Adhyaya 12

Verse 1

लोमश उवाच । प्रणम्य परमात्मानं रमायुक्तं जनार्द्दनम् । अमृतार्थं ममंथुस्ते सुरासुरगणाः पुनः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ପରମାତ୍ମା, ରମାସହିତ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଗଣ ଅମୃତ ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର (ସମୁଦ୍ରକୁ) ମନ୍ଥନ କଲେ।

Verse 2

उदधेर्मथ्यमानाच्च निर्गतः सुमहायशाः । धन्वंतरिरिति ख्यातो युवा मृत्युञ्जयः परः

ସମୁଦ୍ର ମଥନ ହେଉଥିବାବେଳେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଯୁବ, ପରମ, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ।

Verse 3

पाणिभ्यां पूर्णकलशं सुधायाः परिगृह्य वै । यावत्सर्वे सुराः सर्वे निरीक्षंते मनोहरम्

ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ସୁଧାଭରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ସେଇ ମନୋହର ଦୃଶ୍ୟକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 4

तदा दैत्याः समं गत्वा हर्तुकामा बलादिव । सुधया पूर्णकलशं धन्वंतरिकरे स्थितम्

ତେବେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମେତ ଆଗେଇ ଆସି, ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ସୁଧାପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 5

यावत्तरंगमालाभिरावृतोऽभूद्भिषक्तमः । शनैः शनैः समायातो दृष्टोऽसौ वृषपर्वणा

ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଆବୃତ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭିଷକ୍ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ବୃଷପର୍ବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 6

करस्थः कलशस्तस्य हृतस्तेन बलादिव । असुराश्च ततः सर्वे जगर्जुरतिभीषणम्

ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା କଳଶଟି ସେ ବଳପୂର୍ବକ ଛିନିନେଲା ପରି ହରଣ କଲା; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଅତିଭୀଷଣ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 7

कलशं सुधया पूर्णं गृहीत्वा ते समुत्सुकाः । दैत्याः पातालमाजग्मुस्तदा देवा भ्रमान्विताः

ସୁଧାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶକୁ ଧରି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ପାତାଳକୁ ଗଲେ; ତେବେ ଦେବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।

Verse 8

अनुजग्मुः सुसंनद्धा योद्धुकामाश्च तैः सह । तदा देवान्समालोक्य बलिरेवमभाषत

ସେମାନେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବଳି ଏପରି କହିଲା।

Verse 9

बलिरुवाच । वयं तु केवलं देवाः सुधया परितोषिताः । शीघ्रमेव प्रगंतव्यं भवद्भिश्च सुरोत्तमैः

ବଳି କହିଲା—ସୁଧାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଆମେ ମାତ୍ର ଦେବ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁରୋତ୍ତମମାନେ, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।

Verse 10

त्रिविष्टपं मुदा युक्तैः किमस्माभिः प्रयोजनम् । पुरास्माभिः कृतं मैत्रं भवद्भिः स्वार्थतत्परैः । अधुना विदितं तत्तु नात्र कार्या विचारणा

ଆନନ୍ଦଯୁକ୍ତ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାର୍ଥପର ତୁମମାନଙ୍କ ସହ ଆମେ ମୈତ୍ରୀ କରିଥିଲୁ; ଏବେ ତାହା ଜଣା, ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ନାହିଁ।

Verse 11

एवं निर्भार्त्सितास्तेन बलिना सुरसत्तमाः । यथागतेन मार्गेण जग्मुर्नारायणं प्रभुम्

ଏଭଳି ବଳିଙ୍କ ତିରସ୍କାର ପାଇ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଯେ ପଥରେ ଆସିଥିଲେ ସେହି ପଥରେ ଫେରି, ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 12

तं दृष्ट्वा विष्णुना सर्वे सुरा भग्नमनोरथा । आश्वासिता वचोभिश्च नानानुनयको विदैः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ନାନାପ୍ରକାର ଆଶ୍ୱାସନ ଓ ମନୋନୟନମୟ ବଚନରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଲେ।

Verse 13

मा त्रासं कुरुतात्रार्थ आनयिष्यामि तां सुधाम् । एवमाभाष्य भगवान्मुकुन्दोऽनाथसंश्रयः

ସେ କହିଲେ—“ଏହି କଥାରେ ଭୟ କରନି; ସେଇ ସୁଧା (ଅମୃତ) ମୁଁ ଆଣିଦେବି।” ଏମିତି କହି ଅନାଥଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନ ମୁକୁନ୍ଦ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 14

स्थापयित्वा सुरान्सर्वांस्तत्रैव मधुसूदनः । मोहनीरूपमास्थाय दैत्यनामग्रतोऽभवत्

ମଧୁସୂଦନ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ମୋହିନୀରୂପ ଧାରଣ କରି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 15

तावद्दैत्याः सुसंरब्धाः परस्परमथाब्रुवन् । विवादः सर्वदैत्यानाममृतार्थे तदाऽभवत्

ସେତେବେଳେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପରସ୍ପର କଥା କହିଲେ; ତାପରେ ଅମୃତକୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା।

Verse 16

एवं प्रवर्तमाने तु मोहिनीरूपमाश्रिताम् । दृष्ट्वा योषां तदा दैवात्सर्वभूतमनोरमाम्

ଏଭଳି ଘଟଣା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦୈବବଶତଃ ସେମାନେ ମୋହିନୀରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ମନୋହର ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 17

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुस्तृषितेक्षणाः । तां संमान्य तदा दैत्यराजो बलिरुवाच ह

ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ତୃଷିତ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ନିହାରିଲେ। ତାହାପରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଲି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 18

बलिरुवाच । सुधा त्वया विभक्तव्या सर्वेषां गतिहेतवे । शीघ्रत्वेन महाभागे कुरुष्व वचनं मम

ବଲି କହିଲା—ହେ ମହାଭାଗେ! ସମସ୍ତଙ୍କ ଗତି-ହେତୁ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏହି ସୁଧା ତୁମେ ହିଁ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ମୋର ବଚନ ପାଳନ କର।

Verse 19

एवमुक्ता ह्युवाचेदं स्मयमाना बलिं प्रति । स्त्रीणां नैव च विश्वासः कर्तव्यो हि विपश्चिता

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ହସି ହସି ବଲିଙ୍କୁ କହିଲା—‘ବିପଶ୍ଚିତମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।’

Verse 20

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वमति लोभता । अशौचं निर्घृणत्वं च स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

ଅନୃତ, ସାହସ, ମାୟା, ମୂର୍ଖତା, ଅତିଲୋଭ, ଅଶୌଚ ଓ ନିର୍ଘୃଣତା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବଜ ଦୋଷ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 21

निःस्नेहत्वं च विज्ञेयं धूर्तत्वं चैव तत्त्वतः । स्वस्त्रीणां चैव विज्ञेया दोषा नास्त्यत्र संशयः

ନିଃସ୍ନେହତା ଓ ଧୂର୍ତ୍ତତା ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଦରକାର—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 22

यथैव श्वापदानां च वृका हिंसापरायणाः । काका यतांडजानां च श्वापदानां च जंबुकाः । धूर्ता तथा मनुष्याणां स्त्रीज्ञेया सततं बुधैः

ଯେପରି ଶ୍ୱାପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃକ ସଦା ହିଂସାପରାୟଣ, ଏବଂ ଅଣ୍ଡଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାକ ଓ ଶ୍ୱାପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମ୍ବୁକ ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବୁଧଜନ ସଦା ଛଳମୟୀ ବୋଲି ଜାଣିବେ।

Verse 23

मया सह भवद्भिश्च कथं सख्यं प्रवर्तते । सर्वथात्र न विज्ञेयाः के यूयं चैव क ह्यहम्

ତୁମମାନଙ୍କ ସହ ମୋର ସତ୍ୟ ସଖ୍ୟ କିପରି ହେବ? କାରଣ ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଜଣା ନାହିଁ—ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ ମୁଁ ହିଁ କିଏ।

Verse 24

तस्माद्भवद्भिः संचिंत्यकार्याकार्यविचक्षणैः । कर्तव्यं परया बुद्ध्या प्रयातासुरसत्तमाः

ଏହେତୁ, ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାରରେ ନିପୁଣ; ସେହିପରି ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ପରମ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତାହା କର, ଏବଂ ତଦନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅ।

Verse 28

बलिरुवाच । अद्यामृतं च सर्वेषां विभजस्व यथातथम् । त्वया दत्तं च गृह्णीमः सत्यंसत्यं वदामि ते

ବଲି କହିଲା—ଆଜି ଅମୃତକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବଣ୍ଟନ କର। ତୁମେ ଯାହା ଦେବ, ଆମେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବୁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ-ସତ୍ୟ କହୁଛି।

Verse 29

एवमुक्ता तदा देवी मोहिनी सर्वमंगला । उवाचाथासुरान्सर्वान्रोचयंल्लौकिकीं स्थितिम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀ ମୋହିନୀ, ଲୋକିକ ଆଚାରଯୁକ୍ତ ନୀତିକୁ ତାଙ୍କୁ ରୁଚିକର କରି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଅସୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 30

भगवानुवाच । यूयं सर्वे कृतार्थाश्च जाता दैवेन केनचित् । अद्योपावाससंयुक्ता अमृतस्याधिवासनम्

ଭଗବାନ କହିଲେ—ତୁମେ ସମସ୍ତେ କୌଣସି ଦିବ୍ୟ ବିଧାନରେ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଛ। ଆଜି ଉପବାସସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ଅମୃତସଦୃଶ ପ୍ରସାଦର ଅଧିବାସନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲ।

Verse 31

क्रियतामसुराः श्रेष्ठाः शुभेच्छा किंचिदस्ति वः । श्वेभूते पारणं कुर्याद्व्रतार्चनरतिश्च वः

ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ଯଦି ତୁମମନେ କିଛି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଥାଏ, ତେବେ ଏହିପରି କର। ଆସନ୍ତାକାଲି ହେଲେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାରଣ କର, ଏବଂ ବ୍ରତସହିତ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ତୁମର ରୁଚି ରହୁ।

Verse 32

न्यायोपार्जितवित्तेन दशमांशेन धीमता । कर्तव्यो विनियोगश्च ईशप्रीत्यर्थहेतवे

ନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ ଧନରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦଶମାଂଶ ଅଲଗା କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବିନିଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଈଶ୍ୱରପ୍ରୀତିର ହେତୁ ଓ ପ୍ରୟୋଜନ।

Verse 33

तथेति मत्वा ते सर्वे यथोक्तं देवमायया । चक्रुस्तथैव दैतेया मोहिता नातिकोविदाः

“ତଥେତି” ବୋଲି ଭାବି ସେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଦେବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ଅଧିକ ବିବେକ ନଥିବାରୁ, ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା ସେପରି ହିଁ କଲେ।

Verse 34

मयासुरेण च तदा भवनानि कृतानि वै । मनोज्ञानि महार्हाणि सुप्रभाणि महांति च

ତେବେ ମୟାସୁର ନିଶ୍ଚୟ ଭବନଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣ କଲା—ମନୋହର, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ବିଶାଳ।

Verse 35

तेषुपविष्टास्ते सर्वे सुस्नाताः समलंकृताः । स्थापयित्वा सुसंरब्धाः पूर्णं कलशमग्रतः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ—ସୁସ୍ନାତ ଓ ସୁଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ—ଉତ୍ସାହରେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 36

रात्रौ जागरणं सर्वैः कृतं परमया मुदा । अथोषसि प्रवृत्ते च प्रातःस्नानयुता भवन्

ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଜାଗରଣ କଲେ; ଉଷା ଉଦିତ ହେବା ସହ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 37

असुरा बलिमुख्याश्च पंक्तिभूता यताक्रमम् । सर्वमावश्यकं कृत्वा तदा पानरता भवन्

ବଲିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଅସୁରମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିଲେ; ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ବିଧିକାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ପାନରେ ରତ ହେଲେ।

Verse 38

बलिश्च वृषपर्वा च नमुचिः शंख एव च । सुदंष्ट्रश्चैव संह्लादी कालनेमिर्विभीषणः

ବଲି ଓ ବୃଷପର୍ବା, ନମୁଚି ଓ ଶଙ୍ଖ; ତଥା ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ର, ସଂହ୍ଲାଦ, କାଳନେମି ଓ ବିଭୀଷଣ—ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 39

वातापिरिल्वलः कुम्भो निकुम्भः प्रच्छदस्तथा । तथा सुन्दोपसुन्दौ च निशुम्भः शुम्भ एव च

ବାତାପି ଓ ଇଲ୍ୱଲ, କୁମ୍ଭ ଓ ନିକୁମ୍ଭ, ଏବଂ ପ୍ରଚ୍ଛଦ; ତଥା ସୁନ୍ଦ-ଉପସୁନ୍ଦ, ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 40

महिषो महिषाक्षश्च बिडालाक्षः प्रतापवान् । चिक्षुराख्यो महाबाहुर्जृभणोऽथ वृषासुरः

ମହିଷ, ମହିଷାକ୍ଷ ଏବଂ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବିଡାଲାକ୍ଷ; ‘ଚିକ୍ଷୁର’ ନାମକ ମହାବାହୁ; ତଥା ଜୃଭଣ ଓ ପରେ ବୃଷାସୁର—ଏ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 41

विबाहुर्बाहुको घोरस्तथा वै घोरदर्शनः । एते चान्ये च बहवो दैत्यदानवराक्षसाः । यथाक्रमं चोपविष्टा राहुः केतुस्तथैव च

ବିବାହୁ, ବାହୁକ, ଘୋର ଏବଂ ଘୋରଦର୍ଶନ; ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବ-ରାକ୍ଷସ ଯଥାକ୍ରମେ ବସିଲେ; ରାହୁ ଓ କେତୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଥିଲେ।

Verse 42

तेषां तु कोटिसंख्यानां दैत्यानां पंक्तिरास्थिता

କୋଟିସଂଖ୍ୟକ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ପଙ୍କ୍ତିମାନେ ଗଠିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଯଥାସ୍ଥାନେ ସ୍ଥିର ହେଲେ।

Verse 43

ततस्तया तदा देव्या अमृतार्थं हि वै द्विजाः । यज्जातं तच्छृणौध्वं हि तया देव्या कृतं महत्

ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅମୃତାର୍ଥେ ସେଇ ଦେବୀ ଏକ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ତାଙ୍କ କୃତ୍ୟରୁ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ଶୁଣ—ଏହା ତାଙ୍କର ମହାକୃତି।

Verse 44

सर्वे विज्ञापिताः सद्यो गृहीतकलशा तदा । शोभया परया युक्ता साक्षात्सा विष्णुमोहिनी

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସତ୍ୱର ସୂଚିତ କରାଗଲା; ତାପରେ ସେ କଳଶ ଧରିଲେ। ପରମ ଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ ସେ, ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୋହିନୀ ରୂପ ଥିଲେ।

Verse 45

करस्थेन तदा देवी कलशेन विराजिता । शुशुभे परया कांत्या जगन्मंगलमंगला

ତେବେ ଦେବୀ ହସ୍ତରେ କଳଶ ଧାରଣ କରି ବିରାଜିତ ହେଲେ; ପରମ କାନ୍ତିରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ—ଜଗତର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳରେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ସେଇ।

Verse 46

परिवेषधराः सर्वे सुरास्ते ह्यसुरांतिकम् । आगतास्तत्क्षणादेव यत्र ते ह्यसुरोत्तमाः

ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରିବେଷକଙ୍କ ବେଶ ଧାରଣ କରି, ସେହି କ୍ଷଣରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ନିକଟସ୍ଥ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରମାନେ ସମବେତ ଥିଲେ।

Verse 47

तान्दृष्ट्वा मोहिनी सद्य उवाच प्रमदोत्तमा

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋହିନୀ—ମୋହକ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା—ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କହିଲେ।

Verse 48

मोहिन्युवाच । एते ह्यतिथयो ज्ञेया धर्म्मसर्वस्वसाधनाः । एभ्यो देयं यताशक्त्या यदि सत्यं वचो मम । प्रमाणं भवतां चाद्य कुरुध्वं मा विलंबथ

ମୋହିନୀ କହିଲେ—“ଏମାନେ ଅତିଥି ବୋଲି ଜାଣ; ଏମାନଙ୍କ ସେବା ହେଉଛି ଧର୍ମର ସାର ଓ ସିଦ୍ଧି। ମୋ କଥା ସତ୍ୟ ହେଲେ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ। ଆଜିଠାରୁ ଏହାକୁ ତୁମ ନିଶ୍ଚିତ ପ୍ରମାଣ କର; ବିଳମ୍ବ କରନି।”

Verse 49

परेषामुपकारं च ये कुर्वंति स्वशक्तितः । धन्यास्ते चैव विज्ञेयाः पवित्राः लोकपालकाः

ଯେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପରଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ—ସେମାନେ ପବିତ୍ରକାରୀ ଏବଂ ଲୋକପାଳକ।

Verse 50

केवलात्मोदरार्थाय उद्योगं ये प्रकुर्वते । ते क्लेशभागिनो ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा

ଯେମାନେ କେବଳ ନିଜ ଉଦରପୂରଣ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ଲେଶର ଭାଗୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 51

तस्माद्विभजनं कार्यं मयैतस्य शुभव्रताः । देवेभ्यश्च प्रयच्छध्वं यद्धि चात्मप्रियाप्रियम्

ଏହେତୁ, ହେ ଶୁଭବ୍ରତଧାରୀମାନେ, ଏହି ବିଭାଜନ ମୋ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ଅର୍ପଣ କର—ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରିୟ ହେଉ କି ଅପ୍ରିୟ।

Verse 52

इत्युक्ते वचने देव्या तथा चक्रुरतं द्रिताः । आह्वयामासुरसुराः सर्वान्देवान्सवासवान्

ଦେବୀ ଏପରି କହିବା ପରେ ସେମାନେ ଅପ୍ରମାଦରେ ସେହିପରି କଲେ। ତାପରେ ଅସୁରମାନେ ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

Verse 53

उपविष्टाश्च ते सर्वे अमृतार्थं च भो द्विजाः । तेषूपविश्यमानेषु ह्युवाच परमं वचः । मोहिनी सर्वधर्म्मज्ञा असुराणां स्मयन्निव

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅମୃତ ପାଇବା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବସିଲେ। ସେମାନେ ବସୁଥିବାବେଳେ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞା ମୋହିନୀ, ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ହସିଦେଉଥିବା ପରି, ପରମ ବଚନ କହିଲା।

Verse 54

मोहिन्युवाच । आदौ ह्यभ्यागताः पूज्या इति वै वैदिकी श्रुतिः

ମୋହିନୀ କହିଲା—‘ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି କହେ: ପ୍ରଥମେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେ ପ୍ରଥମେ ପୂଜ୍ୟ।’

Verse 55

तस्माद्यूयं वेदपराः सर्वे देवपरायणाः । ब्रुवंतु त्वरितेनैव आदौ केषां ददाम्यहम् । अमृतं हि महाभागा बलिमुख्या वदंतु भोः

ଏହେତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବେଦପରାୟଣ ଓ ଦେବପରାୟଣ; ଶୀଘ୍ର କହ—ମୁଁ ପ୍ରଥମେ କାହାକୁ ଅମୃତ ଦେବି? ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନମାନେ, ବଲି-ପ୍ରମୁଖ ନେତାମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କହନ୍ତୁ।

Verse 56

बलिनोक्ता तदा देवी यत्ते मनसि रोचते । स्वामिनी त्वं न संदेहो ह्यस्माकं सुंदरानने

ତେବେ ବଲି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା—ତୁମ ମନକୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ସେହି କର। ହେ ସୁନ୍ଦରାନନେ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଆମର ସ୍ୱାମିନୀ।

Verse 57

एवं संमानिता तेन बलिना भावितात्मना । परिवेषणकार्यार्थं कलशं गृह्य सत्वरा

ଏଭଳି ଦୃଢଚିତ୍ତ ବଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ପରିବେଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କଳଶ ଧରି ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଲା।

Verse 58

तस्मान्नरेन्द्रकरभोरुलसद्दृकूला श्रोणीतटालसगतिर्मविह्वलांगी । सा कूजती कनकनूपुरसिंजितेन कुंभस्तनी कलशपाणिरथाविवेश

ତେବେ ସେ ମୋହିନୀ—ଚକ୍ଷୁକୋଣ ଦୀପ୍ତ, ଶ୍ରୋଣୀର ଲୟମୟ ଦୋଳନରେ ଗତି ମନୋହର, ଅବିହ୍ୱଳ ଅଙ୍ଗୀ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନୂପୁରର ଝଙ୍କାର କରୁଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣସ୍ତନୀ, ହାତରେ କଳଶ ଧରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 59

तदा तु देवी परिवेषयंती सा मोहिनी देवगणाय साक्षात् । ववर्ष देवेषु सुधारसं पुनः पुनः सुधाहाररसामृतं यथा

ତେବେ ଦେବୀ ମୋହିନୀ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରିବେଷଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ସୁଧାରସ ବର୍ଷାଇଲା—ଯେପରି ଅମୃତମୟ ଆହାରର ଦିବ୍ୟ ରସ।

Verse 60

पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं तया परया विश्वमूर्त्या । बलिमुख्याः सह लोकपाला गंधर्वयक्षाप्सरसां गणाश्च

ପୁନର୍ବାର ସେ ପରା ବିଶ୍ୱରୂପିଣୀ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ସୁଧାରସ ଦାନ କଲେ। ତେବେ ବଳି-ମୁଖ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ, ଗନ୍ଧର୍ବ-ଯକ୍ଷ-ଅପ୍ସରାଗଣ ମଧ୍ୟ ତାହା ଦେଖିଲେ।

Verse 61

सर्वे दैत्या आसनस्था पुनश्च ते देवगणाः सुधारसं दत्तं पीडिताश्च । तूष्णींभूता बलिमुख्या द्विजेंद्रा मनस्विनो ध्यानपरा बभूवुः

ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଆସନରେ ବସି ରହିଲେ; ପୁନର୍ବାର ଦେବଗଣ ସୁଧାରସ ପାଇଲେ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୀଡିତ ହେଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ର! ବଳି-ମୁଖ୍ୟମାନେ ନୀରବ ହୋଇ, ସେ ଦୃଢମନା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 62

ततस्तथाविधान्दृष्ट्वा दैत्यांस्तान्मोहमाश्रितान् । तदा राहुश्च केतुश्च द्वावेतौ दैत्यपुंगवौ

ତାପରେ ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏପରି ମୋହଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ରାହୁ ଓ କେତୁ—ଏହି ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟପୁଙ୍ଗବ—ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 63

देवानां रूपमास्थाय अमृतार्थं त्वरान्वितौ । उपविष्टौ तदा पङ्क्त्यां देवानाममृतार्थिनौ

ଦେବମାନଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅମୃତ ପାଇଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଅମୃତାର୍ଥୀ ସେ ଦୁଇଜଣ ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିଲେ।

Verse 64

यदामृतं पातुकामो राहुः परमदुर्जयः । चन्द्रार्काभ्यां प्रकथितो विष्णोरमिततेजसः

ଯେତେବେଳେ ପରମଦୁର୍ଜୟ ରାହୁ ଅମୃତ ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା, ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାକୁ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 65

तदा तस्य शिरश्छिन्नं राहोर्दुर्विग्रहस्य च । शिवरो गगनमापेदे कबंधं च महीतले । भ्रममाणं तदा ह्यद्रींश्चूर्णयामास वै तदा

ତେବେ ବିକୃତଦେହୀ ରାହୁର ଶିର କାଟାଗଲା। ଶିର ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା, ଧଡ଼ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା। ସେ ଧଡ଼ ଘୂରି ଘୂରି ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 66

साद्रिश्च सर्वभूलोकश्चूर्णितश्च तदाऽभवत् । तया तेन च देहेन चूर्णितं सचराचरम्

ତେବେ ପର୍ବତସହିତ ସମଗ୍ର ଭୂଲୋକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ସେଇ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଚର ଓ ଅଚର—ସବୁକିଛି ଚୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।

Verse 67

दृष्ट्वा तदा महादेवस्तस्योपरि तु संस्थितः । निवासः सर्वदेवानां तस्याः पादतलेऽभवत्

ଏହା ଦେଖି ମହାଦେବ ତାହାର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ହେଲା।

Verse 68

पीडनं तत्समीपेथ निवास इति नाम वै

ସେଇ ପୀଡନସ୍ଥଳର ସମୀପର ସ୍ଥାନଟି ନିଶ୍ଚୟ ‘ନିବାସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 69

महतामालयं यस्माद्यस्यास्तच्चरणांबुजम् । महालयेति विख्याता जगत्त्रयविमोहिनी

ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକମଳ ମହାତ୍ମମାନଙ୍କର ଆଲୟ, ସେ ‘ମହାଲୟା’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ—ତ୍ରିଲୋକମୋହିନୀ।

Verse 70

केतुश्च धूमरूपोऽसावाकाशे विलयं गतः । सुधां समर्प्य चंद्राय तिरोधानगतोऽभवत्

କେତୁ ଧୂମରୂପ ଧାରଣ କରି ଆକାଶରେ ଲୟ ପାଇଲା। ସୁଧା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମର୍ପି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା।

Verse 71

वासुदेवो जगद्योनिर्जगतां कारणं परम् । विष्णोः प्रसादात्तज्जातं सुराणां कार्यसिद्धिदम्

ବାସୁଦେବ ଜଗତର ଯୋନି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପରମ କାରଣ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଏହା ଘଟିଲା, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି କଲା।

Verse 72

असुराणां विनाशाय जातं दैवविपर्ययात् । विना दैवेन जानीध्वमुद्यमो हि निरर्थकः

ଦୈବବିପର୍ୟୟରୁ ଏହା ଅସୁରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଘଟିଲା। ଜାଣ—ଦୈବ ବିନା ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚୟ ନିରର୍ଥକ।

Verse 73

यौगपद्येन तैः सर्वैः क्षीराब्धेर्मंथनं कृतम् । सिद्धिर्जाता हि देवानामसिद्धिरसुरान्प्रति

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥିରେ କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ କଲେ। ଦେବମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ମିଳିଲା, ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଅସିଦ୍ଧି ହେଲା।

Verse 74

ततश्च ते देववरान्प्रकोपिता दैत्याश्च मायाप्रवि मोहिताः पुनः । अनेकशस्त्रास्त्रयुतास्तदाऽभवन्विष्णौ गते गर्जमानास्तदानीम्

ତାପରେ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ମାୟାରେ ପୁନଃ ମୋହିତ ହେଲେ। ଅନେକ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଗଲେ ପରେ ସେହି ସମୟରେ ଗର୍ଜନ କରିଲେ।