Adhyaya 5

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अरण्याद्गौतमं शांतमुटजद्वार आगतम् । प्रत्याधातुं प्रववृते शिवभक्तिर्जगन्मयी

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅରଣ୍ୟରୁ ଶାନ୍ତ ଗୌତମ ମୁନି ଯେତେବେଳେ ନିଜ କୁଟୀରଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ଜଗନ୍ମୟୀ ଶିବଭକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲା।

Verse 2

आलुलोके समायातं गौतमं शिष्यसेवितम् । लंबमानशिरःश्मश्रुसम्पूर्णमुखमण्डलम्

ସେ ଦେଖିଲେ—ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସେବାରେ ଘେରା ଗୌତମ ମୁନି ଆସୁଛନ୍ତି; ଝୁଲୁଥିବା ଜଟା ଓ ଦାଢ଼ି-ଗୋଫରେ ତାଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 3

जटाभिरतिताम्राभिस्तीर्थस्नानविशुद्धिभिः । न्यस्तरुद्राक्षमणिभिर्ज्वालाभिरिव पावकम्

ଅତି ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଜଟା, ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ଶୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଧାରିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମଣିଦ୍ୱାରା ସେ ଜ୍ୱାଳାବେଷ୍ଟିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

Verse 4

भस्मत्रिपुण्ड्रकोपेतविशालनिटिलोज्वलम् । शुक्लयज्ञोपवीतेन पूर्णं रुद्राक्षदामभिः

ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ଲଲାଟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ଶ୍ୱେତ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରି ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 5

दधानं वल्कले रक्ते तपः कृशितविग्रहम् । जपंतं वैदिकान्मंत्रान्रुद्रप्रीतिकरान्बहून्

ସେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ତପସ୍ୟାରେ କୃଶ ଦେହରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ଅନେକ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।

Verse 6

शम्भुनावसितोदात्तसारूप्यमिव भाषितम् । तेजोनिधिं दयापूर्णं प्रत्यक्षमिव भास्करम्

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ଉଦାତ୍ତ ସ୍ୱରୂପ ପରି, ତେଜର ନିଧି, ଦୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ।

Verse 7

आलोक्य तं महात्मानं वृद्धं शंभुपदाश्रयम् । कृतांजलिपुटा गौरी प्रणन्तुमुपचक्रमे

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗୌରୀ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 8

कृतांजलिं मुनिर्वीक्ष्य समस्तजगदम्बिकाम् । किमेतदिति साश्चर्यं वारयन्प्रणनाम सः

ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତାଙ୍କୁ ହାତ ଯୋଡ଼ିଥିବାର ଦେଖି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ 'ଏହା କଣ?' ବୋଲି କହି ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ ଏବଂ ନିଜେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 9

स्वागतं गौरि सुभगे लोकमातर्दयानिधे । व्याजेन भक्तसंरक्षां कर्तुमत्रागतास्यहो

ସ୍ୱାଗତ ହେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ଗୌରୀ, ହେ ଲୋକମାତା, ହେ ଦୟାନିଧି! ଆହା, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆପଣ କୌଣସି ଛଳନାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 10

अहो मान्ये मान्यमर्थं विज्ञायैव पुरा वयम् । पृथग्भावमिवालंब्य शिष्यादिभिः समागताः

ହେ ମାନନୀୟା! ପୂଜ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି, ଆମେ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ପୃଥକ ଭାବ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲୁ।

Verse 11

यद्देवि ते न चेत्किंचिन्मायाविलसितन्निजम् । ततः प्रपंचसंसिद्धिः कथमेव भविष्यति

ହେ ଦେବୀ, ଯଦି ଏ ସବୁ ତୁମ ନିଜ ମାୟାର ଲୀଳା-ବିଲାସ ନ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ପ୍ରକଟ ପ୍ରପଞ୍ଚର ସ୍ଥାପନା କିପରି ସମ୍ଭବ ହେଉଥାନ୍ତା?

Verse 12

तिष्ठत्वशेषं मे वक्तुं मायाविलसितं तव । न शक्यते यन्निर्णेतुं त्वदीयैश्च कदाचन

ତୁମ ମାୟାର ସମଗ୍ର ଲୀଳା-ବିଲାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଚେଷ୍ଟାକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି; କାରଣ ତାହା ତୁମ ନିଜ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 13

आस्यतां पावने शुद्धं आसने कुशनिर्मिते । गृह्यतां पाद्यमर्घं च दत्तं च विधिवन्मया

ଏହି ପାବନ, ଶୁଦ୍ଧ କୁଶ-ନିର୍ମିତ ଆସନରେ ଆସୀନ ହୁଅନ୍ତୁ; ମୋର ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଦତ୍ତ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 14

इति शिष्यैः समानीते दर्भांके परमासने । आसीनामंबिकां वृद्धो मुनिरानर्च भक्तिमान्

ଏଭଳି ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆଣିଥିବା କୁଶ-ଆବୃତ ପରମ ଆସନରେ ଆସୀନ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ, ବୃଦ୍ଧ ମୁନି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 15

निवेद्य सकलां पूजां भक्तिभावसमन्वितः । गौर्या समभ्यनुज्ञातः स्वयमप्यासने स्थितः

ଭକ୍ତିଭାବ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୂଜା ନିବେଦନ କରି, ଗୌରୀଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 16

उवाच दशनज्योत्स्नापरिधौतदिशामुखः । पुलकांचितसर्वांगः सानंदाश्रु सगद्गदम्

ତେବେ ସେ କହିଲେ—ଦନ୍ତଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାରେ ଯେନ ଦିଗ୍ମୁଖ ଧୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସର୍ବାଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ଆନନ୍ଦାଶ୍ରୁ ବହିଲା, କଣ୍ଠ ଭାବେ ଗଦ୍ଗଦ ହେଲା।

Verse 17

अहो देवस्य माहात्म्यं शम्भोरमिततेजसः । सद्भक्त रक्षणाय त्वामादिशद्भक्तवत्सलः

ଆହୋ! ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଶମ୍ଭୁଦେବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ସଦ୍ଭକ୍ତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

Verse 18

असिद्धमन्यल्लब्धव्यं किं वान्यत्तव विद्यते । अम्बैतद्भक्तिमाहात्म्यं संदर्शयितुमीश्वरः

ହେ ଅମ୍ବେ! ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ ଏଯାବତ୍ ଅସିଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଆଉ କ’ଣ ଲାଭ ଅବଶିଷ୍ଟ? ଈଶ୍ୱର କେବଳ ଭକ୍ତିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 19

कैलासशैलवृत्तांतः कंपातटतपःस्थितः । अरुणाद्रिसमादेशः सर्वं ज्ञातमिदं मया

କୈଲାସଶୈଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, କମ୍ପାତଟରେ ତପସ୍ୟାର ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଅରୁଣାଦ୍ରି (ଅରୁଣାଚଳ) ବିଷୟକ ଆଦେଶ—ଏ ସବୁ ମୁଁ ଜାଣିଲି।

Verse 20

आगतासि महाभागे भक्ताश्रममिमं स्वयम् । स्नेहेन करुणामूर्ते कर्त्तव्यमुपदिश्यताम्

ହେ ମହାଭାଗେ! ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ଭକ୍ତାଶ୍ରମକୁ ଆସିଛ। ହେ କରୁଣାମୂର୍ତ୍ତି! ସ୍ନେହରେ ଆମକୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ଉପଦେଶ ଦିଅ।

Verse 21

इति तस्य वचः श्रुत्वा महर्षेः सर्ववेदिनः । अंबिका प्राह कुतुकात्स्तुवन्ती तं महामुनिम्

ସର୍ବବେଦଜ୍ଞ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଅମ୍ବିକା ଆନନ୍ଦମୟ କୌତୁହଳରେ ସେଇ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ।

Verse 22

महावैभवमेतत्ते देवदेवः स्वयं शिवः । मध्ये तपस्विनां त्वं तु द्रष्टव्य इति चादिशत्

ଏହା ତୁମର ମହାବୈଭବ—ଦେବଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ଆଦେଶ କଲେ, ‘ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦର୍ଶନୀୟ।’

Verse 23

आगमानां शिवोक्तानां वेदानामपि पारगः । तपसा शंभुभक्तानां त्वमेव शिवसंमतः

ତୁମେ ଶିବୋକ୍ତ ଆଗମ ଓ ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗତ; ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତ ହୋଇ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶିବସମ୍ମତ।

Verse 24

अरुणाचल नाम्नाहं तिष्ठामीत्यब्रवीच्छिवः । अस्याचलस्य माहात्म्यं श्रोतव्यं च भवन्मुखात्

ଶିବ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଅରୁଣାଚଳ ନାମରେ ଏଠାରେ ବସୁଛି।’ ତେଣୁ ଏହି ଅଚଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

Verse 25

प्राप्तास्म्यहं तपः कर्तुमरुणाचलसन्निधौ । भवतां दर्शनादेव स्वयमीशः प्रसीदति

ମୁଁ ଅରୁଣାଚଳ ସନ୍ନିଧିରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆସିଛି; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ହିଁ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 26

शिवभक्तेन संभाषा शिवसंकीर्त्तनश्रवः । शिवलिंगार्चनं लोके वपुर्ग्रहफलोदयः

ଶିବଭକ୍ତ ସହିତ ସମ୍ଭାଷଣ, ଶିବନାମ-ସଂକୀର୍ତ୍ତନର ଶ୍ରବଣ ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନ—ଏହିସବୁ ମନୁଷ୍ୟଦେହପ୍ରାପ୍ତିର ଫଳ ଉଦୟ ଅଟେ।

Verse 27

तस्मान्ममैतन्माहात्म्यं श्रोतव्यं भवतो मुखात् । सुव्यक्तमुपदेशेन ज्ञानतोऽसि पिता मम

ଏହେତୁ ମୋର ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଆପଣଙ୍କ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଉପଦେଶରେ, ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ପିତାସଦୃଶ।

Verse 28

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्तपसां निधिः । आचख्यौ गिरिशं ध्यायन्नरुणाचलवैभवम्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ତପସ୍ୟାର ନିଧି ଗୌତମ ଗିରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ଏବଂ ପରେ ଅରୁଣାଚଳର ବୈଭବ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 29

अज्ञातमिव यत्किंचित्पृच्छ्यते च पुनस्त्वया । अवैमि सर्वविद्यानां माया शैवी त्वमेव सा

ତୁମେ ପୁଣି ଏମିତି ପଚାରୁଛ, ଯେନେ କିଛି ଅଜଣା। ମୁଁ ଜାଣେ—ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ଆଧାର ଯେ ଶୈବୀ ମାୟା, ସେ ତୁମେ ହିଁ।

Verse 30

अथवा भक्तवक्त्रेण शिववैभवसंश्रवः । शिक्षणं शांभवं तेषां तव तुष्टेश्च कारणम्

କିମ୍ବା ଭକ୍ତର ମୁଖରୁ ଶିବବୈଭବର ଶ୍ରବଣ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶାମ୍ଭବ ଶିକ୍ଷା ଅଟେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ତୁଷ୍ଟିର କାରଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 31

पठितानां च वेदानां यदावृत्तफलावहम् । वदतां शृण्वतां लोके शिवसंकीर्त्तनं तथा

ଯେପରି ବେଦ ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କଲେ ଫଳ ମିଳେ, ସେପରି ଏହି ଲୋକରେ ଶିବସଂକୀର୍ତ୍ତନ—କହିଲେ କି ଶୁଣିଲେ—ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 32

सफलान्यद्य सर्वाणि तपांसि चरितानि मे । यदहं शंभुनादिष्टं माहात्म्यं कीर्त्तये श्रुतम्

ଆଜି ମୋର କରା ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା; କାରଣ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଏବେ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଛି।

Verse 33

शिवाशिवप्रसादेन माहात्म्यमिदमद्भुतम्

ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।

Verse 34

अरुणाचलमाहात्म्यं दुरितक्षयकारणम् । श्रूयतामनवद्यांगि पुरावृत्तमिदं महत्

ଅରୁଣାଚଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପାପକ୍ଷୟର କାରଣ। ହେ ନିର୍ଦୋଷାଙ୍ଗି, ଏହି ମହାନ ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣ।

Verse 35

अरुणाद्रिमयं लिंगमाविर्भूतं यथा पुरा । न शक्यते पुनर्वक्तुमशेषं वक्त्रकोटिभिः

ପୁରାତନ କାଳରେ ଅରୁଣାଦ୍ରିମୟ ଲିଙ୍ଗ ଯେପରି ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲା, ତାହାକୁ ପୁନଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ—କୋଟି ମୁଖ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 36

अरुणाचलमाहात्म्यं ब्रह्मणामपि कोटिभिः । ब्रह्मणा विष्णुना पूर्वं सोमभास्करवह्निभिः

ଅରୁଣାଚଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ଏହାକୁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ।

Verse 37

इन्द्रादिभिश्च दिक्पालैः पूजितश्चाष्टसिद्धये । सिद्धचारणगंधर्व यक्षविद्याधरोरगैः

ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦିକ୍ପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି।

Verse 38

खगैश्च मुनिभिर्दिव्यैः सिद्धयोगिभिरर्चितः । तत्तत्पापनिवृत्त्यर्थं तत्तदीप्सितसिद्धये

ଦିବ୍ୟ ଖଗ, ଦିବ୍ୟ ମୁନି ଏବଂ ସିଦ୍ଧଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି—ବିଶେଷ ପାପନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଓ ଇପ୍ସିତ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ।

Verse 39

आराधितोऽयं भगवानरुणाद्रिपतिः शिवः । दृष्टो हरति पापानि सेवितो वांछितप्रदः

ଏହି ଭଗବାନ ଅରୁଣାଦ୍ରିପତି ଶିବ—ଆରାଧିତ ହେଲେ—ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେବିତ ହେଲେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 40

कीर्तितोपि जनैर्दूरैः शोणाद्रिरिति मुक्तिदः । तेजःस्तंभमयं रूपमरुणाद्रिरिति श्रुतम्

ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ‘ଶୋଣାଦ୍ରି’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ସେ ମୁକ୍ତିଦାତା ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରୁତିରେ ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଅରୁଣାଦ୍ରିର ରୂପ ତେଜୋମୟ ସ୍ତମ୍ଭ।

Verse 41

ध्यायन्तो योगिनश्चित्ते शिवसायुज्यमाप्नुयुः । दत्तं हुतं च यत्किंचिज्जप्तं चान्यत्तपः कृतम्

ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ଶିବ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଅଳ୍ପ ଦାନ, ହୋମରେ ଆହୁତି, ଜପ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ତପ କରାଯାଏ—

Verse 42

अक्षय्यं भवति प्राप्तमरुणाचलसंनिधौ । पुरा ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवतेजोंशसंभवौ

ଅରୁଣାଚଳ ସନ୍ନିଧିରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ପୁରାତନକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ—ଶିବତେଜର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ—

Verse 43

साहंकारौ युयुधतुः परस्परजिगीषया । तथा तयोर्गर्वशांत्यै योगिध्येयः सदाशिवः

ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ସେ ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପରକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଧ୍ୟେୟ ସଦାଶିବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 44

अग्नितेजोमयं रूपमादिमध्यांतवर्जितम् । संप्राप्य तस्थौ तन्मध्ये दिशो दश विभासयन्

ଅଗ୍ନିତେଜୋମୟ, ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତବର୍ଜିତ ସେ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଦଶଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଲେ।

Verse 45

तेजःस्तंभस्य तस्याथ द्रष्टुमाद्यंतभागयोः । हंसक्रोडतनू कृत्वा जग्मतुर्द्यां रसातलम्

ତାପରେ ସେ ତେଜଃସ୍ତମ୍ଭର ଉପର ଓ ତଳ ସୀମା ଦେଖିବାକୁ ସେମାନେ ହଂସ ଓ ବରାହ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଗଲେ—ଜଣେ ଆକାଶକୁ, ଅନ୍ୟଜଣେ ରସାତଳକୁ।

Verse 46

तौ विषण्णमुखौ दृष्ट्वा भगवान्करुणानिधिः । आविर्बभूव च तयोर्वरं प्रादादभीप्सितम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବିଷଣ୍ଣମୁଖ ଦେଖି କରୁଣାସାଗର ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 47

तत्प्रार्थितश्च देवेशो यातः स्थावरलिंगताम् । अरुणाद्रिरिति ख्यातः प्रशांतः संप्रकाशते

ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥିତ ହୋଇ ଦେବେଶ୍ୱର ଅଚଳ ଲିଙ୍ଗସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ‘ଅରୁଣାଦ୍ରି’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଦୀପ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 48

दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैरप्सरोगीतनर्त्तनैः । पूज्यते तैजसं लिंगं पुष्पवृष्टिशतैः सदा

ଦିବ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିର୍ଘୋଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟ ସହ, ସେଇ ତେଜୋମୟ ଲିଙ୍ଗ ସଦା ଶତଶତ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 49

ब्रह्मणामप्यतीतानां पुरा षण्णवतेः प्रभुः । विष्णुनाभिसमुद्भूतो ब्रह्मा लोकान्ससर्ज हि

ପୁରାତନ କାଳରେ—ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ ହୋଇଗଲା ପରେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 50

स कदाचित्तपोविघ्नं कर्तुकामेन योगिनाम् । इंद्रेण प्रार्थितो ब्रह्मा ससर्ज ललितां स्त्रियम्

ଏକଥର ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଲଲିତା’ ନାମକ ମନୋହରୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 51

लावण्यगुणसंपूर्णामालोक्य कमलेक्षणाम् । मुमोह कंदर्पशरैः स विद्धहृदयो विधिः

ଲାବଣ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମନୟନୀ ତାକୁ ଦେଖି ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) କାମଦେବଙ୍କ ଶରବିଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 52

स्प्रष्टुकामं तमालोक्य ब्रह्माणं कमलासनम् । नत्वा प्रदक्षिणव्याजाद्गंतुमैच्छद्वराप्सराः

ପଦ୍ମାସନରେ ଆସୀନ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଆତୁର ଅଛନ୍ତି ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରା ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାର ଛଳରେ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 53

अस्यां प्रदक्षिणां भक्त्या कुर्वाणायां प्रजापतेः । चतसृभ्योऽपि दिग्भ्योऽस्य मुखान्युदभवन्क्षणात्

ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଜାପତି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବାବେଳେ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଚାରି ଦିଗରୁ ତାଙ୍କର ମୁଖଗୁଡ଼ିକ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା।

Verse 54

सा बाला पक्षिणी भूत्वा गगनं समगाहत । पुनश्च खगरूपेण समायांतं समीक्ष्य सा

ସେ ବାଳା ପକ୍ଷିଣୀ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା; ପୁଣି ସେ ଖଗରୂପେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି ସାବଧାନରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 55

शरणं याचमाना सा शोणाद्रिमिममाश्रयत् । ब्रह्मणा विष्णुना च त्वमदृष्टपदशेखरः

ଶରଣ ଯାଚି ସେ ଏହି ଶୋଣାଦ୍ରିକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା। ହେ ପ୍ରଭୋ! ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପରମ ଶିଖର/ପରମ ପଦକୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 56

रक्ष मामरुणाद्रीश शरण्य शरणागताम् । इति तस्यां भयार्त्तायां क्रोशंत्यामरुणाचलात्

“ହେ ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ! ହେ ଶରଣ୍ୟ! ଶରଣାଗତା ମୋତେ ରକ୍ଷା କର”—ଏମିତି କହି ସେ ଭୟାର୍ତ୍ତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କଲା; ତେବେ ଅରୁଣାଚଳରୁ ସହାୟତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 57

उदभूत्स्थावराल्लिंगाद्व्याधः कश्चिद्धनुर्द्धरः । संधाय सायकं चापे समेघगगनद्युतिः

ସ୍ଥାବର ଲିଙ୍ଗରୁ ଧନୁର୍ଧର ଜଣେ ବ୍ୟାଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ଧନୁଷରେ ବାଣ ସନ୍ଧାନ କରି, ମେଘଭରା ଆକାଶ ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ ହେଲା।

Verse 58

निषादे पुरतो दृष्टे मोहस्तस्य ननाश हि । ततः प्रसन्नहृदयोतिनम्रः कमलोद्भवः

ସମ୍ମୁଖରେ ନିଷାଦକୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ତାହାର ମୋହ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ନଶିଗଲା। ତାପରେ କମଳୋଦ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରସନ୍ନହୃଦୟ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ର ହେଲେ।

Verse 59

नमश्चक्रे शरण्याय शोणाद्रिपतये तदा । सर्वपापक्षयकृते नमस्तुभ्यं पिनाकिने

ତେବେ ସେ ଶରଣ୍ୟ ଶୋଣାଦ୍ରିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା। ହେ ପିନାକିନ! ସର୍ବପାପକ୍ଷୟକର ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 60

अरुणाचलरूपाय भक्ववश्याय शंभवे । अजानतां स्वभक्तानामकर्मविनिवर्त्तने

ଅରୁଣାଚଳରୂପ, ଭକ୍ତବଶ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଯିଏ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 61

त्वदन्यः कः प्रभुः कर्तुमशक्यं चापि देहिनाम् । उपसंहर मे देहं तेजसा पापनिश्चयम्

ତୁମ୍ଭ ବ୍ୟତୀତ କିଏ ଏମିତି ପ୍ରଭୁ, ଯେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ? ତୁମ ତେଜରେ ମୋ ଏହି ଦେହ—ପାପନିଶ୍ଚୟରୂପ ଭାର—ଲୟ କର।

Verse 62

अन्यं वा सृज विश्वात्मन्ब्रह्माणं लोकसृष्टये । अथ तस्य वचः श्रुत्वा शिवो दीनस्य वेधसः

ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍, ଲୋକସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କର। ତାପରେ ଦୀନ ବେଧସ (ସ୍ରଷ୍ଟା)ଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଶିବ…

Verse 63

उवाच करुणामूर्तिर्भूत्वा चंद्रार्द्धशेखरः । दत्तः कालस्तव मया पुरैव न निवर्त्यते

କରୁଣାମୂର୍ତ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଶେଖର ଶିବ କହିଲେ—“ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଯେ କାଳ ଦେଇଛି, ସେହିଟି ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେବ ନାହିଁ।”

Verse 64

कं वा रागादयो दोषा न बाधेरन्प्रभुस्थितम् । तस्माद्दूरस्थितोऽप्येतदरुणाचलसंज्ञितम्

ଯେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠି ରାଗାଦି ଦୋଷ କାହାକୁ ବାଧିପାରିବ? ତେଣୁ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 65

भजस्व तैजसं लिंगं सर्वदोषनिवृत्तये । वाचिकं मानसं पापं कायिकं वा च यद्भवेत्

ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ସେହି ତେଜୋମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଭଜନ-ଆରାଧନା କର; ବାଣୀ, ମନ, କିମ୍ବା ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଯେ କୌଣସି ପାପ ହେଉ।

Verse 66

विनश्यति क्षणात्सर्वमरुणाचलदर्शनात् । प्रदक्षिणा नमस्कारैः स्मरणैरर्चनैः स्तवैः

ଅରୁଣାଚଳର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପାପ-କଲ୍ମଷ ନଶିଯାଏ; ଏବଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ନମସ୍କାର, ସ୍ମରଣ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 67

अरुणाद्रिरयं नृणां सर्वकल्मषनाशनः । कैलासे मेरुशृंगे वा स्वस्थानेषु कलाद्रिषु

ଏହି ଅରୁଣାଦ୍ରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷ ନାଶକ—କେହି କୈଲାସରେ ଥାଉ, ମେରୁଶୃଙ୍ଗରେ ଥାଉ, କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଉ।

Verse 68

संदृश्यः कश्चिदेवाहमरुणाद्रिरयं स्वयम् । यच्छृंगदर्शनान्नॄणां चक्षुर्लाभेन केवलम्

ମୁଁ ନିଜେ ଏହି ଅରୁଣାଦ୍ରି, ନିଶ୍ଚୟ ଦର୍ଶନୀୟ; ଏହାର ଶୃଙ୍ଗଦର୍ଶନମାତ୍ରେ—କେବଳ ଚକ୍ଷୁଲାଭରେ—ଲୋକେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 69

भवेत्सर्वाघनाशश्च लाभश्च ज्ञानचक्षुषः । मदंशसंभवो ब्रह्मा स्वनाम्ना ब्रह्मपुष्करे

ତେବେ ସମସ୍ତ ପାପନାଶ ହୁଏ ଏବଂ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର ଲାଭ ହୁଏ; ମୋ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ନାମଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମପୁଷ୍କରରେ (ବିରାଜନ୍ତି)।

Verse 70

अत्र स्नातः पुरा ब्रह्मन्मोहोऽगाज्जगतीपतेः । स्नात्वा त्वं ब्रह्मतीर्थे मां समभ्यर्च्य कृतांजलिः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ ସ୍ନାନ କରିବାରୁ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ମୋହ ଦୂର ହୋଇଥିଲା; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ମୋତେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 71

मौनी प्रदक्षिणं कृत्वा विश्वात्मन्भव विज्वरः

ମୌନ ଧାରଣ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କର; ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍, ଜ୍ୱରଜନିତ ପୀଡା ଓ ସନ୍ତାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।

Verse 72

इति वचनमुदीर्य विश्वनाथं स्थितमरुणाचलरूपतो महेशम् । अथ सरसि निमज्य पद्मजन्मा दुरितहरं समपूजयत्क्रमेण

ଏହିପରି ବଚନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅରୁଣାଚଳରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଶ୍ୱନାଥ ମହେଶଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ପରେ ପଦ୍ମଜନ୍ମା (ବ୍ରହ୍ମା) ସରୋବରେ ନିମଜ୍ଜନ କରି, ପାପହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କ୍ରମେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 73

इममरुणगिरीशमेष वेधा यमनियमादिविशुद्धचित्तयोगः । स्फुटतरमभिपूज्य सोपचारं गतदुरितोऽथ जगाम चाधिपत्यम्

ୟମ-ନିୟମ ଆଦିଦ୍ୱାରା ବିଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ-ଯୋଗୀ ସେହି ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ଏହି ଅରୁଣଗିରୀଶଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭକ୍ତିରେ, ସମସ୍ତ ଉପଚାର ସହ ପୂଜା କଲେ। ତାଙ୍କର ପାପ ନଶିଗଲା, ଏବଂ ପରେ ସେ ଅଧିପତ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।