शिवपुराण-प्रशंसा (Praise of the Śiva Purāṇa) / Śivapurāṇa Māhātmya

Verse 1

सूत उवाच । साधुपृष्टं साधवो वस्त्रैलोक्यहितकारकम् । गुरुं स्मृत्वा भवत्स्नेहाद्वक्ष्ये तच्छृणुतादरात्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସାଧୁମାନେ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହା ତ୍ରିଲୋକର ହିତକର। ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତୁମ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ କହିବି; ଆଦରେ ଶୁଣ।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां द्वितीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରସଂହିତାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

कलिकल्मषविध्वंसि यस्मिञ्छिवयशः परम् । विजृम्भते सदा विप्राश्चतुर्वर्गफलप्रदम्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଯେହି ପବିତ୍ର ପାଠରେ ଶିବଙ୍କ ପରମ ଯଶ ସଦା ବିକଶିତ ହୁଏ, ସେହି ପାଠ କଳିଯୁଗର କଲ୍ମଷକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଏବଂ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 4

तस्याध्ययनमात्रेण पुराणस्य द्विजोत्तमाः । सर्वोत्तमस्य शैवस्य ते यास्यंति सुसद्गतिम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସେହି ପୁରାଣ—ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶୈବ ଶାସ୍ତ୍ର—କେବଳ ଅଧ୍ୟୟନମାତ୍ରେ ହିଁ ସେମାନେ ପରମ ଶୁଭ ସଦ୍ଗତି, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷ, ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 5

तावद्विजृंभते पापं ब्रह्महत्यापुरस्सरम् । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

ଜଗତରେ ଶିବପୁରାଣର ଉଦୟ (ପ୍ରଚାର) ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ—ବିଶେଷକରି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି—ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଚାଲିଥାଏ।

Verse 6

तावत्कलिमहोत्पाताः संचरिष्यंति निर्भयाः । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜଗତରେ ଶିବପୁରାଣ ଉଦିତ ହୋଇ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ଉତ୍ପାତ ନିର୍ଭୟରେ ଘୁରିବ—ହାୟ!

Verse 7

तावत्सर्वाणि शास्त्राणि विवदंति परस्परम् । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜଗତରେ ଶିବପୁରାଣ ଉଦିତ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ପରସ୍ପରେ ବିବାଦ କରିଥାଏ—ହାୟ!

Verse 8

तावत्स्वरूपं दुर्बोधं शिवस्य महतामपि । यावच्छिवपुराणं हि नो देष्यति जगत्यहो

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜଗତରେ ଶିବପୁରାଣ ଉପଦେଶ ରୂପେ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ମହାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବୋଧ ରହିଥାଏ—ହାୟ!

Verse 9

तावद्यमभटाः क्रूराः संचरिष्यंति निर्भयाः । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଜଗତରେ ଶିବପୁରାଣ ଉଦିତ ହୋଇ ପ୍ରଚାରିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯମଙ୍କ କ୍ରୂର ଦୂତମାନେ ନିର୍ଭୟରେ ଜଗତେ ଘୁରିବେ।

Verse 10

तावत्सर्वपुराणानि प्रगर्जंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବପୁରାଣ ଏହି ଜଗତରେ ଉଦିତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀତଳେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଗର୍ଜନ କରିଥାଏ।

Verse 11

तावत्सर्वाणि तीर्थानि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

ଆହା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗତରେ ଶିବପୁରାଣର ଉଦୟ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପରସ୍ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ବିବାଦ କରନ୍ତି।

Verse 12

तावत्सर्वाणि मंत्राणि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଶିବପୁରାଣର ଉଦୟ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ପରସ୍ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ବିବାଦ କରନ୍ତି।

Verse 13

तावत्सर्वाणि क्षेत्राणि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଶିବପୁରାଣର ଉଦୟ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ପରସ୍ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ବିବାଦ କରନ୍ତି।

Verse 14

तावत्सर्वाणि पीठानि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଶିବପୁରାଣର ଉଦୟ ହୋଇ ପ୍ରଚାର ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଧର୍ମପୀଠ ପରସ୍ପର ବିବାଦ କରନ୍ତି।

Verse 15

तावत्सर्वाणि दानानि विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଶିବପୁରାଣ ପ୍ରଚାରିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦାନ ବିବାଦର ବିଷୟ ହୋଇ ରହେ।

Verse 16

तावत्सर्वे च ते देवा विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବପୁରାଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୃଥିବୀତଳେ ବିବାଦ କରୁଥିଲେ।

Verse 17

तावत्सर्वे च सिद्धान्ता विवदंति महीतले । यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିବପୁରାଣ ପୃଥିବୀରେ ଘୋଷିତ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀତଳେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବିବାଦ କରିବେ।

Verse 18

अस्य शैवपुराणस्य कीर्तनश्रवणाद्द्विजाः । फलं वक्तुं न शक्नोमि कार्त्स्न्येन मुनिसत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ଏହି ଶୈବପୁରାଣର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ଶ୍ରବଣରୁ ଯେ ଫଳ ଜନ୍ମେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କହିପାରୁନି।

Verse 19

तथापि तस्य माहात्म्यं वक्ष्ये किंचित्तु वोनघाः । चित्तमाधाय शृणुत व्यासेनोक्तं पुरा मम

ତଥାପି, ହେ ନିଷ୍ପାପମାନେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ କହିବି। ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ—ଏହା ପୂର୍ବେ ବ୍ୟାସ ମୋତେ କହିଥିଲେ।

Verse 20

एतच्छिवपुराणं हि श्लोकं श्लोकार्द्धमेव च । यः पठेद्भक्तिसंयुक्तस्स पापान्मुच्यते क्षणात्

ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଶିବପୁରାଣର ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ମାତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 21

एतच्छिवपुराणं हि यः प्रत्यहमतंद्रि तः । यथाशक्ति पठेद्भक्त्या स जीवन्मुक्त उच्यते

ଯେ ଏହି ଶିବପୁରାଣକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଅଳସତା ବିନା, ଯଥାଶକ୍ତି ଭକ୍ତିସହ ପାଠ କରେ—ସେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 22

एतच्छिवपुराणं हि यो भक्त्यार्चयते सदा । दिने दिनेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्

ଯେ ଏହି ଶିବପୁରାଣକୁ ସଦା ଭକ୍ତିସହ ଅର୍ଚ୍ଚନା-ବନ୍ଦନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦିନେ ଦିନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 23

एतच्छिवपुराणं यस्साधारणपदेच्छया । अन्यतः शृणुयात्सोऽपि मत्तो मुच्येत पातकात्

ଯେ ସାଧାରଣ ଫଳର ଇଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଶିବପୁରାଣ ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ (ଶିବଙ୍କ) ଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 24

एतच्छिवपुराणं यो नमस्कुर्याददूरतः । सर्वदेवार्चनफलं स प्राप्नोति न संशयः

ଯେ କେହି ଏହି ଶିବପୁରାଣକୁ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 25

एतच्छिवपुराणं वै लिखित्वा पुस्तकं स्वयम् । यो दद्याच्छिवभक्तेभ्यस्तस्य पुण्यफलं शृणु

ଯେ କେହି ନିଜେ ଏହି ଶିବପୁରାଣକୁ ଲେଖି ପୁସ୍ତକ କରି ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।

Verse 26

अधीतेषु च शास्त्रेषु वेदेषु व्याकृतेषु च । यत्फलं दुर्लभं लोके तत्फलं तस्य संभवेत्

ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷାରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ, ଲୋକେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେ ଫଳ ସେଇ ଫଳ ତାହାକୁ ମିଳେ।

Verse 27

एतच्छिवपुराणं हि चतुर्दश्यामुपोषितः । शिवभक्तसभायां यो व्याकरोति स उत्तमः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଏହି ଶିବପୁରାଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ ଯେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ।

Verse 28

प्रत्यक्षरं तु गायत्रीपुरश्चर्य्याफलं लभेत् । इह भुक्त्वाखिलान्कामानं ते निर्वाणतां व्रजेत्

ଏହି (ମନ୍ତ୍ରର) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରରେ ଗାୟତ୍ରୀ ପୁରଶ୍ଚର୍ୟା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ; ଏଇ ଜୀବନରେ ସମସ୍ତ କାମନା ଭୋଗି ଶେଷେ ଶିବ-ନିର୍ବାଣକୁ ଯାଏ।

Verse 29

उपोषितश्चतुर्दश्यां रात्रौ जागरणान्वितः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि तस्य पुण्यं वदाम्यहम्

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ ସହିତ ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ—ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 30

कुरुक्षेत्रादिनिखिलपुण्यतीर्थेष्वनेकशः । आत्मतुल्यधनं सूर्य्यग्रहणे सर्वतोमुखे

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ, ସର୍ବତୋମୁଖ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ପୁନଃପୁନଃ ନିଜ ପ୍ରାଣସମ ଧନ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ କଥିତ ଶୈବପୁଣ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

Verse 31

विप्रेभ्यो व्यासमुख्येभ्यो दत्त्वायत्फलमश्नुते । तत्फलं संभवेत्तस्य सत्यं सत्यं न संशयः

ବ୍ୟାସପ୍ରମୁଖ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଦାତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ—ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 32

एतच्छिवपुराणं हि गायते योप्यहर्निशम् । आज्ञां तस्य प्रतीक्षेरन्देवा इन्द्र पुरो गमाः

ଯେ ଏହି ଶିବପୁରାଣକୁ ଦିନରାତି ପାଠ କରେ, ତାହାର ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ଦେବମାନେ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 33

एतच्छिवपुराणं यः पठञ्छृण्वन्हि नित्यशः । यद्यत्करोति सत्कर्म तत्कोटिगुणितं भवेत्

ଯେ ନିତ୍ୟ ଏହି ଶିବପୁରାଣକୁ ପଢ଼େ ଓ ଶୁଣେ, ସେ କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି ସତ୍କର୍ମ କୋଟିଗୁଣିତ ହୁଏ।

Verse 34

समाहितः पठेद्यस्तु तत्र श्रीरुद्र संहिताम् । स ब्रह्मघ्नोऽपि पूतात्मा त्रिभिरेवादिनैर्भवेत्

ଯେ ସମାହିତ ଓ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରୀରୁଦ୍ର-ସଂହିତା ପଢ଼େ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନନକାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ତିନି ଦିନରେ ପବିତ୍ରାତ୍ମା ହୁଏ।

Verse 35

तां रुद्र संहितां यस्तु भैरवप्रतिमांतिके । त्रिः पठेत्प्रत्यहं मौनी स कामानखिलां ल्लभेत्

ଯେ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ଭୈରବ ପ୍ରତିମାର ସମୀପରେ ସେଇ ରୁଦ୍ର-ସଂହିତାକୁ ପ୍ରତିଦିନ ତିନିଥର ପଢ଼େ, ସେ ଶିବକୃପାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 36

तां रुद्र संहितां यस्तु सपठेद्वटबिल्वयोः । प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणो ब्रह्महत्या निवर्तते

ଯେ ବଟ ଓ ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେଇ ରୁଦ୍ର-ସଂହିତା ପାଠ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

कैलाससंहिता तत्र ततोऽपि परमस्मृता । ब्रह्मस्वरूपिणी साक्षात्प्रणवार्थप्रकाशिका

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୈଲାସ-ସଂହିତା ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହା ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ ଏବଂ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 38

कैलाससंहितायास्तु माहात्म्यं वेत्ति शंकरः । कृत्स्नं तदर्द्धं व्यासश्च तदर्द्धं वेद्म्यहं द्विजाः

କୈଲାସ-ସଂହିତାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କେବଳ ଶଙ୍କର ଜାଣନ୍ତି। ସେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣର ଅର୍ଧ ବ୍ୟାସ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ବ୍ୟାସ ଜାଣିଥିବା ଅର୍ଧର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ ମୁଁ ଜାଣେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

Verse 39

तत्र किंचित्प्रवक्ष्यामि कृत्स्नं वक्तुं न शक्यते । यज्ज्ञात्वा तत्क्षणाल्लोकश्चित्तशुद्धिमवाप्नुयात्

ଏଥିରେ ମୁଁ କିଛିମାତ୍ର କହିବି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହା ଜାଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 40

न नाशयति यत्पापं सा रौद्री संहिता द्विजाः । तन्न पश्याम्यहं लोके मार्गमाणोऽपि सर्वदा

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ରୌଦ୍ରୀ-ସଂହିତା ଯେ ପାପକୁ ନ ନାଶ କରେ—ଏମିତି କୌଣସି ପାପ ମୁଁ ଏହି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ସଦା ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 41

शिवेनोपनिषत्सिंधुमन्थनोत्पादितां मुदा । कुमारायार्पितां तां वै सुधां पीत्वाऽमरो भवेत्

ଶିବ ଉପନିଷଦ୍-ସିନ୍ଧୁକୁ ମନ୍ଥନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଯେ ସୁଧା ଉତ୍ପାଦନ କରି କୁମାରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ—ସେ ଅମୃତ ଯେ ପାନ କରେ, ସେ ଅମର ହୁଏ।

Verse 42

ब्रह्महत्यादिपापानां निष्कृतिं कर्तुमुद्यतः । मासमात्रं संहितां तां पठित्वा मुच्यते ततः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପର ନିଷ୍କୃତି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଲୋକ, ସେ ସଂହିତାକୁ କେବଳ ଏକ ମାସ ପଢ଼ିଲେ ପରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 43

दुष्प्रतिग्रहदुर्भोज्यदुरालापादिसंभवम् । पापं सकृत्कीर्तनेन संहिता सा विनाशयेत्

ଦୁଷ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହ, ନିଷିଦ୍ଧ/ଅଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜନ, କଟୁ କଥା ଇତ୍ୟାଦିରୁ ଜନିତ ପାପକୁ ସେ ସଂହିତା ଏକଥର କୀର୍ତ୍ତନ ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 44

शिवालये बिल्ववने संहितां तां पठेत्तु यः । स तत्फलमवाप्नोति यद्वाचोऽपि न गोचरे

ଯେ ଶିବାଳୟରେ ବିଲ୍ୱବନ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ସଂହିତା ପାଠ କରେ, ସେ ବାଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନାତୀତ ମହାଫଳ ପାଏ।

Verse 45

संहितां तां पठन्भक्त्या यः श्राद्धे भोजयेद्द्विजान् । तस्य ये पितरः सर्वे यांति शंभोः परं पदम्

ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେହି ସଂହିତା ପାଠ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଭୋଜନ କରାଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 46

चतुर्दश्यां निराहारो यः पठेत्संहितां च ताम् । बिल्वमूले शिवः साक्षात्स देवैश्च प्रपूज्यते

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ନିରାହାର ରହି ଯେ ଏହି ସଂହିତା ପଢେ, ସେ ବିଲ୍ୱମୂଳେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୁଏ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 47

अन्यापि संहिता तत्र सर्वकामफलप्रदा । उभे विशिष्टे विज्ञेये लीलाविज्ञानपूरिते

ସେଠାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ସଂହିତା ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଉଭୟକୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ଜାଣ—ଲୀଳା ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 48

तदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् । निर्मितं तच्छिवेनैव प्रथमं ब्रह्मसंमितम्

ଏହିଟି ଶୈବ ପୁରାଣ, ଯାହା ବେଦସମ୍ମତ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ନିର୍ମାଣ କରି, ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମସଂହିତା ରୂପେ ପ୍ରତିପାଦନ କଲେ।

Verse 49

विद्येशंच तथारौद्रं वैनायकमथौमिकम् । मात्रं रुद्रै कादशकं कैलासं शतरुद्र कम्

(ଏହି ପୁରାଣରେ) ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର-ସଂହିତା ଓ ରୌଦ୍ର-ସଂହିତା; ତଥା ବୈନାୟକ, ଔମିକ, ମାତ୍ରା, ରୁଦ୍ରୈକାଦଶକ, କୈଲାସ ଓ ଶତରୁଦ୍ରକ—ସବୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 50

कोटिरुद्र सहस्राद्यं कोटिरुद्रं तथैव च । वायवीयं धर्मसंज्ञं पुराणमिति भेदतः

ଭେଦ ଅନୁସାରେ ଏହା ‘ଧର୍ମ’ ନାମକ ବାୟବୀୟ ପୁରାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସହସ୍ର-କୋଟିରୁଦ୍ର ଆଦି ଭାଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା କୋଟିରୁଦ୍ର ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ।

Verse 51

संहिता द्वादशमिता महापुण्यतरा मता । तासां संख्यां ब्रुवे विप्राः शृणुतादरतोखिलम्

ଏହି ସଂହିତା ଦ୍ୱାଦଶ ବିଭାଗର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଗଣନା କହୁଛି—ଆଦରସହିତ ସମଗ୍ରଟି ଶୁଣ।

Verse 52

विद्येशं दशसाहस्रं रुद्रं वैनायकं तथा । औमं मातृपुराणाख्यं प्रत्येकाष्टसहस्रकम्

‘ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର’ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର; ସେପରି ‘ରୁଦ୍ର’ ଓ ‘ବୈନାୟକ’ ମଧ୍ୟ। ‘ଔମ’ ଏବଂ ‘ମାତୃପୁରାଣ’ ନାମକ—ଏହାମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଆଠ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 53

त्रयोदशसहस्रं हि रुद्रै कादशकं द्विजाः । षट्सहस्रं च कैलासं शतरुद्रं तदर्द्धकम्

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ‘ରୁଦ୍ରୈକାଦଶ’ ତେର ହଜାର (ଶ୍ଲୋକ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ‘କୈଲାସ’ ଛଅ ହଜାର; ଏବଂ ‘ଶତରୁଦ୍ର’ ତାହାର ଅର୍ଧ (ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ହଜାର)।

Verse 54

कोटिरुद्रं त्रिगुणितमेकादशसहस्रकम् । सहस्रकोटिरुद्रा ख्यमुदितं ग्रंथसंख्यया

ଗ୍ରନ୍ଥ-ଗଣନା ଅନୁସାରେ ‘କୋଟିରୁଦ୍ର’ ତ୍ରିଗୁଣିତ ହୋଇ ଏଗାର ହଜାର (ଶ୍ଲୋକ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ‘ସହସ୍ର-କୋଟି-ରୁଦ୍ର’ ନାମକ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ ଉଦିତ।

Verse 55

वायवीयं खाब्धिशतं घर्मं रविसहस्रकम् । तदेवं लक्षसंख्याकं शैवसंख्याविभेदतः

ଶୈବ ସଂଖ୍ୟାପଦ୍ଧତିରେ ‘ଖାବ୍ଧି’ର ଶତକୁ ‘ବାୟବୀୟ’ ଏବଂ ‘ରବି’ର ସହସ୍ରକୁ ‘ଘର୍ମ’ କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଶୈବ ସଂଖ୍ୟାଭେଦରେ ଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଣନା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 56

व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् । शैवं तत्र चतुर्थं वै पुराणं सप्तसंहितम्

ସେହି ପୁରାଣସମୂହକୁ ବ୍ୟାସ ମୁନି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ଚତୁର୍ବିଂଶତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକ ପରିମାଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୈବ ପୁରାଣ ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର୍ଥ, ଏବଂ ସପ୍ତ ସଂହିତାମୟ।

Verse 57

शिवे संकल्पितं पूर्वं पुराणं ग्रन्थसंख्यया । शतकोटिप्रमाणं हि पुरा सृष्टौ सुविस्मृतम्

ହେ ଶିବେ (ପାର୍ବତୀ), ଏହି ପୁରାଣ ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରନ୍ଥଭାଗର ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ସଂକଳ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଶତକୋଟି ଶ୍ଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା; ପରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମୃତ ହେଲା।

Verse 58

व्यस्तेष्टादशधा चैव पुराणे द्वापरादिषु । चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृते द्वैपायनादिभिः

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକରେ ପୁରାଣଟି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟସ୍ତ ହେଲା। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଚତୁର୍ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ଆଦି ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ସଂକଳନ କଲେ।

Verse 59

प्रोक्तं शिवपुराणं हि चतुर्विंशत्सहस्रकम् । श्लोकानां संख्यया सप्तसंहितं ब्रह्मसंमितम्

ଶିବପୁରାଣ ନିଶ୍ଚୟ ଚତୁର୍ବିଂଶତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକ ପରିମାଣର ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଶ୍ଲୋକସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଏହା ସପ୍ତ ସଂହିତାରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମିତ ପ୍ରାମାଣ୍ୟଯୁକ୍ତ।

Verse 60

विद्येश्वराख्या तत्राद्या रौद्री ज्ञेया द्वितीयिका । तृतीया शतरुद्रा ख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଟି ‘ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପରିଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ‘ରୌଦ୍ରୀ’ ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ। ତୃତୀୟଟି ‘ଶତରୁଦ୍ରା’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥଟି ‘କୋଟିରୁଦ୍ରା’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ।

Verse 61

पंचमी चैव मौमाख्या षष्ठी कैलाससंज्ञिका । सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहितामताः

ପଞ୍ଚମୀ ‘ଉମା-ସଂହିତା’ ଭାବେ, ଷଷ୍ଠୀ ‘କୈଲାସ-ସଂହିତା’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ସପ୍ତମୀ ‘ବାୟବୀୟ-ସଂହିତା’—ଏଭଳି ସାତ ସଂହିତା ମନାଯାଏ।

Verse 62

ससप्तसंहितं दिव्यं पुराणं शिवसंज्ञकम् । वरीवर्ति ब्रह्मतुल्यं सर्वोपरि गतिप्रदम्

ସପ୍ତ ସଂହିତାଯୁକ୍ତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ ‘ଶିବପୁରାଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମତୁଲ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସର୍ବୋପରି ରହି ପରମଗତି (ମୋକ୍ଷ) ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 63

एतच्छिवपुराणं हि सप्तसंहितमादरात् । परिपूर्णं पठेद्यस्तु स जीवन्मुक्त उच्यते

ଏହି ଶିବପୁରାଣ ସପ୍ତ ସଂହିତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେ ଆଦରସହିତ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଢ଼େ, ସେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 64

श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासागमशतानि च । एतच्छिवपुराणस्य नार्हंत्यल्पां कलामपि

ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଆଗମ—ଏହାଙ୍କର ଶତଶଃ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିବପୁରାଣର ଅଳ୍ପାଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 65

शैवं पुराणममलं शिवकीर्तितं तद्व्यासेन शैवप्रवणेन न संगृहीतम् । संक्षेपतः सकलजीवगुणोपकारे तापत्रयघ्नमतुलं शिवदं सतां हि

ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ନିର୍ମଳ, ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତିତ; ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିନାହାନ୍ତି। ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଗୁଣର ଉପକାରକ, ତ୍ରିତାପନାଶକ, ଅତୁଲ ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କୁ ଶିବ—ମଙ୍ଗଳ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦାନକାରୀ।

Verse 66

विकैतवो धर्म इह प्रगीतो वेदांतविज्ञानमयः प्रधानः । अमत्सरांतर्बुधवेद्यवस्तु सत्कॢप्तमत्रैव त्रिवर्गयुक्तम्

ଏଠାରେ ନିଷ୍କପଟ (ଶୁଦ୍ଧ) ଧର୍ମ ପ୍ରଶଂସିତ—ଯାହା ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତର ଅନୁଭୂତ ଜ୍ଞାନମୟ। ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ଅନ୍ତଃକରଣ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞେୟ; ଏବଂ ଏଠାରେ ଭଲଭାବେ ସୁସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ତ୍ରିବର୍ଗ (ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ)କୁ ସମନ୍ୱୟ କରି ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍‌ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 67

शैवं पुराणतिलकं खलु सत्पुराणं । वेदांतवेदविलसत्परवस्तुगीतम् । यो वै पठेच्च शृणुयात्परमादरेण शंभुप्रियः स हि लभेत्परमां । गतिं वै

ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ସତ୍ୟରେ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ତିଳକ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ପୁରାଣ; ଯାହା ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ଦୀପ୍ତ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଗାନ କରେ। ଯେ ଏହାକୁ ପରମ ଆଦରରେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଗତି (ମୋକ୍ଷ) ପାଏ।