Adhyaya 2

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु तदा तेन यज्ञः प्रारंभितो महान् । तत्राहूतास्तदा सर्वे दीक्षितेन तपस्विना

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଏକଦା ସେ ସମୟରେ ସେ ଏକ ମହାୟଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ସେଇ ତପସ୍ୱୀ ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 2

ऋषयो विविधास्तत्र वशिष्ठाद्याः समागताः । अगस्त्यः कश्यपोऽत्रिश्च वामदेवस्तथा भृगुः

ସେଠାରେ ବଶିଷ୍ଠ ଆଦି ନାନାପ୍ରକାର ଋଷିମାନେ ସମାଗତ ହେଲେ—ଅଗସ୍ତ୍ୟ, କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ବାମଦେବ ଓ ଭୃଗୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 3

दधीचो भगवान्व्यासो भरद्वाजोऽथ गौतमः । एते चान्ये च बहवः समाजग्मुर्महर्षयः

ଦଧୀଚି, ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ପରେ ଗୌତମ—ଏମାନେ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 4

तथा सर्वे सुरगणा लोकपालस्तथाऽपरे विद्याधराश्च गंधर्वाः किंनराप्सरसां गणाः

ସେହିପରି ସମସ୍ତ ସୁରଗଣ, ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ—ବିଦ୍ୟାଧର, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣସମୂହ।

Verse 5

सप्तलोकात्समानीतो ब्रह्मा लोकपितामहः । वैकुंठाच्च तथा विष्णुः समानीतो मरवं प्रति

ସପ୍ତଲୋକରୁ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଆଣାଗଲା; ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମରବ ପ୍ରତି ଆଣାଗଲା।

Verse 6

देवेन्द्रो हि समानीत इंद्राण्या सह सुप्रभः । तथा चंद्रो हि रोहिण्या वरुणः प्रिययया सह

ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଆଣାଗଲେ। ସେହିପରି ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀ ସହ, ଏବଂ ବରୁଣ ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହ ଆସିଲେ।

Verse 7

कुबेरः पुष्पकारूढो मृगाऽरूढोऽथ मारुतः । बस्ताऽरूढः पावकश्च प्रेताऽरूढोऽथ निरृति

କୁବେର ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଆସିଲେ; ମାରୁତ (ବାୟୁ) ମୃଗରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଆସିଲେ। ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ଛାଗ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଆସିଲେ, ଏବଂ ନିରୃତି ପ୍ରେତ ଉପରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ଆସିଲେ।

Verse 8

एते सर्वे समायाता यज्ञवाटे द्विजन्मनः । ते सर्वे सत्कृतास्तेन दक्षेण च दुरात्मना

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏ ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ଦୁରାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 9

भवनानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च । त्वष्ट्रा कृतानि दिव्यानि कौशल्येन महात्मना

ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ, ବିଶାଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭବନମାନ—ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାସାଦମାନ—ଥିଲା; ମହାତ୍ମା ତ୍ୱଷ୍ଟା ପରମ କୌଶଳରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।

Verse 10

तेषु सर्वेषु धिष्ण्येषु यथाजोषं समास्थिताः

ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଆସନ ଓ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନମାନରେ ସେମାନେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ, ସୁବିଧାନୁସାରେ, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 11

वर्त्तमाने महायज्ञे तीर्थे कनखले तथा । ऋत्विजश्च कृतास्तेन भृग्वाद्याश्च तपोधनाः

କନଖଲ ତୀର୍ଥରେ ମହାଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସେ ଭୃଗୁ ଆଦି ତପୋଧନ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଋତ୍ୱିଜ (ଯାଜକ) ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 12

दीक्षायुक्तस्तदा दक्षः कृतकौतुकमंगलः । भार्यया सहितो विप्रैः कृतस्वत्ययनो भृशम्

ତେବେ ଦୀକ୍ଷାଯୁକ୍ତ ଦକ୍ଷ କୌତୁକ-ମଙ୍ଗଳାଦି ଶୁଭ ପୂର୍ବକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ। ଭାର୍ଯ୍ୟାସହିତ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ ଓ କ୍ଷେମ-ରକ୍ଷାର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

Verse 13

रेजे महत्त्वेन तदा सुहृद्भिः परितः सदा । एतस्मिन्नंतरे तत्र दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्

ତେବେ ସେ ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ସେଠାରେ ଦଧୀଚି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 14

दधीचिरुवाच । एते सुरेशा ऋषयो महत्तराः सलोकपालाश्च समागतास्तव । तथाऽपि यज्ञस्तु न शोभते भृशंपिनाकिना तेन महात्मना विना

ଦଧୀଚି କହିଲେ— ହେ ଦକ୍ଷ! ସୁରେଶମାନେ, ମହାଋଷିମାନେ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ସମାଗତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ସେଇ ମହାତ୍ମା ପିନାକୀ (ଶିବ) ବିନା ଏହି ଯଜ୍ଞ କିଛିମାତ୍ରେ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ।

Verse 15

येनैव सर्वाण्यपि मंगलानि जातानि शंसंति महाविपश्चितः । सोऽसौ न दृष्टोऽत्र पुमान्पुराणो वृषध्वजो नीलकण्ठः कपर्दी

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ଏହିପରି ମହାବିଦ୍ୱାନ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ସେଇ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ଏଠାରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ: ବୃଷଧ୍ୱଜ, ନୀଳକଣ୍ଠ, କପର୍ଦୀ ଶିବ।

Verse 16

अमंगलान्येव च मंगलानि भवंति येनाधिकृतानि दक्ष । त्रियंबकेनाथ सुमंगलानि भवंति सद्योह्यपमंगलानि

ହେ ଦକ୍ଷ! ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲେ ଅମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକନାଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଅପମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପରମ ସୁମଙ୍ଗଳ ହୁଏ।

Verse 17

तस्मात्त्वयैव कर्तव्यमाह्वानं परमेष्ठिना । त्वरितं चैव शक्रेण विष्णुना प्रभविष्णुना

ଏହେତୁ ହେ ପରମେଷ୍ଠିନ୍! ତୁମେ ନିଜେ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ର ସହ, ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ।

Verse 18

सर्वैरेव हि गंतव्यं यत्र देवो महेश्वरः

ନିଶ୍ଚୟ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ସମସ୍ତେ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 19

दाक्षायण्या समेतं तमानयध्वं त्वरान्विताः । तेन सर्वं पवित्रं स्याच्छंभुना योगिना भृशम्

ଦାକ୍ଷାୟଣୀ (ସତୀ) ସହିତ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆଣ; ସେଇ ଯୋଗୀ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଅତ୍ୟଧିକ ପବିତ୍ର ହେବ।

Verse 20

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या समग्रं सुकृतं भवेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन समानेयो वृषध्वजः

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଓ ନାମୋଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ରେ ସମଗ୍ର ପୁଣ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ଏହେତୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉ।

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रहसन्नाह दुष्टधीः । मूलं विष्णुर्हि देवानां यत्र धर्मः सनातनः

ସେହି କଥା ଶୁଣି ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ହସି କହିଲା—“ଦେବମାନଙ୍କର ମୂଳ ତ ଵିଷ୍ଣୁ ହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ସନାତନ ଧର୍ମ ଅବସ୍ଥିତ।”

Verse 22

यस्मिन्वेदाश्च यज्ञाश्च कर्माणिविविधानि च । प्रतिष्ठितानि सर्वाणि सोऽसौ विष्णुरिहागतः

ଯାହାରେ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ନାନାବିଧ କର୍ମ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 23

सत्यलोकात्समायातो ब्रह्मा लोकपितामहः । वेदैश्चोपनिषद्भिश्च आगमैर्विविधैः सह

ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଛନ୍ତି—ବେଦ, ଉପନିଷଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଗମ ସହିତ।

Verse 24

तथा सुरगणैः साकमागतः सुरराट् स्वयम् । तथा यूयं समायाता ऋषयो वीतकल्मषाः

ସେହିପରି ଦେବଗଣ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ଦେବରାଜ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବଂ ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଛ—ପାପମୁକ୍ତ ଋଷିଗଣ।

Verse 25

येये यज्ञोचिताः शांतास्तेते सर्वे समागताः । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञाः सर्वे यूयं दृढव्रताः

ଯେଯେ ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତସ୍ୱଭାବୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ସମାଗତ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବେଦ ଓ ବେଦାର୍ଥ-ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ।

Verse 26

अत्रैव च किमस्माकं रुद्रेणापि प्रयोजनम् । कन्या दत्ता मया विप्रा ब्रह्मणा नोदितेन हि

ଏଠାରେ ହିଁ ଆମକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ କି ପ୍ରୟୋଜନ? ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ କନ୍ୟାଦାନ କରିଛି।

Verse 27

अकुलीनो ह्यसौ विप्रा नष्टो नष्टप्रियः सदा । भूतप्रेतपिशाचानां पतिरेको दुरत्ययः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ! ସେ ଅକୁଳୀନ, ନଷ୍ଟ-ଭ୍ରଷ୍ଟ ଏବଂ ସଦା ନଷ୍ଟ ବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତ। ସେ ଏକା ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚମାନଙ୍କର ପତି—ଦୁର୍ଜୟ।

Verse 28

आत्मसंभावितो मूढःस्तब्धो मौनी समत्सरः । कर्मण्यस्मिन्नयोग्योऽसौ नानीतो हि मयाऽधुना

ସେ ଆତ୍ମଗର୍ବିତ, ମୂଢ, ହଠୀ, ମୌନୀ ଏବଂ ମତ୍ସରୀ। ଏହି କର୍ମ (ଯଜ୍ଞ) ପାଇଁ ସେ ଅଯୋଗ୍ୟ; ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିନାହିଁ।

Verse 29

तस्मात्त्वया न वक्तव्यं पुनरेवं वचोद्विज । सर्वैर्भवद्भिः कर्तव्यो यज्ञो मे सफलो महान्

ଏହେତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପୁନର୍ବାର ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ମୋର ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କର; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳଦାୟକ ହେବ।

Verse 30

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य दधीचिर्वाक्यमब्रवीत्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଦଧୀଚି ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ କହିଲେ।

Verse 31

दधीचिरुवाच । सर्वेषामृषिवर्याणां सुराणां भावितात्मनाम् । अनयोऽयं महाञ्जातो विना तेन महात्मना

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଓ ଭାବିତାତ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ବିନା ଏହି ମହା ଅନର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 32

विनाशोऽपि महान्सद्योह्यत्रत्यानां भविष्यति । एवमुक्त्वा दधीचोऽसावेक एव विनिर्गतः

“ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶୀଘ୍ର ମହାବିନାଶ ଆସିବ।” ଏହିପରି କହି ଦଧୀଚି ମୁନି ଏକାକୀ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 33

यज्ञवाटाच्च दक्षस्य त्वरितः स्वाश्रमं ययौ । मुनौ विनिर्गते दक्षः प्रहसन्निदमब्रवीत्

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟରୁ ସେ ତ୍ୱରିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ମୁନି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପରେ ଦକ୍ଷ ହସିହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 34

गतः शिवप्रियो वीरो दधीचिर्नाम नामतः । आविष्टचित्ता मंदाश्च मिथ्यावादरताः खलाः

“ଶିବପ୍ରିୟ, ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର ଦଧୀଚି ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଖଳମାନେ—ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ଚିତ୍ତେ ଆବିଷ୍ଟ, ମିଥ୍ୟାବାଦରେ ରତ—ଏଠି ରହିଗଲେ।”

Verse 35

वेदबाह्य दुराचारास्त्याज्यास्ते ह्यत्र कर्मणि । वेदवादरता यूयं सर्वे विष्णुपुरोगमाः

“ଯେମାନେ ବେଦବାହ୍ୟ ଓ ଦୁରାଚାରୀ, ସେମାନେ ଏହି କର୍ମରୁ ତ୍ୟାଜ୍ୟ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବେଦବାଦରେ ରତ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁରୋଗାମୀ ମାନୁଥିବା।”

Verse 36

यज्ञं मे सफलं विप्राः कुर्वंतु ह्यचिरादिव । तदा ते देवयजनं चक्रुः सर्वे सहर्षयः

“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶୀଘ୍ର ମୋର ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କର।” ତାପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ଦେବଯଜନ (ଦେବପୂଜା) କଲେ।

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे तत्र पर्वते गंधमादने । धारागृहे विमानेन सखीभिः परिवारिता

ଏତିକିବେଳେ ସେଠାରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତର ଧାରାଗୃହରେ, ସଖୀମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 38

दाक्षायणी महादेवी चकार विविधास्तदा । क्रीडा विमानमध्यस्ता कन्दुकाद्याः सहस्रशः

ତେବେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ମହାଦେବୀ ବିମାନମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ହୋଇ, କନ୍ଦୁକ (ଗେଣ୍ଡ) ଆଦି ସହସ୍ର ପ୍ରକାର କ୍ରୀଡା କଲେ।

Verse 39

क्रीडासक्ता तदा देवी ददर्शाथ महासती । यज्ञं प्रयांतं सोमं च रोहिण्या सहितं प्रभुम्

କ୍ରୀଡାରେ ଲୀନ ମହାସତୀ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ରୋହିଣୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଉଥିବା ପ୍ରଭୁ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 40

क्व गमिष्यति चंद्रोऽयं विजये पृच्छ सत्वरम् । तयोक्ता विजया देवी तं पप्रच्छ यथोचितम्

ଦେବୀ କହିଲେ—“ଏ ଚନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛି? ବିଜୟା, ଶୀଘ୍ର ପଚାର।” ଏପରି କୁହାଯାଇ ଦେବୀ ବିଜୟା ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 41

कथितं तेन तत्सर्वं दक्षस्यैव मखादिकम् । तच्छ्रुत्वा त्वरिता देवी विजया जातसंभ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना भृशम्

ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଆଦି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ତାହା ଶୁଣି ଦେବୀ ବିଜୟା ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ର କହିଥିବା ସବୁ କଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 42

विमृश्य कारणं देवी किमाह्वानं करोति न । दक्षः पिता मे माता च विस्मृता मां कुतोऽधुना

କାରଣଟି ବିଚାର କରି ଦେବୀ ମନେ ଭାବିଲେ— “ସେ ମୋତେ ଆହ୍ୱାନ କାହିଁକି ପଠାଉନାହିଁ? ଦକ୍ଷ ମୋର ପିତା, ମାତା ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ମୋତେ ଭୁଲିଗଲେ କି? ଏବେ ତାହା କିପରି ସମ୍ଭବ?”

Verse 43

पृच्छामि शंकरं चाद्य कारणं कृतनिश्चया । स्थापयित्वा सखीस्तत्र आगता शंकरं प्रति

ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଭାବିଲେ— “ଆଜି ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କାରଣ ପଚାରିବି।” ସେଠାରେ ସଖୀମାନଙ୍କୁ ରଖି ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 44

ददर्शतं सभामध्ये त्रिलोचनमवस्थितम् । गणैः परिवृतं सर्वैश्चंडमुंडादिभिस्तदा

ସେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିରାଜିତ ଦେଖିଲେ; ସେତେବେଳେ ଚଣ୍ଡ-ମୁଣ୍ଡ ଆଦି ସମସ୍ତ ଗଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 45

बाणो भृंगिस्तथा नंदी शैलादो हि महातपाः । महाकालो महाचंडो महामुंडो महाशिराः

ସେଠାରେ ବାଣ, ଭୃଙ୍ଗି ଓ ନନ୍ଦୀ ଥିଲେ; ମହାତପସ୍ବୀ ଶୈଲାଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ମହାକାଳ, ମହାଚଣ୍ଡ, ମହାମୁଣ୍ଡ ଓ ମହାଶିରା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 46

धूम्राक्षो धूम्रकेतुश्च धूम्रपादस्तथैव च । एते चान्ये च बहवो गणा रुद्रानुवर्तिनः

ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଧୂମ୍ରକେତୁ ଓ ଧୂମ୍ରପାଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁବର୍ତ୍ତୀ ଥିଲେ।

Verse 47

केचिद्भयानका रौद्राः कबंधाश्च तथा परे । विलोचनाश्च केचिच्च वक्षोहीनास्तथा परे

କେହି ଭୟଙ୍କର ଓ ରୌଦ୍ର ଥିଲେ, କେହି କେବଳ ଧଡ଼ (କବନ୍ଧ) ଥିଲେ। କେହି ବିଚିତ୍ର ନୟନଯୁକ୍ତ, ଆଉ କେହି ପୁନଃ ବକ୍ଷସ୍ଥଳବିହୀନ ଥିଲେ।

Verse 48

एवंभूताश्च शतशः सर्वे ते कृत्तिवाससः । जटाकलापसंभूषाः सर्वे रुद्राक्षभूषणाः

ଏପରି ଶତଶଃ ସମସ୍ତେ—ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଜଟାକଲାପରେ ସୁଶୋଭିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।

Verse 49

जितेंद्रिया वीतरागाः सर्वे विषयवैरिणः । एभिः सर्वैः परिवृतः शंकरो लोकशंकरः । दृष्टस्तया उपाविष्ट आसने परामाद्भुते

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ବୀତରାଗ ଓ ବିଷୟବୈରୀ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଲୋକମଙ୍ଗଳକର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସେ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ଦେଖିଲା।

Verse 50

आक्षिप्तचित्ता सहसा जगाम शिवसंनिधिम् । शिवेन स्थापिता स्वांके प्रीतियुक्तेन वल्लभा

ଚିତ୍ତ ହଠାତ୍ ଆକୁଳ ହେବା ସହିତ ସେ ସହସା ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା। ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତ ଶିବ ନିଜ ବଲ୍ଲଭାକୁ ସ୍ନେହରେ ନିଜ ଅଙ୍କରେ ବସାଇଲେ।

Verse 51

प्रेम्णोदिता वचोभिः सा बहुमानपुरःसरम् । किमागमनकार्यंमे वद शीघ्रं सुमध्यमे

ପ୍ରେମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ବହୁମାନପୂର୍ବକ କହିଲା—“ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ! ଶୀଘ୍ର କୁହ, ମୋ ଆଗମନର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?”

Verse 52

एवमुक्ता तदा तेन उवाचासितलोचना

ସେ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ୟାମଲୋଚନା ଦେବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 53

सत्युवाच । पितुर्मम महायज्ञे कस्मात्तव न रोचते । गमनं देवदेवश तत्सर्वं कथय प्रभो

ସତୀ କହିଲେ—ମୋ ପିତାଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞକୁ ଆପଣଙ୍କ ଗମନ କାହିଁକି ଆପଣଙ୍କୁ ରୋଚେନାହିଁ, ହେ ଦେବଦେବେଶ? ପ୍ରଭୋ, ସବୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 54

सुहृदामेष वै धर्मः सुहृद्भिः सह संगतिम् । कुर्वंति यन्महादेव सुहृदां प्रीतिवर्धिनीम्

ହେ ମହାଦେବ, ସୁହୃଦମାନଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମ—ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି କରିବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରୀତି ବଢ଼େ।

Verse 55

तसमात्सर्वप्रयत्नेन अनाहूतोऽपि गच्छ भोः । यज्ञवाटं पितुर्मेऽद्य वचनान्मे सदाशिव

ଏହିହେତୁ, ହେ ସଦାଶିବ, ମୋ କଥାରେ ଆଜି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟକୁ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନେ ଯାଆନ୍ତୁ—ଡାକ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 56

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ब भाषे सूनृतं वचः । त्वया भद्रे न गंतव्यं दक्षस्य यजनं प्रति

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ମୃଦୁ ଓ ସତ୍ୟ ବାଣୀରେ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 57

तस्य ये मानिनः सर्वे ससुरासुकिंनराः । ते स्रेव यजनं प्राप्ताः पितुस्तव न संशयः

ଯେମାନଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି—ଦେବମାନେ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 58

अनाहूताश्च ये सुभ्रु गच्छंति परमन्दिरम् । अपमानं प्राप्नुवन्ति मरणादधिकं ततः

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ନିମନ୍ତ୍ରଣ ବିନା ପରଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୃହକୁ ଯାଉଥିବାମାନେ ଅପମାନ ପାଆନ୍ତି; ସେ ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ।

Verse 59

परेषां मंदिरं प्राप्त इंद्रोपि लघुतां व्रजेत् । तस्मात्त्वाया न गंतव्यं दक्षस्य यजनं शुभे

ପରଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଲଘୁତାକୁ ପାଇପାରନ୍ତି। ତେଣୁ ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 60

एवमुक्ता सती तेन महेशेन महात्मना । उवाच रोषसंयुक्तं वाक्यं वाक्यविदां वरा

ମହାତ୍ମା ମହେଶ ଏଭଳି କହିଲେ ପରେ, ବାକ୍କୌଶଳରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସତୀ ରୋଷଯୁକ୍ତ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 61

यज्ञो हि सत्यं लोके त्वं स त्वं देववरेश्वर । अनाहूतोऽसि तेनाद्य पित्रा मे दृष्टचारिणा । तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छामि तस्य भावं दुरात्मनः

ଲୋକରେ ଯଜ୍ଞକୁ ସତ୍ୟବାହୀ ପବିତ୍ର କର୍ମ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ହେ ଦେବବରେଶ୍ୱର, ସେଇ ସତ୍ୟ ତୁମେ ନିଜେ। ତଥାପି ଆଜି ମୋର କୁଟିଳାଚାରୀ ପିତା ତୁମକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିନାହାନ୍ତି। ସେ ଦୁରାତ୍ମାର ଭାବ କ’ଣ—ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 62

तस्माच्चाद्यैव गच्छामि यज्ञवाडं पितुर्म्मम । अनुज्ञां देहि मे नाथ देवदेव जगत्पते

ଏହେତୁ ମୁଁ ଆଜିହିଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଯିବି। ହେ ନାଥ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ—ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 63

इत्युक्तो भगवान्रुद्रस्तया देव्या शिवः स्वयम् । विज्ञाताखिलदृग्द्रष्टा भगवान्भूतभावनः

ଦେବୀ ଏପରି କହିଲେ ପରେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର—ଶିବ—ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଦ୍ରଷ୍ଟା, ଭୂତଭାବନ ପ୍ରଭୁ—ସବୁ କିଛି ବୁଝିଗଲେ।

Verse 64

स तामुवाच देवेशो महेशः सर्वसिद्धिदः । गच्छ देवि त्वरायुक्ता वचनान्मम सुव्रते

ତେବେ ଦେବେଶ ମହେଶ, ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ଦେବୀ, ହେ ସୁବ୍ରତେ, ମୋ ବଚନାନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।’

Verse 65

एतं नंदिनमारुह्य नानाविधगणान्विता । गणाः षष्टिसहस्राणि जग्मूरौद्राः शिवज्ञया

ନନ୍ଦି ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି, ନାନାବିଧ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, ଶିବାଜ୍ଞାରେ ଷାଠି ହଜାର ଉଗ୍ର (ରୌଦ୍ର) ଗଣ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 66

तैर्गणैः संवृता देवी जगाम पितृमंदिरम् । निरीक्ष्य तद्बलं सर्वं महादेवोतिविस्मितः

ସେଇ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ଦେବୀ ପିତୃମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ସେ ସମଗ୍ର ବଳ ଦେଖି ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 67

भूषणानि महार्हाणि तेभ्यो देव्यै परंतपः । प्रेषयामास चाव्यग्रो महादेवोऽनु पृष्ठतः

ତେବେ ପରନ୍ତପ ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାର୍ଘ ଭୂଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ପଛଦିଗରୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରେଷଣ କଲେ।

Verse 68

देव्या गतं वै स्वपितुर्गृहं तदा विमृश्य सर्वं भगवान्महेशः । दाक्षायणी पित्रवमानिता सती न यास्यतीति स्वपुरं पुनर्जगौ

ଦେବୀ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ପିତୃଗୃହକୁ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ ସମସ୍ତ କଥା ବିଚାର କଲେ। ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ସତୀ ଆଉ ଫେରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ପୁନଃ ନିଜ ସ୍ୱପୁରକୁ ଫେରିଗଲେ।