Adhyaya 3

Verse 1

सनक उवाच । भगवन्नरुणाद्रीश माहात्म्यमिदमद्भुतम् । श्रुतं शिवप्रसादेन दयया ते जगद्गुरोः

ସନକ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ! ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶିବପ୍ରସାଦରେ ଏବଂ ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।

Verse 2

आश्चर्यमेतन्माहात्म्यं सर्वपापविनाशनम् । आराधयन्पुनः के वा वरदं शोणपर्वतम्

ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ଏବଂ ସର୍ବପାପବିନାଶକ। ବରଦାତା ଶୋଣପର୍ବତକୁ ଆରାଧନା କରି ପୁନଃ କିଏ (ଭକ୍ତିରୁ) ଫେରିବ?

Verse 3

अनादिरंतरहितः शिवः शोणचलाकृतिः । युवयोस्तपसा देव वरदानाय संस्थितः

ଶିବ ଅନାଦି ଓ ଅନ୍ତରଭେଦରହିତ; ସେ ଶୋଣାଚଳ ଆକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ଦେବ! ତୁମ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ତଥା ଵରଦାନ ଦେବାକୁ ସେଠାରେ ନିବିଷ୍ଟ।

Verse 4

सकृत्संकीर्तिते नाम्नि शोणाद्रिरिति मुक्तिदे । सन्निधिः सर्वकामानां जायते चाघनाशनम्

‘ଶୋଣାଦ୍ରି’ ନାମକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ। ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ଏବଂ ପାପନାଶ ହୁଏ।

Verse 5

शिवशब्दामृतास्वादः शिवार्चनकथाक्रमः । इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवः पितामहः

‘ଶିବ’ ଶବ୍ଦାମୃତର ଆସ୍ୱାଦ ନେଇ ଏବଂ ଶିବାର୍ଚ୍ଚନ କଥାକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ସେ ଏପରି କହିଲେ। ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ପିତାମହ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 6

उवाच करुणामूर्तिररुणाद्रीशमानमन् । ब्रह्मोवाच । श्रूयतां वत्स पार्वत्याश्चरितं यत्पुरातनम्

ଅରୁଣାଚଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କରୁଣାମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ବତ୍ସ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଚରିତ ଶୁଣ।”

Verse 7

अरुणाद्रीशमाश्रित्य यथा सा निर्वृताभवत् । आससाद महादेवः कदाचित्पार्वतीपतिः

ଅରୁଣାଚଲନାଥଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ସେ ଯେପରି ପରମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲା—ତାହା ମୁଁ କହିବି। ଏକଦା ପାର୍ବତୀପତି ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।

Verse 8

रत्नसिंहासनं दिव्यं रत्नतोरणसंयुतम् । रत्नपुष्पफलोपेत कल्पद्रुममनोहरम्

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନସିଂହାସନ ଥିଲା, ରତ୍ନତୋରଣରେ ସୁଶୋଭିତ; ରତ୍ନମୟ ପୁଷ୍ପ-ଫଳରେ ଭରିଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷମାନେ ମନୋହର କରୁଥିଲେ।

Verse 9

परार्ध्य दृषदास्तीर्णं बद्धमुक्तावितानकम् । विमुक्तपुष्पप्रकरदिव्यधूपोरुसौरभम्

ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶିଳାପଟ୍ଟରେ ପାଥରାଯାଇଥିଲା, ବାନ୍ଧା ମୁକ୍ତାମାଳାର ବିତାନରେ ଆବୃତ; ଏବଂ ଛିଟାଇଦିଆ ପୁଷ୍ପରାଶି ଓ ଦିବ୍ୟ ଧୂପର ଗାଢ଼ ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 10

प्रलंबमालिकाजालनिनदद्भृंगसंकुलम् । दिव्यतूर्यघनारावप्रनृत्यद्गुहवाहनम्

ଲଟକୁଥିବା ମାଳାଜାଲରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ଭୃଙ୍ଗମାନେ ଭିଡ଼ିଥିଲେ; ଦିବ୍ୟ ତୂର୍ୟବାଦ୍ୟର ଘନ ନାଦରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଗୁହଙ୍କ ବାହନ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କଲା।

Verse 11

पार्वतीसिंहसंचारपरित्रस्तमहागजम् । अप्सरोभिः प्रनर्त्ताभिर्गायंतीभिश्च केवलम्

ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସିଂହ ସଞ୍ଚାରରେ ମହାଗଜମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର କେବଳ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 12

आसेवितपुरोरंगं दिक्पालकनिषेवितम् । ऋग्यजुःसामजैर्मंत्रैः स्तुवद्भिर्मुनिपुंगवैः

ଅଗ୍ର ସଭାମଣ୍ଡପ ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ତାହାକୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 13

ब्रह्मर्षिभिस्तथा देवैः सिद्धै राजर्षिभिवृतम् । गणैश्च विविधाकारैर्भस्मालंकृतविग्रहैः

ତାହା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦେବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା; ଏବଂ ଭସ୍ମାଲଙ୍କୃତ ଦେହଧାରୀ ବିଭିନ୍ନାକାର ଶିବଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 14

रुद्राक्षधारसुभगैरापूर्णं शिवतत्परैः । वीणावेणुमृदंगादितौर्यत्रिकजनिस्वनैः

ତାହା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାଧାରୀ ଶିବପରାୟଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ଏବଂ ବୀଣା, ବେଣୁ, ମୃଦଙ୍ଗ ଆଦି ତ୍ରିବିଧ ତୂର୍ୟଧ୍ୱନିରେ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 15

घंटाटंकारसुभगैर्वेदध्वनिविमिश्रितैः । मनोहरं महादिव्यमासनं पार्वतीसखः

ଘଣ୍ଟାର ମଧୁର ଟଙ୍କାର ବେଦଧ୍ୱନି ସହ ମିଶି ଗୁଞ୍ଜିଲା; ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସଖା ଶିବ ସେଇ ଆସନକୁ ମନୋହର ଓ ପରମ ଦିବ୍ୟ କରିଦେଲେ।

Verse 16

अलंचकार भगवन्भक्तानुग्रहकाम्यया । आस्थाय विमलं रूपं सर्वतेजोमयं शिवम्

ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭଗବାନ ସର୍ବତେଜୋମୟ ନିର୍ମଳ ଶିବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 17

अंबिकासहितः श्रीमान्विजहार दयानिधिः । संगीतेन कथाभेदैर्द्यूतक्रीडाविकल्पनैः

ଦୟାନିଧି ଭଗବାନ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗୀତ, ବିଭିନ୍ନ କଥା ଏବଂ ପଶା ଖେଳ ମାଧ୍ୟମରେ ବିହାର କଲେ।

Verse 18

गणानां विकटैर्नृत्यै रमयामास पार्वतीम् । विसृज्य सकलान्देवानृषींश्चापि सभासदः

ଗଣମାନଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ ଏବଂ ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।

Verse 19

वरान्प्रदाय विविधान्भक्तलोकाय वाञ्छितान् । आगमेषु विचित्रेषु सर्वर्तुकुसुमेषु च

ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବାଞ୍ଛିତ ବର ପ୍ରଦାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ବିଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକରେ ବିହାର କଲେ।

Verse 20

विजहारोमया सार्द्धं रत्नप्रासादपंक्तिषु । वापिकासु मनोज्ञासु रत्नसोपानपंक्तिषु

ସେ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ରତ୍ନଖଚିତ ପ୍ରାସାଦମାଳାରେ ଏବଂ ରତ୍ନର ପାହାଚ ଥିବା ମନୋହର ପୁଷ୍କରିଣୀଗୁଡ଼ିକରେ ବିହାର କଲେ।

Verse 21

केलिपर्वतशृंगेषु हेमरंभावनांतरे । गंगातरंगशीतेन फुल्लपंकजगंधिना

କ୍ରୀଡ଼ା ପର୍ବତର ଶିଖର ଦେଶରେ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କଦଳୀ ବନ ମଧ୍ୟରେ, ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୀତଳ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧରେ...

Verse 22

वातेन मंदगतिना विहारविहतश्रमः । स्वकामतः स्वयं देवः प्रेयसीमभ्यनन्दयत्

ମନ୍ଦ ଗତିରେ ବହୁଥିବା ପବନ ଦ୍ୱାରା ବିହାର ଜନିତ ଶ୍ରମ ଦୂର ହେବା ପରେ, ଭଗବାନ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ପ୍ରେୟସୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ।

Verse 23

रतिरूपां शिवां देवीं सर्वसौभाग्यसुन्दरीम् । कदाचिद्रहसि प्रीता निजाज्ञावशवर्त्तिनम्

ରତି ରୂପା, ସର୍ବ ସୌଭାଗ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ ଶିବା, ଥରେ ଏକାନ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆଜ୍ଞାଧୀନ ବୋଲି ପାଇଲେ।

Verse 24

रमणं जानती मुग्धा पश्चादभ्येत्य सादरम् । कराभ्यां कमलाभाभ्यां त्रिणेत्राणि जगद्गुरोः

ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରିୟତମ ବୋଲି ଜାଣି, ସେହି ମୁଗ୍ଧା ନାୟିକା ପଛପଟୁ ଆଦରର ସହ ଆସି, ନିଜର ପଦ୍ମ ସଦୃଶ ହାତରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କର ତିନି ନେତ୍ରକୁ...

Verse 25

पिदधे लीलया शंभोः किमेतदिति कौतुकात् । चन्द्रादित्याग्निरूपेण पिहितेष्वक्षिषु क्रमात्

"ଏହା କଣ?" ଏହି କୌତୁହଳରେ ଲୀଳା ଛଳରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନେତ୍ର ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ରୂପୀ ନେତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାରୁ...

Verse 26

अन्धकारोऽभवत्तत्र चिरकालं भयंकरः । निमिषार्द्धेन देवस्य जग्मुर्वत्सरकोटयः

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଗଲା। ଭଗବାନଙ୍କର ଅଧା ନିମିଷ ମାତ୍ରକେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା।

Verse 27

देवीलीलासमुत्थेन तमसाभूज्जगत्क्षयः । तमसा पूरितं विश्वमपारेण समन्ततः

ଦେବୀଙ୍କ ଲୀଳାରୁ ଜାତ ସେହି ଅନ୍ଧକାର ଦ୍ୱାରା ଜଗତର କ୍ଷୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେହି ଅପାର ଅନ୍ଧକାର ବିଶ୍ୱକୁ ଚାରିଆଡୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା।

Verse 28

शून्यं ज्योतिः प्रचारेण विनाशं प्रत्यपद्यत । न व्यजृंभत विबुधा न च वेदाश्चकाशिरे

ଜ୍ୟୋତିର ପ୍ରଚାର ଅଭାବରୁ ସବୁକିଛି ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ବିନାଶ ଆଡକୁ ଗତି କଲା। ଦେବତାମାନେ ନିସ୍ତେଜ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ବେଦ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 29

नापि जीवाः समभवन्नव्यक्तं केवलं स्थितम् । जगतामपि सर्वेषामकाले वीक्ष्य संक्षयम्

କୌଣସି ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ ହିଁ ରହିଲା। ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏପରି ଅକାଳ କ୍ଷୟ ଦେଖି...

Verse 30

तपसा लब्धस्फूर्तीनां विचारः समपद्यत । किमेतत्तमसो जन्म भुवनक्षयकारणम्

ତପସ୍ୟା ବଳରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ବିଚାର ଆସିଲା - "ଜଗତ କ୍ଷୟକାରୀ ଏହି ଅନ୍ଧକାରର ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା?"

Verse 31

भगवानपि सर्वात्मा न नूनं कालमाक्षिपत् । देवी विनोदरूपेण पिधत्ते पुरजिद्दृशः

ସର୍ବାତ୍ମା ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କାଳକୁ ଟାଳି ନଥିଲେ; ଦେବୀ କୌତୁକ ଛଳରେ ତ୍ରିପୁରାରି (ଶିବ)ଙ୍କ ନୟନ ଯୁଗଳକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଦେଲେ।

Verse 32

तेनेदमखिलं जातं निस्तेजो भुवनत्रयम् । अकालतमसा व्याप्ते सकले भुवनत्रये

ସେହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ତ୍ରିଭୁବନ ନିସ୍ତେଜ ହୋଇଗଲା। ସମଗ୍ର ତିନି ଲୋକରେ ଅକାଳ ଅନ୍ଧକାର ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 33

का गतिर्लब्धराज्यानां तपसो देवजन्मनाम् । न यज्ञाः संप्रवर्तंते न पूज्यन्ते सुरा भुवि

ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କର କି ଗତି ହେବ? ପୃଥିବୀରେ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେଉନାହାନ୍ତି।

Verse 34

इति निश्चित्य मनसा वीक्ष्य ते ज्ञानचक्षुषा । नित्यास्ते सूरयो भक्त्या शंभुमागम्य तुष्टुवुः

ମନରେ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଏବଂ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖି, ସେହି ନିତ୍ୟ ସୁରମାନେ ଭକ୍ତି ସହକାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 35

नमः सर्वजगत्कर्त्रे शिवाय परमात्मने । मायया शक्तिरूपेण पृथग्भावमुपेयुषे

ସମସ୍ତ ଜଗତର କର୍ତ୍ତା, ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ମାୟା ରୂପୀ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥକ ଭାବ ବା ଭେଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 36

अविनाभाविनी शक्तिराद्यैका शिवरूपिणी । लीलया जगदुत्पत्तिरक्षासंहृतिकारिणी

ସେଇ ଅବିନାଭାବିନୀ ଶକ୍ତି—ଆଦ୍ୟା, ଏକା, ଶିବସ୍ୱରୂପିଣୀ—ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 37

अर्धांगी सा तव देव शिवशक्त्यात्मकं वपुः । एक एव महादेवो न परे त्वद्विना विभो

ସେ ତୁମ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ, ହେ ଦେବ; ତୁମ ଦେହ ଶିବ-ଶକ୍ତି-ସ୍ୱରୂପ। ହେ ବିଭୋ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ମହାଦେବ; ତୁମ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 38

लीलया तव लोकोयमकाले प्रलयं गतः । करुणा तव निर्व्याजा वर्द्धतां लोकवर्द्धनी

ତୁମ ଲୀଳାରେ ଏହି ଲୋକ ଅକାଳ ପ୍ରଳୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ହେ ଲୋକବର୍ଧିନୀ, ତୁମ ନିର୍ବ୍ୟାଜ କରୁଣା ବଢ଼ୁ।

Verse 39

भवतो निमिषार्द्धेन तेजसामुपसंहृतेः । गतान्यनेकवर्षाणि जगतां नाशहेतवे

ତୁମ ତେଜ ଅର୍ଧ-ନିମେଷରେ ଉପସଂହୃତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଜଗତମାନଙ୍କ ନାଶହେତୁ ଭାବେ ଅନେକ ବର୍ଷ ଅତୀତ ହୋଇଗଲା।

Verse 40

ततः प्रसीद करुणामूर्त्ते काल सदाशिव । विरम प्रणयारब्धादमुष्माल्लोकसंक्षयात्

ଏହେତୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ କରୁଣାମୂର୍ତ୍ତି—ହେ କାଳ, ହେ ସଦାଶିବ। ଏହି ପ୍ରଣୟଜନିତ ଲୋକସଂକ୍ଷୟକାରୀ ବିପଦରୁ ବିରତ ହୁଅ।

Verse 41

इति तेषां वचः श्रुत्वा भक्तानां सिद्धिशालिनाम् । विसृजाक्षोणि गौरीति करुणामूर्त्तिरब्रवीत्

ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, କରୁଣାମୂର୍ତ୍ତି ଶିବ କହିଲେ, 'ହେ ଗୌରୀ! ନେତ୍ରରୁ ଆବରଣ ହଟାଇ ଦିଅ ।'

Verse 42

विससर्ज च सा देवी पिधानं हरचक्षुषाम् । सोमसूर्याग्निरूपाणां प्रकाशमभवज्जगत्

ଏବଂ ସେହି ଦେବୀ ଶିବଙ୍କ ନେତ୍ରରୁ ଆବରଣ ହଟାଇ ଦେଲେ; ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ରୂପୀ ନେତ୍ରର ପ୍ରକାଶରେ ଜଗତ ଆଲୋକିତ ହେଲା ।

Verse 43

कियान्कालो गतश्चेति पृष्टैः सिद्धैश्च वै नतैः । उक्तं त्वन्निमिषार्द्धेन जग्मुर्वत्सरकोटयः

ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ 'କେତେ ସମୟ ବିତିଗଲା?' ବୋଲି ପଚାରିବାରୁ କୁହାଗଲା, 'ତୁମର ଆଖି ପିଛୁଳାକେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ବିତିଗଲା ।'

Verse 44

अथ देवः कृपामूर्त्तिरालोक्य विहसन्प्रियाम् । अब्रवीत्परमोदारः परं धर्मार्थसंग्रहम्

ତତ୍ପରେ କୃପାମୂର୍ତ୍ତି, ପରମ ଉଦାର ଦେବ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଚାହିଁ ହସି ହସି ଧର୍ମର ସାର ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କହିଲେ ।

Verse 45

अविचार्य कृतं मुग्धे भुवनक्षयकारणात् । अयुक्तमिह पश्यामि जगन्मातुस्तवैव हि

'ହେ ମୁଗ୍ଧେ! ତୁମେ ବିଚାର ନ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲ, ଯାହା ଜଗତର ବିନାଶର କାରଣ ହେଲା । ଜଗତମାତା ହୋଇ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଏହା ଅନୁଚିତ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରୁଛି ।'

Verse 46

अहमप्यखिलांल्लोकान्संहरिष्यामि संक्षये । प्राप्ते काले त्वया मौग्ध्यादकाले प्रलयं गताः

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଳୟକାଳ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଂହାର କରେ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ନିର୍ଦୋଷ ମୂଢତାରୁ ଅକାଳରେ ପ୍ରଳୟ ଆସିପଡ଼ିଲା।

Verse 47

केयं वा त्वादृशी कुर्यादीदृशं सद्विगर्हितम् । कर्म नर्मण्यपि सदा कृपामूर्तिर्न बाधते

ତୁମ ପରି ନାରୀ ଏପରି ସଦା ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରିବ? କୃପାମୂର୍ତ୍ତି ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆଚରଣକୁ କେବେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 48

इति शम्भोर्वचः श्रुत्वा धर्मलोपभयाकुला । किं करिष्यामि तच्छांत्या इत्यपृच्छत्स्म तं प्रिया

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମଲୋପର ଭୟରେ ଆକୁଳ ପ୍ରିୟା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ କରି ସଠିକ୍ କରିବାକୁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 49

अथ देवः प्रसन्नात्मा व्याजहार दयानिधिः । देव्यास्तेनानुतापेन भक्त्या च तोषितः शिवः

ତାପରେ ଦୟାନିଧି ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତରେ କହିଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ସେଇ ଅନୁତାପ ଓ ଭକ୍ତିରେ ଶିବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 50

मन्मूर्तेस्तव केयं वा प्रायश्चित्तिरिहोच्यते । अथापि धर्ममार्गोयं त्वयैव परिपाल्यते

ତୁମେ ମୋର ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତିସ୍ୱରୂପା; ତୁମ ପାଇଁ ଏଠାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ କୁହାଯିବ? ତଥାପି ଧର୍ମର ଏହି ପଥ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 51

श्रुतिस्मृतिक्रियाकल्पा विद्याश्च विबुधादयः । त्वद्रूपमेतदखिलं महदर्थोस्मि तन्मयः

ଶ୍ରୁତି‑ସ୍ମୃତି, କ୍ରିୟାକଳ୍ପର ବିଧି, ବିଦ୍ୟା ଓ ଦେବଗଣ ଆଦି—ଏହି ସମଗ୍ର ବିସ୍ତାର ତୁମର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାତତ୍ତ୍ୱରେ ତନ୍ମୟ, ତାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 52

मान्ययाभिन्नया देव्या भाव्यं लोकसिसृक्षया

ହେ ମାନ୍ୟା ଦେବୀ, ମୋଠାରୁ ଅଭିନ୍ନା—ଲୋକସୃଷ୍ଟି (ଏବଂ ପାଳନ) ନିମିତ୍ତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 53

तस्माल्लोकानुरूपं ते प्रायश्चित्तं विधीयते । षड्विधो गदितो धर्मः श्रुतिस्मृतिविचारतः

ଏହିହେତୁ ଲୋକବୋଧ ଅନୁରୂପ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିତ ହୁଏ। ଶ୍ରୁତି‑ସ୍ମୃତି ବିଚାରରୁ ଧର୍ମ ଷଡ୍ବିଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 54

स्वामिना नानुपाल्येत यदि त्याज्योऽनुजीविभिः । न त्वां विहाय शक्नोमि क्षणमप्यासितुं क्वचित्

ଯଦି ସ୍ୱାମୀ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଶ୍ରିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର ରହିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 55

अहमेव तपः सर्वं करिष्याम्यात्मनि स्थितः । पृध्वी च सकला भूयात्तपसा सफला तव

ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ତପ କରିବି; ଏବଂ ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଫଳବତୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ।

Verse 56

त्वत्पादपद्मसंस्पर्शात्त्वत्तपोदर्शनादपि । निरस्यंति स्वसान्निध्याद्दुष्टजातमुपद्रवम्

ତୁମ ପଦ୍ମପାଦର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଏବଂ ତୁମ ତପସ୍ୟାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟଜନଜନିତ ଉପଦ୍ରବ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।

Verse 57

कर्मभूमेस्त्वमाधिक्यहेतवे पुण्यमाचर । त्वत्तपश्चरणं लोके वीक्ष्य सर्वोपि संततम्

ଏହି କର୍ମଭୂମିର ଉତ୍କର୍ଷ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟାଚରଣ କର। ଲୋକେ ତୁମ ତପଶ୍ଚରଣ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ନିରନ୍ତର ଧର୍ମପଥେ ପ୍ରେରିତ ହେବେ।

Verse 58

धर्मे दृढतरा बुद्धिं निबध्नीयान्न संशयः । कृतार्थयिष्यति महीं दया ते धर्मपालनैः

ଧର୍ମରେ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥାପନ କର—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମ ଦୟାମୟ ଧର୍ମପାଳନରେ ପୃଥିବୀ କୃତାର୍ଥ ହେବ।

Verse 59

त्वमेवैतत्सकलं प्रोक्ता वेदैर्देवि सनातनैः । अस्ति कांचीपुरी ख्याता सर्वभूतिसमन्विता

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସକଳ ତୁମେଇ—ଏହିପରି ସନାତନ ବେଦମାନେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି। ‘କାଞ୍ଚୀପୁରୀ’ ନାମରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗରୀ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି-ମଙ୍ଗଳରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 60

या दिवं देवसंपूर्णा प्रत्यक्षयति भूतले । यत्र कृतं तपः किंचिदनंतफलमुच्यते

ସେ (କାଞ୍ଚୀ) ଦେବମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଭୂତଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରାଏ। ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 61

देवाश्च मुनयः सर्वे वासं वांछंति संततम् । तत्र कंपेति विख्याता महापातकनाशिनी

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ମୁନିଗଣ ସଦା ସେଠାରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି। ସେଇ ପ୍ରଦେଶରେ ‘କମ୍ପା’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ (ନଦୀ/ସ୍ଥାନ) ମହାପାତକନାଶିନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 62

यत्र स्थितानां मर्त्यानां कम्पन्ते पापकोटयः । तत्र चूतद्रुमश्चैको राजते नित्यपल्लवः

ଯେଉଁଠାରେ ବସୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ପାପକୋଟି କମ୍ପିତ ହୁଏ (ଏବଂ ନଶିଯାଏ), ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଆମ୍ବଗଛ ନିତ୍ୟ ନବପଲ୍ଲବରେ ଶୋଭିତ।

Verse 63

संपूर्णशीतलच्छायः प्रसूनफलपल्लवैः । तत्र जप्तं हुतं दत्तमनन्तफलदं भवेत्

ପୁଷ୍ପ-ଫଳ-ପଲ୍ଲବରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୀତଳ ଛାୟାଯୁକ୍ତ—ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଜପ, ହୋମ ଓ ଦାନ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 64

गणाश्च विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । परितस्त्वां निषेवंतां विष्णुमुख्यास्तथा पराः

ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଗଣ, ଡାକିନୀ ଓ ଯୋଗିନୀଗଣ ଚାରିପାଖରେ ତୁମକୁ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ-ପ୍ରମୁଖ ଉଚ୍ଚ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ (ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି)।

Verse 65

अहं च निष्कलो भूत्वा तव मानसपंकजे । सन्निधास्यामि मा भूस्त्वं देवि मद्विरहाकुला

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍କଳ (ନିରାକାର) ହୋଇ ତୁମ ମାନସପଦ୍ମରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରହିବି। ହେ ଦେବି, ମୋ ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଅନି।

Verse 66

इत्युक्ता देवदेवेन देवी कंपांतिकं ययौ । तपः कर्तुं सखीयुक्ता विस्मयाक्रान्तलोचना

ଦେବଦେବଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦେବୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ, ବିସ୍ମୟଭରା ନୟନେ, ତପ କରିବାକୁ କମ୍ପା-ତଟକୁ ଗଲେ।

Verse 67

कंपां च विमलां सिन्धुं मुनिसमघनिषेविताम् । आलोक्य कोमलदलमेकाम्रं दृष्टिवारणम्

ମୁନିସମୂହମାନେ ସେବିତ କରୁଥିବା ନିର୍ମଳ କମ୍ପା ଧାରାକୁ ସେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ କୋମଳ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏକମାତ୍ର ଆମ୍ରବୃକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ଯାହା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷି ଧରି ରଖେ।

Verse 68

फलपुष्पसमाकीर्णं कोकिलालापसंकुलम् । प्रससाद पुनर्देवं सस्मार च महेश्वरम्

ଫଳ-ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ କୋକିଳର କୁହୁଧ୍ୱନିରେ ମୁଖର ତାହା ଦେଖି ଦେବୀ ପୁନଃ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 69

कामाग्निपरिवीतांगी तपःक्षामेव साऽभवत् । अभ्यभाषत सा गौरी विजयां पार्श्ववर्त्तिनीम्

କାମାଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ଗୌରୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଯେନେ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା। ତେବେ ଦେବୀ ପାଖେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ବିଜୟାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 70

कामशोकपरीतांगी पुरारिविरहाकुला

ସେ କାମ-ଶୋକରେ ଆବୃତ ଦେହଧାରିଣୀ, ତ୍ରିପୁରାରି (ଶିବ)ଙ୍କ ବିରହରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଥିଲେ।

Verse 71

इममघहरमागतानिशं स्वयमपि पूजयितुं तपोभिरीशम् । अयमभिनवपल्लवप्रसूनः स्मरयति मां स्मरबन्धुरेकचूतः

ମୁଁ ରାତିରେ ପାପହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ପୂଜିବାକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ନବପଲ୍ଲବ ଓ ପୁଷ୍ପଶୋଭିତ ଏହି ଏକା ଆମ୍ବଗଛ ମୋତେ ସ୍ମର—କାମଦେବ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା—ଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଜଗାଏ।

Verse 72

कथमिव विरहः शिवस्य सह्यः क्षुभितधियात्र भृशं मनोभवेन । तदपि च तरुणेंदुचूडपादस्मरणमहौषधमेकमेव दृष्टम्

ଏଠାରେ ମନୋଭବ (କାମ) ଦ୍ୱାରା ମନ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କ୍ଷୁବ୍ଧ; ତେବେ ଶିବବିରହ କିପରି ସହ୍ୟ? ତଥାପି ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ମହୌଷଧ ଦେଖୁଛି—ତରୁଣ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦସ୍ମରଣ।