Adhyaya 2

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाहमुच्चरन्वेदानशेषैर्वदनैः शिवम् । अस्तौषं भक्तिसंपूर्णं कृत्वा मानसमर्चनम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ - ତତ୍ପରେ ମୁଁ ନିଜର ସମସ୍ତ ମୁଖରେ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ପୂର୍ବକ ମନରେ ଭକ୍ତି ଭରି ଓ ମାନସିକ ପୂଜା କରି ଶିବଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲି ।

Verse 2

नमः शिवाय महते सर्वलोकैकहेतवे । येन प्रकाश्यते सर्वं ध्रियते सततं नमः

ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ସେହି ମହାନ୍ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଧାରଣ କରାଯାଏ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।

Verse 3

विश्वव्याप्तमिदं तेजः प्रकाशयति संततम् । नेक्षंते त्वद्दयाहीना जात्यंधा भास्करं यथा

ଏହି ତେଜ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପି ନିରନ୍ତର ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମ କୃପାହୀନ ଲୋକେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ—ଜନ୍ମାନ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନ ଦେଖିବା ପରି।

Verse 4

भूलिंगममलं ह्येतद्दृश्यमध्यात्मचक्षुषा । अंतस्स्थं वा बहिस्स्थं वा त्वद्भक्तैरनुभूयते

ଏହି ନିର୍ମଳ ଭୂ-ଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚକ୍ଷୁରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ; ଭିତରେ ଥାଉ କି ବାହାରେ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

Verse 5

अपरिच्छेद्यमाकारमंतरात्मनि योगिनः । तदेतत्तव देवेश ज्वलितं दर्पणो यथा

ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ତୁମ ରୂପ ଅପରିମେୟ ଓ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ; ହେ ଦେବେଶ, ତାହା ଦୀପ୍ତ ଦର୍ପଣ ପରି ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ।

Verse 6

अथवा शांकरी शक्तिः सत्याऽणोरप्यणीयसी । मत्तो नान्यतरः कश्चिद्यन्मय्यपि विलीयते

ଅଥବା ଶାଙ୍କରୀ ଶକ୍ତି ସତ୍ୟ—ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ; ମୋଠାରୁ ଭିନ୍ନ କେହି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଲୀନ ହୁଏ।

Verse 7

अणुस्ते करुणापात्रं महत्त्वं ध्रुवमश्नुते । नाधिकोऽस्ति परस्त्वत्तो न मत्तोऽपि तदाश्रयात्

ଅଣୁ ପରି ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ କରୁଣାର ପାତ୍ର ହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଏ। ତୁମଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କେହି ନାହିଁ; ଏବଂ ସେଇ ଆଶ୍ରୟରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ନୁହେଁ।

Verse 9

स्वयमीश महादेव प्रसीद भुवनाधिक । आदिश प्रयतं भक्तमपेक्षितनियुक्तिषु

ହେ ଈଶ! ହେ ମହାଦେବ! ହେ ଭୁବନାଧିକ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ଏହି ସଂଯତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 10

इदं विज्ञाप्य विनयान्नमस्कृत्वा पुनःपुनः । प्रांजलिर्देवदेवेशं न्यषीदं सविधे विभो

ବିନୟ ପୂର୍ବକ ଏହି ନିବେଦନ କରି ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କରି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ମୁଁ ଦେବଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଲି।

Verse 11

अथ विष्णुर्नवांभोदगंभीरध्वनिरभ्यधात् । वाचः कृतार्थन्भूयः शुक्लाः शंकरकीर्त्तनैः

ତଦନନ୍ତର ନୂତନ ମେଘ ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ବିଶିଷ୍ଟ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 12

जय त्रिभुवनाधीश जय गंगाधर प्रभो । जय नाथ विरूपाक्ष जय चंद्रार्द्धशेखर

ହେ ତ୍ରିଭୁବନାଧୀଶ! ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ। ହେ ଗଙ୍ଗାଧର ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ। ହେ ନାଥ! ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ! ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର! ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ।

Verse 13

अव्याजममितं शंभो कारुण्यं तव वर्द्धते । येन निर्धूतमखिलं भक्तेषु ज्ञानमाहितम्

ହେ ଶମ୍ଭୁ! ଆପଣଙ୍କର ନିଷ୍କପଟ ଏବଂ ଅସୀମ କରୁଣା ନିରନ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଧୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ସଞ୍ଚାର ହୁଏ।

Verse 14

पालनं सर्वविद्यानां प्रापणं भूतिसंचयैः । पुराणं च सपुत्राणां पितुरेव प्रवर्धनम्

ଆପଣ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ପାଳକ; ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳସମୃଦ୍ଧିର ସଞ୍ଚୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ହିଁ ପିତୃସ୍ୱରୂପ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବଂଶ ବଢ଼େ ଓ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।

Verse 15

शतानामपि मूर्तीनामेकामपि नवैः स्तवैः । स्तोतुं न शक्नुमेशान समवायस्तु कि पुनः

ହେ ଈଶାନ! ଆପଣଙ୍କ ଶତଶତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ନୂତନ ସ୍ତବଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଷ୍ଟୁତି କରିପାରୁନାହିଁ; ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ସମଗ୍ରତାକୁ ଏକାସାଥି କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବୁ?

Verse 16

त्वमेव त्वामलं वेत्तुं यदि वा त्वत्प्रसादतः । भ्रमरः कीटमाकृष्य स्वात्मानं किं न चानयेत्

ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପକୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିପାରନ୍ତି ଆପଣ ନିଜେ; ନଚେତ୍ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମାତ୍ର ତାହା ଜଣାଯାଏ। ଯେପରି ଭ୍ରମର କୀଟକୁ ଆକର୍ଷି ନିଜ ଭାବକୁ ଆଣେ।

Verse 17

देवास्त्वदंशसंभूतिप्रभवो न भवन्ति किम् । अप्यायस्याग्निकीलस्य दाहे शक्तिर्न किं भवेत्

ଦେବତାମାନେ କି ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନୁହନ୍ତି? ଅଗ୍ନିର ଛୋଟ ଚିଙ୍ଗାରିରେ ମଧ୍ୟ ଦାହ କରିବାର ଶକ୍ତି ନଥାଏ କି?

Verse 18

देशकालक्रियायोगाद्यथाग्नेर्भेदसम्भवः । तथा विषयभेदेन त्वमेकोऽपि विभिद्यसे

ଦେଶ-କାଳ-କ୍ରିୟାର ସଂଯୋଗରେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ, ସେପରି ବିଷୟଭେଦରେ ଆପଣ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନାନାରୂପେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

अनुग्रहपरो देव मूर्तिं दर्शय शंकर । आवयोरखिलाधार नयनानंददायिनीम्

ହେ ଅନୁଗ୍ରହପର ଦେବ, ହେ ଶଙ୍କର, ତୁମ ଦିବ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଆମକୁ ଦର୍ଶାଅ। ହେ ଅଖିଳାଧାର, ଯାହା ଆମ ନୟନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।

Verse 20

एवं प्रणमतोर्देवः श्रद्धाभक्तिसमन्वितम् । प्रससाद परं शंभुः स्तुवतोरावयोर्द्वयोः

ଏଭଳି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ପରମ ଶମ୍ଭୁ ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କୃପା କଲେ।

Verse 21

तेजःस्तंभात्पुनस्तस्माद्देवश्चन्द्रार्द्धशेखरः । आविर्बभूव पुरुषः कपिलः कालकन्धरः

ତାପରେ ସେହି ତେଜଃସ୍ତମ୍ଭରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଶେଖର ଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—କପିଳବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷରୂପ, କାଳକଣ୍ଠଧାରୀ।

Verse 22

परशुं बालहरिणं करैरभयविश्रमौ । दधानः पुरुषोऽवादीत्पुत्रावावामिति प्रभुः

ହାତରେ ପରଶୁ ଓ ବାଳହରିଣ ଧାରଣ କରି, ଅଭୟ ଓ ବିଶ୍ରାମର ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ, ପ୍ରଭୁ ପୁରୁଷରୂପେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁତ୍ର।”

Verse 23

परितुष्टोऽस्मि युवयोर्भक्त्या युक्तात्मनोर्मयि । भवतं सर्वलोकानां सृष्टिरक्षाधिपौ युवाम्

“ମୋତେ ନିଜରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ରଖିଥିବା ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି ଓ ରକ୍ଷାର ଅଧିପତି ହେଉ।”

Verse 24

युवयोरिष्टसिद्ध्यर्थमाविर्भूतोऽस्म्यहं यतः । वरं वृणुतमन्यं च वरदोऽहमुपागतः

ଯେହେତୁ ମୁଁ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କର ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆବିର୍ଭୂତ ହୋଇଅଛି, ତେଣୁ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବର ମଧ୍ୟ ମାଗ । ମୁଁ ବରଦାତା ରୂପେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଅଛି ।

Verse 25

इति देवस्य वचनात्सप्रीतौ च कृतांजली । विज्ञापयामासिवतौ स्वं स्वमर्थं पृथक्पृथक्

ଭଗବାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏବଂ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ସେହି ଦୁଇଜଣ ପୃଥକ ପୃଥକ ଭାବରେ ନିଜ ନିଜର ପ୍ରାର୍ଥନା ଜଣାଇଲେ ।

Verse 26

अहं मन्त्रैः शिशुप्रायजगत्त्रयविधायकः । संस्तुवन्वैदिकैर्मंत्रैरीशानमपराजितम्

ମୁଁ, ଯେ କି ତ୍ରିଭୁବନର ବିଧାତା (ଯଦିଓ ଶିଶୁ ସଦୃଶ), ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅପରାଜିତ ଈଶାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରୁଅଛି ।

Verse 27

नमस्येहमिदं रूपं शश्वद्वरदमीश्वरम् । तेजोमयं महादेवं योगिध्येयं निरंजनम्

ମୁଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ରୂପକୁ ନମସ୍କାର କରୁଅଛି, ଯେ କି ଚିରନ୍ତନ ବରଦାତା, ତେଜୋମୟ, ମହାଦେବ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୟେୟ ଏବଂ ନିରଞ୍ଜନ ଅଟନ୍ତି ।

Verse 28

आपूर्यमाणं भवता तेजसा गगनांतरम् । परिपृच्छ्यः सुरावासः क्षणाद्देव भविष्यति

ହେ ଦେବ! ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ମଣ୍ଡଳ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅଛି; କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ (ଅସ୍ଥିର) ହୋଇଯିବ ।

Verse 29

सिद्धचारणगन्धर्वा देवाश्च परमर्षयः । नावसन्दिवि संचारं लभेरंस्तेजसा तव

ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବଗଣ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ—ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜରେ ଦିବ୍ୟଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସଞ୍ଚାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 30

पृथ्वी च सकला चैव तप्यमाना तवौजसा । चराचरसमुत्पत्तिक्षमा नैव भविप्यति

ଆପଣଙ୍କ ଓଜସରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଆଉ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ରହିବ ନାହିଁ।

Verse 31

उपसंहृत्य तेजः स्वमरुणाचलसंज्ञया । भव स्थावरलिंगं त्वं लोकानुग्रहकारणात्

ଏହେତୁ ନିଜ ତେଜକୁ ଉପସଂହାର କରି ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମରେ ଆପଣ ସ୍ଥାବର ଲିଙ୍ଗ ହୁଅନ୍ତୁ—ଲୋକାନୁଗ୍ରହର କାରଣରେ।

Verse 32

ज्योतिर्मयमिदं रूपमरुणाचलसंज्ञितम् । ये नमन्ति नरा भक्त्या ते भवन्त्यमराधिकाः

‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ରୂପ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମରପଦର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 33

सेवंतां सकला लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः । गणाश्च विविधा भूमौ मानुषं भावमास्थिताः

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କୁ ସେବା-ଆରାଧନା କରୁନ୍ତୁ—ସିଦ୍ଧ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ମାନବଭାବ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 34

दिव्याराम समुद्भूतकल्पकाद्याः सुरद्रुमाः । सेविनस्त्वां प्ररोहंतु भरिता विविधैः फलैः

ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନରୁ ଜାତ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଆଦି ଦେବବୃକ୍ଷମାନେ, ବିବିଧ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତୁ।

Verse 35

दिव्यौषधिगणास्सर्वे सिंहाद्या मृगजातयः । प्रशांताः परिवर्त्तंता पापकल्मषनाशनम्

ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ସମୂହ ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସିଂହ ଆଦି ପଶୁମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବିଚରଣ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ସ୍ଥାନ ପାପ ଓ କଳୁଷ ନାଶକାରୀ ଅଟେ।

Verse 36

अयनद्वयभिन्नेन गमनेनापि संयुतः । न लंघयिष्यति रविः शृंगं लिंगतनोस्तव

ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଭେଦରେ ଗତି କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ଲିଙ୍ଗାକାର ଶରୀରର ଶିଖରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 37

दिव्य दुंदुभिशंखानां घोषैः पुष्पौघवृष्टिभिः । सेवितो भव देव त्वमप्सरोनृत्यगीतिभिः

ହେ ଦେବ! ଦିବ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ଶଙ୍ଖର ଧ୍ୱନି, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଅପସରାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସେବିତ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 38

अमरत्वं च सिद्धत्वं रससिद्धीश्च निर्वृतिम् । लभंतां मानुषा नित्यं त्वत्संनिधिमुपागताः

ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଅମରତ୍ୱ, ସିଦ୍ଧତ୍ୱ, ରସସିଦ୍ଧି ଏବଂ ପରମ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତୁ।

Verse 39

ईशत्वं च वशित्वं च सौभाग्यं कालवंचनम् । त्वामाश्रित्य नरास्सर्वे लभंतामरुणाचल

ହେ ଅରୁଣାଚଳ! ତୁମ ଶରଣ ନେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଈଶତ୍ୱ, ବଶିତ୍ୱ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଏବଂ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚାଇବାର ଶକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।

Verse 40

सर्वावयवदानेन सर्वव्याधिविनाशनात् । सर्वाभीष्टप्रदानेन दृश्यो भव महीतले

ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ କ୍ଷେମ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନାଶ କରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରି—ହେ ପ୍ରଭୋ, ପୃଥିବୀରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଅ।

Verse 41

तथेति वरदं देवमरुणाद्रिपतिं शिवम् । प्रणम्य कमलानाथः प्रार्थयन्निदमब्रवीत्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ବରଦାତା ଦେବ—ଅରୁଣାଦ୍ରିପତି ଶିବଙ୍କୁ—ପ୍ରଣାମ କରି, କମଳନାଥ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 42

प्रसीद करुणापूर्ण शोणशैलेश्वर प्रभो । महेश सर्वलोकानां हिताय प्रकटोदय

ହେ କରୁଣାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଣଶୈଳେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୋ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ହେ ମହେଶ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ତୁମେ ପ୍ରକଟ ଭାବେ ଉଦିତ ହୋଇଛ।

Verse 43

यदाहं त्वामुपाश्रित्य जगद्रक्षणदक्षिणः । श्रीपतित्वमनुप्राप्तस्तदा भक्ता भवंतु ते

ମୁଁ ତୁମ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଜଗତ୍‌ରକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇଛି ଏବଂ ଶ୍ରୀପତି ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି; ତେଣୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଭକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 44

नाल्पपुण्यैरुपास्येत त्वद्रूपं महदद्भुतम् । मया च ब्रह्मणा चैवमदृष्टपदशेखरः

ଅଳ୍ପପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଏହି ମହାନ୍ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଉପାସ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରମ ଶିଖରପଦ ଦେଖିପାରିନାହୁଁ।

Verse 45

प्रदक्षिणानमस्कारैर्नृत्यगीतैश्च पूजनैः । त्वामर्चयंति ये मर्त्याः कृतार्थास्ते गतांहसः

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ନମସ୍କାର, ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଓ ପୂଜାଦି ଦ୍ୱାରା ଯେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୃତାର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 46

उपवासैर्व्रतैः सत्रैरुपहारैस्तथार्चनैः । त्वामर्चयंति मनुजाः सार्वभौमा भवंतु ते

ଉପବାସ, ବ୍ରତ, ସତ୍ର-ଯଜ୍ଞ, ଦାନ-ଉପହାର ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଦ୍ୱାରା ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସାର୍ବଭୌମ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 47

आरामं मंडपं चापि कूपं विधिविशोधनम् । कुर्वतामरुणाद्रीश संनिधाने पुनर्भव

ହେ ଅରୁଣାଦ୍ରୀଶ! ଯେମାନେ ଉଦ୍ୟାନ, ମଣ୍ଡପ, କୂପ ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଦ୍ଧି-ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ତୁମେ ପୁନଃ ବିରାଜ କର।

Verse 48

अंगप्रदक्षिणं कुर्वन्नष्टैश्वर्यसमन्वितः । अशेषपातकैः सद्यो विमुक्तो निर्मलाशयः

ଅଙ୍ଗପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଷ୍ଟୈଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମନ୍ୱିତ ହୁଏ; ସେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ସଦ୍ୟଃ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିର୍ମଳ ଆଶୟବାନ ହୁଏ।

Verse 49

आवामप्यविमुंचंतौ सदा त्वत्पादपंकजम् । ध्यातव्यं मनुजैः सर्वैस्तव संनिधिमागतैः

ଆମ୍ଭେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ କଦାପି ତ୍ୟାଗ କରୁନାହୁଁ। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 50

तथास्त्विति वरं दत्त्वा विष्णवे चंद्रशेखरः । भरुणाचलरूपेण प्राप्तः स्थावरलिंगताम्

"ସେହିପରି ହେଉ" ବୋଲି କହି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ ଏବଂ ଅରୁଣାଚଳ ରୂପରେ ସ୍ଥାବର ଲିଙ୍ଗତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 51

तैजसं लिंगमेतद्धि सर्वलोकैककारणम् । अरुणाद्रिरिति ख्यातं दृश्यते वसुधातले

ଏହି ତେଜୋମୟ ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ଅଟେ। 'ଅରୁଣାଦ୍ରି' ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହୋଇ ଏହା ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଅଛି।

Verse 52

युगांतसमये क्षुब्धैश्चतुर्भिरपि सागरैः । अपि निर्मग्नलोकांतैरस्पृष्टांतिकभूतलम्

ଯୁଗାନ୍ତ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଚାରି ସାଗର କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ରହେ।

Verse 53

गजप्रमाणैः पृषतैः पूरयंतो जगत्त्रयम् । पुष्कराद्या महामेघा विश्रांता यस्य सानुनि

ହାତୀ ପ୍ରମାଣର ଜଳବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଭୁବନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ପୁଷ୍କର ଆଦି ମହାମେଘମାନେ ଏହାର ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି।

Verse 54

प्रवृत्ते भूतसंहारे प्रकृतौ प्रतिसंचरे । भविष्यत्सर्वबीजानि निषेदुर्यत्र निश्चयम्

ଯେତେବେଳେ ଭୂତସଂହାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରତିସଞ୍ଚରି ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଭବିଷ୍ୟତ ସୃଷ୍ଟିର ସମସ୍ତ ବୀଜ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 55

मया चाहूयमानेभ्यः प्रलयानंतरं पुनः । यत्पादसेविविप्रेभ्यो वेदाध्ययनसंग्रहः

ଏବଂ ପ୍ରଳୟାନନ୍ତରେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଧ୍ୟୟନର ସଂଗ୍ରହ ପୁନର୍ବାର ସମାହୃତ ହୁଏ।

Verse 56

सर्वासामपि विद्यानां कलानां शास्त्रसंपदाम् । आगमानां च वेदानां यत्र सत्यव्यवस्थितिः

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା, କଳା, ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ପଦ, ଆଗମ ଓ ବେଦମାନଙ୍କର ସତ୍ୟବ୍ୟବସ୍ଥା ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 57

यद्गुहागह्वरांतस्स्था मुनयः शंसितव्रताः । जटिनः संप्रकाशंते कोटिसूर्याग्नितेजसः

ତାହାର ଗୁହା ଓ ଗଭୀର ଗହ୍ୱରମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତଧାରୀ ମୁନିମାନେ ବସନ୍ତି; ଜଟାଧାରୀ ତପସ୍ବୀମାନେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

पंचब्रह्ममयैर्मंत्रैः पंचाक्षरवपुर्धरैः । अकारपीठिकारूढो नादात्मा यः सदाशिवः

ଯିଏ ସଦାଶିବ—ନାଦସ୍ୱରୂପ, ‘ଅ’କାର ପୀଠିକାରେ ଆରୂଢ, ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମମୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ସଂଘଟିତ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରୂପ ଦେହ ଧାରଣ କରୁଥିବା।

Verse 59

अष्टभिश्च सदा लिंगैरष्टदिक्पालपूजितः । अष्टमूर्त्तितया योऽयमष्टसिद्धिप्रदायकः

ସେ ସର୍ବଦା ଅଷ୍ଟ ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ଅଷ୍ଟ ଦିଗପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 60

यत्र सिद्धास्तथा लोकान्स्वान्स्वान्मुक्त्वा सुरेश्वराः । अपेक्षंते स्थिता मुक्तिं विहाय कनकाचलम्

ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧଗଣ ଏବଂ ଦେବେଶ୍ୱରମାନେ ନିଜ ନିଜ ଲୋକ ଓ କନକାଚଳ (ସୁମେରୁ) ତ୍ୟାଗ କରି ମୁକ୍ତି ଅପେକ୍ଷାରେ ରୁହନ୍ତି।

Verse 61

एवं वसुंधरापुण्यपरिपाकसमुच्चयः । अरुणाद्रिरिति ख्यातो भक्तभक्तिवरप्रदः

ଏହିପରି ପୃଥିବୀର ପୁଣ୍ୟ ଫଳର ସମୂହ ସ୍ୱରୂପ ଏହା 'ଅରୁଣାଦ୍ରି' ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଯାହା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବର ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 62

कैलासान्मेरुशिखरादागतैर्देवसंचयैः । पूज्यते शोणशैलात्मा शंभुः सर्ववरप्रदः

କୈଳାସ ଓ ମେରୁ ଶିଖରରୁ ଆସିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଣଶୈଳ (ଅରୁଣାଚଳ) ସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବବରପ୍ରଦ ଶମ୍ଭୁ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 63

इति कमलजवक्त्रपद्मजां तं मुदितमनाः सनको निशम्य भक्त्या । विरचितविनयः प्रणम्य पुत्रः पितरमपृच्छदशेषवेदसारम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖପଦ୍ମରୁ ଏହା ଶୁଣି ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତ ସନକ ଭକ୍ତି ଓ ବିନମ୍ରତାର ସହ ପ୍ରଣାମ କରି ପିତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବେଦର ସାର ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।