Adhyaya 4

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाभ्यधत्त विजया प्रणम्य जगदम्बिकाम् । सांत्वयन्ती स्तुतिशतैरुपायैः शिवदर्शनैः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ବିଜୟା ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା। ସେ ଶତଶତ ସ୍ତୁତି ଓ ଶିବଦର୍ଶନର ଉପାୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 2

देवि त्वमविनाभूता सदा देवेन शंभुना । प्राणेश्वरी त्वमेकासि शक्तिस्तस्य परात्मनः

ଦେବୀ, ତୁମେ ସଦା ଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସହ ଅବିନାଭୂତ। ତୁମେ ହିଁ ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣେଶ୍ୱରୀ।

Verse 3

तथा मायां त्वमात्मीयां संदर्शयितुमीहसे । पृथग्भावमिवेशानः प्रकाशयति न स्वयम्

ସେହିପରି ତୁମେ ନିଜ ମାୟାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ଈଶାନ ସ୍ୱୟଂ ପୃଥକ୍ଭାବକୁ ସତ୍ୟ ଭଳି କେବେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 4

आदेशं प्रतिगृह्यैव समुपेतासि पार्वति । अलंघनीया सेवाज्ञा शांभवी सर्वदा त्वया

ହେ ପାର୍ବତୀ! ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା গ্ৰହଣ କରି ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସେବା-ଆଜ୍ଞାକୁ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲଂଘନ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 5

विधातव्यं तपः प्राप्तं स्थानेस्मिच्छिवकल्पिते । निवृत्त्य निखिलान्कामाच्छंमुमाश्रितया त्वया

ଶିବ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ତପସ୍ୟାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ସମସ୍ତ କାମନାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଅ।

Verse 6

अन्यथापि जगद्रक्षा त्वदधीना जगन्मयि । धर्मसंरक्षणं भूयः शिवेन सहितं तव

ହେ ଜଗନ୍ମୟୀ ମାତା! ଜଗତର ରକ୍ଷା ତୁମ ଅଧୀନ; ଏବଂ ଧର୍ମର ସଂରକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ—ଶିବଙ୍କ ସହିତ।

Verse 7

निष्कलं शिवमत्यंतं ध्यायंत्यात्मन्यवस्थितम् । वियोगदुःखं कञ्चित्त्वं न स्मरिष्यसि पार्वति

ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିଷ୍କଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାତ୍ପର ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହେ ପାର୍ବତୀ! ବିୟୋଗଦୁଃଖକୁ ତୁମେ କିଞ୍ଚିତ୍ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରିବ ନାହିଁ।

Verse 8

भक्तानां तव मुख्यानां तवैवाचारसंग्रहः । उपदेशितया लोके प्रथतां धर्मवत्सले

ହେ ଧର୍ମବତ୍ସଲେ! ତୁମ ମୁଖ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମର ଏହି ଆଚାର-ସଂଗ୍ରହକୁ ତୁମେ ନିଜେ ଉପଦେଶ କର; ଏବଂ ଏହା ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଉ।

Verse 9

इति तस्या वचः श्रुत्वा गौरी सुस्थिरमानसा । तपः कर्त्तुं समारेभे कंपा नद्यास्तटे शुभे

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଗୌରୀଙ୍କ ମନ ଦୃଢ଼ ହେଲା; ଏବଂ ସେ କମ୍ପା ନଦୀର ଶୁଭ ତଟରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 10

विमुच्य विविधा भूषा रुद्राक्षगणभूषिता । विसृज्य दिव्यं वसनं पर्यधाद्वल्कले शुभे

ସେ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣ ତ୍ୟାଗ କରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାରେ ଭୂଷିତ ହେଲେ; ଦିବ୍ୟ ବସନ ଛାଡ଼ି ଶୁଭ ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧିଲେ।

Verse 11

अलकैः सहसा शिल्पमनयच्च कपर्दृताम् । अलिंपत तनूं सर्वां भस्मना मुक्तकुंकुमा

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେ କେଶକୁ ଜଟାରୂପ କଲେ; କୁଙ୍କୁମ ତ୍ୟାଗ କରି ସମଗ୍ର ଦେହରେ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଲେପନ କଲେ।

Verse 12

मृगेषु कृतसंतोषा शिलोंछीकृतवृत्तिषु । जजाप नियमोपेता शिवपंचाक्षरं परम्

ବନୋଚିତ ଆହାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଶିଲୋଞ୍ଛୀ ବୃତ୍ତିରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନସହିତ ସେ ଶିବଙ୍କ ପରମ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।

Verse 13

कृत्वा त्रिषवणं स्नानं कम्पा पयसि निर्मले । कृत्वा च सैकतं लिंगं पूजयामास सादरम्

କମ୍ପାର ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନ କରି, ସେ ବାଲୁକାର ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପୂଜା କଲେ।

Verse 14

वृक्षप्ररोपणैर्दानैरशेषातिथिपूजनैः । श्रांतिं हरंती जीवानां देवी धर्ममपालयत्

ବୃକ୍ଷରୋପଣ, ଦାନ ଏବଂ କୌଣସି ଅପବାଦ ଛଡ଼ା ସମସ୍ତ ଅତିଥିଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରି ଜୀବମାନଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ହରିଲେ।

Verse 15

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्था वर्षासु स्थंडिलेशया । हेमन्ते जलमध्यस्था शिशिरे चाकरोत्तपः

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ବର୍ଷାରେ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ; ହେମନ୍ତରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ; ଶିଶିରରେ ମଧ୍ୟ ତପ କଲେ।

Verse 16

पुण्यात्मनां महर्षीणां दर्शनार्थमुपेयुषाम् । विस्मयं जनयामास पूजयामास सादरम्

ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ମହର୍ଷିମାନେ ଦର୍ଶନାର୍ଥେ ଆସିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ମନେ ବିସ୍ମୟ ଜନାଇଲେ ଏବଂ ଆଦରସହିତ ପୂଜା କଲେ।

Verse 17

कदाचित्स्वयमुच्चित्य वनांतात्पल्लवान्वितम् । पुष्पोत्करं विशेषेण शोधितुं समुपाविशत्

ଏକଦା ସେ ନିଜେ ବନାନ୍ତରୁ କୋମଳ ପଲ୍ଲବସହିତ ପୁଷ୍ପର ଢେର ସଂଗ୍ରହ କରି, ତାହାକୁ ବିଶେଷଭାବେ ଶୋଧନ ଓ ବଛାଇ ପାଇଁ ବସିଲେ।

Verse 18

कृत्वा च सैकतं लिंगं कंपारोधसि पावने । संपूजयितुमारेभे न्यासावाहनपूर्वकम्

ପବିତ୍ର କମ୍ପା ନଦୀର ତଟରେ ବାଳୁକାର ଲିଙ୍ଗ ଗଢ଼ି, ପ୍ରଥମେ ନ୍ୟାସ ଓ ଆବାହନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 19

सूर्यमभ्यर्च्य विधिवद्रक्तैः पुष्पैश्च चंदनैः । पंचावरणसंयुक्तं क्रमादानर्च शंकरम्

ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ରକ୍ତପୁଷ୍ପ ଓ ଚନ୍ଦନଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା; ପରେ କ୍ରମେ ପଞ୍ଚାବରଣସହିତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା।

Verse 20

धूपैर्दीपश्च नैवेद्यैर्भक्तिभावसमन्वितैः । अपरोक्षितमीशानमालुलोके पुरोहितम्

ଭକ୍ତିଭାବସହ ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୁରୋହିତ ଈଶାନଙ୍କୁ ଅପରୋକ୍ଷରେ, ଯେନେ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ, ଦେଖିଲେ।

Verse 21

अथ देवः शिवः साक्षात्संशोधयितुमंबिकाम् । कंपानद्याः प्रवाहेण महता पर्यवेष्टयत्

ତାପରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବ ଶିବ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ କମ୍ପା ନଦୀର ମହାପ୍ରବାହଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରିଦେଲେ।

Verse 22

अतिवृद्धं प्रवाहं तं कम्पायाः समुपस्थितम् । आलोक्य नियमासीनामाहुः सख्यस्तदांबिकाम्

କମ୍ପା ନଦୀର ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଥିବା ପ୍ରବାହ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ନିୟମାସୀନା ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ସଖୀମାନେ କହିଲେ।

Verse 23

उत्तिष्ठ देवि बहुलः प्रवाहोऽयं विजृंभते । दिशां मुखानि संपूर्य तरसा प्लावयिष्यति

“ଉଠ, ହେ ଦେବୀ! ଏହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପ୍ରବାହ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉଛି; ଦିଗମୁଖଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରି ଶୀଘ୍ର ସବୁକିଛି ପ୍ଲାବିତ କରିଦେବ।”

Verse 24

इति तद्वचनं श्रुत्वा ध्यायंती मीलितेक्षणा । उन्मील्य वेगमतुलं नद्यास्तं समवैक्षत

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବୀ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ରହିଲେ। ପରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ନଦୀର ଅତୁଲ ବେଗବାନ ପ୍ରବାହ ଦେଖିଲେ।

Verse 25

अचिंतयच्च सा देवी पूजाविघ्नसमाकुला । किं करोमि न शक्नोमि हातुमारब्धमर्चनम्

ପୂଜାରେ ବିଘ୍ନ ପଡ଼ି ଦେବୀ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଅର୍ଚ୍ଚନକୁ ଛାଡ଼ିପାରୁନି।”

Verse 26

श्रेयः प्राप्तुमविघ्नेन प्रायः पुण्यात्मनां भुवि । घटते धर्मसंयोगो मनोरथफलप्रदः

ପୃଥିବୀରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଃ ବିଘ୍ନ ବିନା ଧର୍ମସଂଯୋଗ ଘଟେ; ଏହା ସତ୍ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ମନୋରଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 27

सैकतं लिंगमतुलप्रवाहाल्लयमेष्यति । लिंगनाशे विमोक्तव्यः सद्भक्तैः प्राणसंग्रहः

ଏହି ବାଲୁକା-ନିର୍ମିତ ଲିଙ୍ଗ ଅତୁଲ ପ୍ରବାହରେ ଲୟ ପାଇବ। ଲିଙ୍ଗ ନଶିଲେ ସଦ୍ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରାଣଧାରଣର ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଭୟ ବିନା ଅନିବାର୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

प्रवाहोऽयं समायाति शिवमायाविनिर्मितः । विशोधयितुमात्मानं भक्तियुक्तं निजे पदे

ଏହି ପ୍ରବାହ ଶିବମାୟାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ଆସିଛି—ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ବିଶୋଧିତ କରି ତାହାକୁ ନିଜ ସତ୍ୟ ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 29

आलिंग्य सुदृढं दोर्भ्यामेतल्लिंगमनाकुलम् । अहं वत्स्यामि याताशु सख्यो यूयं विदूरतः

ମୁଁ ମୋର ଦୁଇ ବାହୁରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏଠାରେ ରହିବି। ହେ ସଖୀମାନେ, ତୁମେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଅ।

Verse 30

इत्युक्ता सैकतं लिगं गाढमालिंग्य सांबिका । न मुमोच प्रवाहेन वेष्ट्यमानापि वेगतः

ଏହା କହି ଅମ୍ବିକା ସେହି ବାଲୁକା ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୃଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ବେଗବାନ ସ୍ରୋତ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

Verse 31

स्तनचूचुकनिर्मग्नमुद्रादर्शितलांछनम् । महालिंगं स्वसंयुक्तं प्रणनाम तदादरात्

ତେବେ ସେ ଆଦର ସହିତ ସେହି ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ସ୍ତନର ଚାପରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାକାର ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 32

निमीलितेक्षणा ध्याननिष्ठैकहृदया स्थिता । पुलकांचितसर्वांगी सा स्मरंती सदाशिवम्

ଆଖି ବନ୍ଦ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ। ସଦାଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କର ସର୍ବାଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 33

कंपस्वेदपरित्राणलज्जाप्रणयकेलिदात् । क्षणमप्यचला लिंगान्न वियोगमपेक्षते

କମ୍ପନ, ଝାଳ, ରକ୍ଷା, ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ପ୍ରେମ କ୍ରୀଡ଼ା ହେତୁ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗଠାରୁ ବିଚ୍ଛେଦ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ।

Verse 34

अथ तामब्रवीत्कापि दैवी वागशरीरिणी । विमुंच बालिके लिंगं प्रवाहोऽयं गतो महान्

ତେବେ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ, ଅଶରୀରୀ ବାଣୀ ତାକୁ କହିଲା— “ବାଲିକେ, ଲିଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼; ଏହି ମହାପ୍ରବାହ ଏବେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।”

Verse 35

त्वयार्चितमिदं लिंगं सैकतं स्थिरवैभवम् । भविष्यति महाभागे वरदं सुरपूजितम्

“ମହାଭାଗେ! ତୁମେ ପୂଜିଥିବା ଏହି ବାଲୁକା-ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଲାଭ କରିବ; ଏହା ବରଦାୟକ ହେବ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବେ।”

Verse 36

तपश्चर्यां तवालोक्य रचितं धर्मपालनम् । लिंगं चैतन्नमस्कृत्य कृतार्थाः संतु मानवाः

“ତୁମ ତପଶ୍ଚର୍ୟା ଓ ଧର୍ମପାଳନ ଦେଖି ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ନମସ୍କାର କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ କୃତାର୍ଥ ହେଉନ୍ତୁ, ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଉନ୍ତୁ।”

Verse 37

अहं हि तैजसं रूपमास्थाय वसुधातले । वसामि चात्र सिद्ध्यर्थमरुणाचलसंज्ञया

“ମୁଁ ତେଜୋମୟ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀତଳେ ବସୁଛି; ସିଦ୍ଧିଲାଭ ପାଇଁ ଏଠାରେ ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।”

Verse 38

रुणद्धि सर्वलोकेभ्यः परुषं पापसंचयम् । रुणो न विद्यते यस्मिन्दृष्टे तेनारुणाचलः

ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ କଠୋର ପାପସଞ୍ଚୟକୁ ରୋକି ଧରିରଖେ; ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ କୌଣସି ‘ଋଣ’ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 39

ऋषयः सिद्धगंधर्वा महात्मानश्च योगिनः । मुक्त्वा कैलासशिखरं मेरुं चैनमुपासते

ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମହାତ୍ମା ଓ ଯୋଗୀମାନେ—କୈଲାସ ଓ ମେରୁର ଶିଖରକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି—ଏହି ଅରୁଣାଚଳଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 40

मदंश जातयोः पूर्वं युध्यतोर्ब्रह्मकृष्णयोः । अहं मोहमपाकर्त्तुं तेजोरूपो व्यवस्थितः

ପୂର୍ବେ, ଅହଂକାରର ଅଂଶରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ଓ କୃଷ୍ଣ (ବିଷ୍ଣୁ) ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମୋହ ନିବାରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ତେଜୋମୟ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲି।

Verse 41

ब्रह्मणा हंसरूपेण विष्णुना क्रोडरूपिणा । अदृष्टशेखरपदः प्रणतो भक्तियोगतः

ବ୍ରହ୍ମା ହଂସରୂପେ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହରୂପେ—ନ ଶିଖର, ନ ମୂଳ ଦେଖିପାରିଲେ; ତେଣୁ ଭକ୍ତିଯୋଗବଳରେ ଦୁହେଁ ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 42

ततः प्रसन्नः प्रत्यक्षस्तस्यां वरमभीप्सितम् । प्रादां जगत्त्रयस्यास्य संरक्षायां तु कौशलम्

ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦେଲି—ଏହି ତ୍ରିଜଗତର ସଂରକ୍ଷଣରେ କୌଶଳ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ।

Verse 43

प्रार्थितश्च पुनस्ताभ्यामरुणाचलसंज्ञया । अनैषि तैजसं रूपमहं स्थावरलिंगताम्

ପୁନର୍ବାର ସେ ଦୁହେଁ ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିବି ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ତେବେ ମୁଁ ମୋ ତେଜୋମୟ ରୂପକୁ ଅଚଳ ସ୍ଥାବର-ଲିଙ୍ଗ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କଲି।

Verse 44

गत्वा पृच्छ महाभागं मद्भक्तिं गौतमं मुनिम् । अरुणाचलमाहात्म्यं श्रुत्वा तत्र तपश्चर

ହେ ମହାଭାଗ! ତୁମେ ଯାଇ ମୋର ଭକ୍ତ ଗୌତମ ମୁନିଙ୍କୁ ପଚାର। ସେଠାରେ ଅରୁଣାଚଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କରି ତପସ୍ୟା କର।

Verse 45

तत्र ते दर्शयिष्यामि तैजसं रूपमात्मनः । सर्वपापनिवृत्त्यर्थं सर्वलोकहिताय च

ସେଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ତେଜୋମୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କରାଇବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ସର୍ବ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ଅଟେ।

Verse 46

इति वाचं समाकर्ण्य निष्कलात्कथितां शिवात् । तथेति सहसा देवी गंतुं समुपचक्रमे

ନିଷ୍କଳ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଦେବୀ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି ହଠାତ୍ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 47

अथ देवानृषीन्सर्वान्पश्चात्सेवार्थमागतान् । अवादीदंबिकालोक्य स्नेहपूर्णेन चक्षुषा

ତତ୍ପରେ, ସେବା ପାଇଁ ପଛରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ରରେ ଦେଖି ଅମ୍ବିକା କହିଲେ।

Verse 48

तिष्ठतात्रैव वै देवा मुनयश्च दृढव्रताः । नियमांश्चाधितिष्ठंतः कंपारोधसि पावने

ହେ ଦେବଗଣ ଏବଂ ଦୃଢବ୍ରତୀ ମୁନିଗଣ! ତୁମେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର କମ୍ପା ନଦୀ ତଟରେ ନିୟମ ପାଳନ କରି ରୁହ।

Verse 49

सर्वपापक्षयकरं सर्वसौभाग्यवर्द्धनम् । पूज्यतां सैकतं लिंगं कुचकंकणलांछनम्

କୁଚ-କଙ୍କଣ-ଲାଞ୍ଛନଯୁକ୍ତ ବାଳୁକାମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କର; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ କ୍ଷୟ କରେ ଓ ସର୍ବପ୍ରକାର ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।

Verse 50

अहं च निष्कलं रूपमास्थायैतद्दिवानिशम् । आराधयामि मंत्रेण शोणेश्वरं वरप्रदम्

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବରପ୍ରଦ ଶୋଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦିନରାତି ଆରାଧନା କରେ।

Verse 51

मत्तपश्चरणाल्लोके मद्धर्मपरिपालनात् । मल्लिंगदर्शनाच्चैव सिध्यंत्विष्टविभूतयः

ଲୋକରେ ମୋର ତପ ଆଚରଣରୁ, ମୋର ଧର୍ମ ପାଳନରୁ, ଏବଂ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନରୁ ମଧ୍ୟ—ଇଷ୍ଟ ବିଭୂତିମାନେ ସିଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 52

सर्वकामप्रदानेन कामाक्षीमिति कामतः । मां प्रणम्यात्र मद्भक्ता लभंतां वांछितं वरम्

ସର୍ବ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ମୁଁ ‘କାମାକ୍ଷୀ’ ବୋଲି କାମ୍ୟ; ଏଠାରେ ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି ବାଞ୍ଛିତ ବର ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 53

अहं हि देवदेवस्य शंभोरव्याहतो जनः । आदेशं पालयिष्यामि गत्वारुणमहीधरम्

ମୁଁ ଦେବଦେବ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଅବ୍ୟାହତ ସେବକ; ଅରୁଣ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି।

Verse 54

तत्र गत्वा तपस्तीव्रं कृत्वा शंभुं प्रसाद्य च । मां तु लब्धवरां यूयं पश्चाद्रक्ष्यथ संगताः

ସେଠାକୁ ଯାଇ ତୀବ୍ର ତପ କରି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର; ମୁଁ ବର ପାଇଲା ପରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ପଛରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବ।

Verse 55

इति सर्वान्विसृज्याशु सद्भक्तान्पादसेविनः । अरुणाद्रिं गता बाला तपसे शंकराज्ञया

ଏହିପରି କହି ସେ ପାଦସେବୀ ସଦ୍ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୱର ବିଦାୟ କଲା; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତପ ପାଇଁ ସେ ବାଳା ଅରୁଣାଦ୍ରିକୁ ଗଲା।

Verse 56

नित्याभिसेविताऽकारि सखीभिरभियोगतः । आससादारुणाद्रीशं दिव्यदुंदुभिनादितम्

ସଖୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ସେବିତା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଦିବ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭିନାଦରେ ମୁଖର ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶଙ୍କୁ ସେ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 57

अंतस्तेजोमयं शांतमरुणाचलनायकम् । अप्सरोनृत्यगीतैश्च पूजितं पुष्पवृष्टिभिः

ସେ ଅରୁଣାଚଳନାୟକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା—ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିମୟ, ଶାନ୍ତ—ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।

Verse 58

प्रणम्य स्थावरं लिंगं कौतूहलसमन्विता । सिद्धानां योगिनां सार्थमृषीणां चान्ववैक्षत

ଅଚଳ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କୌତୁହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ସିଦ୍ଧ, ଯୋଗୀ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଏକତ୍ର ସମୂହକୁ ଚାରିଦିଗରେ ଦେଖିଲା।

Verse 59

अत्रिर्भृगुर्भरद्वाजः कश्यपश्चांगिरास्तथा । कुत्सश्च गौतमश्चान्ये सिद्धविद्याधरामराः

ସେଠାରେ ଅତ୍ରି, ଭୃଗୁ, ଭରଦ୍ୱାଜ, କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରା, କୁତ୍ସ, ଗୌତମ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଦେବତାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 60

तपः कुर्वंति सततमपेक्षितवराप्तये । गंगाद्याः सरितश्चान्याः परितः पर्युपासते

ଇଚ୍ଛିତ ବର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହି ସେବା କରନ୍ତି।

Verse 61

दिव्यलिंगमिदं पूज्यमरुणाद्रिरिति स्मृतम् । वंदस्वेति सुरैः प्रोक्ता प्रणनाम पुनःपुनः

"ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନୀୟ ଅଟେ ଏବଂ ଅରୁଣାଦ୍ରି ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ଏହାକୁ ବନ୍ଦନା କର," ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 62

अभ्यर्थिता पुनः सर्वैरातिथ्यार्थे महर्षिभिः । शिवाज्ञया गौतमो मे द्रष्टव्य इति सावदत्

ସମସ୍ତ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ଅନୁରୋଧ କରାଯିବାରୁ ସେ କହିଲେ, "ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋତେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ହେବ।"

Verse 63

अयमत्रर्षिभिर्भक्तैर्निर्दिष्टं तमथाभ्यगात् । स मुनिः शिवभक्तानां प्रथमस्तपसां निधिः

ଭକ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେହି ମୁନି ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଭଣ୍ଡାର ଅଟନ୍ତି।

Verse 64

वनांतरं गतेः प्रातः समित्कुशफलाहृतेः । अतिथीनाश्रमं प्राप्तानर्चथेति दृढव्रतान्

ପ୍ରାତଃ ବନାନ୍ତରକୁ ଯାଇ ସମିଧା, କୁଶ ଓ ଫଳ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଦୃଢବ୍ରତୀ ମୁନି ଆଦେଶ ଦେଲେ— “ଆଶ୍ରମକୁ ଆସୁଥିବା ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।”

Verse 65

शिष्यानादिश्य धर्मात्मा गतश्च विपिनांतरम् । अथ सा गौतमं द्रष्टुमागता पर्णशालिकाम्

ଧର୍ମାତ୍ମା ମୁନି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ବନାନ୍ତରକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ସେ (ଦେବୀ) ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳା ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ।

Verse 66

क्व गतो मुनिरित्युक्तैरित आयास्यति क्षणात् । शिष्यैरभ्यर्थितेत्युक्त्वा फलमूलैस्सुगंधिभिः

“ମୁନି କେଉଁଠି ଗଲେ?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ କହିଲେ— “କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ।” ପରେ “ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି” ବୋଲି କହି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫଳମୂଳ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 67

अभ्युत्थानेनासनेन पाद्येनार्घेण सूनृतैः । वचनैः फलमृलेन सार्चिता शिष्यसंपदा

ଉଠି ସ୍ୱାଗତ, ଆସନ ଦାନ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ, ଏବଂ ମଧୁର-ସତ୍ୟ ବଚନ ସହ ଫଳମୂଳ ଦେଇ— ଶିଷ୍ୟସମ୍ପଦ ଦ୍ୱାରା ସେ ଯଥାବିଧି ସତ୍କୃତ ହେଲେ।

Verse 68

क्षणं क्षमस्वसूनुस्तामन्ये जग्मुस्तदन्तिकम् । देव्यां प्रविष्टमात्रायां महर्षेराश्रमो महान्

ସେମାନେ କହିଲେ— “ହେ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟେ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର”; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଦେବୀ ପ୍ରବେଶ କରିବାମାତ୍ରେ ମହର୍ଷିଙ୍କ ମହାନ ଆଶ୍ରମ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 69

अभवत्कल्पबहुलो मणिप्रासादसंकुलः । वनांतरादुपावृत्त्य समित्कुशफलाहरः

ତାହା କଳ୍ପବୃକ୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ମଣିମୟ ପ୍ରାସାଦରେ ସଙ୍କୁଳ ହେଲା। ଅରଣ୍ୟାନ୍ତରରୁ ଫେରି ମୁନି ସମିଧା, କୁଶ ଓ ଫଳ ବହି ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 70

अपश्यत्स्वाश्रमं दूरे विमानशतशोभितम् । किमेतदिति साश्चर्यं चिंतयन्मुनिपुंगवः

ଦୂରରୁ ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ—ଶତଶତ ବିମାନର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ। “ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 71

गौर्याः समागमं सर्वमपश्यज्ज्ञानचक्षुषा । शीघ्रं निवर्तमानोऽसौ द्रष्टुं तां लोकमातरम्

ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ସେ ଗୌରୀଙ୍କ ସମଗ୍ର ଆଗମନ ଦେଖିଲେ। ଲୋକମାତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେ ତୁରନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଗଲେ।

Verse 72

शिष्यैः शीघ्रचरैर्वृत्तमावेदितमथाशृणोत्

ତାପରେ ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଜଣାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ସେ ଶୁଣିଲେ।

Verse 73

अथ महर्षिरुपागतकौतुको निजतपःफलमेव तदागमम् । शिवदयाकलितं परिचिन्तयन्नभजदाश्रममाश्रितवत्सलः

ତେବେ ମହର୍ଷି କୌତୁକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। “ଏହି ଆଗମନ ମୋ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ, କିନ୍ତୁ ଶିବଦୟାରେ ସଂଯୁକ୍ତ” ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ଶରଣାଗତବତ୍ସଳ ସେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।