Adhyaya 15

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । राज्यं प्राप्तो हि देवेंद्रः कथितस्ते गुरुं विना । गुरोरवज्ञया जातो राज्यभ्रंशो हि तस्य तु

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଗୁରୁ ବିନା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଅବଜ୍ଞାରୁ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟଭ୍ରଂଶ ହେଲା।

Verse 2

केन प्रणोदितश्चेंद्रो बभूव चिरमासने । तत्सर्वं कथयाशु त्वं परं कौतूहलं हि नः

କାହାର ପ୍ରେରଣାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀର୍ଘକାଳ ସିଂହାସନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ? ସେ ସବୁ ଶୀଘ୍ର କହ, କାରଣ ଆମର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟଧିକ।

Verse 3

लोमश उवाच । गुरुणापि विना राज्यं कृतवान्स शचीपतिः । विश्वरूपोक्तविधिना इंद्रो राज्ये स्थितो महान्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଗୁରୁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ବିଶ୍ୱରୂପ କହିଥିବା ବିଧି ଅନୁସାରେ ମହାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହିଲେ।

Verse 4

विश्वकर्मसुतो विप्रा विश्वरूपो महानृपः । पुरोहितोऽथ शक्रस्य याजकश्चाभवत्तदा

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ! ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱରୂପ ସେତେବେଳେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଓ ଯଜ୍ଞର ଯାଜକ ହେଲେ।

Verse 5

तस्मिन्यज्ञेऽवदानैश्च यजने असुरान्सुरान् । मनुष्यांश्चैव त्रिशिरा अपरोक्षं शचीपतेः

ସେଇ ଯଜ୍ଞରେ ତ୍ରିଶିରା ଆହୁତି ଓ ପୂଜାକ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ଅସୁର, ସୁର ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହିଁ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ସେବା କଲେ।

Verse 6

देवान्ददाति साक्रोशं दैत्यांस्तूष्णीमथाददात् । मनुष्यान्मध्यपातेन प्रत्यहं स ग्रहान्द्विजः

ସେ ଦ୍ୱିଜ ପୁରୋହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଭାଗ ଦେଉଥିଲେ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିରବରେ ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟଭାଗ ଦେଇ—ପ୍ରତିଦିନ ହିସ୍ସା ବଣ୍ଟନ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

एकदा तु महेंद्रेण सूचितो गुरुलाघवात् । अलक्ष्यमाणेन तदा ज्ञातं तस्य चिकीर्षितम्

ଏକଥର ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଗୁରୁତ୍ୱ-ଲାଘବ ଯୁକ୍ତ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଙ୍କେତ ଦେଲେ; ସେତେବେଳେ ଅଲକ୍ଷିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ (ବିଶ୍ୱ)ରୂପ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିଗଲେ।

Verse 8

दैत्यानां कार्यसिद्ध्यर्थमवदानं प्रयच्छति । असौ पुरोहितोऽस्माकं परेषां च फलप्रदः

ଏହି ଆମ ପୁରୋହିତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆହୁତି ଓ ଯଜ୍ଞଭାଗ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେ କେବଳ ଆମକୁ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେବାଳା।

Verse 9

इति मत्वा तदा शक्रो वज्रेण शतपर्वणा । चिच्छेद तच्छिरांस्येव तत्क्षणादभवद्वधः

ଏହିପରି ଭାବି ତେବେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଶତପର୍ବ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶିରମାନଙ୍କୁ ଛେଦ କଲେ; ସେହି କ୍ଷଣେ ବଧ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 10

येनाकरोत्सोमपानमजायंत कपिंजलाः । ततोन्येन सुरापानात्कलविंका भवन्मुखात्

ଯେ ମୁଖଦ୍ୱାରା ସୋମପାନ କରାଯାଇଥିଲା, ସେହି ମୁଖରୁ କପିଞ୍ଜଲ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ପରେ ଅନ୍ୟ ମୁଖରୁ—ସୁରାପାନ ହେତୁ—କଲବିଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

Verse 11

अन्याननादजायंत तित्तिरा विश्वरूपिणः । एवं हतो विश्वरूपः शक्रेण मंदभागिना

ବିଶ୍ୱରୂପୀ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଅନ୍ୟ ମୁଖରୁ ତିତ୍ତିର (ତିତିର) ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିପରି ମନ୍ଦଭାଗୀ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 12

ब्रह्महत्या तदोद्भूता दुर्धर्षा च भयावहा । दुर्धर्षा दुर्मुखा दुष्टा चण्डालरजसान्विता

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ଅଦମ୍ୟ ଓ ଭୟାବହ; ସେ ଉଗ୍ରା, ଦୁର୍ମୁଖୀ, ଦୁଷ୍ଟା ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳର ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 13

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । इत्येषामप्यघवतामिदमेव च निष्कृतिः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଚୋରି ଏବଂ ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ—ଏହି ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିଟିଏ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 14

नामव्याहरणं विष्णोर्यतस्तद्विषया मतिः । त्रिशिरा धूम्रहस्ता सा शक्रं ग्रस्तुमुपाययौ

ଯେହେତୁ ତାହାର ମତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମୋଚ୍ଚାରଣରେ ନିବିଡ଼ ଥିଲା, ସେହି ତ୍ରିଶିରା ଧୂମ୍ରହସ୍ତା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲା।

Verse 15

ततो भयेन महता पलायनपरोऽभवत् । पलायमानं तं दृष्ट्वा ह्यनुयाता भयावहा

ତେବେ ମହାଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ପଳାୟନକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ତାକୁ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି ଭୟାବହ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲା।

Verse 16

यतो धावति साऽधावत्तिष्ठंतमनुतिष्ठति । अंगकृता यथा छाया शक्रस्यपरिवेष्टितुम् । आयाति तावत्सहसा इंद्रोऽप्यप्सु न्यमज्जत

ସେ ଯେଉଁଠି ଧାଉଥିଲା ସେଉଁଠି ସେ ମଧ୍ୟ ଧାଉଥିଲା; ସେ ଯେଉଁଠି ଠିଆ ହେଉଥିଲା ସେଉଁଠି ସେ ମଧ୍ୟ ସାଥି ଠିଆ ହେଉଥିଲା—ଦେହଜ ଛାୟା ପରି ଶକ୍ରକୁ ଘେରିବାକୁ ଆସୁଥିଲା। ତେବେ ସହସା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଲା।

Verse 17

शीघ्रत्वेन यथा विप्राश्चिरंतनजलेचरः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀଘ୍ର—ଜଳମଧ୍ୟରେ ସଞ୍ଚରୁଥିବା ଚିରନ୍ତନ ଜଳଚର ପରି।

Verse 18

एवं दिव्यशतं पूर्णं वर्षाणां च शचीपतेः । वसतस्तस्य दुःखेन तथा चैव शतद्वयम् । अराजकं तदा जातं नाकपृष्ठे भयावहम्

ଏଭଳି ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ଶତ ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତଦ୍ରୂପ ଆଉ ଦୁଇଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅତିବାହିତ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ନାକପୃଷ୍ଠରେ ଅରାଜକତା ଜନ୍ମିଲା—ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଭୟାବହ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 19

तदा चिंतान्विता देवा ऋषयोऽपि तपस्विनः । त्रैलोक्यं चाऽपदा ग्रस्तं बभूव च तदा द्विजाः

ତେବେ ଦେବମାନେ ଓ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହେଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ସମୟରେ ତ୍ରିଲୋକ ଆପଦାରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା।

Verse 20

एकोऽपि ब्रह्महा यत्र राष्ट्रे वसति निर्भयः । अकालमरणं तत्र साधूनामुपजायते

ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା ନିର୍ଭୟରେ ବସେ, ସେଠାରେ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଉପଜେ।

Verse 21

राजा पापयुतो यस्मिन्राष्ट्रे वसति तत्र वै । दुर्भिक्षं चैव मरणं तथैवोपद्रवा द्विजाः

ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପାପଯୁକ୍ତ ରାଜା ବସେ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନେକ ଉପଦ୍ରବ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 22

भवंति बहवोऽनर्थाः प्रजानां नाशहेतवे । तस्माद्राज्ञा तु कर्तव्यो धर्म्मः श्रद्धापरेण हि

ପ୍ରଜାଙ୍କ ନାଶର କାରଣ ହେବା ପାଇଁ ଅନେକ ଅନର୍ଥ ଉପଜେ। ତେଣୁ ରାଜା ଶ୍ରଦ୍ଧାପରାୟଣ ହୋଇ ଧର୍ମ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

तथा प्रकृतयो राज्ञः शुचजित्वेन प्रतिष्ठिताः । इन्द्रेण च कृतं पापं तेन पापेन वै द्विजाः । नानाविधैर्महातापैः सोपद्रवमभूज्जगत्

ସେପରି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଶୋକଜୟ ଓ ଶୁଚିତାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର କରିଥିବା ପାପରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଜଗତ ନାନାପ୍ରକାର ମହାତାପ ଓ ଉପଦ୍ରବରେ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 24

शौनक उवाच । अश्वमेधशतेनैव प्राप्तं राज्यं महत्तरम् । देवानामखिलं सूत कस्माद्विघ्रमजायत । शक्रस्य च महाभाग यथावत्कथयस्व न

ଶୌନକ କହିଲେ—ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ରାଜ୍ୟସ୍ୱାମିତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ତଥାପି, ହେ ସୂତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କାହିଁକି ବିଘ୍ନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା? ହେ ମହାଭାଗ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାବତ୍ କହ।

Verse 25

सूत उवाच । देवानां दानवानां च मनुष्याणां विशेषतः । कर्म्मैव सुखदुःखानां हेतुभूतं न संशयः

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାରଣ କେବଳ କର୍ମ ହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 26

इन्द्रेण च कृतं विप्रा महद्भूतं जुगुप्सितम् । गुरोरवज्ञा च कृता विश्वरूपवधः कृतः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ମହାନ କିନ୍ତୁ ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କଲେ—ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କଲେ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 27

गौतमस्य गुरोः पत्नी सेविता तस्य तत्फलम् । प्राप्तं महेंद्रेण चिरं यस्य नास्ति प्रतिक्रिया

ଗୌତମଙ୍କ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସେବନ କରିବାର ଫଳ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦୀର୍ଘକାଳ ଭୋଗିଲେ; ସେହି ପାପର କୌଣସି ସହଜ ପ୍ରତିକାର ନଥିଲା।

Verse 28

ये हि दृष्कटतकर्म्माणो न कुर्वंति च निष्कृतिम् । दुर्दशां प्रप्नुवन्त्येते यथैवेन्द्रः शतक्रतुः

ଯେମାନେ ଘୋର ଦୁଷ୍କର୍ମ କରି ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କୃତି (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଯେପରି ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିଲେ।

Verse 29

दुष्कृतोपार्जितस्या तः प्रायाश्चित्तं हि तत्क्षणात् । कर्तव्यं विधिवद्विप्राः सर्वपापोपशांतये

ଏହେତୁ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସର୍ବପାପ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।

Verse 30

उपपातकमध्यस्तं महापातकतां व्रजेत्

ଯେ ଉପପାତକ (ଲଘୁପାପ) ମଧ୍ୟରେ ଅଟକି ରହେ, ସେ କ୍ରମେ ମହାପାତକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପତିତ ହୋଇପାରେ।

Verse 31

ततः स्वधर्मनिष्ठां च ये कुर्वंति सदा नराः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने तेषां पापं विनश्यति

ତାପରେ ଯେ ନରମାନେ ସଦା ସ୍ୱଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ପ୍ରାତଃ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସାୟାହ୍ନ—ଏଇ ତିନି ସନ୍ଧିକାଳରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 32

प्राप्नुवंत्युत्तमं लोकं नात्र कार्या विचारणा । तस्मादसौ दुराचारः प्राप्ते वै कर्मणः फलम्

ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ଦୁରାଚାରୀ ନିଜ କର୍ମର ଫଳକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 33

स प्रधार्य तदा सर्वे लोकपालास्त्वरान्विताः । बृहस्पतिमुपागम्य सर्वमात्मनि धिष्ठितम् । कथयामासुरव्यग्रा इंद्रस्य च गुरुं प्रति

ତେବେ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତ୍ୱରାସହିତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 34

देवैरुक्तं वचो विप्रा निशम्य च बृहस्पतिः । अराजकं च संप्राप्तं चिंतयामास बुद्धिमान्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୃହସ୍ପତି ରାଜାହୀନ ଅরাজକତା ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 35

किं कार्यं चाद्य कर्तव्यं कथं श्रेयो भविष्यति । देवानां चाद्य लोकानामृषीणां भावितात्मनाम्

‘ଆଜି କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କେଉଁ ପଥ ଗ୍ରହଣ କରିବା? ଦେବମାନେ, ଲୋକମାନେ ଓ ଭାବିତାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେୟ କିପରି ହେବ?’

Verse 36

मनसैव च तत्सर्वं कार्याकार्यं विचार्य च । जगाम शक्रं त्वरितो देवैः सह महायशाः

ମନରେଇ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର କରି, ମହାୟଶସ୍ବୀ (ବୃହସ୍ପତି) ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଶୀଘ୍ରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 37

प्राप्तो जलाशयं तं च यत्रास्ते हि पुरंदरः । यस्य तीरे स्थिता हत्या चंडालीव भयावहा

ସେ ଯେଉଁ ଜଳାଶୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠାରେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତାହାର ତୀରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପ ଭୟାବହ ଚଣ୍ଡାଳୀ ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 38

तत्रोविष्टास्ते सर्वे देवा ऋषिगणान्विताः । आह्वानं च कृतं तस्य शक्रस्य गुरुणा स्वयम्

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଋଷିଗଣ ସହିତ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏବଂ ଗୁରୁ ସ୍ୱୟଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 39

समुत्थितस्ततः शक्रो ददर्श स्वगुरुं तदा । बाष्पपूरितवक्त्रो हि बृहस्पतिमभाषत

ତେବେ ଶକ୍ର ଉଠି ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଖରେ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 40

प्रणिपत्य च तत्रत्यान्कृताञ्जलिरभाषत । तदा दीनमुखो भूत्वा मनसा संविमृश्य च

ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କରଯୋଡ଼ି ସେ କହିଲା। ପରେ ଦୀନମୁଖ ହୋଇ ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲା।

Verse 41

स्वयमेव कृतं पूर्वमज्ञानलक्षणं महत् । अधुनैव मया कार्यं किं कर्तव्यं वद प्रभो

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ନିଜେ ଅଜ୍ଞାନଲକ୍ଷଣ ଏକ ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରିଥିଲି। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ପ୍ରଭୋ, କହନ୍ତୁ।

Verse 42

प्रहस्योवाच भगवान्बृहस्पति रुदारधीः । पुरा त्वया कृतं यच्च तस्येदं कर्मणः फलम्

ଦୃଢବୁଦ୍ଧି ଭଗବାନ ବୃହସ୍ପତି ହସି କହିଲେ—“ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ଯାହା କରିଥିଲ, ଏହା ସେହି କର୍ମର ଫଳ।”

Verse 43

मां च उद्दिश्य भो इंद्र तद्भोगादेव संक्षयः । प्रायश्चितं हि हत्याया न दृष्टं स्मृतिकारिभिः

“ଏବଂ ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋତେ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଯାହା ହୋଇଛି, ତାହାର କ୍ଷୟ କେବଳ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ-ହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସ୍ମୃତିକାରମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିନାହାନ୍ତି।”

Verse 44

अज्ञानतो हि यज्जातं पापं तस्य प्रतिक्रिया । कथिता धर्म्मशास्त्रज्ञैः सकामस्य न विद्यते

ଅଜ୍ଞାନରୁ ଯେ ପାପ ଜନ୍ମେ, ତାହାର ପ୍ରତିକାର (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ) ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସକାମରେ କୃତ ପାପର ଏପରି ପ୍ରତିକାର ନାହିଁ।

Verse 45

सकामेन कृतं पापमकामं नैव जायते । ताभ्यां विषयभेदेन प्रायश्चित्तं विधीयते

ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ କୃତ ପାପ, ଅକାମ/ଅଜାଣତେ ହୋଇଥିବା ପାପ ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହି ବିଷୟଭେଦ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିତ ହୁଏ।

Verse 46

मरणांतो विधिः कार्यो कामेन हि कृतेन हि । अज्ञानजनिते पापे प्रायश्चित्तं विधीयते

ସକାମରେ କୃତ କର୍ମ ପାଇଁ ମରଣାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ବିଧି ରହେ; କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ପାପ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିତ ହୁଏ।

Verse 47

तस्मात्त्वया कृतं यच्च स्वयमेव हतो द्विजः । पुरोहितश्च विद्वांश्च तस्मान्नास्ति प्रतिक्रिया

ଏହେତୁ ତୁମ ନିଜ କୃତ୍ୟରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ—ତୁମର ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ—ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାର କୌଣସି ସହଜ ପ୍ରତିକାର ନାହିଁ।

Verse 48

यावन्मरणमप्येति तावदप्सु स्थिरो भव

ମରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ ରୁହ।

Verse 49

शताश्वमेधसंज्ञं च यत्फलं तव दुर्मते । तन्नष्टं तत्क्षणादेव घातितो हि द्विजो यदा

ହେ ଦୁର୍ମତେ, ତୋର ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ସମାନ ବୋଲି ଗଣାଯାଉଥିଲା, ଦ୍ୱିଜବଧ ହେବାମାତ୍ରେ ସେହି କ୍ଷଣେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 50

सच्छिद्रे च यथा तोयं न तिष्ठति घटेऽण्वपि । तथैव सुकृतं पापे हीयते च प्रदक्षिणम्

ଯେପରି ଛିଦ୍ରଭରା ଘଟରେ ଜଳ ଅଣୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହେ ନାହିଁ, ସେପରି ପାପର ସନ୍ନିଧିରେ ସୁକୃତ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ପରି କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 51

तस्माच्च दैवसंयोगात्प्राप्तं स्वर्गादिकं च यैः । यथोक्तं तद्भवेत्तेषां धर्मिष्ठानां न संशयः

ଏହେତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ ଦୈବସଂଯୋଗରେ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗାଦି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ସେହିପରି ନିଶ୍ଚୟ ଘଟେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 52

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शक्रो वचनमब्रवीत् । कुकर्मणा मदीयेन प्राप्तमेतन्न संशयः

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଲେ—“ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୋର ନିଜ କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅବସ୍ଥା ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।”

Verse 53

अमरावती माशु त्वं गच्छ देवर्षिबिः सह । लोकानां कार्यसिद्ध्यर्थे देवानां च बृहस्पते । इंद्रं कुरु महाभाग यस्ते मनसि रोचते

“ବିଳମ୍ବ କରନି; ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଅମରାବତୀକୁ ଯାଅ। ଲୋକମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ହେ ବୃହସ୍ପତି, ଯେ ତୋର ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ହେ ମହାଭାଗ, ସେହିଜଣକୁ ଇନ୍ଦ୍ର କର।”}]}}

Verse 54

यथा मृतस्तथा हं वै ब्रह्महत्यावृतो महान् । रागद्वेषसमुत्थेन पापेनास्मि परिप्लुतः

ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ମୃତସମାନ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ମହାପାପରେ ଆବୃତ। ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ଜନ୍ମିତ ପାପ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ଲାବିତ କରିଛି।

Verse 55

तस्मात्त्वरान्विता यूयं देवराजानमाशुः वै । कुर्वतु मदनुज्ञाताः सत्यं प्रतिवदामि वः

ଏହେତୁ ତୁମେ ତ୍ୱରା କର; ଶୀଘ୍ର ଦେବରାଜଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କର। ମୋର ଅନୁମତିରେ ଏହା କର—ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 56

एवमुक्तास्तदा सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । एत्यामरावतीं तूर्णं पुरंदरविचेष्टितम् । कथयामासुरव्यग्रा शचीं प्रति यथा तथा

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲାପରେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଅମରାବତୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେସବୁ ଶଚୀଙ୍କୁ ଯଥାତଥ୍ୟ ଜଣାଇଲେ।

Verse 57

राज्यस्य हेतोः किं कार्यं विमृशंतः परस्परम्

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଚିନ୍ତା କଲେ—ରାଜ୍ୟର ହିତ ପାଇଁ ଏବେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 58

एवं विमृश्यमानानां देवानां तत्र नारदः । यदृच्छयागतस्तत्र देवर्षिरमितद्युतिः

ଦେବମାନେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେଠାକୁ ଯଦୃଚ୍ଛାବଶତଃ ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 59

उवाच पूजितो देवान्कस्माद्यूयं विचेतसः । तेनोक्ताः कथयामासुः सर्वं शक्रस्य चेष्टितम्

ପୂଜିତ ନାରଦ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ମନମରା?” ଏପରି ପଚାରାଯାଉଥିବାରୁ ସେମାନେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସମସ୍ତ କର୍ମକାଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 60

गतमिंद्रस्य चेंद्रत्वमेनसा परमेण तु । ततः प्रोवाच तान्देवान्देवर्षिर्नारदो वचः

ପରମ ଘୋର ପାପ ହେତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ହରାଇଗଲା। ତାପରେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 61

यूयं देवाश्च सर्वज्ञास्तपसा विक्रमेण च । तस्मादिंद्रो हि कर्तव्यो नहुषः सोमवंशजः

ତୁମେ ଦେବମାନେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ପରାକ୍ରମରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ତେଣୁ ସୋମବଂଶଜ ନହୁଷଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଇନ୍ଦ୍ର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

सोऽस्मिन्राष्ट्रे प्रतिष्ठाप्यस्त्वरितेनैव निर्जराः । एकोनमश्वमेधानां शतं तेन महात्मना । कृतमस्ति महाभागा नहुषेण च यज्वना

ଏହେତୁ ହେ ଅମରମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର। କାରଣ ସେଇ ମହାତ୍ମା, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ନହୁଷ ନିର୍ଣ୍ଣବେ (୯୯) ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 63

शच्या श्रुतं च तद्वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । गतांतःपुरमव्यग्रा बाष्पपूरितलोचना

ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ସେହି ବଚନ ଶଚୀ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଅବ୍ୟଗ୍ର ରହି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନେ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଗଲେ।

Verse 64

नारदस्य वचः श्रुत्वा सर्वे देवान्वमोदयन्

ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 65

नहुषं राज्यमारोढुमैकपद्येन ते यदा । आनीतो हि तदा राजा नहुषो ह्यमरावतीम्

ଦେବମାନେ ନହୁଷଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାସନରେ ଆରୋହଣ କରାଇବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେତେବେଳେ ରାଜା ନହୁଷ ଏକମାତ୍ର ପଦକ୍ଷେପରେ ଅମରାବତୀକୁ ଆଣାଗଲେ।

Verse 66

राज्यं दत्तं महेंद्रस्य सुरैः सर्वैर्महर्षिभिः । तदागस्त्यादयः सर्वे नहुषं पर्युपासत

ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ; ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତେ ନହୁଷଙ୍କୁ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ।

Verse 67

गंधर्वाप्सरसो यक्षा विद्याधरमहोरगाः । यक्षाः सुपर्णाः पतगा ये चान्ये स्वर्गवासिनः

ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହୋରଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 68

तदा महोत्सवो जातो देवपुर्यां निरंतरः । शंखतूर्यमृदंगानि नेदुर्दुंदुभयः समम्

ତେବେ ଦେବପୁରୀରେ ନିରବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମହୋତ୍ସବ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ଶଙ୍ଖ, ତୂର୍ୟ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ସମେତେ ଗର୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 69

गायकाश्च जगुस्तत्र तथा वाद्यानि वादकाः । नर्तका ननृतुस्तत्र तथा राज्यमहोत्सवे

ସେଠାରେ ଗାୟକମାନେ ଗାଇଲେ, ବାଦକମାନେ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ, ନର୍ତ୍ତକମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ—ଏହିପରି ମହା ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ-ମହୋତ୍ସବ ହେଲା।

Verse 70

अभिषिक्तस्तदा तत्र बृहस्पतिपुरोगमैः

ତେବେ ସେଠାରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ) ତାଙ୍କର ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 71

अर्चितो देवसूक्तैश्च यथा वद्ग्रहपूजनम् । कृतवांश्चैव ऋषिभिर्विद्वद्भिर्भावितात्मभिः

ଦେବସୂକ୍ତଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଗଲା, ଯେପରି ବିଧିବତ୍ ଗ୍ରହପୂଜା ହୁଏ; ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନ, ସଂଯମୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।

Verse 72

तथा च सर्वैः परिपूजितो महान्राजा सुराणां नहुषस्तदानीम् । इंद्रासने चेंद् समानरूपः संस्तूयमानः परमेण वर्चसा

ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ମହାରାଜ ନହୁଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂଜିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ, ଇନ୍ଦ୍ରସମ ରୂପଧାରୀ ସେ ପରମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସ୍ତୁତି ପାଉଥିଲେ।

Verse 73

सुगंधदीपैश्च सुवाससा युतोऽलंकारभोगैः सुविराजितांगः । बभौ तदानीं नहुषो मुनीद्रैः संस्तूयमानो हि तथाऽमरेंद्रैः

ସୁଗନ୍ଧ ଦୀପ ଓ ସୁବସ୍ତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟଭୋଗରେ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଦୀପ୍ତ—ସେ ସମୟରେ ନହୁଷ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ଓ ଅମରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 74

इति परमकलान्वितोऽसौ सुरमुनिवरगणैश्च पूज्यमानः । नहुषनृपवरोऽभवत्तदानीं हृदि महता हृच्छयेनतप्तः

ଏହିପରି ପରମ କଳାରେ ସମନ୍ୱିତ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେ ନହୁଷ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ମହା ଦାହକ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଅନ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 75

नहुष उवाच । इंद्राणी कथमद्यैव नायाति मम सन्निधौ । तां चाह्वयत शीघ्रं भो मा विलंबितुमर्हथ

ନହୁଷ କହିଲେ—“ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ ଆଜିହିଁ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ କାହିଁକି ଆସୁନାହିଁ? ହେ ମହାଶୟମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଡାକ; ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 76

नहुपस्य वचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुदारधीः । शचीभवनमासाद्य उवाच च सविस्तरम्

ନହୁଷଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଉଦାରବୁଦ୍ଧି ବୃହସ୍ପତି ଶଚୀଙ୍କ ଭବନକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲେ।

Verse 77

शक्रस्य दुर्निमित्तेन ह्यनीतो नहुषोऽत्र वै । राज्यार्ते भामिनि त्वं च अर्द्धासनगता भव

ଶକ୍ରଙ୍କ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ) ଉପରେ ଅଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ନହୁଷଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି। ହେ ଭାମିନି, ରାଜ୍ୟହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧାସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଉ।

Verse 78

शची प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्मषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । एकोनमश्वमेधानां शतं कृतमनेन वै

ଶଚୀ ହସି କଲ୍ମଷରହିତ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଶକ୍ରାସନରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯଜ୍ଞପୁଣ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ସେ ଗୋଟିଏ କମ୍ କରି ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଛି।”

Verse 79

तस्मान्न योग्यो प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्पणषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । अवाह्यवाहनेनैव अत्रागत्य लभेत माम्

ଏହେତୁ ଏ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ହସିହସି ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲା—‘ଶକ୍ରାସନରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞପୁଣ୍ୟରେ ସେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। “ଅବାହ୍ୟ” ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହାକୁ ଟାଣିହେବ ନାହିଁ—ଏମିତି ବାହନରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ମାତ୍ର ମୋତେ ପାଇବ।’

Verse 80

तथेति गत्वा त्वरितो बृहस्पतिरुवाच तम् । नहुषं कामसंतप्तं शच्योक्तं च यथातथम्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ବୃହସ୍ପତି ଶୀଘ୍ର ଯାଇ, କାମତାପରେ ଦଗ୍ଧ ନହୁଷଙ୍କୁ ଶଚୀ କହିଥିବା କଥା ଯଥାତଥ ଭାବେ କହିଦେଲେ।

Verse 81

तथेति मत्वा राजासौ नहुषः काममोहितः । विमृश्य परया बुद्ध्या अवाह्यं किं प्रशस्यते

‘ତଥା ହେଉ’ ବୋଲି ଭାବି କାମମୋହିତ ରାଜା ନହୁଷ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କଲେ—‘ଏହି “ଅବାହ୍ୟ” ଅର୍ଥାତ୍ ଟାଣିହେବ ନାହିଁ—ଏମିତି କେଉଁ ବାହନ ପ୍ରଶଂସିତ?’

Verse 82

स बुद्ध्या च चिरं स्मृत्वा ब्राह्मणाश्चतपस्विनः । अवाह्याश्च भवंत्यस्मादात्मानं वाहयाम्यहम्

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ନିଷ୍କର୍ଷ କଲା—‘ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସତ୍ୟରେ “ଅବାହ୍ୟ”; ସେମାନଙ୍କୁ ଟାଣିବାକୁ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହନ କରାଇବି।’

Verse 83

द्वाभ्यां च तस्याः प्राप्त्यर्थमिति मे हृदि वर्तते । शिबिकां च ददौ ताभ्यां द्विजाभ्यां काममोहितः

‘ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇବି’—ଏହି ଭାବ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରହିଲା। କାମମୋହିତ ହୋଇ ସେ ସେଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଶିବିକା (ପାଲଙ୍କି) ଦେଲା।

Verse 84

उपविश्य तदा तस्यां शिवबिकायां समाहितः । सर्पसर्पेति वचनान्नोदयामास तौ तदा

ତେବେ ସେ ଶିବ-ଶିବିକାରେ ବସି ମନ ଏକାଗ୍ର କରି “ଚାଲ, ଚାଲ” ବୋଲି କହି ସେଇ ଦୁଇ ଭାରବାହକଙ୍କୁ ଆଗକୁ ହଂକାଇଲା।

Verse 85

अगस्त्यः शिबिकावाही ततः क्रुद्धोऽशपन्नृपम् । विप्राणामवमंता त्वमुन्मत्तोऽजगरो भव

ଶିବିକା ବହୁଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଛୁ; ତେଣୁ ତୁ ଉନ୍ମତ୍ତ ଅଜଗର ହେଉ!”

Verse 86

शापोक्तिमात्रतो राजा पतितो ब्राह्मणस्य हि । तत्रैवाजगरो भूत्वा विप्रशापो दुरत्ययः

ଶାପବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ରେ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ସେଠାରେଇ ଅଜଗର ହୋଇଗଲା; କାରଣ ବିପ୍ରଶାପ ଦୁରତ୍ୟୟ।

Verse 87

यथा हि नहुषो जातस्तथा सर्वेऽपि तादृशाः । विप्राणामवमानेन पतिन्ति निरयेऽशुचौ

ନହୁଷ ଯେପରି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ସେପରି ଏମିତି କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ—ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି—ଶୀଘ୍ର ଅଶୁଚି ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 88

तस्मासर्वप्रयत्नेन पदं प्राप्य विचक्षणैः । अप्रमत्तैर्नरैर्भाव्यमिहामुत्र च लब्धये

ଏହେତୁ ବିଚକ୍ଷଣ ଲୋକେ—ଯୋଗ୍ୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରି—ସର୍ବ ପ୍ରୟାସ ଓ ସଚେତନତା ସହିତ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟରେ କଲ୍ୟାଣ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 89

तथैव नहुषः सर्प्पो जातोरण्ये महाभये । एवं चैवाभवत्तत्र देवलोके ह्यराजकम्

ସେହିପରି ନହୁଷ ମହାଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ସର୍ପରୂପ ହେଲା; ଏବଂ ଏଭଳି ଦେବଲୋକରେ ତେବେ ରାଜଶୂନ୍ୟତା ହେଲା।

Verse 90

तथैव ते सुराः सर्वे विस्मयाविष्टचेतसः । अहो बत महत्कष्टं प्राप्तं राज्ञा ह्यनेन वै

ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ କହିଲେ— ‘ହାୟ! ଏହି ରାଜା ସତ୍ୟସତ୍ୟ ନିଜ ଉପରେ କେତେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆଣିଛି!’

Verse 91

न मर्त्य लोको न स्वर्गो जातो ह्यस्य दुरात्मनः । सतामवज्ञया सद्यः सुकृतं दग्धमेव हि

ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ପାଇଁ ନ ମର୍ତ୍ୟଲୋକ ରହିଲା, ନ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ୟ ହେଲା; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବାରୁ ତାହାର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 92

याज्ञिको ह्यपरो लोके कथ्यतां च महामुने । तदोवाच महातेजा नारदो मुनिसत्तमः

‘ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଯାଜ୍ଞିକ (ରାଜ୍ୟଯୋଗ୍ୟ) ଅଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ହେ ମହାମୁନି, ତାଙ୍କ କଥା କହନ୍ତୁ।’ ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ କହିଲେ।

Verse 93

ययातिं च महाभागा आनयध्वं त्वरान्विताः । देवदूतास्तु वै तूर्णं ययातिं द्रुतमानयन्

‘ହେ ଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ଯୟାତିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।’ ତେବେ ଦେବଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯାଇ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଆଣିଦେଲେ।

Verse 94

विमानमारुह्य तदा महात्मा ययौ दिवं देवदूतैः समेतः । पुरस्कृतो देववरैस्तदानीं तथोरगैर्यक्षगंधर्वसिद्धैः

ତେବେ ସେ ମହାତ୍ମା ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ଦେବଦୂତମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏବଂ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ।

Verse 95

आयातः सोऽमरावत्यां त्रिदशैरभितोषितः । इंद्रासने चोपविष्टो बभाषे च स सत्वरम्

ସେ ଅମରାବତୀକୁ ଆସି ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନତାସହ ସ୍ୱାଗତିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିଳମ୍ବ ବିନା କହିଲେ।

Verse 96

नारदेनैवमुक्तस्तु त्वं राजा याज्ञिको ह्यसि । सतामवज्ञया प्राप्तो नहुषो दंदशूकताम्

ନାରଦ ଏଭଳି କହିଲେ— ‘ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା। ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରିବାରୁ ନହୁଷ ସର୍ପତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।’

Verse 97

ये प्राप्नुवंति धर्मिष्ठा दैवेन परमं पदम् । प्राक्तनेनैव मूढास्ते न पश्यंति शुभाशुभम्

ଧର୍ମିଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୈବବଳରେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବକର୍ମର ମୋହରେ ସେମାନେ ଶୁଭାଶୁଭକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 98

पतंति नरके घोरे स्तब्धा वै नात्र संशयः

ଅହଂକାରରେ ସ୍ତବ୍ଧ ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଘୋର ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି— ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 99

ययातिरुवाच । यैः कृतं पुण्यं तेषां विघ्नः प्रजायते । अल्पकत्वेन देवर्षे विद्धि सर्वं परं मम

ୟୟାତି କହିଲେ—ଯେମାନେ ପୁଣ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ ଜନ୍ମେ। ହେ ଦେବର୍ଷି, ଏହାକୁ ମୋର ଶେଷ ବଚନ ଜାଣ—ସବୁ ନିଜ ପ୍ରୟାସର ଅଲ୍ପତାରୁ।

Verse 100

महादानानि दत्तानि अन्नदानयुतानि च । गोदानानि बहून्येव भूमिदानयुतानि च

ମହାଦାନ ଦିଆଗଲା, ଅନ୍ନଦାନ ସହିତ; ବହୁ ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ ହେଲା, ଏବଂ ଭୂମିଦାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 101

तथैव सर्वाण्यपि चोत्तमानि दानानि चोक्तानि मनीषिभिर्यदा । एतानि सर्वाणि मया तदैव दत्तानि काले च महाविधानतः

ସେହିପରି, ମନୀଷୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ଦାନର ବିଧାନ କହିଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସେସବୁ ଦାନ ଯଥାକାଳେ ମହାବିଧିଅନୁସାରେ ଦେଇଛି।

Verse 102

यज्ञैरिष्टं वाजपेयातिरात्रैर्ज्योतिष्टोमै राजसूयादिभिश्च । शास्त्रप्रोक्तैरश्वमेधादिभिश्च यूपैरेषालंकृता भूः समंतात्

ବାଜପେୟ, ଅତିରାତ୍ର, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମ, ରାଜସୂୟ ଆଦି ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଇଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଅଶ୍ୱମେଧାଦି ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯୂପସ୍ତମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀ ଅଲଙ୍କୃତ ହେଲା।

Verse 103

देवदेवो जगन्नाथ इष्टो यज्ञैरनेकशः । गालवाय पुरे दत्ता कन्या त्वेषा च माधवी

ଦେବଦେବ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଅନେକଥର ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଗଲା। ଏବଂ ଏହି କନ୍ୟା ମାଧବୀକୁ ନଗରେ ଗାଲବଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ଦିଆଗଲା।

Verse 104

पत्नीत्वेन चतुर्भ्यश्च दत्ताः कन्या मुने तदा । गालवस्य गुरोरर्थे विश्वामित्रस्य धीमतः

ହେ ମୁନି! ସେତେବେଳେ ଗାଲବଙ୍କ ଗୁରୁ ଧୀମାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ କନ୍ୟାକୁ ଚାରିଜଣଙ୍କୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଦିଆଗଲା।

Verse 105

एवं भूतान्यनेकानि सुकृतानि मया पुरा । महांति च बहून्येव तानि वक्तुं न पार्यते

ଏଭଳି ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଅନେକ ସୁକୃତ କର୍ମ କରିଥିଲି—ସେଗୁଡ଼ିକ ମହାନ ଓ ଅନେକ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 106

भूयः पृष्टः सर्वदेवैः स राजा कृतं सर्वं गुप्तमेव यथार्थम् । विज्ञातुमिच्छाम यथार्थतोपि सर्वे वयं श्रोतुकामा ययाते

ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୁନଃ ପଚାରିଲେ ସେ ରାଜା ନିଜ କୃତ ସବୁକିଛି ଯଥାର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରଖିଲେ; ତଥାପି, ହେ ଯୟାତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟରୂପେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର।

Verse 107

वचो निशम्य देवानां ययातिरमितद्युतिः । कथयामास तत्सर्वं पुण्यशेषं यथार्थतः

ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଅମିତ ଦ୍ୟୁତିଧର ଯୟାତି ନିଜ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟର ଅବଶିଷ୍ଟ ସବୁକିଛି ଯଥାର୍ଥରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ।

Verse 108

कथितं सर्वमेतच्च निःशेषं व्यासवत्तदा । स्वपुण्यकथनेनैव ययातिरपतद्भुवि

ତେବେ ସେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପରି ଏ ସବୁକିଛି ନିଃଶେଷ କହିଦେଲେ; ନିଜ ପୁଣ୍ୟକଥନ ମାତ୍ରରେ ଯୟାତି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 109

तत्क्षणादेव सर्वेषां सुराणां तत्र पश्यताम् । एवमेव तथा जातमराजकमतंद्रितम्

ସେଇ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଠିକ୍ ସେପରି ଘଟିଲା—ରାଜା ରହିଲେ ନାହିଁ, ରାଜ୍ୟ ନିରାଜକ ହେଲା; କେହି ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 110

अन्यो न दृश्यते लोके याज्ञिको यो हि तत्र वै । शक्रासनेऽभिषे कार्यं श्रूयतां हि द्विजोत्तमाः

ଲୋକରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୋଗ୍ୟ ଯାଜ୍ଞିକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶକ୍ରାସନର ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ—ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 111

सर्वे सुराश्च ऋषयोऽथ महाफणींद्रा गन्धर्वयक्षखगचारणकिंनराश्च । विद्याधराः सुरगणाप्सरसां गणाश्च चिंतापराः समभवन्मनुजास्तथैव

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷି, ମହାଫଣୀନ୍ଦ୍ରମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଯକ୍ଷ, ପକ୍ଷୀ, ଚାରଣ ଓ କିନ୍ନର; ବିଦ୍ୟାଧର, ଦେବଗଣ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ—ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାକୁଳ ହେଲେ।