Brahmā–Viṣṇu-Pūjā: Upacāra-Vistāra and Īśvara’s Prasāda (Offerings in Shiva Worship and the Lord’s Grace)

Verse 1

नंदिकेश्वर उवाच । तत्रांतरे तौ च नाथं प्रणम्य विधिमाधवौ । बद्धांजलिपुटौ तूष्णीं तस्थतुर्दक्षवामगौ

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେଇ ମଧ୍ୟବେଳେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। କରଯୋଡି ନୀରବ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ିଲେ—ଜଣେ ଡାହାଣେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ବାମେ।

Verse 2

तत्र संस्थाप्य तौ देवं सकुटुंबं वरासने । पूजयामासतुः पूज्यं पुण्यैः पुरुषवस्तुभिः

ସେଠାରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଦେବାଧିଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପରିବାର ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଉତ୍ତମଜନୋଚିତ ଶୁଭ ଉପହାରଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 3

पौरुषं प्राकृतं वस्तुज्ञेयं दीर्घाल्पकालिकम् । हारनूपुरकेयूरकिरीटमणिकुंडलैः

ମନୁଷ୍ୟକୃତ ଓ ପ୍ରାକୃତ ଭୌତିକ ବସ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପକାଳ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷେ ନଶ୍ୱର—ହାର, ନୂପୁର, କେୟୂର, କିରୀଟ, ମଣି ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଇତ୍ୟାଦି ପରି।

Verse 4

यज्ञसूत्रोत्तरीयस्रक्क्षौममाल्यांगुलीयकैः । पुष्पतांबूलकर्पूरचंदनागुरुलेपनैः

ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର, ଉତ୍ତରୀୟ, ସ୍ରକ୍, କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର, ମାଲ୍ୟ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳୀୟକ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପୁଷ୍ପ, ତାମ୍ବୂଳ, କର୍ପୂର, ଚନ୍ଦନ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଗୁରୁ-ଲେପନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

धूपदीपसितच्छत्रव्यजनध्वजचामरैः । अन्यैर्दिव्योपहारैश्च वाण्मनोतीतवैभवैः

ଧୂପ-ଦୀପ, ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର, ବ୍ୟଜନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଚାମର ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବାଣୀ-ମନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଉପହାରଦ୍ରବ୍ୟରେ ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 6

पतियोग्यैः पश्वलभ्यैस्तौ समर्चयतां पतिम् । यद्यच्छ्रेष्ठतमं वस्तु पतियोग्यं हितद्ध्वजे

ପତି (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସୁଲଭ ଉପଚାରଦ୍ୱାରା ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କର। ଯେ କିଛି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତୁ, ପତିଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ସେହିଟି ଅର୍ପଣ କର, ହେ ହିତଧ୍ୱଜ।

Verse 7

तद्वस्त्वखिलमीशोपि पारं पर्यचिकीर्षया । सभ्यानां प्रददौ हृष्टः पृथक्तत्र यथाक्रमम्

ସଂସାରସାଗର ପାର କରାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପ୍ରଭୁ ହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ସଭାରେ ଏକତ୍ର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 8

कोलाहलो महानासीत्तत्र तद्वस्तु गृह्णताम् । तत्रैव ब्रह्मविष्णुभ्यां चार्चितः शंकरः पुरा

ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ମହା କୋଳାହଳ ହେଲା। ଏବଂ ସେଠାରେଇ ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां नवमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରସଂହିତାରେ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 10

दिनमेतत्ततः पुण्यं भविष्यति महत्तरम् । शिवरात्रिरिति ख्याता तिथिरेषा मम प्रिया

ଏହେତୁ ଏହି ଦିନଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ମହତ୍ତର ହେବ। ଏହି ତିଥି ‘ଶିବରାତ୍ରି’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ଏହା ମୋତେ ଅତି ପ୍ରିୟ।

Verse 11

एतत्काले तु यः कुर्यात्पूजां मल्लिंगबेरयोः । कुर्यात्तु जगतः कृत्यं स्थितिसर्गादिकं पुमान्

ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଯେ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବିମ୍ବ—ଉଭୟଙ୍କ—ପୂଜା କରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି ଆଦି ଜଗତ୍କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସତ୍ୟରେ ସାଧନ କରେ ଏବଂ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟତଶକ୍ତିର ଯୋଗ୍ୟ ଉପକରଣ ହୁଏ।

Verse 12

शिवरात्रावहोरात्रं निराहारो जितेंद्रि यः । अर्चयेद्वा यथान्यायं यथाबलमवंचकः

ଶିବରାତ୍ରିର ଅହୋରାତ୍ରେ ଯେ ଉପବାସୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ସେ ବିଧିମତେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ, ଛଳ ବିନା, ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ।

Verse 13

यत्फलं मम पूजायां वर्षमेकं निरंतरम् । तत्फलं लभते सद्यः शिवरात्रौ मदर्चनात्

ମୋର ପୂଜା ଏକ ବର୍ଷ ନିରନ୍ତର କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ଶିବରାତ୍ରିରେ ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ସେଇ ଫଳ ତୁରନ୍ତ ମିଳେ।

Verse 14

मद्धर्मवृद्धिकालोऽयं चंद्र काल इवांबुधेः । प्रतिष्ठाद्युत्सवो यत्र मामको मंगलायनः

ଏହା ମୋ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧିର କାଳ—ଚନ୍ଦ୍ରକାଳେ ସମୁଦ୍ର ଫୁଲିଉଠିବା ପରି। ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଦି ଉତ୍ସବ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳପଥ ହୁଏ।

Verse 15

यत्पुनः स्तंभरूपेण स्वाविरासमहं पुरा । स कालो मार्गशीर्षे तु स्यादाद्रा र् ऋक्षमर्भकौ

ପୁନଶ୍ଚ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ତମ୍ଭରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲି—ସେ ପବିତ୍ର କାଳ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ, ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଆରମ୍ଭ ପ୍ରହରେ ହୁଏ।

Verse 16

आद्रा र्यां मार्गशीर्षे तु यः पश्येन्मामुमासखम् । मद्बेरमपि वा लिंगं स गुहादपि मे प्रियः

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରର ପବିତ୍ର ଦିନରେ ଯେ ମୋତେ—ଉମାସଖ ଶିବଙ୍କୁ—ଦର୍ଶନ କରେ, କିମ୍ବା ମୋର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଥବା ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ମୋ ପାଇଁ ଗୁହ (କାର୍ତ୍ତିକେୟ) ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 17

अलं दर्शनमात्रेण फलं तस्मिन्दिने शुभे । अभ्यर्चनं चेदधिकं फलं वाचामगोचरम्

ସେହି ଶୁଭ ଦିନରେ କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଫଳ ମିଳେ; ଯଦି ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା—ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା—କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହାର ଅଧିକ ଫଳ ବାଣୀର ଅଗୋଚର।

Verse 18

रणरंगतलेऽमुष्मिन्यदहं लिंगवर्ष्मणा । जृंभितो लिंगवत्तस्माल्लिंगस्थानमिदं भवेत्

ଏହି ରଣଭୂମିର ଏହି ତଳେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ ଦେହରେ ଲିଙ୍ଗବତ୍ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲି; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାନ’—ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ପବିତ୍ର ପୀଠ—ହେବ।

Verse 19

अनाद्यंतमिदं स्तंभमणुमात्रं भविष्यति । दर्शनार्थं हि जगतां पूजनार्थं हि पुत्रको

ଏହି ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭଲିଙ୍ଗ ଅଣୁମାତ୍ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେବ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାହାର ଦର୍ଶନ କରିପାରିବ, ହେ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ପୂଜା ହେବା ପାଇଁ।

Verse 20

भोगावहमिदं लिंगं भुक्तिं मुक्त्येकसाधनम् । दर्शनस्पर्शनध्यानाज्जंतूनां जन्ममोचनम्

ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଭୋଗଦାୟକ ଏବଂ ଭୁକ୍ତି-ମୁକ୍ତି—ଦୁହିଁର ଏକମାତ୍ର ସାଧନ। ଏହାର ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଜୀବମାନେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

अनलाचलसंकाशं यदिदं लिंगमुत्थितम् । अरुणाचलमित्येव तदिदं ख्यातिमेष्यति

ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିମୟ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଅରୁଣାଚଳ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବ।

Verse 22

अत्र तीर्थं च बहुधा भविष्यति महत्तरम् । मुक्तिरप्यत्र जंतूनां वासेन मरणेन च

ଏଠାରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ହେବ; ଏଠାରେ ବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ମରିଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।

Verse 23

रथोत्सवादिकल्याणं जनावासं तु सर्वतः । अत्र दत्तं हुतं जप्तं सर्वं कोटिगुणं भवेत्

ଏହି ପବିତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ରଥୋତ୍ସବ ଆଦି ମଙ୍ଗଳ ଉତ୍ସବରେ ଶୁଭମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରେ ଲୋକବସତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ ଦିଆ ଦାନ, କରା ହୋମ, କରା ଜପ—ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 24

मत्क्षेत्रादपि सर्वस्मात्क्षेत्रमेतन्महत्तरम् । अत्र संस्मृतिमात्रेण मुक्तिर्भवति देहिनाम्

ମୋର ନିଜ କ୍ଷେତ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ମହତ୍ତର। ଏଠାରେ ଦେହଧାରୀମାନେ କେବଳ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 25

तस्मान्महत्तरमिदं क्षेत्रमत्यंतशोभनम् । सर्वकल्याणसंपूर्णं सर्वमुक्तिकरं शुभम्

ଏହିହେତୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପରମ ମହତ୍ତର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭନ। ଏହା ସର୍ବ କଲ୍ୟାଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ୱୟଂ ଶୁଭ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ।

Verse 26

अर्चयित्वाऽत्र मामेव लिंगे लिंगिनमीश्वरम् । सालोक्यं चैव सामीप्यं सारूप्यं सार्ष्टिरेव च

ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗୀ ଈଶ୍ୱର—ମୋତେ ଏକାକୀ—ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ସାଲୋକ୍ୟ, ସାମୀପ୍ୟ, ସାରୂପ୍ୟ ଓ ସାର୍ଷ୍ଟି ଏହି ଦିବ୍ୟ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 27

सायुज्यमिति पंचैते क्रियादीनां फलं मतम् । सर्वेपि यूयं सकलं प्राप्स्यथाशु मनोरथम्

ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ଏହି ପଞ୍ଚମ ଫଳ ବୋଲି ମନାଯାଏ; କ୍ରିୟା ଆଦି ସାଧନାମାନଙ୍କର ପରମ ଫଳ ଏହା। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭୀଷ୍ଟ ମନୋରଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 28

नंदिकेश्वर उवाच । इत्यनुगृह्य भगवान्विनीतौ विधिमाधवौ । यत्पूर्वं प्रहतं युद्धे तयोः सैन्यं परस्परम्

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହିପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ବିନୀତ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ଓ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ; ତାଙ୍କର ପରସ୍ପର ଯୁଦ୍ଧରେ ପୂର୍ବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେନା ଭଗବତ୍କରୁଣାରେ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 29

तदुत्थापयदत्यर्थं स्वशक्त्याऽमृतधारया । तयोर्मौढ्यं च वैरं च व्यपनेतुमुवाच तौ

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅମୃତଧାରା ବର୍ଷାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଠାଇଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୋହ ଓ ବୈରକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 30

सकलं निष्कलं चेति स्वरूपद्वयमस्ति मे । नान्यस्य कस्यचित्तस्मादन्यः सर्वोप्यनीश्वरः

ମୋର ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱିବିଧ—ସକଳ (ସଗୁଣ) ଓ ନିଷ୍କଳ (ନିର୍ଗୁଣ)। ତେଣୁ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଈଶ୍ୱର ନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ସ୍ୱାଧୀନ ପ୍ରଭୁତ୍ୱହୀନ।

Verse 31

पुरस्तात्स्तंभरूपेण पश्चाद्रू पेण चार्भकौ । ब्रह्मत्वं निष्कलं प्रोक्तमीशत्वं सकलं तथा

ଆଗରେ ସ୍ତମ୍ଭରୂପେ ଏବଂ ପଛରେ ସାକାରରୂପେ—ଏହିପରି ସେ ଦୁଇଜଣ (ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ) ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ନିଷ୍କଳ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଈଶତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ସକଳ (ସାକାର-ପ୍ରକାଶିତ) ବୋଲି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି।

Verse 32

द्वयं ममैव संसिद्धं न मदन्यस्य कस्यचित् । तस्मादीशत्वमन्येषां युवयोरपि न क्वचित्

ଏହି ଦ୍ୱିବିଧ ତତ୍ତ୍ୱ କେବଳ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସିଦ୍ଧ; ମୋ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାରେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଈଶତ୍ୱ ଅନ୍ୟ କାହାର ନୁହେଁ—ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ମଧ୍ୟ କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 33

तदज्ञानेन वां वृत्तमीशमानं महाद्भुतम् । तन्निराकर्तुमत्रैवमुत्थितोऽहं रणक्षितौ

ତୁମମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଏଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ପରିସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଯେନେକି ଯଥାଯଥ କ୍ରମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଛି। ତେଣୁ ସେହି ଭ୍ରମକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ମୁଁ ଏହି ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ହିଁ ଉଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 34

त्यजतं मानमात्मीयं मयीशे कुरुतं मतिम् । मत्प्रसादेन लोकेषु सर्वोप्यर्थः प्रकाशते

ନିଜ ଅହଂଜନିତ ମାନକୁ ତ୍ୟାଗ କର ଏବଂ ମୋ—ଈଶଙ୍କ—ଠାରେ ମତିକୁ ସ୍ଥିର କର। ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 35

गुरूक्तिर्व्यंजकं तत्र प्रमाणं वा पुनः पुनः । ब्रह्मतत्त्वमिदं गूढं भवत्प्रीत्या भणाम्यहम्

ଏଠାରେ ଗୁରୁବାଣୀ ହିଁ ପ୍ରକାଶକ, ଏବଂ ସେହିଟି ହିଁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ (ପରମ ଶିବ) କୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତିରେ କହୁଛି।

Verse 36

अहमेव परं ब्रह्म मत्स्वरूपं कलाकलम् । ब्रह्मत्वादीश्वरश्चाहं कृत्यं मेनुग्रहादिकम्

ମୁଁ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ—ମୋର ସ୍ୱରୂପ କଳା ଓ ବିଭାଗରୁ ଅତୀତ। ବ୍ରହ୍ମାଦି ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ; ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଗ୍ରହଦାନ ଆଦି ଦିବ୍ୟ କ୍ରିୟା।

Verse 37

बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च ब्रह्माहं ब्रह्मकेशवौ । समत्वाद्व्यापकत्वाच्च तथैवात्माहमर्भकौ

ମୁଁ ବିରାଟ୍ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି-ବିସ୍ତାର କରାଉଥିବାରୁ ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ଅଟେ। ସମତା ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପକତାରୁ ମୁଁ ‘ଆତ୍ମା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ—ହେ ଶିଶୁ।

Verse 38

अनात्मानः परे सर्वे जीवा एव न संशयः । अनुग्रहाद्यं सर्गांतं जगत्कृत्यं च पंकजम्

‘ଆତ୍ମା’ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଯେ ସମସ୍ତେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନୁଗ୍ରହକୁ ଆଦି ମାନି ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପଦ୍ମସଦୃଶ ଜଗତ୍ ଓ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରବାହ ସେହିପରି ଚାଲେ।

Verse 39

ईशत्वादेव मे नित्यं न मदन्यस्य कस्यचित् । आदौ ब्रह्मत्त्वबुद्ध्यर्थं निष्कलं लिंगमुत्थितम्

ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ନିତ୍ୟ କେବଳ ମୋର; ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ। ଆଦିରେ ମୋର ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ-ବୋଧ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ନିଷ୍କଳ (ଅଖଣ୍ଡ) ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 40

तस्मादज्ञातमीशत्वं व्यक्तं द्योतयितुं हि वाम् । सकलोहमतो जातः साक्षादीशस्तु तत्क्षणात्

ତେଣୁ ତୁମ ଦୁହେଁଙ୍କୁ ଯେ ମୋର ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ତେବେ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲା, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ସକଳ (ସଗୁଣ-ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ) ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି; ଏବଂ ସେଇ କ୍ଷଣରୁ ମୁଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 41

सकलत्वमतो ज्ञेयमीशत्वं मयि सत्वरम् । यदिदं निष्कलं स्तंभं मम ब्रह्मत्वबोधकम्

ଏହେତୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ମୋରେ ସକଳ (ପ୍ରକଟ) ଈଶ୍ୱରତ୍ୱକୁ ଜାଣ। ଏହି ନିଷ୍କଳ ସ୍ତମ୍ଭ ମୋର ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ବୋଧ କରାଏ—ମୋର ପରମ, ନିରୁପାଧି ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 42

लिंगलक्षणयुक्तत्वान्मम लिंगं भवेदिदम् । तदिदं नित्यमभ्यर्च्यं युवाभ्यामत्र पुत्रकौ

ଲିଙ୍ଗଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ହୁଏ। ତେଣୁ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏଠାରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦା ପୂଜା କର।

Verse 43

मदात्मकमिदं नित्यं मम सान्निध्यकारणम् । महत्पूज्यमिदं नित्यमभेदाल्लिंगसिंगिनोः

ଏହି ଲିଙ୍ଗ ନିତ୍ୟ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟର କାରଣ। ଲିଙ୍ଗ ଓ ଲିଙ୍ଗୀ (ଶିବ) ଅଭେଦ ଥିବାରୁ ଏହା ସଦା ମହାପୂଜ୍ୟ।

Verse 44

यत्रप्रतिष्ठितं येन मदीयं लिंगमीदृशम् । तत्र प्रतिष्ठितः सोहमप्रतिष्ठोपि वत्सकौ

ଯେଉଁଠି ଯେ କେହି ଏହି ରୂପର ମୋର ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ଯଦ୍ୟପି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ମୁଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତୀତ, ହେ ବତ୍ସଦ୍ୱୟ।

Verse 45

मत्साम्यमेकलिंगस्य स्थापने फलमीरितम् । द्वितीये स्थापिते लिंगे मदैक्यं फलमेव हि

ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନର ଫଳ ମୋ ସମତା ପ୍ରାପ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ସହ ଏକତ୍ୱ ହିଁ।

Verse 46

लिंगं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथाबेरं तु गौणकम् । लिंगाभावेन तत्क्षेत्रं सबेरमपि सर्वतः

ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଧାନ ଉପାସ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ବେର (ମୂର୍ତ୍ତି) ଗୌଣ। ଲିଙ୍ଗ ନଥିଲେ ସେ କ୍ଷେତ୍ର—ମୂର୍ତ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସର୍ବତଃ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।