Adhyaya 19

Verse 1

लोमश उवाच । एवं संबोधितो दैत्यो गुरुणा भार्गवेण हि । उवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगंभीरया गिरा

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଗୁରୁ ଭାର୍ଗବ ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ପରେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ହସିହସି, ମେଘଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ବଚନ କହିଲା।

Verse 2

त्वयोक्तोहं हितार्थाय यैर्वाक्यैश्चालितोऽस्म्यहम् । तव वाक्यं मम प्रीत्यै हितमप्यहितं भवेत्

ତୁମେ ମୋ ହିତ ପାଇଁ ମୋତେ କହିଛ; ତୁମ ବଚନରେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛି। ତଥାପି ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଯାଇ ତୁମ ଉପଦେଶ—ହିତକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଅହିତକର ହୋଇପାରେ।

Verse 3

दास्यामि भिक्षितं चास्मै विष्मवे बटुरूपिणे । पात्रीभूतो ह्ययं विष्णुः सर्वकर्मफलेश्वरः

ବଟୁରୂପେ ଆସିଥିବା ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଭିକ୍ଷା ଦେବି। କାରଣ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ପାତ୍ରଭୂତ; ସମସ୍ତ କର୍ମଫଳର ଈଶ୍ୱର ସେଇ।

Verse 4

येषां हृदि स्थितो विष्णुस्ते वै पात्रतमा ध्रुवम् । यस्य नाम्ना सर्वमिदं पवित्रमिव चोच्यते

ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ପାତ୍ର। ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଣେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

Verse 5

येन वेदाश्च यज्ञाश्च मंत्रतंत्रादयो ह्यमी । सर्वे संपूर्णतां यांति सोऽयं विश्वेश्वरो हरिः

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ତ୍ର‑ତନ୍ତ୍ରାଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ସେଇ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ହରି।

Verse 6

आगतः कृपया मेद्य सर्वात्मा हरिरीश्वरः । उद्धर्तुं मां न संदेह एतज्जानीहि तत्त्वतः

ଆଜି କୃପାବଶେ ସର୍ବାତ୍ମା ଈଶ୍ୱର ହରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ହିଁ ଆସିଛନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ କରନି; ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣ।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चुकोप च रुषान्वितः । भार्गवः शप्तुमारेभे दैत्येंद्रं धर्म्मवत्सलम्

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଭାର୍ଗବ କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ଏବଂ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 8

मम वाक्यमतिक्रम्य दातुमिच्छस्यरिंदम । विगुणो भव रे मंद तस्मात्त्वं निःश्रिको भव

ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ମୋ ବାକ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ତୁମେ ଦାନ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ତେଣୁ ହେ ମନ୍ଦମତି, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟହୀନ ହେଉ; ‘ନିଃଶ୍ରୀକ’—ଶ୍ରୀ‑ସମୃଦ୍ଧିହୀନ ହେଉ।

Verse 9

एवं शशाप च तदा परमार्थविज्ञं शिष्यं महात्मानमगाधबोधम् । स वै जगामाथ महाकविस्त्वरात्स्वमाश्रमं धर्म्मविदां वरिष्ठः

ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ ସେ ମୁନି ପରମାର୍ଥଜ୍ଞ, ମହାତ୍ମା ଓ ଅଗାଧ ବୋଧସମ୍ପନ୍ନ ନିଜ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ପରେ ଧର୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ମହାକବି ଭାର୍ଗବ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 10

गते तु भार्गवे तस्मिन्बलिर्विरोचनात्मजः । वामनं चार्चयित्वा स महीं दातुं प्रचक्रमे

ସେତେବେଳେ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ) ଚାଲିଗଲାପରେ, ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 11

विंध्यावलिः समागत्य बलेरर्द्धांगशोभिता । अवनिज्य बटोः पादौ प्रददौ विष्णवे महीम्

ବଳିଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ ଆଗକୁ ଆସି, ବଟୁ (ବାମନ)ଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 12

संकल्पपूर्वेण तदा विधिना विधिकोविदः । संकल्पेनैव महता ववृधे भगवानजः

ତେବେ ବିଧିକୋବିଦ ବ୍ୟକ୍ତି ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ କର୍ମ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ମହା ସଙ୍କଳ୍ପମାତ୍ରରେ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା) ଭଗବାନ ବିସ୍ତାରିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 13

यदैकेन मही व्याप्ता विष्णुना प्रभविष्णुना । सर्वे स्वर्गा द्वितीयेन व्याप्तास्तेन महात्मना

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ବିଷ୍ଣୁ ଗୋଟିଏ ପଦକ୍ଷେପରେ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପିଲେ, ସେହି ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପରେ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିଲେ।

Verse 14

सत्यलोकगतो विष्णोश्चरणः परमेष्ठिना । कमण्डलुगतेनैव अंभसा चावनेनिजे

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ତେବେ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ କମଣ୍ଡଲୁର ଜଳରେ ସେହି ଚରଣକୁ ଧୋଇଲେ।

Verse 15

तत्पादसंपर्कजलाच्च जाता भागीरथी सर्वसुमंगला च । यया त्रिलोकी च कृता पवित्रा यया च सर्वे सगराः समुद्धृताः । यया कपर्दः परिपूरितो वै शंभोस्तदानीं च भगीरथेन

ତାଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶିତ ଜଳରୁ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା—ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟୀ—ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ ପବିତ୍ର ହେଲା; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଲେ। ସେହି କାଳେ ଭଗୀରଥ ଗଙ୍ଗାକୁ ଅବତରାଇଲେବେଳେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଜଟା ତାଙ୍କ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 16

तीर्थानां तीर्थमाद्यं च गंगाख्यमवतारितम् । तद्विष्णोश्चरणेनैव समेतं ब्रह्मणा कृतम्

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଆଦ୍ୟ ତୀର୍ଥ ‘ଗଙ୍ଗା’ ନାମରେ ଅବତରିତ ହେଲା। ତାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 17

त्रिविक्रमात्परो ह्यात्मा नाम्ना त्रिविक्रमोऽभवत् । त्रिविक्रमक्रमाक्रांतं त्रैलोक्यं च तदाऽभवत्

ତିନି ପଦକ୍ଷେପ ହେତୁ ପରମାତ୍ମା ‘ତ୍ରିବିକ୍ରମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ତେବେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ପାଦକ୍ରମରେ ତ୍ରିଲୋକ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 18

पदद्वयेन वा पूर्णं जगदेतच्चराचरम् । विहाय तत्स्वरूपं च देवदेवो जनार्द्दनः । पुनश्च बटुरूपोऽसावुपविश्य निजासने

କେବଳ ଦୁଇ ପଦକ୍ଷେପରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାପରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସ୍ୱରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ବଟୁ-ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ ଆସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 19

तदा देवाः सगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः । आगताश्च बलेर्यज्ञं द्रष्टुं यज्ञपतिं प्रभुम्

ତେବେ ଦେବଗଣ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ—ସମସ୍ତେ ବଲିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 20

तत्र ब्रह्मा समागत्य स्तुतिं चक्रे परात्मनः । बलेस्तत्रैव चान्येन च दैत्येंद्राश्चागतास्त्वरम्

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେଇ ବଲିଙ୍କ ପାଖକୁ ଅନ୍ୟ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ।

Verse 21

एभिः सर्वैः परिवृतो वामनो बलिसद्मनि । उपविश्यासने सोऽथ उवाच गरुडं प्रति

ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ବାମନ ବଲିଙ୍କ ସଭାଗୃହରେ ଆସନରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ସେ ଗରୁଡଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

दैत्योऽसौ बालिशो भूत्वा दत्तानेन मही मम । त्रिपदक्रमणेनैव गृहीतं च पदद्वयम्

‘ସେ ଦୈତ୍ୟ ମୂର୍ଖ ହୋଇ ମୋତେ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଦେଲା। ତ୍ରିପଦକ୍ରମଣରେ ମୁଁ ଆଗରୁ ଦୁଇ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।’

Verse 23

पदमेकं प्रतिश्रुत्य न ददाति हि दुर्मतिः । तस्मात्त्वया गृहीतव्यं तृतीयं पदमेव च

‘ଏକ ପଦ ଦେବି ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁର୍ମତି ଦେଉନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ତୃତୀୟ ପଦଟି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।’

Verse 24

इत्युक्तो गरुडस्तेन वामनेन महात्मना । वैरोचनिं विनिर्भर्त्स्य वाक्यं चेदमुवाच ह

ମହାତ୍ମା ବାମନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗରୁଡ ଵୈରୋଚନିପୁତ୍ର (ବଲି)କୁ ତିରସ୍କାର କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 25

रे बले किं त्वया मूढ कृतमस्ति जुगुप्सितम् । अविद्यमाने ह्यर्थे हि किं ददासि परमात्मने । औदार्येण हि किं कार्यमल्पकेन त्वयाधुना

ହେ ବଲି! ମୂଢ, ତୁମେ ଏହି ଘୃଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କଲ? ଯେତେବେଳେ ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ କ’ଣ ଦେବ? ଏବେ ତୁମେ ଅଳ୍ପଶେଷ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଔଦାର୍ୟର କ’ଣ ଉପଯୋଗ?

Verse 26

इत्युक्तो बलिराविष्टः स्यमानः खगेश्वरम् । वक्ष्यमाणमिदं वाक्यं गरुत्मन्तं तदाऽब्रवीत्

ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ବଲି ଆକୁଳ ଓ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲା; ତେବେ ବାକ୍ୟ କହୁଥିବା ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡଙ୍କୁ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 27

समर्थोस्मि महापक्ष गृपणो न भवाम्यहम् । येनेदं कारितं सर्वं तस्मै किं प्रददाम्यहम्

ବଲି କହିଲା—ହେ ମହାପକ୍ଷୀ! ମୁଁ ସମର୍ଥ; ମୁଁ କୃପଣ ହେବି ନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ଘଟିଛି, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ କ’ଣ ନ ଦେବି?

Verse 28

असमर्थो ह्यहं तात कृतोऽनेन महात्मना । तदोवाच बलिं सोऽपि तार्क्ष्यपुत्रो महामनाः

“ତାତ! ସେ ମହାତ୍ମା ମୋତେ ଅସମର୍ଥ କରିଦେଇଛନ୍ତି।” ତାପରେ ମହାମନା ତାର୍କ୍ଷ୍ୟପୁତ୍ର (ଗରୁଡ) ବଲିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 29

जानन्नपि च दैत्येंद्र गुरुणापि निवारितः । विष्णवेऽपि महीं प्रादास्त्वया किं विस्मृतं महत्

ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର! ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁ ନିବାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦାନ କଲ—ତୁମ ତାହିଁ ମହାନ ବ୍ରତକୁ କ’ଣ ଭୁଲିଗଲ?

Verse 30

दातव्यं तत्पदं विष्णोस्तृतीयं यत्प्रतिश्रुतम् । न ददासि कथं वीर निरयेच पतिष्यसि

ତୁମେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ପଦ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବାକୁ ହେବ। ଯଦି ନ ଦେବ, ତେବେ ତୁମେ ବୀର କିପରି କୁହାଯିବ? ତୁମେ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେବ।

Verse 31

न ददासि तृतीयं च पदं मे स्वामिनः कथम् । बलाद्गृह्णामि रे मूढ इत्युक्त्वा तं महासुरम् । बबंध वारुणैः पाशैर्विरोचन सुतं तदा

ମୋ ସ୍ୱାମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ପଦ ତୁମେ କିପରି ନ ଦେବ? ଯଦି ନ ଦେବ, ହେ ମୂଢ, ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କରିବି! ଏହି କଥା କହି ସେ ତେବେ ମହାସୁର ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଲିଙ୍କୁ ବରୁଣପାଶରେ ବାନ୍ଧିଦେଲା।

Verse 32

नितरां निष्ठुरो भूत्वा गरुडो जयतां वरः । बद्धं स्वपतिमालोक्य विंध्यावलिः समभ्ययात्

ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ହୋଇ, ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗରୁଡ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ। ନିଜ ପତି ବନ୍ଧିତ ଦେଖି ବିନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।

Verse 33

बाणमेकं समारोप्य वामनस्याग्रतः स्थिता । वामनेन तदा पृष्टा केयं चात्राग्रतः स्थिता

ଗୋଟିଏ ବାଣ ଚଢ଼ାଇ ସେ ବାମନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ତେବେ ବାମନ ପଚାରିଲେ—“ଏଠାରେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହିଜଣ କିଏ?”

Verse 34

तदोवाच महातेजाः प्रह्लादो ह्यसुराधिपः । बलेः पत्नीति त्वां प्राप्ता इयं विंध्यावली सती

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅସୁରାଧିପ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—“ଏହି ସତୀ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଳୀ ବଲିଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ସେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।”

Verse 35

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा वामनो वाक्यमब्रवीत् । ब्रूहि विंध्यावले वाक्यं किं कार्यं ते करोम्यहम् । एवमुक्ता भगवता विंध्यावलिरभाषत

ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବାମନ କହିଲେ— “ହେ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଲୀ, କୁହ; ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି?” ଭଗବାନଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଲୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 36

विन्ध्यावलिरुवाच । कस्माद्बद्धो मम पतिर्गरुडेन महात्मना । तत्कथ्यतां महाभाग त्वरन्नेव जनार्द्दन । तदोवाच महातेजा बटुवेषधरो हिः

ବିନ୍ଧ୍ୟାବଲୀ କହିଲେ— “ମହାତ୍ମା ଗରୁଡ ମୋ ପତିଙ୍କୁ କାହିଁକି ବାନ୍ଧିଲେ? ହେ ମହାଭାଗ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।” ତାପରେ ବଟୁବେଷଧାରୀ ମହାତେଜସ୍ବୀ ହରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 37

श्रीभगवानुवाच । अनेनैव प्रदत्ता मे मही त्रिपदलक्षणा । पदद्वयेन च मयाक्रांतं त्रैलोक्यमद्य वै

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— “ଏହିଜଣେ ତ୍ରିପଦ-ଲକ୍ଷଣା ପୃଥିବୀକୁ ମୋତେ ଦାନ କରିଛି; ଏବଂ ଆଜି ମୁଁ ଦୁଇ ପଦକ୍ଷେପରେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆବୃତ କରିଛି।”

Verse 38

अनेन मम दातव्यं तृतीयं पदमेव च । तस्माद्बद्धो मया साध्वि गरुडेनैव ते पतिः

“ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ତୃତୀୟ ପଦମଧ୍ୟ ମୋତେ ଦେବାକୁ ହେବ; ତେଣୁ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୋ ପତିକୁ ମୁଁ—ଗରୁଡଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ—ବାନ୍ଧାଇଛି।”

Verse 39

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमुवाच परमं वचः । प्रतिश्रुतमनेनैव न दत्तं हि तव प्रभो

ଭଗବାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ପରମ କଥା କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏହିଜଣେ ଯାହା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରିଥିଲେ, ତାହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।”

Verse 40

क्रांतं त्रिभुवनं चाद्य त्वया विक्रमरूपिणा । तदस्माकं विजघ्नीथाः स्वर्गे वाप्यथवा भुवि

ଆଜି ଆପଣ ବିକ୍ରମସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ତ୍ରିଭୁବନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ପଦକ୍ଷେପରେ ଆମକୁ ସ୍ୱର୍ଗେ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତୁ।

Verse 41

किंचिन्न दत्ता हि विभो देवदेव जगत्पते । प्रहस्य भगवानाह तदा विंध्यावलिं प्रभुः

ହେ ବିଭୋ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ—କିଛିମାତ୍ର ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ତେବେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ ହସି ବିନ୍ଧ୍ୟାବଲୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 42

पदानि त्रीणि मे चाद्य दातव्यानि कुतोऽधुना । शीघ्रं वद विशालाक्षि यत्ते मनसि वर्त्तते । तदोवाच च सा साध्वी ह्युरुक्रममवस्थिता

ଏବେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ତିନି ପଦ ଦେବାକୁ ଅଛି—ଏହା ଏତେବେଳେ କିପରି ସମ୍ଭବ? ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ଶୀଘ୍ର କହ। ତେବେ ଉରୁକ୍ରମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସେ ସାଧ୍ବୀ କହିଲା।

Verse 43

त्वया कुतो वेयमुरुक्रमेण क्रांता त्रिलोकी भुवनैकनाथ । तथैव सर्वं जगदेकबंधो देयं किस्माभिरतुल्यरूपिणे

ହେ ଉରୁକ୍ରମ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକୀ ଅତିକ୍ରମିତ—ହେ ଭୁବନୈକନାଥ! ହେ ଜଗଦେକବନ୍ଧୁ, ଅତୁଲ୍ୟରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ଆମେ କ’ଣ ଦେଇପାରିବୁ?

Verse 44

तस्माद्विहाय तद्विष्णो त्वमेवं कुरु संप्रति । प्रति श्रुतानि मे भर्त्रा पदानि त्रीणि चाधुना । ददाति मे पतिस्तेद्य नात्र कार्या विचारणा

ଏହେତୁ, ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ସେଥିକୁ ଛାଡ଼ି ଏବେ ଏଭଳି କରନ୍ତୁ। ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଯେ ତିନି ପଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି କରିଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ସ୍ୱାମୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 45

निधेहि मे पदं त्वं हि शीर्ष्णि देववर प्रभो । द्वितीयं मे शिशोस्त्वं हि कुरु मूर्ध्नि जगत्पते

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୋ, ମୋ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଆପଣଙ୍କ ଏକ ପଦ ରଖନ୍ତୁ; ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମୋ ଶିଶୁର ଶିର ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ରଖନ୍ତୁ।

Verse 46

तृतीयं च जगन्नाथ कुरु शीर्ष्णि पतेर्मम । एवं त्रीणि पदानीश तव दास्यामि केशव

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୃତୀୟ ପଦ ମୋ ପତିଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ରଖନ୍ତୁ; ଏଭଳି, ହେ ଈଶ କେଶବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଅର୍ପଣ କରିବି।

Verse 47

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा विरोचनसुतं प्रति

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଜନାର୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ କୋମଳ ବାଣୀରେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର (ବଳି)ଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 48

भगवानुवाच । सुतलंगच्छ दैत्येन्द्र मा विलंबितुमर्हसि । सर्वैश्चासुरसंघैश्च चिरं जीव सुखी भव

ଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ସୁତଳକୁ ଯାଅ; ବିଳମ୍ବ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଅସୁରସଂଘ ସହିତ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଅ ଓ ସୁଖୀ ରୁହ।

Verse 49

परितुष्टोऽस्म्यहं तात किं कार्यं करवाणि ते । सर्वेषामपि दातॄणां वरिष्ठोऽसि महामते

ହେ ତାତ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ମହାମତି, ସମସ୍ତ ଦାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 50

वरं वरय भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते । त्रिविक्रमेणैवमुक्तो विरोचनसुतस्तदा

“ବର ଚାହ; ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ ତୋତେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ଦେଉଛି।” ଏଭଳି ତ୍ରିବିକ୍ରମ କହିଲେ, ସେତେବେଳେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି…

Verse 51

विमुक्तो हि परिष्वक्तो देवदेवेन चक्रिणा । तदा बलिरुवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः

ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଓ ଆଲିଙ୍ଗିତ ହୋଇ, ବାକ୍ୟନିପୁଣ ବଳି ସେତେବେଳେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 52

त्वया कृतमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तस्मान्न कामये किंचित्त्वत्पदाब्जं विना प्रभो

“ତୁମେଇ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଚର ଓ ଅଚର—ସୃଷ୍ଟି କରିଛ। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ପଦ୍ମପାଦ ବିନା ମୁଁ କିଛିମାତ୍ର ଚାହେଁ ନାହିଁ।”

Verse 53

भक्तिरस्तु पदांभोजे तव देव जनार्दन । भूयोभूयश्च देवेश भक्तिर्भवतु शाश्वती

“ହେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମ ପଦାମ୍ଭୋଜରେ ମୋର ଭକ୍ତି ରହୁ। ହେ ଦେବେଶ, ପୁନଃପୁନଃ ମୋର ଭକ୍ତି ଶାଶ୍ୱତ ହେଉ।”

Verse 54

एवमभ्यर्थितस्तेन भगवान्भूतभावनः । उवाच परमप्रीतो विरोचनसुतं तदा

ସେ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାରୁ, ଭୂତଭାବନ ଭଗବାନ ପରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ବିରୋଚନପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 55

भगवानुवाच । बले त्वं सुतलं याहि ज्ञातिसंबंधिभिर्वृतः । एवमुक्तस्तदा तेन असुरो वाक्यब्रवीत्

ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବଲି, ଜ୍ଞାତି‑ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ ସୁତଳକୁ ଯାଅ। ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସେ ଅସୁର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 56

सुतले किं नु मे कार्यं देवदेव वदस्व मे । तिष्ठामि तव सांनिध्ये नान्यथा वक्तुमर्हसि

ହେ ଦେବଦେବ! ସୁତଳରେ ମୋର କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ? ମୋତେ କୁହ। ମୁଁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରହୁଛି; ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 57

तदोवाच हृषीकेशो बलिं तं कृपयाऽन्विततः । अहं तव समीपस्थो भवामि सततं नृप

ତେବେ କୃପାୟୁକ୍ତ ହୃଷୀକେଶ ସେ ବଲିଙ୍କୁ କହିଲେ—ହେ ନୃପ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ସମୀପରେ ରହିବି।

Verse 58

द्वारि स्थितस्तव विभो निवासामि नित्यं मा खिद्यतामसुरवर्य बले श्रृणुष्व । वाक्यं तु मे वर महो वरदस्तवाद्य वैकुंठवासिभिपलं च भजामि गेहम्

ହେ ବିଭୋ! ମୁଁ ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସଦା ବସିବି। ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଲି, ଦୁଃଖ କରନି—ମୋ କଥା ଶୁଣ। ଆଜି ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ମହା ବରଦାତା; ତେଣୁ ମୁଁ ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ତୁମ ଗୃହକୁ ପାଳନ‑ରକ୍ଷା କରିବି।

Verse 59

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विष्मोरतुलतेजसः । जगाम सुतलं दैत्यौ ह्यसुरैः परिवारितः

ଅତୁଳ ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ଅସୁରମାନେ ଘେରିଥିବା ଦୈତ୍ୟ ବଲି ସୁତଳକୁ ଗଲା।

Verse 60

तदा पुत्रशतेनैव बाणमुख्येन सत्वरम् । वसमानो महाबाहुर्दातॄणां च परा गतिः

ତେବେ ବାଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶତ ପୁତ୍ର ସହିତ ସେ ମହାବାହୁ ଶୀଘ୍ର ସେଠାରେ ବସିଲେ ଏବଂ ଦାତାମାନଙ୍କର ପରମ ଆଶ୍ରୟ ହେଲେ।

Verse 61

त्रैलोक्ये याचका ये च सर्वे यांति बलिं प्रति । द्वारि स्थितस्तस्य विष्णुः प्रयच्छति यथेप्सितम्

ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ଯାଚକ ବଳିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 62

भुक्तिकामाश्च ये केचिन्मुक्तिकामास्तथा परे । येषां यज्ञे च ते विप्रास्तत्तेभ्यः संप्रयच्छति

କେହି ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, କେହି ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି; ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 63

एवंविधो बलिर्जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । पुरा हि कितवत्वेन यद्दत्तं परमात्मने

ଏଭଳି ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ବଳି ଏପରି ମହାନ ହେଲେ; କାରଣ ପୂର୍ବେ ଅସାବଧାନତାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଯାହା ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଫଳିତ ହେଲା।

Verse 64

अशुचिं भूमिमासाद्य गंधपुष्पादिकं महत् । पतितं चार्प्पितं तेन शिवाय परमात्मने

ଅଶୁଚି ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗନ୍ଧ-ପୁଷ୍ପାଦି ମହା ଅର୍ପଣ ଯାହା ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 65

किं पुनः परया भक्त्या चार्चयंति महेश्वरम् । पुष्पं फलं तोयं ते यांति शिवसन्निधिम्

ତେବେ ଯେମାନେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 66

शिवात्परतरो नास्ति पूजनीयो हि भो द्विजाः । ये हि मूकास्तथांधाश्च पंगवो ये जडास्तथा

ଶିବଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କେହି ନାହିଁ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଇ ନିଜେ ପୂଜନୀୟ। ଯେମାନେ ମୂକ, ଅନ୍ଧ, ପଙ୍ଗୁ କିମ୍ବା ଜଡବୁଦ୍ଧି ହେଉନ୍ତୁ—

Verse 67

जातिहीनाश्च चंडालाः श्वपचा ह्यंत्यजा ह्यमी । शिवभक्तिपरा नित्यं ते यांति परमां गतिम्

ଜାତିହୀନ, ଚଣ୍ଡାଳ, ଶ୍ୱପଚ ଓ ଅନ୍ୟ ‘ଅନ୍ତ୍ୟଜ’ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଯଦି ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଶିବଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ରହନ୍ତି—ତେବେ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 68

तस्मात्सदाशिवः पूज्यः सर्वैरेवमनीषिभिः । पूजनीयो हि संपूज्यो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

ଏହେତୁ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସଦାଶିବ ହିଁ ସତ୍ୟରେ ପୂଜନୀୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦନୀୟ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନୀୟ।

Verse 69

महेशं परमारथज्ञाश्चिंतयंति हृदि स्थितम् । यत्र जीवो भवत्येव शिवस्तत्रैव तिष्ठति

ପରମାର୍ଥଜ୍ଞମାନେ ହୃଦୟସ୍ଥ ମହେଶଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଜୀବ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଶିବ ମଧ୍ୟ ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 70

विना शिवेन यत्किंचिदशिवं भवति क्षणात् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च गुणकार्यकरा ह्यमी

ଶିବ ବିନା ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅଶିବ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟଫଳର କର୍ତ୍ତା-କାରଣ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 71

रजोगुणान्वितो ब्रह्मा विष्णुः सत्त्वगुणान्वितः । तमोगुणाश्रितो रुद्रो गुणातीतो महेश्वरः

ବ୍ରହ୍ମା ରଜୋଗୁଣଯୁକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣଯୁକ୍ତ। ରୁଦ୍ର ତମୋଗୁଣାଶ୍ରିତ—କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ୱର ଗୁଣାତୀତ।

Verse 72

लिंगरूपो महादेवो ह्यर्चनीयो मुमुक्षुभिः । शिवात्परतरो नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

ଲିଙ୍ଗରୂପ ମହାଦେବଙ୍କୁ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ଶିବଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କେହି ନାହିଁ; ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦାତା।