୍ମୁଖ ଅତିବଳୀ ‘ଶାଖ’ ଓ ‘ବିଶାଖ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 81

जातो यदाथ गंगायां षण्मुखः शंकरात्मजः । तदानीमेव गिरिजा संजाता प्रस्नुतस्तनी

ଗଙ୍ଗାରେ ଶଙ୍କରାତ୍ମଜ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତେ, ସେହି କ୍ଷଣେ ଗିରିଜାଙ୍କ ସ୍ତନରୁ ଦୁଧ ଉମ୍ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।

Verse 82

शिवं निरीक्ष्य सा प्राह हे शंभो प्रस्नवो महान् । संजातो मे महादेव किमर्थस्तन्निरीक्ष्यताम् । सर्वज्ञोऽपि महादेवो ह्यब्रवीत्तामथाज्ञवत्

ସେ ଶିବଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷି କହିଲେ—“ହେ ଶମ୍ଭୋ! ମୋ ଭିତରେ ଦୁଧର ମହା ପ୍ରବାହ ଉଦ୍ଭବିଛି। ହେ ମହାଦେବ! ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଦୟାକରି ବିଚାର କରନ୍ତୁ।” ସର୍ବଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାଦେବ ସେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞ ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 83

नारदस्तत्र चागत्य प्रोक्तवाञ्जन्म तस्य तत् । शिवाय च शिवायै च पुत्रो जातो हि सुंदरः

ତାପରେ ନାରଦ ସେଠାକୁ ଆସି ସେଇ ଜନ୍ମବାର୍ତ୍ତା କହିଲେ—“ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 84

तदाकर्ण्य वचो विप्रा हर्षनिर्भरमानसाः । बभूवुः प्रमथाः सर्वे गंधर्वा गीततत्पराः

ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ବିପ୍ର ଋଷିମାନେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତରେ ତତ୍ପର ହେଲେ।

Verse 85

अनेकाभिः पताकाभिश्चैलपल्लवतोरणैः । तथा विमानैर्बहुभिर्बभौ प्रज्वलितो महान् । पर्वतः पुत्रजननाच्छंकरस्य महात्मनः

ବହୁ ପତାକା, ବସ୍ତ୍ର-ପଲ୍ଲବ ତୋରଣ ଏବଂ ଅନେକ ବିମାନରେ ସୁଶୋଭିତ ସେଇ ମହା ପର୍ବତ, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୁତ୍ରଜନନ ଉତ୍ସବରେ ଯେନେ ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 86

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः रक्षोगंधर्वयक्षाश्च अप्सरोगणसेविताः

ତେବେ ଦେବଗଣ, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣ, ଏବଂ ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷ—ଅପ୍ସରାମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ—ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 87

एकपद्येन ते सर्वे सहिताः शंकरेण तु । द्रष्टुं गांगेयमधिकं जग्मुः पुलिनसंस्थितम्

ଏକମାତ୍ର ପଦକ୍ଷେପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସହ ଗଲେ ଏବଂ ନଦୀତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ସେଇ ମହାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 88

ततो वृषभमारुह्य ययौ गिरिजया सह । अन्यैः समेतो भगवान्सुरैरिंद्रादिभिस्तथा

ତାପରେ ଭଗବାନ ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କରି ଗିରିଜା ସହ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 89

तदा शंखाश्च भेर्यश्च नेदुस्तूर्यीण्यनेकशः

ତେବେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଭେରୀ ନିନାଦିତ ହେଲା; ନାନା ପ୍ରକାର ତୂର୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳବାଦ୍ୟ ସବୁଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 90

तदानीमेव सर्वेशं वीरभद्रादयो गणाः । अन्वयुः केलिसंरब्धा नानावादित्रवादकाः । वादयन्तश्च वाद्यानि ततानि विततानि च

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୀରଭଦ୍ରାଦି ଗଣମାନେ କ୍ରୀଡୋତ୍ସବର ଉତ୍ସାହରେ ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ନାନା ବାଦ୍ୟର ବାଦକମାନେ ଚାଲିଚାଲି ତାନିତ ଓ ବିତାନିତ ବାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିନାଦିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 91

केचिन्नृत्यपरास्तत्र गायकाश्च तथा परे । स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्तनम्

ସେଠାରେ କେହି ନୃତ୍ୟରେ ଲୀନ ଥିଲେ, କେହି ଗାୟକ ଥିଲେ। କେହି ସ୍ତୋତ୍ରପାଠକ, କେହି ସ୍ତୁତିତ ହେଉଥିଲେ—ଏଭଳି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଗୁଣକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 92

एवंविधास्ते सुरसिद्धयक्षा गंधर्वविद्याधरपन्नगा ह्यमी । शिवेन सार्द्धं परिहृष्टचित्ता द्रष्टुं ययुस्तं वरदं च शांकरिम्

ଏପରି ସେମାନେ ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗ ଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ସହ, ହର୍ଷଭରା ଚିତ୍ତରେ, ସେମାନେ ସେଇ ବରଦ ବାଳକଙ୍କୁ ଓ ଶାଙ୍କରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।

Verse 93

यावत्समीक्षयामासुर्गांगेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

ସେମାନେ ଶଙ୍କରସଦୃଶ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ନିହାରିଲେ, ସେତେବେଳେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ମହାତେଜକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 94

तत्तोजसावृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । सुमुखं सुश्रिया युक्तं सुनसं सुस्मितेक्षणम्

ସେମାନେ ସେଇ ତେଜରେ ଆବୃତ ବାଳକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ—ସୁମୁଖ, ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ, ସୁନାସିକା ଓ ମୃଦୁସ୍ମିତ ନୟନଯୁକ୍ତ।

Verse 95

चारुप्रसन्न वदनं तथा सर्वागसुंदरम् । तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गांगेयं प्रथितात्मकम्

ତାଙ୍କ ମୁଖ ମନୋହର ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲା, ଏବଂ ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦର ଥିଲେ। ସେଇ ପ୍ରଥିତ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନଙ୍କୁ ମହାଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।

Verse 96

ववंदिरे तदा बालं कुमारं सूर्यवर्चसम् । प्रमथाश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयस्तथा

ତେବେ ବୀରଭଦ୍ରାଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରମଥ ଓ ଗଣମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ବାଳ କୁମାରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 97

परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणभागतः । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च इंद्रश्चापि सुरैर्वृतः

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେବାଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନେ ଘେରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 98

ऋषयो यक्षगंधर्वाः परिवार्य कुमारकम् । दंडवत्पितिता भूमौ केचिच्च नतकंधराः

ଋଷି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କୁମାରକଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ। କେହି ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଆଉ କେହି ଗର୍ଦ୍ଧନ ନମାଇ ବିନୟରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 99

प्रणेमुः शिरसा चान्ये मत्वा स्वामिनमव्ययम् । अवाद्यंत विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । एवमभ्युदये तस्मिन्नृषयः शांतिमापठम्

ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅବ୍ୟୟ ସ୍ୱାମୀ ବୋଲି ଜାଣି। ସେଇ ମହୋତ୍ସବରେ ବିଚିତ୍ର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ନିନାଦିତ ହେଲା। ଏପରି ଶୁଭ ଅଭ୍ୟୁଦୟରେ ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତିପାଠ ପଢ଼ିଲେ।

Verse 100

एतस्मिन्नंतरे यातः शंकरो गिरिजापतिः । अवतीर्य वृषाच्छीघ्रं पार्वत्या सहसुव्रताः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗିରିଜାପତି ଶଙ୍କର ସେଠାକୁ ଆସିଲେ; ସେ ବୃଷଭରୁ ଶୀଘ୍ର ଅବତରି, ସୁବ୍ରତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 101

पुत्रं निरैक्षत तदा जगदेकबंधुः प्रीत्या युतः परमया सह वै भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः प्रहृष्टः

ତେବେ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ ପରମେଶ୍ୱର ଭବାନୀଙ୍କ ସହ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାଗଭୋଗ-ଭୂଷିତ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ହର୍ଷିତ ପ୍ରମଥଗଣେ ପରିବୃତ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 102

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता

ସେଠାରେ ପାର୍ବତୀ ସ୍ନେହଜନିତ ସମ୍ଭ୍ରମରେ ଗୁହଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ପ୍ଲାବିତ ହୋଇ, ପାଳି ଝରୁଥିବା ନିଜ ସ୍ତନରୁ ତାଙ୍କୁ ପାନ କରାଇଲେ।

Verse 103

तदा नीराजितो देवैः सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्

ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ଦେବଗଣ ସପରିବାର ତାଙ୍କର ନୀରାଜନ (ଆରତି) କଲେ; ‘ଜୟ’ ମହାନାଦରେ ସମଗ୍ର ନଭମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟାପିଗଲା।

Verse 104

ऋषयो ब्रह्मगोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च वादकाश्चैव उपतस्थुः कुमारकम्

ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ, ଗାୟକମାନେ ଗୀତରେ, ଓ ବାଦକମାନେ ବାଦ୍ୟନାଦରେ ସେ କୁମାରକଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେବା କଲେ।

Verse 105

स्वमंकमारेप्य तदा गिरीशः कुमारकं तं प्रभया महाप्रभम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रिया युतः पुत्रवतां वरिष्ठः

ତେବେ ଗିରୀଶ ମହାପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ସେ କୁମାରକଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇଲେ। ଭବାନୀପତି ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିରାଜିଲେ—ପୁତ୍ରବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 106

दंपती तौ तदा तत्र ऐकपद्येन नंदतुः । अभिषिच्यमान ऋषिभिरावृतः सुरसत्तमैः

ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଏକଚିତ୍ତେ ପରମାନନ୍ଦ କଲେ। ଶିଶୁଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ଅଭିଷେକ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 107

कुमारः क्रीडयामास उत्संगे शंकरस्य च । कंठे स्थितं वासुकिं च पाणिभ्यां समपीडयत्

କୁମାର ଶଙ୍କରଙ୍କ କୋଳରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଥିବା ବାସୁକିକୁ ସେ ନିଜ ଛୋଟ ହାତରେ ଚେପି ଧରିଲେ।

Verse 108

मुखं प्रपीडयित्वाऽसौ पाणीनगणयत्तदा । एकं त्रीणिदशाष्टौ च विपरीतक्रमेण च

ସେ ଶିଶୁ ଖେଳରେ ମୁହଁ ଚେପି ଧରି, ପରେ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଗଣିଲେ—‘ଏକ, ତିନି, ଦଶ, ଆଠ’; ଏବଂ ଉଲ୍ଟା କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 109

प्रहस्य भगवाञ्छंभुरुवाच गिरिजां तदा

ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ଶମ୍ଭୁ ହସି ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 110

मंदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदंच परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा सगद्गदगिरा जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन तदा भुवनैकभर्ता

ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ ମନ୍ଦସ୍ମିତ ସହ ଗିରିଜାଙ୍କ ସହିତ ପରମ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ, ଭୁବନର ଏକମାତ୍ର ଭର୍ତ୍ତା, ପ୍ରେମରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।