Adhyaya 1

Verse 1

अथ श्रीस्कान्दे महापुराणे प्रथमं माहेश्वरखण्डं प्रारभ्यते । श्रीगणेशाय नमः । ओंनमो भगवते वासुदेवाय । ओंनारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वती चैव ततो जयमुदीरयेत्

ଏବେ ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ବିଭାଗ ‘ମାହେଶ୍ୱରଖଣ୍ଡ’ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶ୍ରୀଗଣେଶାୟ ନମଃ। ॐ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ ନମଃ। ନାରାୟଣ, ନରୋତ୍ତମ ନର ଏବଂ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ‘ଜୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

तीर्थानामुत्तमं तीर्थं क्षेत्राणां क्षेत्रमुत्तमम् । तत्रैव नैमिषारण्ये सौनकाद्यास्तपोधनाः । दीर्घसत्रं प्रकुर्वंतः सत्रिणः कर्मचेतसः

ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ—ଯାହା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର—ସେଠାରେ ଶୌନକ ଆଦି ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ, କର୍ମରେ ଏକାଗ୍ର ସତ୍ରିଣ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 3

तेषां सदर्शनौत्सुक्यादागतो हि महातपाः । व्यासशिष्यो महाप्राज्ञो लोमशोनाम नामतः

ସେମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ମହାତପସ୍ବୀ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ‘ଲୋମଶ’ ମୁନି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 4

तत्रागतं ते ददृशुर्मुनयो दीर्घसत्रिणः । उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे सार्घ्यहस्ताः समुत्सुकाः

ଦୀର୍ଘ ସତ୍ରରେ ନିୟୁକ୍ତ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଉଠି, ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଧରି, ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।

Verse 5

दत्त्वार्घ्यपाद्यं सत्कृत्य मुनयो वीतकल्मषाः । तं पप्रच्छुर्महाभागाः शिवधर्मं सविस्तरम्

ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ସତ୍କାର କରି, କଲ୍ମଷରହିତ ମହାଭାଗ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିବଧର୍ମ ବିଷୟରେ ସବିସ୍ତାର ପଚାରିଲେ।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कथयस्व महाप्राज्ञ देवदेवस्य शूलिनः । महिमानं महाभाग ध्यानार्चनसमन्वितम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ହେ ମହାଭାଗ! ଦେବଦେବ ଶୂଲିନଙ୍କ ମହିମାକୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନ ସହିତ କଥାହେବ।

Verse 7

संमार्जने किं फलं स्यात्तथा रंगावलीषु च । प्रदाने दर्पणस्याथ तथा वै चामरस्य च

ସଂମାର୍ଜନ (ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସଫା) କଲେ କି ଫଳ ମିଳେ, ଏବଂ ରଙ୍ଗାବଳୀ କଲେ କି ଫଳ? ଦର୍ପଣ ଦାନରେ ଓ ଚାମର ଦାନରେ କେମିତି ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ?

Verse 8

प्रदाने च वितानस्य तथा धारागृहस्य च । दीपदाने किं फलं स्यात्पूजायां किं फलं भवेत्

ବିତାନ (ଛତ୍ର) ଦାନ ଏବଂ ଧାରାଗୃହ (ଜଳଧାରା-ଗୃହ) ଦାନ କଲେ କେମିତି ପୁଣ୍ୟଫଳ ହୁଏ? ଦୀପଦାନର ଫଳ କ’ଣ, ଏବଂ ପୂଜାର ଫଳ କ’ଣ ହୁଏ?

Verse 9

कानिकानि च पुण्यानि कथ्यतां शिवपूजने । इतिहासपुराणानि वेदाध्ययनमेव च

ଶିବପୂଜାରେ ଲଭ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ପୁଣ୍ୟ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ; ଇତିହାସ-ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ/ପାଠର ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନର ପୁଣ୍ୟଫଳ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 10

शिवस्याग्रे प्रकुर्वंति कारयन्त्यथ वा नराः । किं फलं च नृणां तेषां कथ्यतां विस्तरेण हि

ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲୋକେ ଯାହା କିଛି ନିଜେ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କୁ କେମିତି ଫଳ ମିଳେ? ଦୟାକରି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 11

शिवाख्यानपरोलोके त्वत्तो नान्योऽस्ति वै मुने

ହେ ମୁନେ! ଏହି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଶିବାଖ୍ୟାନରେ ପରାୟଣ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।

Verse 12

इति श्रुत्वा वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । उवाच व्यासशिष्योऽसौ शिवमाहात्म्यमुत्तमम्

ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ସେଇ ଶିଷ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 13

लोमश उवाच । अष्टादशपुराणेषु गीयते वै परः शिवः । तस्माच्छिवस्य माहात्म्यं वक्तुं कोऽपि न पार्यते

ଲୋମଶ କହିଲେ—ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣରେ ପରମ ଶିବଙ୍କର ଗାନ ହୁଏ। ତେଣୁ ଶିବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା କାହାର ପକ୍ଷେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ॥

Verse 14

शिवेति द्व्यक्षरं नाम व्याहरिइष्यंति ये जनाः । तेषां स्वर्गश्च मोक्षश्च भविष्यति न चान्यथा

ଯେ ଲୋକ ‘ଶିବ’ ଏହି ଦ୍ୱ୍ୟକ୍ଷର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ॥

Verse 15

उदारो हि महादेवो देवानां पतिरिश्वरः । येन सर्वं प्रदत्तं हि तस्मात्सर्व इति स्मृतः

ମହାଦେବ ଉଦାର—ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଈଶ୍ୱର। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ପ୍ରଦତ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ‘ସର୍ବ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ॥

Verse 16

ते धन्यास्ते महात्मानो ये भजंति सदा शिवम्

ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ॥

Verse 17

विना सदाशिवं योहि संसारं तर्तुमिच्छति । स मूढो हि महापापः शिवद्वेषी न संशयः

ସଦାଶିବ ବିନା ସଂସାରସାଗର ତରିବାକୁ ଯେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂଢ, ମହାପାପୀ ଓ ଶିବଦ୍ୱେଷୀ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ॥

Verse 18

भक्षितं हि गरं येन दक्षयज्ञो विनाशितः । कालस्य दहनं येन कृतं राज्ञः प्रमोचनम्

ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଭକ୍ଷଣ କଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ ବିନଶିଗଲା। ଯିଏ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରି ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଲେ।

Verse 19

ऋषय ऊचुः । यथा गरं भक्षितं च यथा यज्ञो विनाशितः । दक्षस्य च तथा ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବିଷ କିପରି ଭକ୍ଷଣ ହେଲା, ଯଜ୍ଞ କିପରି ବିନଶିଗଲା, ଏବଂ ଦକ୍ଷଙ୍କ ସହ କ’ଣ ଘଟିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ; ଆମର ଅତ୍ୟଧିକ କୌତୁହଳ।

Verse 20

सूत उवाच । दाक्षायणी पुरा दत्ता शंकराय महात्मने । वचनाद्ब्रह्मणो विप्रा दक्षेण परमेष्ठिनः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ପୁରାକାଳରେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦିଆଗଲା—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ—ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।

Verse 21

एकदा हि स दक्षो वै नैमिषारण्यमागतः । यदृच्छावशमापन्न ऋषिभिः परिपूजितः

ଏକଥର ଦକ୍ଷ ନୈମିଷାରଣ୍ୟକୁ ଆସିଲେ; ଯେନେ କି ସଂଯୋଗବଶତଃ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 22

स्तुतिभिः प्रणिपातैश्च तथा सर्वैः सुरासुरैः । तत्र स्थितो महादेवो नाभ्युत्थानाभिवादने । चकारास्य ततः क्रुद्धो दक्षो वचनब्रवीत्

ସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଣାମରେ—ଦେବ ଓ ଅସୁର ସମେତ ସମସ୍ତେ—ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାଦେବ ନ ଉଠିଲେ, ନ ଔପଚାରିକ ଅଭିବାଦନ କଲେ; ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ଦକ୍ଷ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 23

सर्वत्र सर्वे हि सुरासुरा भृशं नमंति मां विप्रवराः समुत्सुकाः । कथं ह्यसौ दुर्जनवन्महात्मा भूतादिभिः प्रेतपिशाचयुक्तः । श्मशानवासी निरपत्रपो ह्ययं कथं प्रणामं न करोति मेऽधुना

ହେ ବିପ୍ରବରଗଣ! ସର୍ବତ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ତେବେ ଦୁର୍ଜନ ପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା, ଭୂତ-ପ୍ରେତ-ପିଶାଚ ଯୁକ୍ତ, ଶ୍ମଶାନବାସୀ ଏବଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଏହି 'ମହାତ୍ମା' ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋତେ କାହିଁକି ପ୍ରଣାମ କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 24

पाखंडिनो दुर्जनाः पापशीला विप्रं दृष्ट्वा चोद्धता उन्मदाश्च । वध्यास्त्याज्याः सद्भिरेवंविधा हि तस्मादेनं शापितुं चोद्यतोऽस्मि

ପାଷଣ୍ଡ, ଦୁର୍ଜନ ଓ ପାପୀ ଲୋକମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧତ ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧଯୋଗ୍ୟ ଓ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ଅଟନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଅଭିଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି।

Verse 25

इत्येवमुक्त्वा स महातपास्तदा रुषान्वितो रुद्रमिदं बभाषे

ଏପରି କହି, ସେହି ମହାତପସ୍ୱୀ (ଦକ୍ଷ) ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 26

श्रृण्वंत्वमी विप्रतमा इदानीं वचो हि मे कर्तुमिहार्हथैतत् । रुद्रो ह्ययं यज्ञबाह्यो वृतो मे वर्णातीतो वर्णपरो यतश्च

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଗଣ! ବର୍ତ୍ତମାନ ଆପଣମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ୍ ତାହା କରନ୍ତୁ। ଏହି ରୁଦ୍ର ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ବର୍ଣ୍ଣାତୀତ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟନ୍ତି।

Verse 27

नंदी निशम्य तद्वाक्यं शैलादो हि रुषान्वितः । अब्रवीत्त्वरितो दक्षं शापदं तं महाप्रभम्

ଦକ୍ଷଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଶିଲାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ନନ୍ଦୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ମହାପ୍ରତାପୀ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ କହିଲେ।

Verse 28

नन्द्युवाच । यज्ञबाह्यो हि मे स्वामी महेशोऽयं कृतः कथम् । यस्य स्मरणमात्रेण यज्ञाश्च सफला ह्यमी

ନନ୍ଦୀ କହିଲେ—ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମହେଶଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞବାହ୍ୟ କିପରି କରାଗଲା? ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଫଳଦାୟୀ ହୁଏ।

Verse 29

यज्ञो दानं तपश्चैव तीर्थानि विविधानि च । यस्य नाम्ना पवित्राणि सोयं शप्तोऽधुना कथम्

ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ—ଯାହାଙ୍କ ନାମରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ସେ ଏବେ କିପରି ଶପ୍ତ ହେବେ?

Verse 30

वृथा ते ब्रह्मचापल्याच्छप्तोऽयं दक्ष दुर्मते । येनेदं पालितं विश्वं सर्वेण च महात्मना । शप्तोऽयं स कथं पाप रुद्रोऽयं ब्राह्मणाधम

ଦୁର୍ମତି ଦକ୍ଷ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ତୋର ଏହି ଶାପ ବୃଥା। ଯେ ମହାତ୍ମା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କିପରି ଶପିବ? ହେ ପାପୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣାଧମ!

Verse 31

एवं निर्भार्त्सितस्तेन नंदिना हि प्रजापतिः । नंदिनं च शशापाथ दक्षो रोषसमन्वितः

ଏଭଳି ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଠୋର ଭାବେ ତିରସ୍କୃତ ହୋଇ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶାପ ଦେଲେ।

Verse 32

यूयं सर्वे रुद्रवरा वेदबाह्याश्च वै भृशम् । शप्ताहि वेदमार्गैश्च तथा त्यक्ता महर्षिभिः

ତୁମେ ସମସ୍ତେ—ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବେଦବାହ୍ୟ ହେବ। ବେଦମାର୍ଗରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବ ଏବଂ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବ—ଏହି ଶାପ।

Verse 33

पाषंडवादसंयुक्ताः शिष्टऽचारबहिष्कृताः । कपालिनः पानरतास्तथा कालमुखा ह्यमी

ସେମାନେ ପାଷଣ୍ଡବାଦରେ ଯୁକ୍ତ ହେବେ, ଶିଷ୍ଟାଚାରରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେବେ। କପାଳଧାରୀ, ମଦ୍ୟପାନାସକ୍ତ, ଏବଂ ‘କାଳମୁଖ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେବେ।

Verse 34

इति शप्तास्तदा तेन दक्षेण शिवकिंकराः । तदा प्रकुपितो नंदी दक्षं शप्तुं प्रचक्रमे

ଏଭଳି ଦକ୍ଷ ତେବେ ଶିବଙ୍କ କିଙ୍କରମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ନନ୍ଦୀ ପ୍ରତିଶାପରୂପେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 35

शप्ता वयं त्वया विप्र साधवः शिवकिंकराः । वृथैव ब्रह्मचापल्यादहं शापं ददामि ते

ହେ ବିପ୍ର! ଆମେ—ଶିବଙ୍କ ସାଧୁ କିଙ୍କର—ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଚାପଳ୍ୟରୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ ଶାପିତ କରିଛ। ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଉଛି।

Verse 36

वेदवादरता यूयं नान्यदस्तीतिवादिनः । कामात्मानः स्वर्गपरा लोभमोहसमन्विताः

ତୁମେ ବେଦବାଦର ତର୍କରେ ମାତ୍ର ରତ, ‘ଏହାଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ’ ବୋଲି କହ। କାମପ୍ରେରିତ, ସ୍ୱର୍ଗପର, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଜଡିତ।

Verse 37

वैदिकं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणाः शूद्रयाजकाः । दरिद्रिणो भविष्यंति प्रतिग्रहरताः सदा

ବୈଦିକ ଅଧିକାରକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦରିଦ୍ର ହେବେ ଏବଂ ସଦା ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ଆସକ୍ତ ରହିବେ।

Verse 38

दक्ष केचिद्भविष्यन्ति ब्राह्मणा ब्रह्मराक्षसाः । लोमश उवाच । विप्रास्ते शपितास्तेन नंदिना कोपिना भृशम्

କେତେକ ଦକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେବେ। ଲୋମଶ କହିଲେ—କ୍ରୋଧିତ ନନ୍ଦି ସେହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 39

अथाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नंदिनः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मधुरं बोधययुक्तं सदाशिवः

ନନ୍ଦିଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଈଶ୍ୱର ଯେନ ହସିଲେ। ତାପରେ ସଦାଶିବ ଉପଦେଶଯୁକ୍ତ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟାର୍ଥ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 40

महादेव उवाच । कोपं नार्हसि वै कर्तुं ब्राह्मणान्प्रति वै सदा । ब्राह्मणागुरवो ह्येते वेदवादरताः सदा

ମହାଦେବ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ରୋଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ଗୁରୁଜନ; ସଦା ବେଦବାଣୀର ପାଠରେ ରତ।

Verse 41

वेदो मंत्रमयः साक्षात्तथा सूक्तमयो भृशम् । सूक्ते प्रतिष्ठितो ह्यात्मा सर्वेषामपि देहिनाम्

ବେଦ ସାକ୍ଷାତ୍ ମନ୍ତ୍ରମୟ, ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ସୂକ୍ତମୟ। ସେହି ସୂକ୍ତମାନଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 42

तस्मान्नात्मविदो निन्द्या आत्मैवाहं न चेतरः । कोऽयं कस्त्वं क्व चाहं वै कस्माच्छप्ता हि वै द्विजाः

ଏହେତୁ ଆତ୍ମବିଦ୍‌ମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମା ହିଁ ମୁଁ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଏ କିଏ, ତୁମେ କିଏ, ଆଉ ମୁଁ କେଉଁଠି—କେଉଁ କାରଣରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶାପିତ ହେଲେ?

Verse 43

प्रपंचरचनां हित्वा बुद्धो भव महामते । तत्त्वज्ञानेन निर्वर्त्य स्वस्थः क्रोधादिवर्जितः

ସଂସାରୀୟ ରଚନାର ଜାଲକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ମହାମତି, ଜାଗ୍ରତ ହେଉ। ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ଏହା ସାଧନ କରି, ଆତ୍ମସ୍ଥ ରୁହ ଓ କ୍ରୋଧାଦି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।

Verse 44

एवं प्रबोधितस्तेन शंभुना परमेष्ठिना । विवेकपरमो भूत्वा शैलादो हि महातपाः । शिवेन सह संगम्य परमानंदसंप्लुतः

ଏଭଳି ପରମେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ପ୍ରବୋଧିତ ହୋଇ ମହାତପସ୍ୱୀ ଶୈଲାଦ ବିବେକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଶିବଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗମ କରି ପରମାନନ୍ଦରେ ପ୍ଲାବିତ ହେଲେ।

Verse 45

दक्षोपि हि रुषाऽविष्टऋषिभिः परिवारितः । ययौ स्थानं स्वकं तत्र प्रविवेश रुषाऽन्वितः

ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ, ନିଜ ନିବାସସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧସହିତ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 46

श्रद्धां विहाय परमां शिवपूजकानां निंदापरः स हि बभूव नराधमश्च । सर्वैर्महर्षिभिरुपेत्य स तत्र शर्वं देवं निनिन्द न बभूव कदापि शान्तः

ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଶିବପୂଜକମାନଙ୍କ ନିନ୍ଦାରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ନରାଧମ ହୋଇଗଲା। ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶର୍ବଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କଲା; କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ।