
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅରୁଣାଚଳ-ଶିବପୂଜାକୁ କାଳାନୁସାରେ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମେ ବାର (ସପ୍ତାହର ଦିନ) ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୁଷ୍ପ—ପଦ୍ମର ପ୍ରକାର, କରବୀର, ଚମ୍ପକ, ମଲ୍ଲିକା, ଜାତୀ ଇତ୍ୟାଦି—ଅର୍ପଣ ଓ ତାହାର ଫଳ ପ୍ରତିପାଦିତ, ଯାହା ବାର-ଆଧାରିତ ଭକ୍ତି-କ୍ରମ ହୁଏ। ତାପରେ ପ୍ରତିପଦାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ କୁହୂ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଥି-ଅନୁସାରେ ନୈବେଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆହାର ରୂପେ ଦିଆଯାଇଛି—ପାୟସ, ଦଧ୍ୟନ୍ନ, ଅପୂପ, ବିଭିନ୍ନ ଚାଉଳ/ଗହମ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ପନସ ଆଦି ଫଳ—ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି, ଲୋକମାନ, ଆରୋଗ୍ୟ, ଭୟନିବୃତ୍ତି ଭଳି ଫଳ କୁହାଯାଇଛି। ନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁସାରେ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଦୀପ, ରଜତ, ଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର, ମୁକ୍ତା, ଯାନ ଇତ୍ୟାଦି ଦାନ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ‘ମହାପୂଜା’କୁ ସମାପନର ବିଶେଷ ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଗ୍ରହଣ, ଅୟନ-ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବିଷୁବକାଳରେ ସ୍ନାନ/ଅଭିଷେକର ବିଶେଷ କ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ପଞ୍ଚାମୃତ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, କ୍ଷୀର, ଜଳ ଆଦିକୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର, ଷଡକ୍ଷର, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ଦିନର ପ୍ରହର ଅନୁସାରେ ପୁଷ୍ପ-ଯୋଗ୍ୟତା, ଶିବରାତ୍ରିରେ ବିଲ୍ୱାଦି ଅର୍ପଣ ସହ ପୂଜା, ମାସାନୁସାରେ ଉତ୍ସବ-ବ୍ରତ ଏବଂ ଶେଷରେ ଅରୁଣକ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ସ୍ମରଣ/ଶ୍ରବଣ/ଦର୍ଶନ/ସ୍ତୁତି ମାତ୍ରେ ଶୀଘ୍ର ଶୁଦ୍ଧି—ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ ଦିଆଯାଇଛି।
Verse 1
पार्वत्युवाच । कथमग्निमयं लिंगमभिगम्यमभूद्भुवि । प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଅଗ୍ନିମୟ ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ କିପରି ସୁଲଭ ହେଲା? ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଉପଶାନ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତି କିପରି ଦେଲା?
Verse 2
तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात् । उपसंहृतसर्वांगः कथं वा वद मेऽचलः
ପୁଣ୍ୟ ଅରୁଣପର୍ବତରୁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଭବ କିପରି ହେଲା? ଏବଂ ସେଇ ଅଚଳ (ପ୍ରଭୁ) ନିଜ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ଉପସଂହାର କରି କିପରି ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ—ମୋତେ କୁହ।
Verse 3
गौतम उवाच । कृते त्वग्निमयः शैलस्त्रेतायां मणिपर्वतः । द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः
ଗୌତମ କହିଲେ—କୃତଯୁଗରେ ସେ ପର୍ବତ ଅଗ୍ନିମୟ ଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ମଣିପର୍ବତ ହେଲା; ଦ୍ୱାପରରେ ହାଟକଗିରି (ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର) ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; କଳିଯୁଗରେ ସେ ମରକତାଚଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ନା-ଗିରି।
Verse 4
बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते । बहिः प्रदक्षिणं चक्रुः प्रशाम्यति महर्षयः
କୃତଯୁଗରେ ଏହା ଅନେକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଅଗ୍ନିମୟ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା; ତେବେ ମହର୍ଷିମାନେ ବାହାରୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ‘ଏହା ଶାନ୍ତ ହେଉ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 5
शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः । लोकगुप्त्यर्थमत्यर्थमुपशांतोऽरुणाचलः
ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥେ ଅରୁଣାଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶାନ୍ତ ହେଲା।
Verse 6
अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः । कथं वा प्रार्थयामासुर्देवेशं त्रिदशा इमम्
ତାପରେ ଗୌରୀ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଅରୁଣାଚଳ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଲା? ଏହି ତ୍ରିଦଶ ଦେବମାନେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ?”
Verse 7
इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत । प्रशस्य भक्तिमतुलां तस्यास्तत्त्वार्थवेदिनीम्
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗୌତମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଅତୁଳ ଭକ୍ତି ଓ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ-ବୋଧକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
Verse 8
गौतम उवाच । अग्निरूपं पुरा शैलमासादयितुमक्षमाः । पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः
ଗୌତମ କହିଲେ—“ପୂର୍ବେ ଅଗ୍ନିରୂପ ପର୍ବତକୁ ନିକଟିବାରେ ଅସମର୍ଥ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞସମ୍ଭବ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।”
Verse 9
भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह । अग्निरूपोऽपि संशांतः प्रकाशस्य महीतले
“ହେ ଭଗବନ୍ ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ! ସର୍ବଲୋକହିତାବହ! ଆପଣ ଅଗ୍ନିରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମୃଦୁ ପ୍ରକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତୁ।”}]}}
Verse 10
असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः । इति त्वां सकला वेदाः स्तुवंति शिवविग्रहम्
ଯେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଅରୁଣ ଏବଂ ପିଙ୍ଗଳ ବର୍ଣ୍ଣ ଅଟନ୍ତି, ଯେ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ; ହେ ଶିବବିଗ୍ରହ! ସମସ୍ତ ବେଦ ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
Verse 11
नमस्ताम्रायारुणाय शिवाय परमात्मने । वेदवेद्य स्वरूपाय सोमाय सुखरूपिणे
ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଅରୁଣ କାନ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ, ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯେ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ, ଯେ ସୋମ ଏବଂ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଅଟନ୍ତି।
Verse 12
त्वद्रूपमखिलं देव जगदेतच्चराचरम् । निधानमिव ते रूपं देवानामिदमीक्ष्यते
ହେ ଦେବ! ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ରୂପ। ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କର ଏହି ରୂପ ଏକ ମହାନ ନିଧି ସଦୃଶ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।
Verse 13
वर्षतां च पयोदानां निर्झराणां च भूयसाम् । सलिलोपायसंहारो युक्तस्ते युगसंक्षये
ବର୍ଷା କରୁଥିବା ମେଘ ଏବଂ ଅନେକ ଝରଣାର ଜଳର ସଂହାର, ଯୁଗର ଅନ୍ତରେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ହେବା ଉଚିତ୍।
Verse 14
अग्नेरापः समुद्भूतास्त्वत्तो हि परमात्मनः । विश्वसृष्टिं वितन्वति विचित्रगुण वैभवात्
ଅଗ୍ନିରୁ ଜଳର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ଏବଂ ସେହି ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷାତ୍ ଆପଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ଆପଣ ନିଜର ବିଚିତ୍ର ଗୁଣ-ବୈଭବ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିର ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି।
Verse 15
शीतो भव महादेव शोणाचल कृपानिधे । सर्वेषामपि जीवानामभिगम्यो भव प्रभो
ହେ ମହାଦେବ! ହେ ଶୋଣାଚଳ କୃପାନିଧି! ଆପଣ ଶୀତଳ ହୁଅନ୍ତୁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ ଓ ଅଭିଗମ୍ୟ ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 16
इति स्तुतः सुरैः सर्वेरानतैर्भक्तवत्सलः । सद्यः शीतलतां गच्छन्नभिम्योऽभवत्प्रभुः
ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ; ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୀତଳତା ପାଇ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଗମ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 17
प्रावर्त्तत पुनर्नद्यो निर्झराश्च बहूदकाः । वर्षतामपि मेघानां न जग्राह जलं बहु
ତାପରେ ନଦୀମାନେ ଓ ବହୁଜଳଧାରା ନିର୍ଝରମାନେ ପୁନଃ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ମେଘ ବର୍ଷିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଅଧିକ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲା ନାହିଁ।
Verse 18
तथापि तरुणार्कोद्यत्कालाग्निशतकोटिभिः । समानदीप्तिरभजज्जीवानामभिगम्यताम्
ତଥାପି, ଉଦୟମାନ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କାଳାଗ୍ନିର ଶତକୋଟି ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଭିଗମ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 19
विसृज्य विश्वसलिलं नदीश्च रसविक्षरैः । संपूर्यः सकलैर्देवः सर्वदा संप्रकाशते
ବିଶ୍ୱର ଜଳକୁ ଏବଂ ରସଧାରା ବହାଉଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବାହିତ କରି, ସମସ୍ତ (ଅର୍ପଣ-ସ୍ତୁତି)ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ଦେବ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 20
तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् । दिक्पालानां सुराणां च महर्षीणां महात्मनाम्
ଦିକ୍ପାଳ, ଦେବଗଣ ଓ ମହାତ୍ମ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାବଳରେ ଚାରିଦିଗରେ ନାନା ତୀର୍ଥ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा गौरी कुतुकसंयुता । तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି କୌତୁହଳରେ ଭରିଥିବା ଗୌରୀ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଭବ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 22
पार्वत्युवाच । कानि तीर्थानि जातानि शोणाद्रेर्लोकगुप्तये । भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ଲୋକରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶୋଣାଦ୍ରିରେ କେଉଁ କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଜନ୍ମିଛି? ହେ ଭଗବନ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଭବ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 23
इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा । तीर्थानामुद्भवं सर्वं व्याख्यातुमुपचक्रमे
ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପୂର୍ବେ ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହିପରି ଗୌତମ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଉଦ୍ଭବ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 24
गौतम उवाच । ऐन्द्रं नाम महातीर्थमिंद्रभागे समुत्थितम् । तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्
ଗୌତମ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଦିଗରେ ‘ଐନ୍ଦ୍ର’ ନାମକ ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି। ପୁରାକାଳରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ଦୂର କଲେ।
Verse 25
ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम् । परस्त्रीसंगमात्पापं वह्निः स्नात्वात्र चात्यजत्
ପୁନର୍ବାର ଅଗ୍ନିକୋଣ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ରେ ଉଦ୍ଭୂତ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଦେବ ସ୍ନାନ କରି ପରସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗମଜନିତ ପାପ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
Verse 26
याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते । अत्र स्नात्वा यमोऽत्याक्षीद्भयं ब्रह्मास्त्रसंभवम्
ଯମଦିଗ୍ (ଦକ୍ଷିଣ) ରେ ‘ଯାମ୍ୟ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଶୋଭା ପାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯମରାଜ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଜନିତ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
Verse 27
नैरृतं तु महातीर्थं नैरृत्यां दिशि शोभते । भूतवेतालविजयं तत्र स्नात्वर्षयो गताः
ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ରେ ‘ନୈରୃତ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଶୋଭା ପାଏ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଋଷିମାନେ ଭୂତ-ବେତାଳ ଉପରେ ବିଜୟ ପାଇଲେ।
Verse 28
पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते । शल्यकोशं पुरा लेभे स्नात्वात्र वरुणो निजम्
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବାରୁଣ ତୀର୍ଥ ପ୍ରକାଶିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁରାକାଳେ ବରୁଣଦେବ ନିଜ ଶଲ୍ୟକୋଶ (ପୀଡା-ଆବରଣ) ପୁନଃ ପାଇଲେ।
Verse 29
वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते । तत्र स्नात्वा ययौ वायुर्जगत्प्राणत्ववैभवम्
ବାୟବ୍ୟ ଦିଗ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ରେ ବାୟବୀୟ ତୀର୍ଥ ପ୍ରକାଶିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ବାୟୁଦେବ ଜଗତର ପ୍ରାଣ ହେବାର ଦିବ୍ୟ ବୈଭବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 30
उत्तरे चात्र दिग्भागे सोमतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा सोमो यक्ष्मरोगादमुंचत
ଏଠାରେ ଉତ୍ତର ଦିଗଭାଗରେ ‘ସୋମତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁରାତନକାଳେ ସୋମ ଯକ୍ଷ୍ମା-ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 31
ऐशाने चात्र दिग्भागे विष्णुतीर्थमिति स्मृतम् । तत्र स्नात्वा पुरा विष्णुः श्रिया च सह संगतः
ଏଠାରେ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗଭାଗରେ ‘ବିଷ୍ଣୁତୀର୍ଥ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁରାତନକାଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହ ପୁନଃ ସଙ୍ଗତ ହେଲେ।
Verse 32
मार्कण्डेयः पुरा देवि प्रार्थयामास शंकरम् । सदाशिव महादेव देवदेव जगत्पते
ହେ ଦେବୀ! ପୁରାତନକାଳେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ସଦାଶିବ, ମହାଦେବ, ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତେ!”
Verse 33
बहूनामिह तीर्थानामेकत्र स्यात्समागमः । केनोपायेन भगवन्कृपया वद शंकर
“ଏଠାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥର ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସମାଗମ କିପରି ହେବ? ହେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର, କୃପାକରି କହନ୍ତୁ— କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହା ସମ୍ଭବ?”
Verse 34
इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । उपायं दर्शयामास मुनये प्रीतमानसः
ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ଉମାପତି ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଉପାୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 35
महेश्वर उवाच । सदोपहारवेलायां सर्वतीर्थसमुच्चयः । सन्निधिं मम संप्राप्तः सेवते गूढरूपतः
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ନିତ୍ୟ ଉପହାରବେଳେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କ ସମୁଚ୍ଚୟ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସି ଗୁଢ଼ରୂପେ ମୋର ସେବା କରେ।
Verse 36
नान्यदन्वेषणीयं ते तीर्थमत्र महामुने । ममोपहारवेलायां दृश्यते तीर्थसंचयः
ହେ ମହାମୁନି, ଏଠାରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଖୋଜିବାକୁ ନାହିଁ; ମୋ ଉପହାରବେଳେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସଞ୍ଚୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦିଶେ।
Verse 37
तस्माद्भक्तियुतैर्नित्यं सर्वतीर्थसमागमः । मुनिभिश्च सुरैः सर्वैर्नैवेद्यांते विलोक्यताम्
ଏହେତୁ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରତିଦିନ ନୈବେଦ୍ୟାନ୍ତେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କ ସମାଗମ ଦର୍ଶନ କର; ଏହାକୁ ମୁନିମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।
Verse 38
इति देवि पुरा देवो मार्कडेयाय शंकरः । उपादिशदमेयात्मा तीर्थसंदर्शनक्रमम्
ହେ ଦେବୀ, ଏଭଳି ପୁରାତନ କାଳରେ ଅମେୟାତ୍ମା ଦେବ ଶଙ୍କର ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଦର୍ଶନର କ୍ରମ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
Verse 39
गौतम उवाच । सर्वाण्यपि च पुण्यानि तीर्थानि शिवसन्निधौ । सदोपहारवेलायां दृश्यानि किल मानवैः
ଗୌତମ କହିଲେ—ଶିବଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ନିତ୍ୟ ଉପହାରବେଳେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ତୀର୍ଥମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦିଶନ୍ତି।
Verse 40
व्रतं तीर्थं तपो वेदा यज्ञाश्च नियमादयः । योगाश्च शोणशैलेशदर्शनाद्दृष्टसंचराः
ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ତପ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ସଂଯମାଦି ନିୟମ ଏବଂ ଯୋଗମାର୍ଗ—ଶୋଣଶୈଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସବୁ ଦେଖା ଓ ଆଚରିତ ହେବା ପରି ହୋଇ, ତାହାର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 41
निशम्य वाक्यं मुनिपुंगवस्य प्रसेदुषी पर्वतराजपुत्री । अवोचदत्यद्भुतमेतदत्र त्वयोपदिष्टं भुवि तीर्थजालम्
ସେଇ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା କହିଲେ—“ଏଠାରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ; ଆପଣ ଭୂମିରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଜାଲ ପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।”
Verse 42
अहं कृतार्था तपतां वरिष्ठ त्वत्संगमात्संप्रति तीर्थजालम् । प्राप्ता नमस्तेऽस्तु तपोविशेष शिवोपि मेऽत्रादिशदेव कर्तुम्
“ମୁଁ କୃତାର୍ଥ ହେଲି, ହେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ଏବେ ଏହି ତୀର୍ଥଜାଲ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ବିଶେଷ ତପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏଠାରେ ଶିବ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।”
Verse 43
कथं गिरीशः पुनरत्र देवः स्फुरन्महावह्निवपुर्धरोऽपि । प्रशांतरूपः परमेश्वरोऽयमभ्यर्चनीयो भुवि मर्त्यवर्गैः
ଏଠାରେ ଗିରୀଶ ଦେବ—ମହାଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—କିପରି ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି? ଏହି ପରମେଶ୍ୱର ଭୂମିରେ ମର୍ତ୍ୟବର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ଚ୍ଚନୀୟ।