Śivakṣetra–Tīrtha–Māhātmya (The Salvific Function of Shiva’s Sacred Domains)

Verse 1

सूत उवाच । शृणुध्वमृषयः प्राज्ञाः शिवक्षेत्रं विमुक्तिदम् । तदागमांस्ततो वक्ष्ये लोकरक्षार्थमेव हि

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଶିବକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶୁଣ। ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ତାହାର ଆଗମ-ପରମ୍ପରାକୁ ଲୋକରକ୍ଷାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚୟ କହିବି।

Verse 2

पंचाशत्कोटिविस्तीर्णा सशैलवनकानना । शिवाज्ञया हि पृथिवी लोकं धृत्वा च तिष्ठति

ପଞ୍ଚାଶତ୍ କୋଟି ପରିମାଣେ ବିସ୍ତୃତ, ପର୍ବତ-ବନ-କାନନରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ, ଶିବାଜ୍ଞାରେ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ସ୍ଥିର ରହେ।

Verse 3

तत्र तत्र शिवक्षेत्रं तत्र तत्र निवासिनाम् । मोक्षार्थं कृपया देवः क्षेत्रं कल्पितवान्प्रभुः

ଯେଉଁଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ନିବାସୀମାନେ ବସନ୍ତି, ସେଉଁସେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ କୃପାବଶତଃ ପ୍ରଭୁ ଦେବ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 4

परिग्रहादृषीणां च देवानां परिग्रहात् । स्वयंभूतान्यथान्यानि लोकरक्षार्थमेव हि

ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମିଳିଥିବା ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଧିକାରରୁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନିୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥାମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକରକ୍ଷା-ପାଳନାର୍ଥେ ମାତ୍ର।

Verse 5

तीर्थे क्षेत्रे सदाकार्यं स्नानदानजपादिकम् । अन्यथा रोगदारिद्र य्मूकत्वाद्याप्नुयान्नरः

ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସଦା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ ଆଦି ସତ୍କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ମୂକତ୍ୱ ଇତ୍ୟାଦି କଷ୍ଟ ପାଇପାରେ।

Verse 6

अथास्मिन्भारते वर्षे प्राप्नोति मरणं नरः । स्वयंभूस्थानवासेन पुनर्मानुष्यमाप्नुयात्

ଏହି ଭାରତବର୍ଷରେ ଯଦି ମନୁଷ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ, ତେବେ ସ୍ୱୟଂଭୂ-ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବାରେ ସେ ପୁନଃ ମାନବଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 7

क्षेत्रे पापस्य करणं दृढं भवति भूसुराः । पुण्यक्षेत्रे निवासे हि पापमण्वपि नाचरेत्

ହେ ଭୂସୁର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାପ କରିବା ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନକାରୀ ଦୋଷ ହୁଏ। ତେଣୁ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଅଣୁମାତ୍ର ପାପ ମଧ୍ୟ ନ କର।

Verse 8

येन केनाप्युपायेन पुण्यक्षेत्रे वसेन्नरः । सिंधोः शतनदीतीरे संति क्षेत्राण्यनेकशः

ଯେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ହେଉ, ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଶତନଦୀ-ତୀରରେ ଏପରି ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 9

सरस्वती नदी पुण्या प्रोक्ता षष्टिमुखा तथा । तत्तत्तीरे वसेत्प्राज्ञः क्रमाद्ब्रह्मपदं लभेत्

ପବିତ୍ର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ‘ଷଷ୍ଟିମୁଖୀ’ (ଷାଠିଟି ଧାରା-ମୁଖ) ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି। ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ତଟରେ କ୍ରମେ ବାସ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପାଏ।

Verse 10

हिमवद्गिरिजा गंगा पुण्या शतमुखा नदी । तत्तीरे चैव काश्यादिपुण्यक्षेत्राण्यनेकशः

ହିମାଳୟରୁ ଜନ୍ମିତ ଗଙ୍ଗା ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ଶତମୁଖା (ଅନେକ ଧାରାଯୁକ୍ତ) ପବିତ୍ର ନଦୀ। ତାହାର ତଟରେ କାଶୀ ଆଦି ଅନେକ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 11

तत्र तीरं प्रशस्तं हि मृगे मृगबृहस्पतौ । शोणभद्रो दशमुखः पुण्योभीष्टफलप्रदः

ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ ତୀର୍ଥତଟ ଅଛି; ଯାହା ମୃଗ ରାଶି ଓ ମୃଗବୃହସ୍ପତି ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ‘ଶୋଣଭଦ୍ର’ ‘ଦଶମୁଖ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ପରମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 12

तत्र स्नानोपवासेन पदं वैनायकं लभेत् । चतुर्वींशमुखा पुण्या नर्मदा च महानदी

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଉପବାସ କଲେ ବୈନାୟକ (ଶ୍ରୀଗଣେଶ) ପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ପବିତ୍ର ନର୍ମଦା ମହାନଦୀ; ସେ ‘ଚତୁର୍ବିଂଶମୁଖୀ’ ବୋଲି ସ୍ତୁତ ଏବଂ ପରମ ପୁଣ୍ୟବର୍ଧିନୀ।

Verse 13

तस्यां स्नानेन वासेन पदं वैष्णवमाप्नुयात् । तमसा द्वादशमुखा रेवा दशमुखा नदी

ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ବାସ କଲେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ତମସା ‘ଦ୍ୱାଦଶମୁଖୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ରେବା (ନର୍ମଦା) ‘ଦଶମୁଖୀ’ ନଦୀ।

Verse 14

गोदावरी महापुण्या ब्रह्मगोवधनाशिनी । एकविंशमुखा प्रोक्ता रुद्र लोकप्रदायिनी

ଗୋଦାବରୀ ମହାପୁଣ୍ୟା; ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଗୋହତ୍ୟା ପାପ ନାଶିନୀ। ସେ ‘ଏକବିଂଶମୁଖୀ’ ବୋଲି କଥିତ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରଦାୟିନୀ।

Verse 15

कृष्णवेणी पुण्यनदी सर्वपापक्षयावहा । साष्टादशमुखाप्रोक्ता विष्णुलोकप्रदायिनी

କୃଷ୍ଣବେଣୀ ପୁଣ୍ୟନଦୀ; ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟକାରିଣୀ। ସେ ‘ଅଷ୍ଟାଦଶମୁଖୀ’ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରଦାୟିନୀ।

Verse 16

तुंगभद्रा दशमुखा ब्रह्मलोकप्रदायिनी । सुवर्णमुखरी पुण्या प्रोक्ता नवमुखा तथा

ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ‘ଦଶମୁଖୀ’ ବୋଲି କଥିତ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି। ପୁଣ୍ୟମୟୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ‘ନବମୁଖୀ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 17

तत्रैव सुप्रजायंते ब्रह्मलोकच्युतास्तथा । सरस्वती च पंपा च कन्याश्वेतनदी शुभा

ସେଠାରେଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଭାବେ ପୁନଃଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ, ପମ୍ପା ଓ ଶୁଭ କନ୍ୟା-ଶ୍ୱେତନଦୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

एतासां तीरवासेन इंद्र लोकमवाप्नुयात् । सह्याद्रि जा महापुण्या कावेरीति महानदी

ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କ ତୀରରେ ବାସ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସହ୍ୟାଦ୍ରିରୁ ଜନ୍ମିତ ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ମହାନଦୀ ‘କାବେରୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 19

सप्तविंशमुखा प्रोक्ता सर्वाभीष्टं प्रदायिनी । तत्तीराः स्वर्गदाश्चैव ब्रह्मविष्णुपदप्रदाः

ସେ ସପ୍ତବିଂଶତି ‘ମୁଖ’ (ଅଂଶ) ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଦାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ତୀରର ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ପଦସମ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 20

शिवलोकप्रदा शैवास्तथाऽभीष्टफलप्रदाः । नैमिषे बदरे स्नायान्मेषगे च गुरौ रवौ

ଏହି ଶୈବ ଆଚାର-ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ ଶିବଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ନୈମିଷରେ ଓ ବଦରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ତଥା ରବିବାର-ଗୁରୁବାର ସଂଯୋଗ ହେଲେ।

Verse 21

ब्रह्मलोकप्रदं विद्यात्ततः पूजादिकं तथा । सिंधुनद्यां तथा स्नानं सिंहे कर्कटगे रवौ

ଏପରି ପୂଜା ଓ ତାହାର ସହାୟକ କ୍ରିୟାକର୍ମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକପ୍ରଦ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଂହରାଶିରେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର କର୍କଟରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ କୁହାଯାଏ।

Verse 22

केदारोदकपानं च स्नानं च ज्ञानदं विदुः । गोदावर्यां सिंहमासे स्नायात्सिंहबृहस्पतौ

ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ କେଦାରତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳ ପାନ ଓ ତାହାରେ ସ୍ନାନ—ଦୁହେଁ ଜ୍ଞାନପ୍ରଦ। ଏହିପରି ସିଂହମାସରେ ଗୋଦାବରୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷତଃ ବୃହସ୍ପତି ସିଂହରାଶିରେ ଥିଲେ—ତାହା ମହାପୁଣ୍ୟକର।

Verse 23

शिवलोकप्रदमिति शिवेनोक्तं तथा पुरा । यमुनाशोणयोः स्नायाद्गुरौ कन्यागते रवौ

ଏହା ଶିବଲୋକପ୍ରଦ ବୋଲି ପୁରାତନକାଳେ ଶିବ ନିଜେ କହିଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତି କନ୍ୟାରାଶିରେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାବେଳେ ଯମୁନା–ଶୋଣ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଶିବଧାମପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 24

धर्मलोके दंतिलोके महाभोगप्रदं विदुः । कावेर्यां च तथास्नायात्तुलागे तु रवौ गुरौ

ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଧର୍ମଲୋକ ଓ ଦନ୍ତିଲୋକରେ (କରାଯାଇଥିବା) ସ୍ନାନ-ଆଚରଣ ମହାଭୋଗ ଓ ଶୁଭଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହିପରି କାବେରୀ ନଦୀରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ—ସେହି ସ୍ନାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 25

विष्णोर्वचनमाहात्म्यात्सर्वाभीष्टप्रदं विदुः । वृश्चिके मासि संप्राप्ते तथार्के गुरुवृश्चिके

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଚନର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ତାହା (ଅନୁଷ୍ଠାନ) ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହୁଏ ବୋଲି ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ବିଶେଷକରି ବୃଶ୍ଚିକ ମାସ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁରୁ ଉଭୟ ବୃଶ୍ଚିକ ରାଶିରେ ଥିଲେ।

Verse 26

नर्मदायां नदीस्नानाद्विष्णुलोकमवाप्नुयात् । सुवर्णमुखरीस्नानं चापगे च गुरौ रवौ

ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଭକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ ତୀର୍ଥରେ ଓ ଅପଗା (ଗଙ୍ଗା) ନଦୀରେ—ବିଶେଷକରି ଗୁରୁବାର ଓ ରବିବାର—ସ୍ନାନ କଲେ କଥିତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ।

Verse 27

शिवलोकप्रदमिति ब्राह्मणो वचनं यथा । मृगमासि तथा स्नायाज्जाह्नव्यां मृगगे गुरौ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବଚନ ଯେପରି ଏହାକୁ ‘ଶିବଲୋକଦାୟକ’ ବୋଲି କହେ, ସେପରି ମୃଗମାସରେ—ଚନ୍ଦ୍ର ମୃଗ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥିବା ଗୁରୁବାର—ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)ରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ନିୟମ ଭକ୍ତକୁ ଶିବଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 28

शिवलोकप्रदमिति ब्रह्मणो वचनं यथा । ब्रह्मविष्ण्वोः पदे भुक्त्वा तदंते ज्ञानमाप्नुयात्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଯେପରି ଏହାକୁ ‘ଶିବଲୋକଦାୟକ’ ବୋଲି କହେ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ପଦ ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ (ଶିବକୃପାରେ) ମୋକ୍ଷଦାୟକ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 29

गंगायां माघमासे तु तथाकुंभगते रवौ । श्राद्धं वा पिंडदानं वा तिलोदकमथापिवा

ଗଙ୍ଗାରେ, ବିଶେଷକରି ମାଘମାସରେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ କୁମ୍ଭରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ—ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେଉ କି ପିଣ୍ଡଦାନ, କିମ୍ବା ତିଳୋଦକ ଦାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 30

वंशद्वयपितृणां च कुलकोट्युद्धरं विदुः । कृष्णवेण्यां प्रशंसंति मीनगे च गुरौ रवौ

ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହାକୁ ଉଭୟ ବଂଶର ପିତୃମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ କୋଟି କୁଳର ତାରଣର ଉପାୟ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର କୃଷ୍ଣବେଣୀରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୀନରେ ଓ ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ସ୍ୱରାଶିରେ ଥିଲେ ଏହା ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 31

तत्तत्तीर्थे च तन्मासि स्नानमिंद्र पदप्रदम् । गंगां वा सह्यजां वापि समाश्रित्य वसेद्बुधः

ଯଥାଯଥ ତୀର୍ଥରେ ଯଥାଯଥ ପବିତ୍ର ମାସରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ମିଳେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶିବଭକ୍ତ ଗଙ୍ଗାତଟ କିମ୍ବା ସହ୍ୟପର୍ବତଜନ୍ୟ ନଦୀତଟ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିୟମଭକ୍ତିରେ ବସୁ।

Verse 32

तत्कालकृतपापस्य क्षयो भवति निश्चितम् । रुद्र लोकप्रदान्येव संति क्षेत्राण्यनेकशः

ସେଇ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୃତ ପାପର କ୍ଷୟ ନିଶ୍ଚିତ। ରୁଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏପରି ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ର (ତୀର୍ଥ) ଅଛି।

Verse 33

ताम्रपर्णी वेगवती ब्रह्मलोकफलप्रदे । तयोस्तीरे हि संत्येव क्षेत्राणि स्वर्गदानि च

ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ଓ ବେଗବତୀ ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ-ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସେମାନଙ୍କ ତଟରେ ସ୍ୱର୍ଗଦାନୀ କ୍ଷେତ୍ର (ତୀର୍ଥ) ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି।

Verse 34

संति क्षेत्राणि तन्मध्ये पुण्यदानि च भूरिशः । तत्र तत्र वसन्प्राज्ञस्तादृशं च फलं लभेत्

ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ସେ ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଜ୍ଞ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ରତା ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ତଦ୍ରୂପ ଫଳ ପାଏ।

Verse 35

सदाचारेण सद्वृत्त्या सदा भावनयापि च । वसेद्दयालुः प्राज्ञो वै नान्यथा तत्फलं लभेत्

ସଦାଚାର, ସଦ୍ବୃତ୍ତି ଓ ନିତ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନା ସହିତ ଦୟାଳୁ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଜନ ବସିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସେହି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 36

पुण्यक्षेत्रे कृतं पुण्यं बहुधा ऋद्धिमृच्छति । पुण्यक्षेत्रे कृतं पापं महदण्वपि जायते

ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ କରା ପୁଣ୍ୟ ବହୁଗୁଣା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ କରା ପାପ ଅଣୁମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ।

Verse 37

तत्कालं जीवनार्थश्चेत्पुण्येन क्षयमेष्यति । पुण्यमैश्वर्यदं प्राहुः कायिकं वाचिकं तथा

ଯେ କେବଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତାହାର ଜୀବନ ମାତ୍ର ପୁଣ୍ୟରେ ହିଁ କ୍ଷୟ ପାଏ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—ପୁଣ୍ୟ ହିଁ ଐଶ୍ୱର୍ୟଦାୟକ; କାୟିକ ହେଉ କି ବାଚିକ।

Verse 38

मानसं च तथा पापं तादृशं नाशयेद्द्विजाः । मानसं वज्रलेपं तु कल्पकल्पानुगं तथा

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେପରି ବାହ୍ୟ ପାପ ନଶେ, ସେପରି ମାନସିକ ପାପ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ କଳ୍ପକଳ୍ପ ଧରି କଠିନ ହୋଇଥିବା ମନର ‘ବଜ୍ରଲେପ’ ଦୀର୍ଘ ସାଧନା ଓ ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ମାତ୍ର ଗଳେ।

Verse 39

ध्यानादेव हि तन्नश्येन्नान्यथा नाशमृच्छति । वाचिकं जपजालेन कायिकं कायशोषणात्

ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କେବଳ ଧ୍ୟାନରେ ହିଁ ନଶେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ତାହାର ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ବାଚିକ (ପାପ) ଜପର ଜାଲରେ ନଶେ, ଏବଂ କାୟିକ (ପାପ) ସଂଯମତପସ୍ୟାରେ ଦେହଶୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ନଶେ।

Verse 40

दानाद्धनकृतं नश्येन्नाऽन्यथाकल्पकोटिभिः । क्वचित्पापेन पुण्यं च वृद्धिपूर्वेण नश्यति

ସଞ୍ଚିତ ଧନ ସତ୍ୟରେ ଦାନରେ ହିଁ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ନହେଲେ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପାପ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ପରି ହୋଇ ପରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 41

बीजांशश्चैव वृद्ध्यंशो भोगांशः पुण्यपापयोः । ज्ञाननाश्यो हि बीजांशो वृद्धिरुक्तप्रकारतः

ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ—ଦୁହିଁରେ ‘ବୀଜାଂଶ’, ‘ବୃଦ୍ଧ୍ୟଂଶ’ ଏବଂ ‘ଭୋଗାଂଶ’ ରହିଛି। ବୀଜାଂଶ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନରେ ନଶେ, ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ୍ୟଂଶ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଚାଲେ।

Verse 42

भोगांशो भोगनाश्यस्तु नान्यथा पुण्यकोटिभिः । बीजप्ररोहे नष्टे तु शेषो भोगाय कल्पते

ଭୋଗ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମାଂଶ କେବଳ ଭୋଗ କଲେ ହିଁ କ୍ଷୟ ହୁଏ; କୋଟି କୋଟି ପୁଣ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ କର୍ମବୀଜର ଅଙ୍କୁର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେ ଶେଷ ରହେ, ସେ କେବଳ ଶେଷ-ଭୋଗରୂପେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ; ନୂତନ ବନ୍ଧନ କରେ ନାହିଁ।

Verse 43

देवानां पूजया चैव ब्रह्मणानां च दानतः । तपोधिक्याच्च कालेन भोगः सह्यो भवेन्नृणाम् । तस्मात्पापमकृत्वैव वस्तव्यं सुखमिच्छता

ଦେବପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ, ଏବଂ କାଳକ୍ରମେ ତପସ୍ୟାର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଭୋଗ ସହ୍ୟ ହୁଏ। ତେଣୁ ଯେ ସତ୍ୟ ସୁଖ ଚାହେ, ସେ ପାପ ନ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ।