पञ्चकृत्यलक्षणनिर्णयः (Definition of Śiva’s Five Cosmic Acts—Pañcakṛtya)

Verse 1

ब्रह्मविष्णू ऊचतुः । सर्गादिपंचकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो । शिव उवाच । मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ! ସର୍ଗ ଆଦି ପଞ୍ଚକୃତ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।” ଶିବ କହିଲେ—“କୃପାବଶତଃ, ମୋ ଦିବ୍ୟ କୃତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏହି ଗୁହ୍ୟ ବୋଧ ତୁମ ଉଭୟଙ୍କୁ କହୁଛି।”

Verse 2

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावोऽप्यनुग्रहः । पंचैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର, ତିରୋଭାବ (ଆବରଣ) ଏବଂ ଅନୁଗ୍ରହ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହିଁ ଜଗତ୍ ପ୍ରତି ମୋର କୃତ୍ୟ; ମୁଁ ଅଜ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ, ଏଗୁଡ଼ିକ ନିତ୍ୟସିଦ୍ଧ।

Verse 3

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता । संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

ସର୍ଗ ହେଉଛି ସଂସାରର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ; ତାହାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ହିଁ ସ୍ଥିତି (ପାଳନ) ବୋଲି ମନାଯାଏ। ସଂହାର ହେଉଛି ସେଇ ପ୍ରକଟ ଜଗତର ମର୍ଦ୍ଦନ/ସଙ୍କୋଚ, ଏବଂ ତିରୋଭାବ ହେଉଛି ତାହାର ଆବରଣ—ପ୍ରକାଶରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ।

Verse 4

तन्मोक्षोऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पंचकम् । कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

ସେଇ (ଶେଷ) କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ—ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ। ଏହିପରି ଏହା ମୋର ପଞ୍ଚକୃତ୍ୟ ଅଟେ। ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଗୋପୁରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି ନୀରବ ରହି କେବଳ ତାହାକୁ ବହନ କରେ; ସେ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ।

Verse 5

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् । पंचमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଚାରି କ୍ରିୟା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ବିସ୍ତାର ହୁଏ, (ବର୍ଣ୍ଣିତ); ଏବଂ ପଞ୍ଚମଟି ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିର ହେତୁ—ମୋତେ ନିତ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହିବା।

Verse 6

तदिदं पंचभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः । सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ପଞ୍ଚମହାଭୂତରେ ଦେଖନ୍ତି—ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟି, ଜଳରେ ସ୍ଥିତି (ପାଳନ), ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ସଂହାର।

Verse 7

तिरोभावोऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे । सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्द्धते

ବାୟୁତତ୍ତ୍ୱରେ ତିରୋଭାବ-ଶକ୍ତି (ଆବରଣ) ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ଆକାଶତତ୍ତ୍ୱରେ ଅନୁଗ୍ରହ-ଶକ୍ତି (କୃପା) ଦେଖାଯାଏ। ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ପୋଷିତ ହୋଇ ବିକଶିତ ହୁଏ।

Verse 8

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते । व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ ଓ ପକ୍କ ହୁଏ; ବାୟୁରେ ସମସ୍ତ ବହି ଗତିଶୀଳ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ୟୋମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ଧାରଣ କରେ—ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଝନ୍ତୁ।

Verse 9

पंचकृत्यमिदं वोढुं ममास्ति मुखपंचकम् । चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पंचमं मुखम्

ଏହି ପଞ୍ଚକୃତ୍ୟକୁ ବହନ କରିବା ପାଇଁ ମୋର ପାଞ୍ଚ ମୁଖ ଅଛି। ଚାରି ମୁଖ ଚାରି ଦିଗକୁ, ତାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ମୁଖ ଅଛି।

Verse 10

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां दशमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱରସଂହିତାର ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 11

तथा रुद्र महेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् । अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

ସେହିପରି ରୁଦ୍ର ଓ ମହେଶ ବ୍ୟତୀତ ‘ଅନୁଗ୍ରହ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ପରମ ଦ୍ୱିବିଧ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 12

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् । न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

ସେ ସମସ୍ତ ପୌର୍ବିକ କର୍ମ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ କାଳରେ ବିସ୍ମୃତ ହୋଇଗଲା; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ଓ ମହେଶଙ୍କ ପାଖରେ ସେପରି କର୍ମ କେବେ ବିସ୍ମୃତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 13

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा । आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

ରୂପ, ବେଶ, କର୍ମ, ବାହନ ଓ ଆସନରେ, ତଥା ଆୟୁଧାଦିରେ ମଧ୍ୟ—ତାହାର ନିମିତ୍ତେ ଆମେ ମୋ ସଦୃଶ ଏକ ସାମ୍ୟ ଗଢ଼ିଛୁ।

Verse 14

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् । मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

ହେ ବତ୍ସମାନେ, ମୋର ଧ୍ୟାନରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ମୋହ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି। ଯଦି ମୋର ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ରୂପକୁ ନେଇ ଏପରି ଅଭିମାନ ହେଉନଥାନ୍ତା—ମନେ ହେଉଛି ନିଜେ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 15

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमओंकारनामकम् । इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

ଏହେତୁ ମୋର ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହିଠାରୁ ପରେ ‘ଓଂକାର’ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର—ମୋର ନିଜ ମନ୍ତ୍ର—ଜପ କର; ଏହା ଅହଂକାରକୁ ଭଞ୍ଜନ କରେ।

Verse 16

उपादिशं निजं मंत्रमओंकारमुरुमंगलम् । ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର ନିଜ ମନ୍ତ୍ର—ପରମ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓଂକାର—ଉପଦେଶ କଲି। ସେଇ ଓଂକାର ମୋ ମୁଖରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମି, ମୋତେ ନେଇ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନର ଆଦ୍ୟ ପ୍ରବୋଧକ ହେଲା।

Verse 17

वाचकोऽयमहं वाच्यो मंत्रोऽयं हि मदात्मकः । तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्

ଜପକାରୀ ମୁଁ ନିଜେ, ଜପ୍ୟ (ବାଚ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ। ତେଣୁ ଏହାର ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତରେ ମୋର ସ୍ମରଣ।

Verse 18

अकार उत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् । मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राण्मुखतस्तथा

‘ଅ’ ଅକ୍ଷରକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ପୂର୍ବାଭିମୁଖ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା; ‘ଉ’ କୁ ପଶ୍ଚିମମୁଖରୁ; ‘ମ’ କୁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖରୁ; ଏବଂ ବିନ୍ଦୁ (ଓଂର ନାସିକ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ) କୁ ପୂର୍ବମୁଖରୁ। ଏପରି ଲିଙ୍ଗର ଦିକ୍ମୁଖମାନେ ପ୍ରଣବ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

नादो मध्यमुखादेवं पंचधाऽसौ विजृंभितः । एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

ମଧ୍ୟ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ନାଦ ପାଞ୍ଚ ରୂପେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ପୁନଃ ଯେତେବେଳେ ସେ ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ‘ଓଁ’ ନାମକ ଏକାକ୍ଷର ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 20

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् । व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

ନାମ-ରୂପାତ୍ମକ ସମସ୍ତ—ବେଦରୂପ ଦୁଇ କୁଳ (ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ) ସହିତ—ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ; ଏହା ଶିବ-ଶକ୍ତିଙ୍କର ବୋଧକ।

Verse 21

अस्मात्पंचाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् । आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

ଏହିଠାରୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ବୋଧକ। ଏହାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଥମେ ‘ଆ’ ଠାରୁ, ପରେ ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷର ପରମ୍ପରାରେ ‘ନ’ ଠାରୁ କ୍ରମେ।

Verse 22

अस्मात्पंचाक्षराज्जाता मातृकाः पंचभेदतः । तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀରୁ ପାଞ୍ଚ ଭେଦରେ ମାତୃକା ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ରୋତରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରବାହିତ ତ୍ରିପଦା ଗାୟତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା—ତିନି ପାଦବିଶିଷ୍ଟ ହିଁ।

Verse 23

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः । तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

ତାହାଠାରୁ ସମଗ୍ର ବେଦ ଜନ୍ମିଲା; ତାହାଠାରୁ ମନ୍ତ୍ରକୋଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯେଉଁ ସିଦ୍ଧି, ସେହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହା ସାଧ୍ୟ; ଏହି ସାଧନାରୁ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ।

Verse 24

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति । सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

ଏହି ମନ୍ତ୍ରକନ୍ଦ (ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳସାର) ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରାଜ ଶୁଭ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭୋଗପ୍ରଦ।

Verse 25

नंदिकेश्वर उवाच । पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् । निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदण्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୁନର୍ବାର ଗୁରୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିରଃପଟ (ପର୍ଦ୍ଦା) ବିଛାଇ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ନିଜ ପଦ୍ମହସ୍ତ ଧୀରେ ରଖି, ଅମ୍ବିକା ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତରମୁଖୀ କରି ଦାଁଡ଼ କରାଇଲେ।

Verse 26

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् । शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସେ ତାହାକୁ ବିଧିବତ ଗ୍ରହଣ କରାଇଲେ। ପରେ ସେହି ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖି, ସେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 27

प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदंतिके तमेव देवं जगतुर्जगद्गुरुम्

ସେ ଦୁଇଜଣ କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିଭାବେ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଜଗତର ଦେବ ଓ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 28

ब्रह्माच्युतावूचतुः । नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे । नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଚ୍ୟୁତ କହିଲେ—ନିଷ୍କଳରୂପାୟ ନମସ୍କାର, ନିଷ୍କଳତେଜସେ ନମସ୍କାର। ସକଳର ନାଥାୟ ନମସ୍କାର, ହେ ସକଳାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 29

नमः प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने । नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पंचमुखायते

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ବାଚ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପ୍ରଣବ-ଲିଙ୍ଗସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୃଷ୍ଟି ଆଦିର କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପଞ୍ଚମୁଖ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 30

पंचब्रह्मस्वरूपाय पंच कृत्यायते नमः । आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପଞ୍ଚକୃତ୍ୟର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପରମାତ୍ମା, ହେ ପରବ୍ରହ୍ମ, ଅନନ୍ତ ଗୁଣ-ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 31

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः । इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश्च नेमतुः

ସକଳ ଓ ନିଷ୍କଳ—ଉଭୟ ରୂପଧାରୀ ଗୁରୁ-ସ୍ୱରୂପ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ପଦ୍ୟରେ ଗୁରୁସ୍ତୁତି କରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 32

ईश्वर उवाच । वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् । जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ, ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ କହିଛି ଓ ଦେଖାଇଛି। ଏବେ ଦେବୀ-ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ମୋର ସ୍ୱରୂପ ‘ପ୍ରଣବ’ ମନ୍ତ୍ର ‘ଓଁ’ ଜପ କର।

Verse 33

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् । आद्रा र्यां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

ଜ୍ଞାନ ଓ ସୁସ୍ଥିର ସୌଭାଗ୍ୟ—ସବୁ ଶାଶ୍ୱତ ହୁଏ। ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 34

सूर्यगत्या महाद्रा र्यामेकं कोटिगुणं भवेत् । मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

ସୂର୍ଯ୍ୟଗତିର ମାପ ଅନୁସାରେ ମହାକାଳ-ବିଭାଗକ୍ରମରେ ଗୋଟିଏ ଏକକ କୋଟିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ। ମୃଗଶୀର୍ଷର ଶେଷ ଭାଗ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେହିପରି ପୁନର୍ବସୁର ଆରମ୍ଭ ଭାଗ ମଧ୍ୟ।

Verse 35

आद्रा र्समः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे । दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

ପୂଜା, ହୋମ ଆଦି ଓ ତର୍ପଣ ପାଇଁ ସଦା ଆର୍ଦ୍ର-ସମ (ଶୀତଳ-ସ୍ନିଗ୍ଧ) ସମୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଶିବଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରଭାତେ—ପ୍ରାତଃ ଓ ସଙ୍ଗବ କାଳ—ଶୁଭ।

Verse 36

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् । प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

ନିଶୀଥ (ମଧ୍ୟରାତ୍ରି) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା ଚତୁର୍ଦଶୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେ ଚତୁର୍ଦଶୀ ପ୍ରଦୋଷକାଳରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପି, ପରଯୁକ୍ତ (ଅଧିକ ଫଳଦାୟି) ହୁଏ, ସେହିଟି ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 37

लिंगं बेरं च मेतुल्यं यजतां लिंगमुत्तमम् । तस्माल्लिंगं परं पूज्यं बेरादपि मुमुक्षुभिः

ମୋ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗ ଓ ବେର (ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମୂର୍ତ୍ତି) ଉଭୟ ଉପାସ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତେଣୁ ମୁକ୍ତିକାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବେରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ହିଁ ପରମ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 38

लिंगमओंकारमंत्रेण बेरं पंचाक्षरेण तु । स्वयमेव हि सद्द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि

ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓଁକାର ମନ୍ତ୍ରରେ, ଏବଂ ବେର (ବିଗ୍ରହ)ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀରେ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ସଦ୍ଦ୍ରବ୍ୟରେ—ନିଜେ କରୁ କି ଅନ୍ୟେ କରୁ—ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅବଶ୍ୟ କରାଯିବ।

Verse 39

पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत् । इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवांऽतर्हितः शिवः

‘ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପଚାରମାନେ ସହ ପୂଜା କଲେ, ମୋର ପଦ (ମୋକ୍ଷଧାମ) ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।’ ଏପରି କହି ଦୁଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଶିବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।