भस्म–रुद्राक्ष–शिवनाममाहात्म्य (The Greatness of Bhasma, Rudrākṣa, and the Name of Śiva)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ‘ଉତ୍ତମ’ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି—ଭସ୍ମ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ଶିବନାମର ଶୁଦ୍ଧିକାରକ ଶକ୍ତି। ସୂତ ଏହାକୁ ଲୋକହିତକର ପ୍ରଶ୍ନ ବୋଲି ମାନି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରାର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଶିବନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ମୁଖ ଚଳତୀର୍ଥ ହୁଏ; ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରକୁ ମଳ ଲାଗେନାହିଁ ଭଳି ପାପ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଲାଗେନାହିଁ। ଏମିତି ଭକ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥଫଳ ମିଳେ। ଶେଷରେ ଶିବନାମ–ବିଭୂତି/ଭସ୍ମ–ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ତ୍ରୟକୁ ତ୍ରିବେଣୀ ସମାନ କହି ଶୈବ ଆଚରଣକୁ ନିତ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଅବିରତ ପାପକ୍ଷୟର ସାଧନ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग व्यासशिष्य नमोस्तु ते । तदेव व्यासतो ब्रूहि भस्ममाहात्म्यमुत्तमम्
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ହେ ମହାଭାଗ ସୂତ! ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ସେହିପରି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମର ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆମକୁ କହ।
Verse 2
तथा रुद्रा क्षमाहात्म्यं नाम माहात्म्यमुत्तमम् । त्रितयं ब्रूहि सुप्रीत्या ममानंदयचेतसम्
ତଥା, ହେ ରୁଦ୍ର, ‘କ୍ଷମା-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମାକଥାକୁ ସୁପ୍ରୀତିରେ କହ। ସେଇ ତିନି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ମୋତେ କହି ମୋ ଚିତ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦିତ କର।
Verse 3
सूत उवाच । साधुपृष्टं भवद्भिश्च लोकानां हितकारकम् । भवंतो वै महाधन्याः पवित्राः कुलभूषणाः
ସୂତ କହିଲେ—ଆପଣମାନେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଲୋକହିତକର। ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାଧନ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିଜ କୁଳର ଭୂଷଣ।
Verse 4
येषां चैव शिवः साक्षाद्दैवतं परमं शुभम् । सदा शिवकथा लोके वल्लभा भवतां सदा
ଯେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପରମ ଶୁଭ ଦେବତା, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକରେ ଶିବକଥା ସଦା ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ ରହୁ।
Verse 5
ते धन्याश्च कृतार्थाश्च सफलं देहधारणम् । उद्धृतञ्च कुलं तेषां ये शिवं समुपासते
ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ କୃତାର୍ଥ; ସେମାନଙ୍କ ଦେହଧାରଣ ସଫଳ। ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କୁଳ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ ହୁଏ।
Verse 6
मुखे यस्य शिवनाम सदाशिवशिवेति च । पापानि न स्पृशंत्येव खदिरांगारंकयथा
ଯାହାର ମୁଖରେ ସଦା ‘ଶିବନାମ’—‘ସଦାଶିବ, ଶିବ’—ବସିଥାଏ, ତାକୁ ପାପ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ; ଯେପରି ଖଦିର ଅଙ୍ଗାରକୁ ଧରିହେବ ନାହିଁ।
Verse 7
श्रीशिवाय नमस्तुभ्यं मुखं व्याहरते यदा । तन्मुखं पावनं तीर्थं सर्वपापविनाशनम्
ଯେତେବେଳେ ମୁଖ “ଶ୍ରୀଶିବାୟ ନମଃ” ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେଇ ମୁଖ ହିଁ ପାବନ ତୀର୍ଥ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
Verse 8
तन्मुखञ्च तथा यो वै पश्यतिप्रीतिमान्नरः । तीर्थजन्यं फलं तस्य भवतीति सुनिश्चितम्
ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଯେ ନର ସେଇ ପାବନ ମୁଖ (ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ) ଦେଖେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।
Verse 9
यत्र त्रयं सदा तिष्ठेदेतच्छुभतरं द्विजा । तस्य दर्शनमात्रेण वेणीस्नानफलंलभेत्
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯେଉଁଠି ଏହି ତ୍ରୟ ସଦା ବିରାଜେ, ସେ ସ୍ଥାନ ଅତି ଶୁଭ; ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ବେଣୀ-ସ୍ନାନଫଳ ମିଳେ।
Verse 10
शिवनामविभूतिश्च तथा रुद्रा क्ष एव च । एतत्त्रयं महापुण्यं त्रिवेणीसदृशं स्मृतम्
ଶିବନାମ, ବିଭୂତି ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ—ଏହି ତ୍ରୟ ମହାପୁଣ୍ୟକର; ତ୍ରିବେଣୀ ସଦୃଶ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 11
एतत्त्रयं शरीरे च यस्य तिष्ठति नित्यशः । तस्यैव दर्शनं लोके दुर्लभं पापहारकम्
ଯାହାର ଶରୀରରେ ଏହି ତ୍ରୟ ନିତ୍ୟ ବିରାଜେ, ତାହାର ଦର୍ଶନ ହିଁ ଲୋକେ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ପାପହାରକ।
Verse 12
तद्दर्शनं यथा वेणी नोभयोरंतरं मनाक् । एवं योनविजानाति सपापिष्ठो न संशयः
ଯେପରି ବେଣୀକୁ ଦେଖିଲେ ତାହାର ତନ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସାନା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର ଦିଶେ ନାହିଁ, ସେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ପୁରୁଷ—ନିଃସନ୍ଦେହ—କେବଳ ଯୋନି (କାମବିଷୟ)କୁ ହିଁ ଦେଖେ; ତାହାରେ ଉଚ୍ଚ ଭେଦ ସେ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।
Verse 13
विभूतिर्यस्य नो भाले नांगे रुद्रा क्षधारणम् । नास्ये शिवमयी वाणी तं त्यजेदधमं यथा
ଯାହାର ଲଲାଟରେ ବିଭୂତି ନାହିଁ, ଶରୀରରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଖରେ ଶିବମୟୀ ବାଣୀ ନାହିଁ—ସେହି ଅଧମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 14
शैवं नाम यथा गंगा विभूतिर्यमुना मता । रुद्रा क्षं विधिना प्रोक्ता सर्वपापाविनाशिनी
ଶୈବନାମ ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ସେପରି ବିଭୂତିକୁ ଯମୁନା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ କଥିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସର୍ବପାପବିନାଶିନୀ।
Verse 15
शरीरे च त्रयं यस्य तत्फलं चैकतः स्थितम् । एकतो वेणिकायाश्च स्नानजंतुफलं बुधैः
ଯାହାର ଶରୀରରେ ଶୈବଚିହ୍ନର ତ୍ରୟ ଅଛି, ତାହାର ଫଳ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏକ ଫଳରୂପେ ରହେ; ଏବଂ ସ୍ନାନ-ଶୌଚାଦି ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ମଧ୍ୟ ବୁଧମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ତାହାରେ ଏକୀଭୂତ।
Verse 16
तदेवं तुलितं पूर्वं ब्रह्मणाहितकारिणा । समानं चैव तज्जातं तस्माद्धार्यं सदा बुधैः
ଏଭଳି ପୂର୍ବେ ଲୋକହିତକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ତୁଳି ଯାଞ୍ଚ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ଏହା ସମାନ (ଫଳଦାୟକ) ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା। ତେଣୁ ବୁଧମାନେ ଏହାକୁ ସଦା ଧାରଣ ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
तद्दिनं हि समारभ्य ब्रह्मविष्ण्वादिभिः सरैः । धार्यते त्रितयं तच्च दर्शनात्पापहारकम्
ସେହି ଦିନଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବଗଣ ଏହି ତ୍ରିବିଧ ଶୈବବ୍ରତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଏହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
Verse 18
ऋष्य ऊचुः । ईदृशं हि फलं प्रोक्तं नामादित्रितयोद्भवम् । तन्माहात्म्यं विशेषेण वक्तुमर्हसि सुव्रत
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ ନାମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ତ୍ରୟୀରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହିପରି ଫଳ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ହେ ସୁବ୍ରତ, ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଶେଷରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 19
सूत उवाच । ऋषयो हि महाप्राज्ञाः सच्छैवा ज्ञानिनां वराः । तन्माहात्म्यं हि सद्भक्त्या शृणुतादरतो द्विजाः
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଋଷିମାନେ, ଆପଣମାନେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସତ୍ୟ ଶୈବ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତେଣୁ ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆଦର ଓ ସଦ୍ଭକ୍ତି ସହିତ ସେହି (ଶିବତତ୍ତ୍ୱ)ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
Verse 20
सुगूढमपि शास्त्रेषु पुराणेषु श्रुतिष्वपि । भवत्स्नेहान्मया विप्राः प्रकाशः क्रियतेऽधुना
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ ଓ ଶ୍ରୁତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଛି; କିନ୍ତୁ ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ଏବେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।
Verse 21
कस्तत्त्रितयमाहात्म्यं संजानाति द्विजोत्तमाः । महेश्वरं विना सर्वं ब्रह्माण्डे सदसत्परम्
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେହି ତ୍ରୟର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ସତ୍ୟରୂପେ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? କାରଣ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସବୁକିଛି ସତ୍-ଅସତ୍ର ପରମ ଲୀଳାମାତ୍ର—ଆଶ୍ରିତ, ପରମ ନୁହେଁ।
Verse 22
वच्म्यहं नाम माहात्म्यं यथाभक्ति समासतः । शृणुत प्रीतितो विप्राः सर्वपापहरं परम्
ଏବେ ମୁଁ ଭକ୍ତିଅନୁସାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଦିବ୍ୟ ନାମର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହୁଛି; ହେ ବିପ୍ର ଋଷିମାନେ, ପ୍ରୀତିରେ ଶୁଣ—ଏହା ପରମ ଉପଦେଶ, ସର୍ବପାପହର।
Verse 23
इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां साध्यसाधनखंडेशिवनममाहात्म्यवर्णनोनामत्रयोविंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀଶିବ ମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ସଂହିତାର ସାଧ୍ୟସାଧନ-ଖଣ୍ଡରେ “ଶିବନାମମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 24
पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि शौनक । शिवनामैकनश्यानि नान्यनश्यानि सर्वथा
ହେ ଶୌନକ! ପାପମୂଳ ନାନାପ୍ରକାର ଦୁଃଖ କେବଳ ଶିବନାମରେ ନଶିଯାଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଥା ନଶେ ନାହିଁ।
Verse 25
स वैदिकः स पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मतः । शिवनामजपासक्तो यो नित्यं भुवि मानव
ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେ ନିତ୍ୟ ଶିବନାମ-ଜପରେ ଆସକ୍ତ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବୈଦିକ; ସେଇ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା; ସେଇ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ମତ।
Verse 26
भवंति विविधा धर्मास्तेषां सद्यः फलोन्मुखाः । येषां भवति विश्वासः शिवनामजपे मुने
ହେ ମୁନେ, ଯେମାନଙ୍କ ମନେ ଶିବନାମଜପରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମେ, ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମକର୍ମ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଫଳମୁଖୀ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ଦିଏ।
Verse 27
पातकानि विनश्यंति यावंति शिवनामतः । भुवि तावंति पापानि क्रियंते न नरैर्मुने
ହେ ମୁନେ, ଶିବନାମରେ ଯେତେ ପାତକ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେତେ ପାପ କରନ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 28
ब्रह्महत्यादिपापानां राशीनप्रमितान्मुने । शिवनाम द्रुतं प्रोक्तं नाशयत्यखिलान्नरैः
ହେ ମୁନେ! ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ପାପର ଅପରିମିତ ଢେର ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବନାମ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାଏ।
Verse 29
शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ये । संसारमूलपापानि तानि नश्यंत्यसंशयम्
ଶିବନାମରୂପ ତରୀକୁ ପାଇ ଯେମାନେ ତାହାରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରକୁ ତରିଯାନ୍ତି; ସଂସାରବନ୍ଧନର ମୂଳ ପାପଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ।
Verse 30
संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्
ହେ ମହାମୁନେ! ସଂସାରବନ୍ଧନର ମୂଳ ଥିବା ପାତକଗୁଡ଼ିକ ଶିବନାମରୂପ କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ।
Verse 31
शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि
ପାପରୂପ ଦାବାନଳରେ ପୀଡିତମାନେ ଶିବନାମ-ଅମୃତ ପାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ପାପଦାବାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧମାନଙ୍କୁ ତାହା ବିନା ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 32
शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुताः । संसारदवमध्येपि न शोचंति कदाचन
‘ଶିବ’ ନାମରୂପ ଅମୃତବର୍ଷାର ଧାରାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିକ୍ତ ଲୋକମାନେ, ସଂସାରରୂପ ଦାବାନଳର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 33
शिवनाम्नि महद्भक्तिर्जाता येषां महात्मनाम् । तद्विधानां तु सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा
ଯେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶିବନାମ ପ୍ରତି ମହାଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେମାନେ ସେହି ପବିତ୍ର ବିଧାନାନୁଷ୍ଠାନରେ ସହସା ସର୍ବଥା ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
Verse 34
अनेकजन्मभिर्येन तपस्तप्तं मुनीश्वर । शिवनाम्नि भवेद्भक्तिः सर्वपापापहारिणी
ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଯିଏ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ତପ କରିଛି, ସେହି ଲୋକଙ୍କୁ ଶିବନାମରେ ସର୍ବପାପହାରିଣୀ ଭକ୍ତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 35
यस्या साधारणं शंभुनाम्नि भक्तिरखंडिता । तस्यैव मोक्षः सुलभो नान्यस्येति मतिर्मम
ମୋ ମତରେ, ଯାହାର ଶମ୍ଭୁନାମରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ, ତାହାର ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ସୁଲଭ; ଅନ୍ୟର ପାଇଁ ନୁହେଁ।
Verse 36
कृत्वाप्यनेकपापानि शिवनामजपादरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः
ଅନେକ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶିବନାମ-ଜପରେ ଲଗ୍ନ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 37
भवंति भस्मसाद्वृक्षा दवदग्धा यथा वने । तथा तावंति दग्धानि पापानि शिवनामतः
ଯେପରି ବନରେ ଦାବାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ଗଛମାନେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ଶିବନାମର ମାତ୍ର ପ୍ରଭାବରେ ପାପମାନେ ମୂଳସହିତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ନଶିଯାନ୍ତି।
Verse 38
यो नित्यं भस्मपूतांगः शिवनामजपादरः । संतरत्येव संसारं सघोरमपि शौनक
ହେ ଶୌନକ, ଯେ ନିତ୍ୟ ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ପବିତ୍ର କରି ଶିବନାମଜପରେ ଆସକ୍ତ ରହେ, ସେ ଘୋର ଲାଗୁଥିବା ସଂସାରକୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପାର କରେ।
Verse 39
ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । न लिप्यते नरः पापैः शिवनामजपादरः
ବ୍ରାହ୍ମଣର ଧନ ହରଣ କରି ଏବଂ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଶିବନାମଜପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 40
विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवनामजपः परम् । संसारतारणोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितः
ସମସ୍ତ ବେଦକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି ପୂର୍ବ ଋଷିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଶିବନାମଜପ ହିଁ ପରମ ସାଧନା, ଏବଂ ସଂସାର ତରଣର ଉପାୟ।
Verse 41
किं बहूक्त्या मुनिश्रेष्ठाः श्लोकेनैकेन वच्म्यहम् । शिवनाम्नो महिमानं सर्वपापापहारिणम्
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅଧିକ କଥାର କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଏକମାତ୍ର ଶ୍ଲୋକରେ ମୁଁ ଶିବନାମର ସେଇ ମହିମା କହୁଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ହରଣ କରେ।
Verse 42
पापानां हरणे शंभोर्नामः शक्तिर्हि पावनी । शक्नोति पातकं तावत्कर्तुं नापि नरः क्वचित्
ପାପ ହରଣରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନାମ ହିଁ ପାବନ ଶକ୍ତି। କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷ ଏତେ ବଡ଼ ପାତକ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ସେଇ (ଦିବ୍ୟ ନାମ) ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
Verse 43
शिवनामप्रभावेण लेभे सद्गतिमुत्तमाम् । इन्द्र द्युम्ननृपः पूर्वं महापापः पुरामुने
ହେ ମୁନେ! ଶିବନାମର ପ୍ରଭାବରେ, ପୂର୍ବେ ମହାପାପଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା ପରମ ଉତ୍ତମ ସଦ୍ଗତି ପାଇଲେ।
Verse 44
तथा काचिद्द्विजायोषा सौ मुने बहुपापिनी । शिवनामप्रभावेण लेभे सद्गतिमुत्तमाम्
ହେ ମୁନେ! ସେହିପରି ବହୁ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମଧ୍ୟ ଶିବନାମର ପ୍ରଭାବରେ ପରମ ଉତ୍ତମ ସଦ୍ଗତି ପାଇଲା।
Verse 45
इत्युक्तं वो द्विजश्रेष्ठा नाममाहात्म्यमुत्तमम् । शृणुध्वं भस्ममाहात्म्यं सर्वपावनपावनम्
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ନାମମାହାତ୍ମ୍ୟର ପରମ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲି; ଏବେ ସମସ୍ତ ପାବନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାବନ କରୁଥିବା ଭସ୍ମମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ।
Frequently Asked Questions
Rather than a single mythic episode, the chapter presents a theological argument for a threefold Śaiva sādhanā—Śiva-nāma, bhasma, and rudrākṣa—asserting their world-benefiting efficacy and their capacity to neutralize pāpa through continual embodied practice.
The “rahasya” is the relocation of pilgrimage into daily life: the devotee’s speech (nāma) sacralizes the body (the mouth becomes tīrtha), while bhasma and rudrākṣa function as portable consecrations that render the practitioner a living confluence (Triveṇī-sadṛśa) of merit.
Śiva is foregrounded primarily as Sadāśiva through the performative potency of his name (e.g., “Sadāśiva, Śiva”), emphasizing the salvific presence of Śiva accessed via nāma rather than via a distinct iconographic avatāra-form in this excerpted portion.