Adhyaya 6

Verse 1

गौतम उवाच । पुरा नारायणः कल्पे शयानः सलिलार्णवे । शेषपर्यंकशयने कदाचिन्नैव बुध्यत

ଗୌତମ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଏକ କଳ୍ପରେ ନାରାୟଣ ଜଳାର୍ଣ୍ଣବରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ଶେଷପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶୟନରେ ଥାଇ, କେତେବେଳେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 2

तमसा पूरितं विश्वमपज्ञातमलक्षणम् । वीक्ष्य कल्पावसानेऽपि विषेदुर्नित्यसूरयः

ତମସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପରିଚିତ ଓ ଲକ୍ଷଣହୀନ ବିଶ୍ୱକୁ ଦେଖି—କଳ୍ପାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ—ନିତ୍ୟ ସୁରଗଣ ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 3

अहो कष्टमिदं रूपं तमसा विश्वमोहनम् । येन कल्पावसानेपि विष्णुर्नाद्यापि बुध्यते

ହାୟ, ଏ କି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା! ଏହି ତମସ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରେ; ଯାହାଦ୍ୱାରା କଳ୍ପାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇନାହାନ୍ତି।

Verse 4

ज्योतिषः पुरुषं पूर्णमपश्यंतं सुरा अपि । कथं वा तमसः शांतिं लभेरन्परिभाविनः

ଯେତେବେଳେ ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ତମସରେ ଆବୃତ ଲୋକେ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଶାନ୍ତି କିପରି ପାଇବେ?

Verse 5

इति निश्चित्य मनसा देवदेवमुमापतिम् । चिंतयामासुरात्मस्थं तेजोराशिं निरंजनम्

ଏପରି ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେମାନେ ଦେବଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିରଞ୍ଜନ ଓ ତେଜରାଶି।

Verse 6

ततः प्रसन्नो भगवांस्तेजोराशिर्महेश्वरः । विश्वावनाय विज्ञप्तः प्रणतैर्नित्यसूरिभिः

ତେବେ ତେଜୋରାଶି ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ନିତ୍ୟସୂରି ଦେବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଶ୍ୱରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିନୟରେ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ।

Verse 7

ततस्तेजोमयाच्छंभोः स्फुलिंगांशुसमुद्भवाः । उदस्तंभंत देवानां त्रयस्त्रिंशच्च कोटयः

ତାପରେ ତେଜୋମୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଠାରୁ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ଓ କିରଣମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ କୋଟି ସମୂହକୁ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥିର କଲେ।

Verse 8

बोधितः सकलैर्देवैः समुत्थाय रमापतिः । प्रभातं वीक्ष्य सकलं मनस्येवमचिन्तयत्

ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ରମାପତି ବିଷ୍ଣୁ ଉଠିଲେ। ପ୍ରଭାତ ସଦୃଶ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଆଲୋକିତ ଦେଖି ମନେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 9

मया तमसि उद्रेकादकाले शयनं कृतम् । प्रबोधाय परं ज्योतिः स्वयं दृष्टः सदाशिवः

ତମସର ଉଦ୍ରେକରେ ମୁଁ ଅକାଳରେ ଶୟନ କରିଥିଲି। ମୋ ପ୍ରବୋଧ ପାଇଁ ପରମ ଜ୍ୟୋତି—ସ୍ୱୟଂ ସଦାଶିବ—ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 10

जगदुत्पत्तिकृत्यानि स्वयं कर्तुं व्यवस्यति । किं मयात्र पुनः कार्यं ब्रह्मणा वा स्वयंभुवा

ସେ ଜଗତ୍‌ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱୟଂ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି। ତେବେ ଏଠାରେ ମୋର—କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମଧ୍ୟ—ପୁଣି କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଲା?

Verse 11

धिङ्मां स्थितमनात्मज्ञं निद्रया हृतचेतसम् । अथवा सर्वकर्तारं शरणं यामि शंकरम्

ଧିକ୍ ମୋତେ—ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନଥାଇ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ନିଦ୍ରା ମୋ ଚେତନାକୁ ହରିନେଇଛି! ତେଣୁ ମୁଁ ସର୍ବକର୍ତ୍ତା ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 12

सर्वदोषप्रशमनं सर्वाभीष्टफलप्रदम् । पवित्रमल्पपुण्यानां दुर्लभं शंभुदर्शनम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ପରମ ପବିତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 13

चिंतयन्नेवमात्मस्थं ज्योतिर्लिंगं सदाशिवम् । प्रणनाम हरिर्भक्त्या देवमष्टांगतो मुहुः

ଏଭଳି ଆତ୍ମାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ-ସ୍ୱରୂପ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି ହରି ଭକ୍ତିରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 14

विश्वस्रष्टारमीशानं तुष्टाव दुरितच्छिदम् । अथ तेजोमयः शंभुः शरण्यः शरणागतम्

ସେ ବିଶ୍ୱସ୍ରଷ୍ଟା ଈଶାନଙ୍କୁ, ପାପଛେଦକଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ତେଜୋମୟ, ଶରଣ୍ୟ ଶମ୍ଭୁ ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଖ କଲେ।

Verse 15

अनुगृह्य कटाक्षैस्तं समुत्तिष्ठेत्यभाषत । उत्थाय करुणापूर्णं शंभुं चंद्रार्द्धशेखरम्

କରୁଣାମୟ କଟାକ୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ଉଠ।” ତାପରେ ଉଠି ହରି କରୁଣାପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଶେଖର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 16

नमस्त्रिभुवनेशाय त्रिमूर्तिगुणधारिणे । त्रिदेववपुषे तुभ्यं त्रिदृशे त्रिपुरद्रुहे

ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିର ଗୁଣଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ତ୍ରିଦେବମୟ ଦେହଧାରୀ, ଦେବଗଣ ଯାହାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ତ୍ରିପୁରଦ୍ରୁହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 17

त्वमेव जगतामीशो निजांशैर्देवतामयैः । कार्यकारणरूपेण करोषि स्वेच्छया क्रियाः

ତୁମେ ହିଁ ଜଗତମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର। ଦେବତାରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ତୁମ ନିଜ ଅଂଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ—ଉଭୟ ରୂପେ ରହି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କର।

Verse 18

मां नियुज्य जगद्गुप्तौ परिमोह्य च मायया । न दोषमुत संकल्पं विहातुमपि नेच्छसि

ମୋତେ ଜଗତ୍-ରକ୍ଷାରେ ନିଯୁକ୍ତ କରି ଏବଂ ନିଜ ମାୟାରେ ମୋହିତ କରି ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ନ ଦୋଷ ହଟାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ନ ତାହାର ମୂଳ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।

Verse 19

किं करोमि जगन्मूर्त्तौ न्यस्तभारोऽस्म्यहं त्वयि । न दोषमीहसे नूनमकालशयनेन माम्

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ହେ ଜଗନ୍ମୂର୍ତ୍ତି? ମୋର ଭାର ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ରଖିଛି। ଅକାଳ ଶୟନ କରିଥିବାରୁ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 20

हर शम्भो हरेरार्तिमनुतापं समीक्ष्य सः । आदिदेश हरः श्रीमान्प्रायश्चित्तं हरेरिदम्

ହେ ହର, ହେ ଶମ୍ଭୋ—ହରିଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ଓ ଅନୁତାପ ଦେଖି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ହର ହରି ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଦେଶ କଲେ।

Verse 21

अरुणाचलरूपेण तिष्ठामि वसुधातले । तस्य दर्शनमात्रेण भविता ते तमः क्षयः

ମୁଁ ଅରୁଣାଚଳ ରୂପେ ପୃଥିବୀତଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ତୁମର ତମଃ (ଅଜ୍ଞାନ-ଶୋକ) କ୍ଷୟ ହେବ।

Verse 23

पूर्वस्मै विष्णवे तत्र वरो दत्तो मया पुरा । तदैव तैजसं लिंगमरुणाचल संज्ञितम् । तेजोमयमिदं रूपं प्रशांतं लोकरक्षणात् । यदग्निमयमव्यक्तमपारगुणवैभवम्

ପୂର୍ବେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲି। ସେଇ ସମୟରେ ସେ ତେଜସ୍ବୀ ଲିଙ୍ଗ ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ରୂପ ଦିବ୍ୟ ତେଜୋମୟ—ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥେ ପ୍ରଶାନ୍ତ; ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଗ୍ନିମୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଏବଂ ଅପାର ଗୁଣ-ବୈଭବରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 24

नदीनां निर्झराणां च मेघमुक्तांभसामपि । अंतर्ज्योतिर्मयत्वेन लयस्तत्रैव दृश्यते

ନଦୀ, ଝରଣା ଏବଂ ମେଘରୁ ବର୍ଷୁଥିବା ଜଳର ମଧ୍ୟ, ସେହି ସ୍ଥାନ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ହିଁ ଲୟ ଦେଖାଯାଏ।

Verse 25

अंधानां दृष्टिलाभेन पंगूनां पादसंचरैः । अपुत्राणां च पुत्राप्त्या मूकानां वाक्प्रवृत्तिभिः

ଅନ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ମିଳିବା ଦ୍ୱାରା, ଛୋଟାମାନେ ଚାଲିବା ଦ୍ୱାରା, ନିଃସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମୂକମାନଙ୍କର ବାକ୍‌ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା (ଏହାର ମହିମା ଜଣାଯାଏ)।

Verse 26

सर्वसिद्धिप्रदानेन सर्वव्याधिविमोचनैः । सर्वपापप्रशमनैर्यत्सर्ववरदं स्थितम्

ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସର୍ବବରଦାତା ରୂପେ ବିରାଜମାନ।

Verse 27

इत्युक्तांतर्दधे शम्भुर्हरिश्चैवारुणाचलम् । आगत्य तप आस्थाय शोणाचलमुपास्त च

ଏପରି କହି ଶମ୍ଭୁ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ। ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ଅରୁଣାଚଳକୁ ଆସି, ତପସ୍ୟା କରି ଶୋଣାଚଳର ଉପାସନା କଲେ।

Verse 28

तमद्रिं परितो दृष्ट्वा सुरान्काननसंश्रयान् । ऋषीणामाश्रमान्पुण्यान्स्थापयामास वै हरिः । वेदान्सांगोपनिषदान्समंतान्मूर्तिधारिणः

ସେହି ପର୍ବତର ଚତୁର୍ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ଋଷିମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦମାନେ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼େ ବିରାଜମାନ ଥିଲେ।

Verse 29

ससर्ज दिव्यरूपाणां शतमप्सरसां कुलम् । नृत्यैर्गीतैश्च वादित्रैस्सेवध्वमिति चादिशत्

ସେ ଦିବ୍ୟରୂପା ଶତ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଏକ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କରି ଆଦେଶ ଦେଲେ— ‘ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟଦ୍ୱାରା ଏହି ପବିତ୍ର ଧାମର ସେବା କର।’

Verse 30

स्नात्वा ब्रह्मसरस्यस्मिन्विष्णुः कमललोचनः । प्रदक्षिणं चकारामुमरुणाद्रिं समर्चितम्

କମଳଲୋଚନ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ବ୍ରହ୍ମସରସରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିତ ସେଇ ଅରୁଣାଦ୍ରି (ଅରୁଣାଚଳ)ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।

Verse 31

अपापः सर्वलोकानामाधिपत्यं च लब्धवान् । रमया सहितो नित्यमभिरूपसुरूपया

ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଆଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ରମା (ଶ୍ରୀ/ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ସଦା ରହିଲେ।

Verse 32

भास्करस्तेजसां राशिरसुरैरपि पीडितः । ब्रह्मोपदेशादानर्च भक्त्यारुणगिरीश्वरम्

ତେଜର ରାଶି ଭାସ୍କର, ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଅରୁଣଗିରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 33

निमज्ज्य विमले तीर्थे पावने ब्रह्मनिर्मिते । प्रदक्षिणं चकारैनमरुणार्द्रि स्वयंप्रभुम्

ବ୍ରହ୍ମା-ନିର୍ମିତ ସେଇ ନିର୍ମଳ ଓ ପାବନ ତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି, ସେ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭୁ ଅରୁଣାଦ୍ରି (ଅରୁଣାଚଳ)ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।

Verse 34

अशेषदैत्यविजयं लब्ध्वा मेरुप्रदक्षिणम् । लेभे च परमं तेजः परतेजःप्रणाशनम्

ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୟ କରି ଏବଂ ମେରୁର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସେ ପରମ ତେଜ ଲାଭ କଲେ—ଯେ ତେଜ ଶତ୍ରୁ-ତେଜକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 35

दक्षशापानलाक्रांतस्सोमः शिववचोबलात् । अरुणाचलमभ्यर्च्य लब्धरूपोऽभवत्पुनः

ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଶିବବଚନବଳରେ ଅରୁଣାଚଳଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପୁନଃ ନିଜ ରୂପ ଲାଭ କଲା।

Verse 36

अग्निर्ब्रह्मर्षिशापेन यक्ष्मरोगप्रपीडितः । अपूतोऽपि पवित्रोऽभूदरुणाचलसेवया

ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଯକ୍ଷ୍ମାରୋଗରେ ପୀଡିତ ଅଗ୍ନି, ଅପବିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅରୁଣାଚଳ ସେବାରେ ପବିତ୍ର ହେଲା।

Verse 37

शक्रो वृत्रं बलं पाकं नमुचिं जृंभमुद्धृतम् । शिवलब्धवरान्दैत्यान्पुरा हत्वा जगत्पतीन्

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କୁ ଠାରୁ ବର ପାଇଥିବା ଜଗତ୍‌ପୀଡକ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ—ବୃତ୍ର, ବଳ, ପାକ, ନମୁଚି, ଜୃମ୍ଭ ଓ ଉଦ୍ଧୃତ—ବଧ କରିଥିଲେ।

Verse 38

पातकैश्च परिक्षीणस्तथा लोकांतमाश्रितः । शम्भुं प्रसाद्य तपसा शिवेन परिचोदितः

ପାପରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଏବଂ ଲୋକାନ୍ତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 39

अरुणाद्रिं समभ्यर्च्य विपापोऽभूत्सुराधिपः । इष्ट्वा च हयमेधेन प्रीणयामास शंकरम्

ଅରୁଣାଦ୍ରିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ଦେବାଧିପତି ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 40

लब्ध्वा चेन्द्रपदं शक्रः शतमप्सरसांकुलम् । सेवार्थमादिशन्छ्रीमान्दिव्यदुंदभिसेवया

ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ପାଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶକ୍ର ଶତଶଃ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେବାର୍ଥେ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ; ଦିବ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭି-ସେବା ସହ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Verse 41

पुष्पमेघान्समादिश्य दिव्याभिः पुष्पवृष्टिभिः । समर्चयति शोणाद्रिं दिवि नित्यं च वंदते

ପୁଷ୍ପମେଘମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇ, ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବର୍ଷାରେ ଶୋଣାଦ୍ରିଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରେ; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବନ୍ଦନା କରେ।

Verse 42

शेषोऽपि शोणशैलेशं समभ्यर्च्य शिवाज्ञया । अभजत्कामरूपत्वं महीमण्डलधारकः

ପୃଥିବୀମଣ୍ଡଳ ଧାରଣକାରୀ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ଶିବାଜ୍ଞାନୁସାରେ ଶୋଣଶୈଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିବା ଶକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।

Verse 43

अन्ये नागाश्च गन्धर्वाः सिद्धाश्चाप्सरसां गणाः । दिक्पालाश्च तमभ्यर्च्य लेभिरेऽपेक्षितान्वरान्

ଅନ୍ୟ ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରାଗଣ ଏବଂ ଦିକ୍ପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଲାଭ କଲେ।

Verse 44

देवैरशेषैर्दैत्यादीञ्जेतुकामैः समुद्यतैः । प्रार्थितः सर्वतोऽभीष्टवरदोऽरुणभूधरः

ଦୈତ୍ୟାଦିଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ସଜାଗ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ; ତେବେ ଅରୁଣାଚଳ—ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 45

त्वष्ट्रा विरचिताकार आदित्यस्तेजसा तपन् । ग्रहनाथस्तु शोणाद्रिं विलंघयितुमुद्यतः

ତ୍ୱଷ୍ଟା ରଚିତ ଆକାରଧାରୀ, ତେଜରେ ତପୁଥିବା ଆଦିତ୍ୟ ଶୋଣାଦ୍ରିକୁ ଲଂଘିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଗ୍ରହଣନାଥ ରାହୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ପର୍ବତ ଲଂଘିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲା।

Verse 46

रथवाहाः पुनस्तस्य शक्तिहीनाः श्रमं गताः । सोऽपि श्रिया विहीनश्च जातः गोणाद्रितेजसा

ତାପରେ ତାଙ୍କର ରଥବାହକମାନେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ କ୍ଲାନ୍ତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ଶୋଣାଦ୍ରିର ତେଜରେ ନିଜ ଶ୍ରୀ-କାନ୍ତି ହରାଇଲେ।

Verse 47

नाशक्नोच्च दिवं गन्तुं सर्वगत्यांशुमालिनः । स तु ब्रह्मोपदेशेन समाराध्यारुणाचलम्

ସର୍ବଗତିଶୀଳ ଅଂଶୁମାଳୀ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅରୁଣାଚଳଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 48

प्रीत्या तस्माद्विभोर्लेभे मार्गं व्योम्नो हयाञ्छुभान् । ततः प्रभृति तिग्मांशुः स हि शोणाख्यपर्वतम्

ସେହି ବିଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ଓ ଶୁଭ ଅଶ୍ୱ ଦାନ କଲେ; ତାହାପରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ଶୋଣ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ ଲଂଘନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 49

न लंघयति किं त्वस्य प्रदक्षिणपरिक्रमैः । दक्षयागपरिध्वस्ता हीनांगास्त्रिदशाः पुरा

ସେ ତାହାକୁ ଲଂଘନ କରେନାହିଁ; ବରଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା-ପରିକ୍ରମାରେ ଚାରିପାଖେ ଘୁରେ। ପୂର୍ବେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞ ବିଧ୍ୱଂସରୁ ଦେବଗଣ ହୀନାଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 50

अरुणाचलमाराध्य नवान्यंगानि लेभिरे । पूषा दन्तं शिखी हस्तं भगो नेत्रं त्वखंडितम्

ଅରୁଣାଚଳଙ୍କ ଆରାଧନା କରି ସେମାନେ ନୂତନ ଅଙ୍ଗ ପାଇଲେ। ପୂଷା ଦାନ୍ତ ପାଇଲେ, ଶିଖୀ ହସ୍ତ ପାଇଲେ, ଭଗ ଅଖଣ୍ଡ ନେତ୍ର ପାଇଲେ।

Verse 51

घ्राणं वाणी च लेभे सा शोणाचलनिषेवणात् । भार्गवः क्षीणनेत्रस्स विष्णुहस्तकुशाग्रतः

ଶୋଣାଚଳର ନିଷେବଣରୁ ସେ ଘ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ବାଣୀ ପାଇଲା। ଏବଂ କ୍ଷୀଣନେତ୍ର ଭାର୍ଗବ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହସ୍ତସ୍ଥ କୁଶାଗ୍ରରୁ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 52

बलिदत्तावनीदानजलधारानिरोधतः । स तु शोणाचलं गत्वा तपः कृत्वातिदुष्करम्

ବଲିଙ୍କ ଭୂମିଦାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଜୀବନଦାୟି ଜଳଧାରାକୁ ରୋକିଦେବାରୁ ସେ ଶୋଣାଚଳକୁ ଯାଇ ଅତିଦୁଷ୍କର ତପ କଲେ।

Verse 53

लेभे नेत्रं च पूतात्मा भास्कराख्ये गिरौ स्थितः । अरुणाचलनाथस्य सेवया सूर्यसारथिः

ଭାସ୍କର ନାମକ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ପୂତାତ୍ମା ସୂର୍ୟସାରଥି, ଅରୁଣାଚଳନାଥଙ୍କ ସେବାଦ୍ୱାରା ନିଜ ନେତ୍ର ପୁନଃ ପାଇଲେ।

Verse 54

प्रतर्दनाख्यो नृपतिर्ग्रहीतुं देवकन्यकाम् । अरुणाद्रिपतेर्गानं कुर्वंतीं सादरोऽभवत्

ପ୍ରତର୍ଦନ ନାମକ ରାଜା ଦେବକନ୍ୟାକୁ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅରୁଣାଦ୍ରିପତିଙ୍କ ସ୍ତୁତିଗାନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରେ ବିନମ୍ର ହେଲେ।

Verse 55

क्षणात्कपिमुखो जातो मंत्रिभिश्चोदितो नृपः । प्रत्यर्प्य तां पुनश्चान्याः प्रादादरुणभूभृते

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ବାନରମୁଖ ହୋଇଗଲା; ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ତାକୁ ଫେରାଇଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଅରୁଣଭୂଭୃତ୍ (ଅରୁଣାଚଳ ପର୍ବତ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 56

ततश्चारुमुखोजातः प्रसादादरुणेशितुः । सायुज्यमस्मै सकलं दत्तवान्भक्तिभावतः

ତାପରେ ଅରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ସୁନ୍ଦରମୁଖ ହେଲେ; ଭକ୍ତିଭାବରୁ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାୟୁଜ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ଦାନ କଲେ।

Verse 57

अरुणाचलनाथस्यसंनिधौ ज्ञानदुर्बलः । गंधर्वः पुष्पकाख्यस्तु भक्तिहीनो ह्यगात्पुरा

ପୂର୍ବେ ଅରୁଣାଚଳନାଥଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଆସିଥିଲା; ସେ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଭକ୍ତିହୀନ ଥିଲା।

Verse 58

ततो व्याघ्रमुखं दृष्ट्वा गंधर्वपरिचारकाः । किमेतदिति साश्चर्यं पप्रछुस्ते परस्परम्

ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାଘ୍ରମୁଖ ଦେଖି ଗନ୍ଧର୍ବର ପରିଚାରକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହା କ’ଣ?”

Verse 59

अथ नारद निर्दिष्टमवज्ञाफलमात्मनः । बुद्ध्वारुणाद्रिं संपूज्य पुनश्च सुमुखोऽभवत्

ତେବେ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନିଜ ଅବଜ୍ଞାର ଫଳ ବୁଝି ସେ ଅରୁଣାଦ୍ରିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ସୁମୁଖ ହେଲା।

Verse 60

शिवभूमिरियं ख्याता परितो योजनद्वयम् । मुक्तिस्तत्र प्रमीतानां कदापि विलयो न हि

ଏହି ଭୂମି ‘ଶିବଭୂମି’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଚାରିଦିଗରେ ଦୁଇ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ସେଠାରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିବାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ, ତାହା କେବେ ବି ନଶେ ନାହିଁ।

Verse 61

सप्तर्षयः पुरा भूमौ शापदोषसमन्विताः । सिषेविरेरुणाद्रिं वै नाथो ज्ञात्वा विनिश्चयम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ପୃଥିବୀରେ ଶାପଦୋଷରେ ପୀଡିତ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଅରୁଣାଦ୍ରିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେବା-ଆରାଧନା କଲେ; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜାଣି (ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ)।

Verse 62

शापमोक्षं ददौ श्रीमान्सप्तर्षीणां महात्मनाम् । सप्तर्षिभिः कृतं तीर्थं सर्वपापविनाशनम्

ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପ୍ରଭୁ ମହାତ୍ମା ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଶାପମୋକ୍ଷ ଦେଲେ। ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ସେ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ପାପ ବିନାଶକ।

Verse 63

शोणाचलस्य निकटे दृश्यते पावनं शुभम् । पंगुर्मुनिः शोणशैलात्पादौ लब्धुं समागतः

ଶୋଣାଚଳର ନିକଟରେ ଏକ ଶୁଭ ଓ ପାବନ ତୀର୍ଥ ଦେଖାଯାଏ। ଜଣେ ପଙ୍ଗୁ ମୁନି ପୁନର୍ବାର ପାଦ ଲାଭ କରିବାକୁ ଶୋଣଶୈଳକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 64

अंतर्हितप्रार्थितार्थो दारुहस्तपुटे वहन् । जानुचंक्रमणव्यग्रः शोणनद्यास्तटं गतः

ଅଦୃଶ୍ୟଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥିତ ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଦାରୁହସ୍ତପୁଟରେ ଜଳ ବହି, ଜାଣୁଚଂକ୍ରମଣରେ ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ସେ ଶୋଣା ନଦୀର ତଟକୁ ଗଲା।

Verse 65

दारुहस्तपुटे तीर्थे निचिक्षेप पिपासतः । जानुचंक्रमणे तस्मिन्धूर्तस्तोयं पिपासति

ପିପାସାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ଦାରୁହସ୍ତପୁଟ ତୀର୍ଥରେ ଜଳ ଢାଳିଦେଲା। ସେହି ଜାଣୁଚଂକ୍ରମଣ ଅବସ୍ଥାରେ ପୀଡିତ ଜନ ତୃଷ୍ଣା ନିବାରଣ ପାଇଁ ଜଳ ପିଲା।

Verse 66

अथ शोणाचलं प्राप्तः कथं वा दारुहस्तकः । किमेतदिति तं पृच्छन्नाधावत्कलितत्परः

ତାପରେ ଶୋଣାଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ଭାବିଲା—“ଏହି ଦାରୁହସ୍ତକ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଲା?” “ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ପଚାରୁଥିବାବେଳେ, ଜାଣିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେ ତାହାର ଦିଗକୁ ଧାଇଲା।

Verse 67

लब्धपादश्च सहसा जगाम च निजालयम् । नाद्राक्षीत्पुरुषं तत्र दारुहस्तौ पुरोगमौ

ହଠାତ୍ ପାଦ ଲଭି ସେ ନିଜ ଆଳୟକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ଆଗରୁ ଯାଇଥିବା ସେଇ ଦୁଇ ‘ଦାରୁହସ୍ତ’ ମାତ୍ର ଦେଖିଲା।

Verse 68

स्वयं गृहीत्वा चालोक्य ववंदेऽरुणपर्वतम् । ननंद लब्धचरणो लब्धरूपो महामुनिः

ସେ ନିଜେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି ଦେଖି ଅରୁଣ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଣାମ କଲା। ସେଇ ମହାମୁନି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଚରଣ ଲଭିଲେ ଓ ଦେହରୂପ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 69

विस्मयोत्फुल्लनयनैः शिवभक्तैर्महात्मभिः । पूजितो लब्धपादः सञ्जगाम च यथागतम्

ବିସ୍ମୟରେ ପ୍ରସାରିତ ନୟନ ଥିବା ମହାତ୍ମା ଶିବଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ପାଦ ପୁନଃ ଲାଭ କରି ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ।

Verse 70

वाली शक्रसुतः श्रीमाञ्छ्रंगादुदयभूभृतः । अस्ताचलस्य शिखरं प्रतिगन्तुं समुद्यतः

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁତ୍ର ବାଳୀ ପୂର୍ବ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି, ଅସ୍ତାଚଳ (ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତ)ର ଶିଖରକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 71

आलुलोकेऽरुणगिरिं मध्ये देवनमस्कृतम् । ऊर्ध्वं गंतुं समुद्युक्तः क्षीणवीर्योऽपतद्भुवि

ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଅରୁଣଗିରିକୁ ସେ ଦେଖିଲା। ଉପରକୁ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହେଲା ଓ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 72

पित्रा शक्रेण संगम्य चोदितः शोणपर्वतम् । लिंगं तैजसमभ्यर्च्य लब्धवीर्योऽभवत्पुनः

ପିତା ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ଶୋଣପର୍ବତକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ତେଜୋମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପୁନଃ ବୀର୍ୟ ଲାଭ କଲା।

Verse 73

नलः पूर्वं समभ्यर्च्य स्वसृष्टा मानवप्रियाः । पालयामास धर्मात्मा नीतिसारसमन्वितः

ରାଜା ନଳ ପ୍ରଥମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ; ପରେ ନିଜେ ସ୍ଥାପିତ, ମନୁଷ୍ୟପ୍ରିୟ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ—ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ନୀତିସାରସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 74

इलः प्रविश्य सहसा गौरीवनमखंडितम् । स्त्रीभावं समनुप्राप्तः पप्रच्छ स्वं पुरोधसम्

ଇଳ ହଠାତ୍ ଅଖଣ୍ଡିତ ଗୌରୀବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିମାତ୍ରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ତ୍ରୀଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ତେଣୁ ସେ ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଏ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା।

Verse 75

वशिष्ठेन समादिष्टः शोणाद्रिं समपूजयत् । तपसाराध्य देवेशं पुनः पुंस्त्वमुपागतः

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ଶୋଣାଦ୍ରିଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲା; ତପସ୍ୟାରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପୁନଃ ପୁଂସ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 76

सोमोपदेशाद्भक्त्याथ सस्मारारुणपर्वतम् । ईशानुग्रहतो लेभे शापमोक्षं तपोधिकः

ସୋମଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେ ଅରୁଣପର୍ବତ (ଅରୁଣାଚଳ) କୁ ସ୍ମରଣ କଲା; ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସେ ତପସ୍ବୀ ଶାପମୋକ୍ଷ ପାଇଲା।

Verse 77

लेभे च परमं स्थानमप्राप्यममरैरपि । भरतो मृगशावस्य स्मरणादायुषोऽत्यये

ଆୟୁଷର ଶେଷକାଳେ ଭରତ ମୃଗଶାବକର ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣଦ୍ୱାରା ଅମରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଏହି ପରମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 78

न मुक्तिं प्राप योगेन मृगजन्मनि संगतः । पत्नीविरहजं दुःखं प्राप्तवानमितं हरिः

ମୃଗଜନ୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ; ଏବଂ ହରି ପତ୍ନୀବିୟୋଗଜନିତ ଅପାର ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲେ।

Verse 79

पुनर्भृगूपदेशेन शोणाद्रिमिममर्चयन् । अवतारेषु सर्वेषु सर्वदुःखान्यपाकरोत्

ପୁନର୍ବାର ଭୃଗୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଏହି ଶୋଣାଦ୍ରିକୁ ଆରାଧନା କରି, ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ଅବତାରରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କଲେ।

Verse 80

सरस्वती च सावित्री श्रीर्भूमिः सरितस्तथा । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमापदो निरतारिषुः

ସରସ୍ୱତୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଶ୍ରୀ, ଭୂମି ଏବଂ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ଶୋଣଶୈଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରି—ଆପଦାରୁ ପାର ହେଲେ।

Verse 81

भास्करः पूर्वदिग्भागे विश्वामित्रस्तु दक्षिणे । पश्चिमे वरुणो भागे त्रिशूलं चोत्तराश्रयम्

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଭାସ୍କର ଅବସ୍ଥିତ, ଦକ୍ଷିଣରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର; ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ବରୁଣ, ଏବଂ ଉତ୍ତରର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ତ୍ରିଶୂଳ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 82

योजनद्वयपर्यंते सीमाः शैलेषु संस्थिताः । चतस्रो देवतास्त्वेताः सेवंते शोणपर्वतम्

ଦୁଇ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଦୂରତାରେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୀମା-ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପିତ। ଏହି ଚାରି ଦେବତା ସେଠାରେ ବସି ଶୋଣପର୍ବତକୁ ନିତ୍ୟ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 83

स्थिताः सीमावसानेषु शोणाद्रीशमवस्थितम् । नमंति देवाश्चत्वारः शिवं शोणाचलाकृतिम्

ପବିତ୍ର ସୀମାର ଶେଷଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ଚାରି ଦେବତା, ଶୋଣାଦ୍ରୀଶ—ଶୋଣାଚଳାକୃତି ଶିବଙ୍କୁ—ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 84

अस्योत्तरस्मिञ्छिखरे दृश्यते वटभूरुहः । सिद्धवेषः सदैवास्ते यस्य मूले महेश्वरः

ଏହି ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଶିଖରେ ଗୋଟିଏ ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ; ତାହାର ମୂଳେ ସିଦ୍ଧବେଷଧାରୀ ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 85

यस्य च्छायातिमहती सर्वदा मण्डलाकृतिः । लक्ष्यते विस्मयोपेतैः सर्वदा देवमानवैः

ତାହାର ଛାୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଏବଂ ସଦା ମଣ୍ଡଳାକୃତି; ଦେବ ଓ ମାନବମାନେ ଏହାକୁ ସଦା ବିସ୍ମୟରେ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 86

अष्टभिः परितो लिंगैरष्टदिक्पालपूजितैः । अष्टासु संस्थितैर्दिक्षु शोभते ह्युपसेवितः

ଅଷ୍ଟଦିକ୍ପାଳମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା, ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ସ୍ଥାପିତ ଅଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ପ୍ରଭୁ ସର୍ବଦିଗରୁ ସେବିତ ହୋଇ ଶୋଭିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 87

नृपाणां शम्भुभक्तानां शंकराज्ञानुपालिनाम् । अत्रैव महदास्थानमादिदेवेन निर्मितम्

ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏକ ମହାନ ଆସନସ୍ଥାନ ଅଛି; ଏହା ଆଦିଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

Verse 88

बकुलश्च महांस्तत्र सदार्थितफलप्रदः । आगमार्थविदा मूले वामदेवेन सेव्यते

ସେଠାରେ ଏକ ମହା ବକୁଳବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ପ୍ରାର୍ଥିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ; ତାହାର ମୂଳେ ଆଗମାର୍ଥବିଦ୍ ବାମଦେବ ନିତ୍ୟ ସେବା-ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 89

अगस्त्यश्च वशिष्ठश्च संपूज्यारुणभूधरम् । संस्थाप्य लिंगे विमले तेपाते तादृशं तपः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବଶିଷ୍ଠ ମୁନି ଅରୁଣାଚଳ ପର୍ବତକୁ ପୂଜା କରି, ନିର୍ମଳ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ ପୂର୍ବକ ସେଠାରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

Verse 90

हिरण्यगर्भतनयः पुरा शोणनदः पुमान् । अत्र तीव्रं तपस्तप्त्वा गंगाभिमुखगोऽभवत

ପୁରାକାଳରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୋଣନଦ ଏଠାରେ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି ଗଙ୍ଗା ଅଭିମୁଖେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 91

अत्र शोणनदी पुण्या प्रवहत्यमलोदका । वेणा च पुण्यतटिनी परितः सेवतेऽचलम्

ଏଠାରେ ନିର୍ମଳ ଜଳଯୁକ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଶୋଣ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଅଛି ଏବଂ ପୁଣ୍ୟତୋୟା ବେଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଏହି ପର୍ବତର ସେବା କରୁଅଛି।

Verse 92

वायव्याश्च दिशो भागे वायुतीर्थं च शोभते । तत्र स्नात्वा मरुत्पूर्वं जगत्प्राणत्वमाप्तवान्

ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ବାୟୁତୀର୍ଥ ଶୋଭା ପାଉଅଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ମରୁତ୍ (ବାୟୁ) ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଗତର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ହେବାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲାଭ କରିଥିଲେ।

Verse 93

उत्तरेऽस्य गिरेस्तीर्थं सुवर्णकमलोज्ज्वलम् । दिव्यसौगंधिकाकीर्णं हंसभृंगमनोहरम्

ଏହି ପର୍ବତର ଉତ୍ତରରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକମଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ତୀର୍ଥ ରହିଅଛି, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ହଂସ ଓ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୋହର ଅଟେ।

Verse 94

कौबेरं तीर्थमेशान्यामैशान्यं तीर्थमुत्तमम्

ଈଶାନ କୋଣରେ କୌବେର ତୀର୍ଥ ଅଛି—ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଓ ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ।

Verse 95

तस्यैव पश्चिमे भागे विष्णुः कमललोचनः । स्नात्वा विष्णुत्वमभजत्कमलालालिताकृतिः

ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁ—କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ଲାଲିତ ରୂପ—ସ୍ନାନ କରି ବିଷ୍ଣୁତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 96

नवग्रहाः पुरा तत्र स्नात्वा ग्रहपदं गताः । नवग्रहप्रसादश्च जायते तत्र मज्जताम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ନବଗ୍ରହମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ନିଜ ନିଜ ଗ୍ରହପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେଠାରେ ମଜ୍ଜନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନବଗ୍ରହ ପ୍ରସାଦ ମିଳେ।

Verse 97

दुर्गा विनायक स्कन्दो क्षेत्रपालः सरस्वती । रक्षंति परितस्तीर्थं ग्राहयमेतदनन्तरम्

ଦୁର୍ଗା, ବିନାୟକ, ସ୍କନ୍ଦ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଓ ସରସ୍ୱତୀ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 98

गंगा च यमुना चैव गोदावरी सरस्वती । नर्मदासिन्धुकावेर्यः शोणः शोर्णनदी च सा

ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା, ତଥା ଗୋଦାବରୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ନର୍ମଦା, ସିନ୍ଧୁ, କାବେରୀ, ଶୋଣ ଏବଂ ଶୋର୍ଣା ନଦୀ ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି)।

Verse 99

एता गूढा निषेवंते पूर्वाद्याशासु संततम् । नश्यंत्यः सकलं पापमात्मक्षेत्रसमुद्भवम्

ଏହି ନଦୀମାନେ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତରୂପେ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗମାନଙ୍କରେ ନିରନ୍ତର ବସନ୍ତି; ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଦେହ-କ୍ଷେତ୍ରଜନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 100

अन्याश्च सरितो दिव्याः पार्थिव्यश्च शुभोदकाः । उदजृंभंत सहसा शोणाद्रीशप्रसादतः

ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ନଦୀମାନେ ଓ ଶୁଭଜଳଯୁକ୍ତ ପାର୍ଥିବ ଧାରାମାନେ ମଧ୍ୟ—ଶୋଣାଦ୍ରୀଶ୍ୱର (ଅରୁଣାଚଳ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ—ସହସା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 101

आगस्त्यं दक्षिणे भागे तीर्थं महदुदाहृतम् । सर्वभाषार्थसंसिद्धिर्जायते तत्र मज्जताम्

ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ‘ଆଗସ୍ତ୍ୟ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଠାରେ ଅବଗାହନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭାଷାର ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 102

अत्रागस्त्यः समागत्य स्नात्वा मुनिगणावृतः । अभ्यर्चयति शोणाद्रिं मासि भाद्रपदे सदा

ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଋଷିଗଣରେ ଘେରା ହୋଇ ଆସନ୍ତି; ସ୍ନାନ କରି ସେ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ସଦା ଶୋଣାଦ୍ରି (ଅରୁଣାଚଳ)ଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 103

वाशिष्ठमुत्तरे भागे तीर्थं दिव्यं शुभोदयम् । सर्ववेदार्थसंसिद्धिर्जायते तत्र मज्जनात्

ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ‘ବାଶିଷ୍ଠ’ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଶୁଭୋଦୟର ମୂଳ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ବେଦର ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 104

अत्र मेरोः समागत्य वशिष्ठो भगवानृषिः । करोत्याश्वयुजे मासि शोणाद्रीशनिषेवणम्

ଏଠାରେ ମେରୁ ପର୍ବତରୁ ଆସି ଭଗବାନ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଶୋଣାଦ୍ରୀଶ୍ୱର (ଅରୁଣାଚଳ)ଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହ ସେବା-ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 105

गंगानाम महत्तीर्थं पूर्वोत्तरदिशि स्थितम् । तत्र स्नानाद्भवेन्नृणां सर्वपातकनाशनम्

ଇଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗରେ ‘ଗଙ୍ଗା’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଏ।

Verse 106

गंगाद्याः सरितः सर्वाः कार्त्तिके मासि संगताः । अत्रारुणाद्रिनाथस्य सेवां कुर्वंति सादरम्

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଅରୁଣାଦ୍ରିନାଥ (ଅରୁଣାଚଳ)ଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 107

ब्राह्म्यं नाम महातीर्थमरुणाद्रीशसन्निधौ । तस्योपसंगमात्सद्यो ब्रह्महत्यादि नश्यति

ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ‘ବ୍ରାହ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି; ତାହାକୁ ନିକଟ କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୱର ନାଶ ପାଏ।

Verse 108

मार्गे मासि समागत्य ब्रह्मलोकात्पितामहः । स्नात्वा तत्प्रत्यहं देवमर्चयत्यरुणाचलम्

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି; ସ୍ନାନ କରି ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବ ଅରୁଣାଚଳଙ୍କୁ ପୂଜା-ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 109

पौषे मासि समागत्य स्नात्वा तीर्थे निजैः सुरैः । महेन्द्रः शोणशैलेशमभ्यर्चयति शंकरम्

ପୌଷ ମାସରେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଜ ଦେବଗଣ ସହିତ ଆସି, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୋଣଶୈଳ (ଅରୁଣାଚଳ)ର ନାଥ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 110

शैवंनाम महातीर्थं संनिधौ तत्र वर्तते । रुद्रो ब्रह्मकपालेन सह तत्र न्यमज्जत

ସେଠାରେ ସନ୍ନିଧିରେ ‘ଶୈବ’ ନାମକ ଏକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି; ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମକପାଳ ସହିତ ସେଠାରେ ନିମଜ୍ଜନ କରିଥିଲେ।

Verse 111

अत्र शम्भुर्गणैः सार्द्धं माघे मासि प्रसीदति । प्रायश्चित्तानि सर्वाणि नॄणां सफलयन्भुवि

ଏଠାରେ ମାଘ ମାସରେ ଶମ୍ଭୁ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକୁ ଫଳଦାୟକ କରନ୍ତି।

Verse 112

आग्नेयमग्निदिग्भागे तीर्थं सौभाग्यदायकम् । अग्निरत्र पुरा स्नात्वा स्वाहया संगतः सुखी

ଅଗ୍ନିଦିଗ୍‌ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଭାଗରେ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ନାମକ ସୌଭାଗ୍ୟଦାୟକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ପୁରାକାଳରେ ଅଗ୍ନି ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱାହା ସହ ପୁନଃ ସଙ୍ଗମ ପାଇ ସୁଖୀ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 113

अनंगोपि स्मरः स्नात्वा फाल्गुने मासि संगतः । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमभूत्सर्वसुखाधिपः

ଦେହହୀନ ଅନଙ୍ଗ ସ୍ମର ମଧ୍ୟ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁନଃ ସଙ୍ଗମ ପାଇଲା। ଶୋଣଶୈଳ (ଅରୁଣାଚଳ)ର ନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେ ସମସ୍ତ ସୁଖର ଅଧିପତି ହେଲା।

Verse 114

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां वैष्णवं तीर्थमद्भुतम् । ब्रह्मर्षयः सदा तत्र वसंति कृतकौतुकाः

ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ପବିତ୍ର କୌତୁକ-ଆନନ୍ଦରେ ସଦା ବସନ୍ତି।

Verse 115

चैत्रे मासि समागत्य विष्णुस्तत्र रमापतिः । स्नात्वाभ्यर्च्यारुणाद्रीशमभवल्लोकनायकः

ଚୈତ୍ର ମାସରେ ରମାପତି ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସ୍ନାନ କରି ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ (ଅରୁଣାଚଳନାଥ)ଙ୍କୁ ପୂଜି ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ରକ୍ଷକ ହେଲେ।

Verse 116

सौरंनाम महातीर्थं कौबेरदिशि जृंभितम् । सर्वरोगोपशांतिश्च जायते तत्र मज्जनात्

କୁବେର ଦିଗରେ (ଉତ୍ତରେ) ‘ସୌର’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ବିସ୍ତୃତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 117

वैशाखे मासि दिनकृत्स्नात्वात्रेशं निषेवते । वालखिल्यैः समं श्रीमान्वेदैश्च सह संगतः

ବୈଶାଖ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏହି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା-ଉପାସନା କରନ୍ତି। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ବେଦମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥାନ୍ତି।

Verse 118

आश्विनं पावनं तीर्थमीशब्रह्मोत्तरे स्थितम् । आप्लुतौ भिपजौ दस्रौ पूतावत्र निमज्जनात्

‘ଆଶ୍ୱିନ’ ନାମକ ପାବନ ତୀର୍ଥ ଈଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କର ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏଠାରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି ଦେବ-ଭିଷଜ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେଲେ।

Verse 119

अत्राश्विनौ समागत्य स्नात्वाभ्यर्च्य च शंकरम् । दक्षिणे शोण शैलस्य निकटे वर्त्तते शुभम्

ଏଠାରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଆସି ସ୍ନାନ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଶୋଣଶୈଳ (ଅରୁଣାଚଳ)ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ନିକଟରେ ଏହି ଶୁଭ ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 120

कामदं मोक्षदं चैव तीर्थं पांडवसंज्ञितम् । पुरा हि पांडवास्तत्र मजनात्क्षितिनायकाः

‘ପାଣ୍ଡବ’ ନାମକ ଏହି ତୀର୍ଥ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦେଇଥାଏ। ପୁରାତନକାଳରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ପୃଥିବୀର ରାଜା ହେଲେ।

Verse 121

अत्र धात्री समागत्य सर्वौषधिफलान्विता । ज्येष्ठे मासि समं देवैरार्चयच्चारुणाचलम्

ଏଠାରେ ଧାତ୍ରୀ (ଆମଳକୀ ଦେବୀ) ସମସ୍ତ ଔଷଧିର ଫଳସହ ଆସିଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ଅରୁଣାଚଳଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 122

आषाढे मासि संत्यक्ता विश्वेदेवा महाबलाः । अभ्यर्च्य शोणशैलेशमागच्छन्मखराध्यताम्

ଆଷାଢ ମାସରେ ମହାବଳୀ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ନିଜ ପୂର୍ବସ୍ଥାନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶୋଣଶୈଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଯଜ୍ଞକର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଗଲେ।

Verse 123

वैश्वदेवं महातीर्थं सोमसूर्योत्तराश्रयम् । विश्वाधिपत्यमतुलं लभ्यते तत्र मज्जनात्

ସୋମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ବୈଶ୍ୱଦେବ’ ମହାତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅତୁଳ ବିଶ୍ୱାଧିପତ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 124

परितो लक्ष्यते तीर्थं पूर्वस्यां दिशि शोभने । अत्र लक्ष्मीः पुरा स्नात्वा लेभे पुरुषमुत्तमम्

ଚାରିଦିଗରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ଶୋଭନ ତୀର୍ଥ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ପୁରାତନକାଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ନାନ କରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 125

उत्तरस्यां दिशि पुरा पुण्या स्कंदनदी स्थिता । अत्र स्नात्वा पुरा स्कंदः संप्राप्तो विपुलं बलम्

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପୁରାତନକାଳରୁ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ସ୍କନ୍ଦନଦୀ ସ୍ଥିତ ଥିଲା। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍କନ୍ଦ ଅପାର ବଳ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 126

पश्चिमस्यां दिशि ख्याता परा कुंभनदी शुभा । अगस्त्यः कुंभकः कुंभस्तत्र नित्यं व्यवस्थितः

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶୁଭ ଓ ପରମ ‘କୁମ୍ଭନଦୀ’ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ—କୁମ୍ଭକ ଓ କୁମ୍ଭ ନାମରେ—ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 127

गंगा च मूलभागस्था यमुना गगने स्थिता । सोमोद्भवा शिरोभागे सेवंते शोणपर्वतम्

ଗଙ୍ଗା ମୂଳଭାଗରେ ବସନ୍ତି, ଯମୁନା ଗଗନରେ ସ୍ଥିତ, ଏବଂ ସୋମୋଦ୍ଭବା ଶିରୋଭାଗରେ; ଏଭଳି ସେମାନେ ଶୋଣପର୍ବତଙ୍କୁ ସେବା-ଆରାଧନା କରନ୍ତି।

Verse 128

बहून्यपि च तीर्थानि संभूतानि समंततः । तेषां भेदान्पुरा वेत्तुं मार्कण्डेयस्तु नाशकत्

ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଭେଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିବାରେ ପୁରାତନକାଳରେ ମଧ୍ୟ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 129

तपोभिर्बहुभिस्सोयं शोणाद्रीशमतोषयत् । प्रार्थयामास च वरं प्रीतात्तस्मान्मुनीश्वरः

ବହୁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଏହି ମୁନି ଶୋଣାଦ୍ରୀଶ୍ୱର (ଅରୁଣାଚଳ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପ୍ରୀତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ବର ଯାଚନା କଲେ।

Verse 130

मार्कण्डेय उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश तीर्थभेदाः सहस्रशः । प्रख्याताश्च प्रकाशंते दुर्बोधास्त्वल्पचेतसाम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍ ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ୍ୱର! ତୀର୍ଥଭେଦ ହଜାର ହଜାର। ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ, କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ବୋଧ।

Verse 131

कथमेकत्र सांनिध्यं लभेरन्भुवि मानवाः । अपर्याप्तश्च भवति पृथगेषां निषेवणे

ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଫଳ କିପରି ପାଇବେ? କାରଣ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଯାଇ ଏକେକ କରି ସେବନ କରିବା ଅସମ୍ଭବପ୍ରାୟ ହୁଏ।

Verse 132

अंतर्निगूढतेजास्त्वं गत्वा यस्सकलैः सुरैः । आरण्यसे कुरु तथा शोणाद्रिस्पर्शभीरुभिः

ହେ ଅନ୍ତର୍ନିଗୂଢ ତେଜସ୍ବୀ! ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାଅ; ଏବଂ ଯେମାନେ ଶୋଣାଦ୍ରିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଅରଣ୍ୟବାସ ମଧ୍ୟ କର।

Verse 133

अहं च शंभुमभ्यर्च्य तपसारुणपर्वतम् । सर्वलोकोपकारार्थं सूक्ष्म लिंगमपूजयम्

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି ଅରୁଣ ପର୍ବତରେ ତପ କଲି; ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାରାର୍ଥେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କଲି।

Verse 134

विश्वकर्मकृतं दिव्यं विमानं विविधोत्सवम् । संकल्प्य सकलान्भोगान्नित्यानजनयत्पुनः

ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ନାନା ଉତ୍ସବରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା। ସଙ୍କଳ୍ପ ହେବାମାତ୍ରେ ତାହା ନିତ୍ୟ-ନୂତନ ଭାବେ ଅବିରତ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲା।

Verse 135

धर्मशास्त्राणि विविधान्यवापुर्मुनिपुंगवाः । शिवकार्याणि सर्वाणि चक्रुभक्तिसमन्विताः

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଭକ୍ତିସହିତ ସେମାନେ ଶିବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 136

मया च शंभुमभ्यर्च्य कृताग्न्याहुतिसंभवाः । सप्त कन्या वरारोहाः पूजार्थं विनियोजिताः

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି, ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆହୁତିରୁ ଜନ୍ମିତ, ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ସପ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୂଜାର୍ଥେ ନିଯୁକ୍ତ କଲି।

Verse 137

हतशत्रुगणैभूपैर्लब्धराज्यैः पुरा नृपैः । प्रत्येकं विविधैर्भोगैः शोणशैलाधिपोर्चितः

ପୂର୍ବକାଳରେ ଶତ୍ରୁଗଣକୁ ସଂହାର କରି ରାଜ୍ୟ ପୁନଃଲାଭ କରିଥିବା ରାଜାମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ପ୍ରକାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ-ଅର୍ପଣରେ, ଶୋଣଶୈଳାଧିପତି (ଅରୁଣାଚଳ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ।

Verse 138

इदमनुभववैभवं विचित्रं दुरितहरं शिवलिंगमद्रिरूपम् । अमलमनभिगम्यनामधेयं वरमरुणाद्रिनायकं भजस्व

ଅନୁଭବ-ବୈଭବରେ ବିଚିତ୍ର, ପାପହର, ପର୍ବତରୂପ ଶିବଲିଙ୍ଗ—ଯାହାର ନାମ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଗମ୍ୟ—ସେଇ ପରମ ନିର୍ମଳ ବର ଅରୁଣାଦ୍ରିନାୟକଙ୍କୁ ଭଜ।

Verse 139

अवनतजनरक्षणोचितस्य स्मरणनिराकृतविश्वकल्मषस्य । भजनममितपुण्यराशियोगादरुणगिरेः कृतिनः परं लभस्व

ଯିଏ ନମ୍ର ଓ ଶରଣାଗତ ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ଜଗତର କଳ୍ମଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଅରୁଣଗିରିର ଭଜନଦ୍ୱାରା, ଅପାର ପୁଣ୍ୟରାଶିର ଯୋଗବଳେ, ହେ କୃତୀ! ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କର।