Adhyaya 10

Verse 1

मुनय ऊचुः । यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्ब्रह्मांडं सचराचरम् । भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कालकूटाग्निनाऽथ़खिलम्

ମୁନିମାନେ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଥିବା ପରି, ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୋପରୁ, କାଳକୂଟ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା, ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା।

Verse 2

ब्रह्मांडांतरतः किं तु रुद्रं मन्यामहे वयम् । तदा चराचरं नष्टं ब्रह्मविष्णुपुरोगमम्

କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆମେ କେଉଁଠି ବୋଲି ମନେ କରିବୁ? କାରଣ ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 3

भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कथं सृष्टिः प्रवर्तिता । कुतो ब्रह्मा च विष्णुश्च कुतश्चंद्रपुरोगमाः

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି ପୁନର୍ବାର କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା? ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବିଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଅନ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ଗଣ କେଉଁଠୁ ଆସିଲେ?

Verse 4

अन्ये सुरा सुराः कुत्र भस्मीभूता लयं गताः । अत ऊर्ध्वं किमभवत्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇ ଲୟକୁ ଗଲେ ପରେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ତାହା ପରେ କ’ଣ ଘଟିଲା—ସେ ସବୁ ଆପଣ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 5

व्यासप्रसादात्सकलं वेत्थ त्वं नापरो हि तत् । तस्माज्ज्ञानमयं शास्त्रं तज्जानासि न चापरः

ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆପଣ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି; ଏପରି ଜାଣୁଥିବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନମୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଜଣା, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।

Verse 6

इति पृष्टस्तदा सर्वैर्मुनिभिर्भावितात्मभिः । सूतो व्यासं नमस्कृत्य वाक्यं चेदमथाब्रवीत्

ଏହିପରି ଭାବିତାତ୍ମା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ; ସୂତ ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 7

लोमश उवाच । यदा ब्रह्मांडमध्यस्था व्याप्ता देवा विषाग्निना । हरिब्रह्मादयो ह्येते लोकपालाः सवासवाः । तदा विज्ञापितः शंभुर्हेरंबेन महात्मना

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବମାନେ ବିଷାଗ୍ନିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲେ—ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ—ସେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ହେରମ୍ବ (ଗଣେଶ) ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 8

हेरंब उवाच । हे रुद्र हे महादेव हे स्थाणो ह जगत्पते । मया विघ्नं विनोदेन कृतं तेषां सुदुर्जयम्

ହେରମ୍ବ କହିଲେ— ହେ ରୁଦ୍ର, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ସ୍ଥାଣୁ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ମୁଁ କୌତୁକବଶେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

Verse 9

भयेन मति मोहात्त्वां नार्च्चयंति च मामपि । उद्योगं ये प्रकुर्वन्ति तेषां क्लेशोऽधिको भवेत्

ଭୟ ଓ ମତିମୋହରେ ସେମାନେ ନ ତୁମକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ନ ମୋତେ। ଯେମାନେ କେବଳ ଉଦ୍ୟୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କ୍ଲେଶ ଅଧିକ ହୁଏ।

Verse 10

एवमभ्यर्थितस्तेन पिनाकी वृषभध्वजः । विघ्नांधकारसूर्येण गणाधिपतिना तदा

ଏଭଳି ତାହାର ଅନୁରୋଧରେ ପିନାକୀ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ—ସେତେବେଳେ ବିଘ୍ନ-ଅନ୍ଧକାରର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଗଣାଧିପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ସମୀପିତ) ହେଲେ।

Verse 11

लिंगरूपोऽब्रवीच्छंभुर्निराकारो निरामयः । निरंजनो व्योमकेशः कपर्द्दी नीललोहितः

ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିରାକାର, ନିରାମୟ, ନିରଞ୍ଜନ—ବ୍ୟୋମକେଶ, କପର୍ଦ୍ଦୀ, ନୀଲ-ଲୋହିତ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ।

Verse 12

महेश्वर उवाच । हेरंब श्रृणु मे वाक्यं श्रद्धया परया युतः । अहंकारात्मकं चैव जगदेतच्चराचरम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ହେରମ୍ବ, ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ମୋ ବାକ୍ୟ ଶୁଣ। ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଅହଂକାରସ୍ୱରୂପ ଅଟେ।

Verse 13

स्थितिं करोत्यहंकारः प्रलयोत्पत्तिमेव च । जगदादौगणपते तदा विज्ञप्तिमात्रतः

ଅହଂକାର ହିଁ ଜଗତର ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି କରାଏ। ହେ ଗଣପତି, ଜଗଦାଦିରେ ଏହା କେବଳ ଜ୍ଞାନ-ପ୍ରେରଣାମାତ୍ରରୁ ଘଟେ।

Verse 14

मायाविरहितं शांतं द्वैताद्वैतपरं सदा । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं तत्सदानंदैकलक्षणम्

ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ମାୟାବିରହିତ, ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ସଦା ଦ୍ୱୈତ-ଅଦ୍ୱୈତର ଅତୀତ। ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା; ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷଣ ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ।

Verse 15

गणपतिरुवाच । यदि त्वं केवलो ह्यात्मा परमानन्दलक्षणः । तस्मात्त्वदपरं किंचिन्नान्यदस्ति परंतप

ଗଣପତି କହିଲେ—ଯଦି ଆପଣ ହିଁ ପରମାନନ୍ଦଲକ୍ଷଣ ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା, ତେବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ପରନ୍ତପ।

Verse 16

नानारूपं कथं जातं सुरासुरविलक्षणम् । विचित्रं मोहजननं त्रिभिर्द्देवैश्च लक्षितम्

ଏହି ନାନାରୂପ ଜଗତ କିପରି ଜନ୍ମିଲା—ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ—ବିଚିତ୍ର, ତଥାପି ମୋହଜନକ, ଏବଂ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିବିଧ ଭାବେ ଲକ୍ଷିତ?

Verse 17

भूतग्रामैश्चतुर्भिश्च नानाभेदैः समन्वितैः । जातं संसारचक्रं च नित्यानित्यविलक्षणम्

ନାନାଭେଦରେ ସମନ୍ୱିତ ଚାରି ଭୂତସମୂହରୁ ଏହି ସଂସାରଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି—ଏଥିରେ ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଉଭୟର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 18

परस्परविरोधेन ज्ञानवादेन मोहिताः । कर्मवादरताः केचित्केचित्स्वगुणमाश्रिताः

ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଜ୍ଞାନବାଦରେ ମୋହିତ ହୋଇ କେହି କେହି କର୍ମବାଦରେ ରତ ରହନ୍ତି; ଆଉ କେହି କେହି ନିଜ ସ୍ୱଭାବଜ ଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

Verse 19

ज्ञाननिष्ठाश्च ये केचित्परस्परविरोधिनः । एवं संशयमापन्नं त्राहि मां वृषभध्वज

ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠ ଥିବା କେହି କେହି ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏଭଳି ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ (ଶିବ)!

Verse 20

अहं गणश्च कुत्रत्याः क्व चायं वृषभः प्रभो । एते चान्ये च बहवः कुतो जाताश्च कुत्र वै

ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ଗଣମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛୁ, ଏହି ବୃଷଭଟି କେଉଁଠୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକେ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି ଏବଂ ସତ୍ୟରେ କେଉଁଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି?

Verse 21

कृताः सर्वे महाभागाः सात्त्विका राजसाश्च वै । प्रहस्य भगवाञ्छंभुर्गणेशं वक्तुमुद्यतः

ଏହି ସମସ୍ତେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ରାଜସ ସ୍ୱଭାବରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛନ୍ତି। ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ ହସି ଗଣେଶଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 22

महेश्वर उवाच । कालशक्त्या च जातानि रजःसत्त्वतमांसि च । तैरावृतं जगत्सर्वं सदेवासुमानुषम्

ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—କାଳଶକ୍ତିରୁ ରଜଃ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେହି ଗୁଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଆବୃତ ହୋଇଛି।

Verse 23

परिदृश्यमानमेतच्चानश्वरं परमार्थतः । विद्ध्येतत्सर्वसिद्ध्यैव कृतकत्वाच्च नश्वरम्

ଦୃଶ୍ୟମାନ ଏହି ଜଗତ ପରମାର୍ଥତଃ ଅବିନାଶୀ ନୁହେଁ। କୃତକ ଥିବାରୁ ଏହା ନଶ୍ୱର—ଏହି ଜ୍ଞାନ ହିଁ ସର୍ବସିଦ୍ଧିକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 24

लोमश उवाच । यावद्गणेशसंयुक्तो भाषमाणः सदाशिवः । लिंगरूपी विश्वरूपः प्रादुर्भूता सदाशिवात्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଗଣେଶସହିତ ସଦାଶିବ ଯେତେବେଳେ କଥା କହୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସଦାଶିବଠାରୁ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 25

शिवरूपा जगद्योनिः कार्यकारणरूपिणी । लिंगरूपी स भगवान्निमग्नस्तत्क्षणादभूत्

ଶିବସ୍ୱରୂପ, ଜଗଦ୍ୟୋନି, କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣରୂପ—ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଲିଙ୍ଗରୂପ ହୋଇ ସେହି କ୍ଷଣେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।

Verse 26

एका स्थिता परा शक्तिर्ब्रह्मविद्यात्मलक्षणा । गणेशो विस्मयाविष्टो ह्यवलोकनतत्परः

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାସ୍ୱରୂପା ଏକ ପରାଶକ୍ତି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଗଣେଶ ବିସ୍ମୟାବିଷ୍ଟ ହୋଇ କେବଳ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ତତ୍ପର ରହିଲେ।

Verse 27

ऋषय ऊचुः । प्रकृत्यन्तर्गतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । गणेशस्य पृथक्त्वं च कथं जातं तदुच्यताम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ତେବେ ଗଣେଶଙ୍କର ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତି କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।

Verse 28

लोमश उवाच । साक्षात्प्रकृत्याः संभूतो गणेशो भगवानभूत् । यथारूपः शिवः साक्षात्तद्रूपो हि गणेश्वरः

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଗଣେଶ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ହେଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କ ଯେ ସ୍ୱରୂପ, ସେହି ସ୍ୱରୂପ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କର।

Verse 29

शिवेन सह संग्रामो ह्यभूत्तस्य महात्मनः । अज्ञानात्प्रकृतो भूत्वा बहुकालं निरन्तरम्

ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶିବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଅଜ୍ଞାନବଶେ ପ୍ରକୃତି-ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ି ସେ ବହୁକାଳ ନିରନ୍ତର ଏମିତି ରହିଲେ।

Verse 30

तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा । त्रिशूलेनाहनच्छंभुः सगजं तमपातयत्

ତେବେ ଗଜାରୂଢ ତାହାର ଅଜେୟତ୍ୱ ଦେଖି ଶମ୍ଭୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ପ୍ରହାର କରି, ତାକୁ ଗଜସହିତ ପତିତ କଲେ।

Verse 31

तदा स्तुतो महादेवः परशक्त्या परंतपः । परशक्तिमुवाचेदं वरं वरय शोभने

ତେବେ ପରାଶକ୍ତି ପରନ୍ତପ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ମହାଦେବ ସେହି ପରାଶକ୍ତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଶୋଭନେ, ଏକ ବର ଚୟନ କର।”

Verse 32

तदा वृतो महादेवो वरेण परमेण हि । योऽयं त्वया हतो देव मम पुत्रो न संशयः

ତେବେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପରମ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଗଲା—“ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଯାହାକୁ ହତ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମୋର ପୁତ୍ର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 33

त्वां न जानात्ययं मूढः प्रकृत्यंशसमुद्भवः । तस्मात्पुत्रं जीवयेमं मम तृष्ट्यर्थमेव च

ଏହି ମୂଢ଼ ଜଣ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁତ୍ରକୁ ଜୀବନ୍ତ କର।

Verse 34

प्रहस्य भगवान्रुद्रो मायापुत्रमजीवयत् । सिंधुरवदनेनैव मुखे स समयोजयत्

ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ହସି ମାୟାଜାତ ପୁତ୍ରକୁ ଜୀବନ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାହାର ମୁହଁରେ ହାତୀର ମୁହଁଟିକୁ ହିଁ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 35

तदा गजाननो जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । मायापुत्रोपि निर्मायो ज्ञानवान्संबभूव ह

ତେବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଗଜାନନ ହେଲା। ମାୟାଜାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମାୟାମୁକ୍ତ ହୋଇ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନବାନ ହେଲା।

Verse 36

आत्मज्ञानामृतेनैव नित्यतृप्तो निरामयः । समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालांतकोऽभवत्

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାମୃତରେ ସଦା ତୃପ୍ତ ଓ ନିରାମୟ ହୋଇ, ସେ ସମାଧିରେ ସ୍ଥିତ ହେଲା; ରୌଦ୍ର ଭାବ ଧରି ‘କାଳ ଓ କାଳାନ୍ତର ସଂହାରକ’ ହେଲା।

Verse 37

योगदंडार्थमुत्पाट्य स्वकीयं दशनं महत् । करे गृह्य गणाध्यक्षः शब्धब्रह्मातिवर्त्तते । ऋद्धिसिद्धिद्वयेनैव एकत्वेन विराजितः

ଯୋଗଦଣ୍ଡ ପାଇଁ ନିଜ ମହାଦନ୍ତକୁ ଉପାଡ଼ି ହାତରେ ଧରି, ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ‘ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ’—କେବଳ ବାଣୀମୟ ପ୍ରକାଶ—କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଋଦ୍ଧି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦୁହିଁରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଏକତ୍ୱରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 38

ये ते गणाश्च विघ्नाश्च ये चान्येऽभ्यधिका भुवि । तेषामपि पतिर्जातः कृतोऽसौ शंभुना तदा

ଯେ ଯେ ଗଣ ଓ ବିଘ୍ନ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଯେ ଅନ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେ ପତି ହେଲା; ସେହି ସମୟରେ ଶମ୍ଭୁ ତାକୁ ଏପରି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 39

तस्माद्वि लोकयामास प्रकृतिं विश्वरूपिणीम् । पृथक्स्थित्वाग्रतो जानाल्लिंगं प्रकृतिमेव च । ददर्श विमलं लिंगं प्रकृतिस्थं स्वभावतः

ତାପରେ ସେ ବିଶ୍ୱରୂପିଣୀ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦର୍ଶନ କଲା। ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଦାଁଡି ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରକୃତି—ଦୁହିଁକୁ ଚିହ୍ନିଲା; ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ପ୍ରକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିର୍ମଳ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 40

आत्मानं च गणैः साद्धं तथैव च जगत्त्रयम् । लीनं लिंगे समस्तं तद्धेरम्बो ज्ञानवानपि

ତେବେ ଜ୍ଞାନବାନ ହେରମ୍ବ ନିଜକୁ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତକୁ—ଲିଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ଦେଖିଲା।

Verse 41

मुमोह च पुनः संज्ञां प्रतिलभ्य प्रयत्नतः । ननाम शिरसा ताभ्यामीशाभ्यां स गणेश्वरः

ସେ ପୁଣି ମୂର୍ଛିତ ହେଲା; ପରେ ପ୍ରୟାସରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରାଇ, ସେ ଗଣେଶ୍ୱର ସେଇ ଦୁଇ ଈଶଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 42

तदा ददर्श तत्रैव लोकसंहारकारकम् । ब्रह्माणं चैव रुद्रं च विष्णुं चैव सदाशिवम्

ତେବେ ସେଠାରେଇ ସେ ଲୋକସଂହାରକାରକ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିଲା—ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ସଦାଶିବଙ୍କୁ।

Verse 43

ददर्श प्रेततुल्यानि लिंगशक्त्यात्मकानि च । ब्रह्माण्डगोलकान्येव कोटिशः परमाणुवत्

ସେ ପ୍ରେତସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଲିଙ୍ଗଶକ୍ତିମୟ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଗୋଳକ ଦେଖିଲେ—ପରମାଣୁ ସମ, କୋଟିକୋଟି।

Verse 44

लीयंते च विलीयंते महेशे लिंगरूपिणि । प्रकृत्यंतर्गतं लिंगं लिंगस्यांतर्गता च सा

ସେମାନେ ଲିଙ୍ଗରୂପ ମହେଶରେ ଲୀନ ହୋଇ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏବଂ ସେହି ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ।

Verse 45

शक्त्या लिंगं च संछन्नं तदा सर्वमदृश्यत । लिंगेन शक्तिः संछन्ना परस्परमवर्तत

ତେବେ ଶକ୍ତି ଲିଙ୍ଗକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲା, ଏବଂ ସବୁକିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ପୁନଃ ଲିଙ୍ଗ ଶକ୍ତିକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କଲା—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆବୃତ କଲେ।

Verse 46

शिवाभ्यां संश्रितं लोकं जगदेतच्चराचरम् । गणेशो वापि तज्ज्ञानं न परेऽपि तथाविदन्

ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତ ଶିବ-ଶକ୍ତି—ଏଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେହି ତତ୍ତ୍ୱର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଥିଲା; ଅନ୍ୟମାନେ ସେପରି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।

Verse 47

तदोवाच महातेजा गणाध्यक्षो गणैः सह । सशक्तिकं स्तूयमानः शक्त्या च परया तदा

ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ଗଣେଶ, ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହ, କଥା କହିଲେ—ଶକ୍ତିସହିତ ଦେବଙ୍କ ସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ ଏବଂ ପରାଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ।

Verse 48

गणेश उवाच । नमामि देवं शक्त्यान्वितं ज्ञानरूपं प्रसन्नं ज्ञानात्परं परमंज्योतिरूपम् । रूपात्परं परमं तत्त्वरूपं तत्त्वात्परं परमं मंगलं च आनंदाख्यं निष्कलं निर्विषादम्

ଗଣେଶ କହିଲେ—ଶକ୍ତିସହିତ ଯୁକ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନ, ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ଯିଏ ଜ୍ଞାନାତୀତ, ପରମ ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପ। ଯିଏ ରୂପାତୀତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱାତୀତ ପରମ ମଙ୍ଗଳ—‘ଆନନ୍ଦ’ ନାମକ, ନିଷ୍କଳ ଓ ବିଷାଦହୀନ।

Verse 49

धूमात्परमयोवह्निर्धूमवत्प्रतिभासते । प्रकृत्यंतर्गस्त्वं हि लक्ष्यसे ज्ञानिसंभवः । प्रकृत्यंतर्गतस्त्वं हि मायाव्यक्तिरितीयसे

ଧୂମର ଅତୀତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଧୂମମୟ ପରି ଦିଶେ; ସେପରି ଆପଣ—ପ୍ରକୃତିର ଅତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କରେ ଜ୍ଞାନୋଦୟ ହେତୁ ପ୍ରକୃତିଭିତରେ ଥିବା ପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରକୃତିଭିତରେ ଦେଖାଗଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ମାୟାଶକ୍ତିର ବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରକାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 50

एवंविधस्त्वं भगवन्स्वमायया सृजस्यथोलुंपसि पासि विश्वम् । अस्माद्गरात्सर्वमिदं प्रनष्टं सब्रह्मविप्रेंद्रयुतं चराचरम्

ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ନିଜ ମାୟାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସଂହାର କରନ୍ତି ଓ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହି ବିଷରେ ଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଚରାଚର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷୀନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ—ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 51

यथा पुरासीर्भगवान्महेशस्त्रैलोक्यनाथोऽसि चराचरात्मा । कुरुष्य शीघ्रं सहजीवकोशं चराचरं तत्सकलं प्रदग्धम्

ହେ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ! ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଯେପରି ଥିଲେ—ତ୍ରିଲୋକନାଥ, ଚରାଚରର ଆତ୍ମା—ସେପରି ଏବେ ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ: ଜୀବକୋଶ ସହିତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟିକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।

Verse 52

लोमश उवाच । एवं स्तुतो गणेशेन भगवान्भूतभावनः । यदुत्थितं कालकूटं लोकसंहारकारकम्

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଗଣେଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସ୍ତୁତିତ ହୋଇ, ଭୂତଭାବନ ଭଗବାନ୍ ଲୋକସଂହାରକାରକ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବିତ କାଳକୂଟ ବିଷ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।

Verse 53

लिंगरूपेण तद्ग्रस्तं विमलं चाकरोत्तदा । सदेवासुरमर्त्याश्च सर्वाणि त्रिजगन्ति च । तत्क्षणाद्रक्षितान्येव कृपया परया युतः

ଭଗବାନ୍ ଲିଙ୍ଗରୂପ ଧାରଣ କରି ସେହି (ବିଷ) ଗ୍ରସି ତାହାକୁ ନିର୍ମଳ କଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେବ-ଅସୁର-ମର୍ତ୍ୟ ସହିତ ତ୍ରିଲୋକ ତାଙ୍କ ପରମ କୃପାରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 54

ब्रह्मा विष्णुः सुरेंद्रश्च लोकपालाः सहर्षयः । यक्षा विद्याधराः सिद्धा गंधर्वाप्सरसां गणाः । उत्थिताश्चैव ते सर्वे निद्रापरिगता इव

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଲୋକପାଳମାନେ; ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାଗଣ—ସମସ୍ତେ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିଥିବା ପରି ଉଠିଲେ।

Verse 55

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुर्जातसाध्वसाः । सर्वे देवासुराश्चैव ऊचुराश्चर्यवत्ततः

ସେମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ହଠାତ୍ ଭୟାକୁଳ ହେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଭାବେ କହିଲେ।

Verse 56

क्व कालकूटं सुमहद्येन विद्राविता वयम् । मृतप्रायाः कृताः सद्यः सलोकपालका ह्यमी

“ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ମହାନ୍ କାଳକୂଟ ବିଷ କେଉଁଠି? ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସହ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାଡ଼ିତ ହୋଇ ମୃତପ୍ରାୟ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲୁ?”

Verse 57

इत्यब्रुवंस्तदा दैत्यास्तूष्णींभूतास्तदा स्थिताः । शक्रादयो लोकपाला विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य इदमूचुः समेधिता

ଏପରି କହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ନୀରବ ହୋଇ ସ୍ଥିର ରହିଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମାଧାନଚିତ୍ତରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 58

केनेदं कारितं विष्णो न विदामोऽल्पमेधसः । तदा प्रहस्य भगवान्ब्रह्मणा सह तैः सुरैः

“ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହା କାହା ଦ୍ୱାରା କରାଗଲା? ଆମେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି; ଜାଣୁନାହୁଁ।” ତେବେ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସେହି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମନ୍ଦହାସ କଲେ।

Verse 59

समाधिमगमन्सर्वेऽप्येकाग्रमनसस्तदा । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य कामक्रोदादिकान्द्विजाः

ତେବେ ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ରମନରେ ସମାଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ କାମ-କ୍ରୋଧାଦିକୁ ଦୂର କଲେ।

Verse 60

तदात्मनि स्थितं लिंगमपश्यन्वि बुधादयः । विष्णुं पुरस्कृत्य तदा तुष्टुवुः परमार्थतः

ତେବେ ମୁନି ଓ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ପରମାର୍ଥତଃ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 61

आत्मना परमात्मानं योगिनः पर्युपासते

ଯୋଗୀମାନେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 62

लिंगमेव परं ज्ञानं लिंगमेव परं तपः । लिंगमेव परो धर्मो लिंगमेव परा गतिः । तस्माल्लिंगात्परतरं यच्च किंचिन्न विद्यते

ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ପରମ ଜ୍ଞାନ, ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ପରମ ତପ। ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ପରମ ଗତି। ସେହି ଲିଙ୍ଗଠାରୁ ପରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 63

एवं ब्रुवंतो हि तदा सुरासुराः सलोकपाला ऋषिभिश्च साकम् । विष्णुं पुरस्कृत्य तमालवर्णं शंभुं शरण्यं शरणं प्रपन्नाः

ଏପରି କହି ସେତେବେଳେ ଦେବ ଓ ଅସୁର, ଲୋକପାଳ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ତମାଳବର୍ଣ୍ଣ ଶରଣ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 64

त्राहित्राहि महादेव कृपालो परमेश्वर । पुरा त्राता यथा सर्वे तथात्वं त्रातुमर्हसि

‘ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି, ହେ ମହାଦେବ! ହେ କୃପାଳୁ ପରମେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବେ ଯେପରି ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ, ସେପରି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।’

Verse 65

तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

‘ଏହେତୁ, ହେ ଦେବଦେବ! ତୁମ ଚରଣାରବିନ୍ଦକୁ ନମସ୍କାର—ଭକ୍ତିସେବାରେ ଯାହାର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ, ଏବଂ ଯାହାର ରୂପ ଅନନ୍ତ। ପରମ ଅନୁକମ୍ପାରେ ତୁମେ ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମଃ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।’

Verse 66

लिंगस्वरूपमध्यस्थो भगवान्भूतभावनः । सर्वैः सुरगणैः साकं बभाषेदं रमापतिः

ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପୋଷକ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସହ ଏହି ବଚନ କହିଲେ—ରମାପତି ବିଷ୍ଣୁ।

Verse 67

त्वं लिंगरूपी भगवाञ्जगतामभयप्रदः । विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः

ତୁମେ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ଭଗବାନ, ଜଗତକୁ ଅଭୟ ଦେବାଳି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଏହି ଦେବ—ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ମହେଶ୍ୱର—ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 68

मृतास्त्राता गरात्सर्वे तस्मान्मृत्युंजय प्रभो । रक्षरक्ष महाकाल त्रिपुरांत नमोस्तु ते

ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବିଷରୁ ସମସ୍ତେ ରକ୍ଷା ପାଇଲେ; ତେଣୁ ହେ ପ୍ରଭୁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ, ରକ୍ଷା କର—ରକ୍ଷା କର। ହେ ମହାକାଳ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 69

विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सांबोऽथ बोधयन्निव तान्सुरान्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ; ପରେ ସାମ୍ବ (ଉମାସହିତ ଶିବ) ରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ, ଯେନେ ସେହି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବୋଧ କରାଉଥିଲେ।

Verse 70

हे विष्णो हे सुराः सर्व ऋषयः श्रूयतामिदम् । मन्यतेऽपि हि संसारे अनित्ये नित्यताकुलम्

ହେ ବିଷ୍ଣୋ! ହେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନେ—ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ: ଏହି ଅନିତ୍ୟ ସଂସାରରେ ମଧ୍ୟ ମୋହାକୁଳ ଲୋକେ ନିତ୍ୟତା ଭାବନ୍ତି।

Verse 71

अविलोकयताऽत्मात्मना विबुधादयः । किं यज्ञैः किं तपोभिश्च किमुद्योगेन कर्मणाम्

ହେ ଦେବମାନେ ଆଦି! ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ନ ଦେଖିଲେ—ଯଜ୍ଞରେ କ’ଣ, ତପସ୍ୟାରେ କ’ଣ, କର୍ମର କଠିନ ଉଦ୍ୟୋଗରେ କ’ଣ ଲାଭ?

Verse 72

एकत्वेन पृथक्त्वेन किंचिन्नैव प्रयोजनम् । यस्माद्भवद्भिर्मिलितैः कृतं यत्कर्म दुष्करम्

ଏକତାରେ ହେଉ କି ପୃଥକ୍ ହେଉ—(ସମ୍ୟକ୍ ବୋଧ ବିନା) ପ୍ରକୃତ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଯେ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଥିଲ, ସେହିଟି ଏହାର ସୂଚନା।

Verse 73

क्षीराब्धेर्मथनं तत्तु अमृतार्थं कथं कृतम् । मृत्युं जयं निराकृत्य अवज्ञाय च मां सदा

ଅମୃତଲାଭ ପାଇଁ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ କିପରି କରାଗଲା—ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି ଏବଂ ମୋତେ ସଦା ଅବଜ୍ଞା କରି?

Verse 74

तस्मात्सर्वे मृत्युमुखं पतिता वै न संशयः । अस्माभिर्निर्मितो देवो गणेशः कार्यसिद्धये

ଏହେତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଖରେ ପତିତ ହୋଇଛ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥାପି କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆମେ ଦେବ ଗଣେଶଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛୁ।

Verse 75

न नमंति गणेशं च दुर्गां चैव तथाविधाम् । क्लेशभाजो भविष्यति नात्र कार्या विचारणा

ଯେମାନେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଏବଂ ସେହିପରି ଶକ୍ତିମତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କ୍ଲେଶର ଭାଗୀ ହେବେ—ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 76

यूयं सर्वे त्वधर्मिष्ठाः स्तब्धाः पंडितमानिनः । कार्याकार्यमविज्ञाय केवलं मानमोहिताः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ—ଅହଂକାରେ ଜଡ, ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବୁଥିବା। କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟ ନ ଜାଣି କେବଳ ମାନରେ ମୋହିତ।

Verse 77

तस्मात्कालमुखे सर्वे पतिता नात्र संशयः । सर्वे श्रुतिपरा यूयमिंद्राद्या देवतागणाः

ଏହେତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ କାଳର ମୁଖରେ ପତିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥାପି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଗଣ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜକୁ ଶ୍ରୁତିପରାୟଣ ବୋଲି କହୁଛ।

Verse 78

प्ररोचनपराः सर्वे क्षुद्राश्चेंद्रादयो वृथा । नात्मानं च प्रपंचेन वेत्सि त्वं हि शचीपते

ତୁମେ ସମସ୍ତେ କେବଳ ଚାଟୁକାରିତା ଓ ପ୍ରଲୋଭନରେ ଲିନ; ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର, ତୁମ ଗର୍ବ ବ୍ୟର୍ଥ। ହେ ଶଚୀପତି, ତୁମେ ଆତ୍ମାକୁ ନୁହେଁ, କେବଳ ପ୍ରପଞ୍ଚ-ଲୀଳାକୁ ଜାଣ।

Verse 79

कृतः प्रयत्नो हि महानमृतार्थं त्वया शठ । अश्वमेधशतेनैव यद्राज्यं प्राप्तवानसि । अपि तच्च पराधीन तन्न जानासि दुर्मते

ହେ ଶଠ, ‘ଅମୃତତ୍ୱ’ ପାଇଁ ତୁମେ ମହା ପ୍ରୟାସ କରିଛ। ଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲ; ତଥାପି ସେହି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପରାଧୀନ—ହେ ଦୁର୍ମତି, ଏହା ତୁମେ ବୁଝୁନାହ।

Verse 80

यैर्वदवाक्यैस्त्वं मूढ संस्तुतोऽसि तपस्विभिः । ते मूढास्तो षयंति त्वां तत्तद्रागपरायणाः

ଯେଉଁ ଖାଲି କଥାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ହେ ମୂଢ, ତପସ୍ବୀମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ସେଇ ମୂଢମାନେ ନାନା ରାଗାସକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ କେବଳ ତୁମକୁ ତୋଷ କରନ୍ତି।

Verse 81

विष्णो त्वं च पक्षपातान्न जानासि हिताहितम् । केचिदधतास्त्वया विष्णो रक्षिताश्चैव केचन

ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ପକ୍ଷପାତ ହେତୁ ତୁମେ ହିତ-ଅହିତ ବିଚାର କରୁନାହ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, କେହି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 82

इच्छायुक्तस्त्वमत्रैव सदा बालकचेष्टितः । येऽन्ये च लोकपाः सर्वे तेषां वार्ता कुतस्त्विह

ଏଠାରେ ତୁମେ କେବଳ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚାଲ, ସଦା ଶିଶୁସଦୃଶ ଆଚରଣ କର। ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ କଥା—ଏହି ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ?

Verse 83

अन्यथा हि कृते ह्यर्थे अन्यथात्वं भविष्यति । कार्यसिद्धिर्भवेद्येन भवद्भिर्विस्मृतं च तत्

କାର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଭୁଲ ପ୍ରକାରେ କରାଯାଏ, ତେବେ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ। ଯେ ତତ୍ତ୍ୱରେ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ସେହି ନୀତିକୁ ତୁମେ ଭୁଲିଗଲ।

Verse 84

येनाद्य रक्षिताः सर्वे कालकूटमहाभयात् । येन नीलीकृतो विष्णुर्येन सर्वे पराजिताः

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜି ସମସ୍ତେ କାଳକୂଟ ବିଷର ମହାଭୟରୁ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ—

Verse 85

लोका भस्मीकृता येन तस्माद्येनापि रक्षिताः । तस्यार्च्चनाविधिः कार्यो गणेशस्य महात्मनः

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେହି କାରଣରୁ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରକ୍ଷିତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ—ସେହି ମହାତ୍ମା ଗଣେଶଙ୍କର ଅର୍ଚ୍ଚନାବିଧି ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

कर्मारंभे तु विघ्नेशं ये नार्चंति गणाधिपम् । कार्यसिद्धिर्न तेषां वै भवेत्तु भवतां यथा

କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ ବିଘ୍ନେଶ ଗଣାଧିପଙ୍କୁ ଯେମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ସତ୍ୟରେ ହୁଏ ନାହିଁ; ପୂଜାକାରୀମାନଙ୍କ ପରି ନୁହେଁ।

Verse 87

एतन्महेशस्य वचो निशम्य सुरासुराः किंनरचारणाश्च । पूजाविधानं परमार्थतोऽपि पप्रच्छुरेनं च तदा गिरीशम्

ମହେଶଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବ-ଅସୁର ଏବଂ କିନ୍ନର-ଚାରଣମାନେ ସେତେବେଳେ ଗିରୀଶଙ୍କୁ ପୂଜାବିଧାନର ପରମାର୍ଥ ସହିତ ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।