Śumbha–Niśumbha-pīḍā and Devastuti to Durgā/Śivā (Names and Forms of the Devī)

Verse 1

ऋषिरुवाच । आसीच्छुम्भासुरो दैत्यो निशुंभश्च प्रतापवान् । त्रैलोक्यमोजसा क्रान्तं भ्रातृभ्यां सचराचरम्

ଋଷି କହିଲେ— “ଶୁମ୍ଭ ନାମର ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଥିଲା, ତାହାର ପ୍ରତାପୀ ଭାଇ ନିଶୁମ୍ଭ। ସେଇ ଦୁଇ ଭାଇ ନିଜ ବଳ-ତେଜରେ ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥିଲେ।”

Verse 2

ताभ्याम्प्रपीडिता देवा हिमवन्तं समाययुः । जननीं सर्वभूतानां कामदात्रीं ववन्दिरे

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଦେବତାମାନେ ହିମବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଜନନୀ, କାମ୍ୟବରଦାତ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ।

Verse 3

देवा ऊचुः । जय दुर्गे महेशानि जयात्मीयजनप्रिये । त्रैलोक्यत्राणकारिण्यै शिवायै ते नमोनमः

ଦେବମାନେ କହିଲେ— “ଜୟ ଦୁର୍ଗେ! ଜୟ ମହେଶାନୀ! ଜୟ, ନିଜ ଭକ୍ତଜନପ୍ରିୟେ! ତ୍ରିଲୋକର ତ୍ରାଣକାରିଣୀ ଶିବା ଦେବୀ, ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।”

Verse 4

नमो मुक्तिप्रदायिन्यै पराम्बायै नमोनमः । नमः समस्तसंसारोत्पत्तिस्थित्यन्तकारिके

ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ ପରାମ୍ବାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ସମଗ୍ର ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 5

कालिकारूपसंपन्नो नमस्काराकृते नमः । छिन्नमस्तास्वरूपायै श्रीविद्यायै नमोस्तु ते

କାଳିକା ରୂପଧାରିଣୀ, ନମସ୍କାର ସ୍ୱରୂପା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର । ଛିନ୍ନମସ୍ତା ସ୍ୱରୂପିଣୀ ଶ୍ରୀବିଦ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ।

Verse 6

भुवनेशि नमस्तुभ्यं नमस्ते भैरवाकृते । नमोस्तु बगलामुख्यै धूमावत्यै नमोनमः

ହେ ଭୁବନେଶୀ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଭୈରବାକୃତି! ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ବଗଲାମୁଖୀଙ୍କୁ ନମୋଽସ୍ତୁ; ଧୂମାବତୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।

Verse 7

नमस्त्रिपुरसुन्दर्य्यै मातङ्गयै ते नमोनमः । अजितायै नमस्तुभ्यं विजयायै नमोनमः

ତ୍ରିପୁରସୁନ୍ଦରୀ ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର, ମାତଙ୍ଗୀ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ନମୋ ନମଃ। ଅଜିତା (ଅଜେୟା) ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ବିଜୟା ରୂପେ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 8

जयायै मंगलायै ते विलासिन्यै नमोनमः । दोग्ध्रीरूपे नमस्तुभ्यं नमो घोराकृतेऽस्तु ते

ଜୟା, ମଙ୍ଗଳା ଓ ବିଲାସିନୀ ରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ (କୃପା-ଦୁଗ୍ଧ ଦାନକାରିଣୀ) ରୂପେ ନମସ୍କାର; ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଘୋର, ଭୟ-ଭକ୍ତି ଜଗାଉଥିବା ଆକୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର ହେଉ।

Verse 9

मनोऽपराजिताकारे नित्याकारे नमोनमः । शरणागतपालिन्यै रुद्राण्यै ते नमोनमः

ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜିତ, ନିତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପିଣୀ ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଶରଣାଗତଙ୍କ ପାଳିନୀ ରୁଦ୍ରାଣୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।

Verse 10

नमो वेदान्तवेद्यायै नमस्ते परमात्मने । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमोनमः

ବେଦାନ୍ତରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ, ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍ତେ। ଅନନ୍ତ କୋଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାୟିକାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ ନମଃ।

Verse 11

इति देवैः स्तुता गौरी प्रसन्ना वरदा शिवा । प्रोवाच त्रिदशान्सर्वान्युष्माभिः स्तूयतेऽत्र का

ଏପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଗୌରୀ—ପ୍ରସନ୍ନା, କଲ୍ୟାଣମୟୀ, ବରଦାୟିନୀ—ସମସ୍ତ ତ୍ରିଦଶଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏଠାରେ ତୁମେ କାହାକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛ?”

Verse 12

ततो गौरीतनोरेका प्रादुरासीत्कुमारिका । सोवाच मिषतां तेषां शिवशक्तिं परादरात्

ତାପରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଦେହରୁ ଏକ କୁମାରୀ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପରମ ଆଦେଶରେ ଶିବଶକ୍ତିକୁ ଘୋଷଣା କଲା।

Verse 13

स्तोत्रं मे क्रियते मातः समस्तैः स्वर्गवासिभिः । निशुंभशुंभदैत्याभ्यां प्रबलाभ्यां प्रपीडितैः

“ହେ ମାତା! ପ୍ରବଳ ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଶୁମ୍ଭ ଦୈତ୍ୟଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ମୋର ସ୍ତୋତ୍ର କରି ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି।”

Verse 14

शरीरकोशाद्यत्तस्या निर्गता तेन कौशिकी । नाम्ना सा गीयते साक्षाच्छुंभासुरनिबर्हिणी

ନିଜ ଶରୀର-କୋଶରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ‘କୌଶିକୀ’ ନାମରେ ଗୀତ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶୁମ୍ଭାସୁର-ନିବର୍ହିଣୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 15

चैवोग्रतारिका प्रोक्ता महोग्रतारिकापि च । प्रादुर्भूता यतः सा वै मातंगीत्युच्यते भुवि

ସେ ‘ଉଗ୍ରତାରିକା’ ଏବଂ ‘ମହୋଗ୍ରତାରିକା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପ୍ରୋକ୍ତ; ଯେହେତୁ ସେ ସେହି ଉତ୍ସରୁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ, ତେଣୁ ଭୁବି ‘ମାତଙ୍ଗୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 16

बभाषे निखिलान्देवान्यूयं तिष्ठत निर्भयाः । कार्यं वः साधयिष्यामि स्वतन्त्राहं विनाश्रयम्

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ଭୟ ରୁହ। ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ସାଧିଦେବି; ମୁଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, କାହାର ଆଶ୍ରୟ ମୋତେ ଦରକାର ନାହିଁ।”

Verse 17

इत्युक्त्वा सा तदा देवी तरसान्तर्हिताऽभवत् । चाण्डमुण्डौ तु तान्देवीमद्राष्टां सेवकौ तयोः

ଏହିପରି କହି ସେ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ଚାଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ—ସେଇ ଦୁଇ ସେବକ—ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 18

दृष्ट्वा मनोहरं तस्या रूपं नेत्रसुखावहम् । पेततुस्तौ धरामध्ये नष्टसंज्ञौ विमोहितौ

ତାଙ୍କର ନୟନସୁଖଦାୟକ ମନୋହର ରୂପ ଦେଖି ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ମୋହିତ ହୋଇ, ସଂଜ୍ଞା ହରାଇ।

Verse 19

गत्वा व्याजह्रतुः सर्वं राज्ञे वृत्तान्तमादितः । दृष्टा काचिन्मया पूर्वा नारी राजन्मनोरमा

ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭରୁ ସମଗ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଏକ ମନୋହରୀ, ଆକର୍ଷକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଥିଲି।”

Verse 20

हिमवच्छिखरे रम्ये संस्थिता सिंहवाहिनी । समन्ताद्देवकन्याभिः सेविता बद्धपाणिभिः

ହିମାଳୟର ରମ୍ୟ ଶିଖରରେ ସିଂହବାହିନୀ ଦେବୀ ବିରାଜିତ ଥିଲେ। ଚାରିପାଖରେ କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରୁଥିବା ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 21

कुरुते पादसंवाहं काचित्संस्कुरुते कचान् । पाणिसंवाहनं काचित्काचिन्नेत्राञ्जनं न्यधात्

ଜଣେ ସେବିକା ପାଦସଂବାହନ କଲା, ଅନ୍ୟେ କେଶ ସଜାଇଲା। ଜଣେ ହାତର ସଂବାହନ କଲା, ଅନ୍ୟେ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇଲା।

Verse 22

काचिद् गृहीत्वा हस्तेनादर्शं दर्शयते मुखम् । नागवल्लीं ददात्येका लवंगैलादिसंयुताम्

ଜଣେ ନାରୀ ହାତରେ ଦର୍ପଣ ଧରି ମୁଖ ଦେଖାଏ। ଅନ୍ୟେ ଲବଙ୍ଗ, ଏଲାଇଚି ଆଦି ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶା ନାଗବଲ୍ଲୀ (ପାନ) ଦିଏ।

Verse 23

पतद्ग्रहं करे कृत्वा स्थिता काचित्सखी पुरः । भूषयत्यखिलांगानि काचिद्भूषाम्बरादिभिः

ଜଣେ ସଖୀ ସାମ୍ନାରେ ଦାଁଡି ହାତରେ ବସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲା। ଅନ୍ୟେ ଭୂଷଣ, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ଆଦିରେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସଜାଇଲା।

Verse 24

कदलीस्तंभजंघोरुः कीरनासाऽहिदौर्लता । रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता

ତାଙ୍କର ଜଂଘା ଓ ଉରୁ ମସୃଣ କଦଳୀସ୍ତମ୍ଭ ସଦୃଶ; ନାସିକା ଟିଆର ଠୁଣ୍ଟ ପରି; ବାହୁ କୋମଳ ଲତା ପରି; ଝଣଝଣା ନୂପୁର-ଶୋଭିତ ଚରଣ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା—ସେ ରମ୍ୟ ମେଖଳାରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 25

लसत्कस्तूरिकामोदमुक्ताहारचलस्तनी । ग्रैवेयकलसद्ग्रीवा ललन्तीदाममण्डिता

ଦୀପ୍ତ କସ୍ତୁରୀ ସୁଗନ୍ଧିତ ମୁକ୍ତାହାର ତାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଥିବାରୁ ସ୍ତନଦ୍ୱୟ ମୃଦୁ ଭାବେ ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା; କଣ୍ଠରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରୈବେୟ ହାର ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଲଲାଟରେ ସୁନ୍ଦର ଦାମମାଳାରେ ସେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲେ।

Verse 26

अर्द्धचन्द्रधरा देवी मणिकुण्डलधारिणी । रम्यवेणिर्विंशालाक्षी लोचनत्रयभूषिता

ଦେବୀ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଧାରିଣୀ, ମଣିକୁଣ୍ଡଳଧାରିଣୀ। ତାଙ୍କର ବେଣୀ ରମ୍ୟ, ନୟନ ବିଶାଳ, ଏବଂ ସେ ତ୍ରିନେତ୍ରରେ ଭୂଷିତ।

Verse 27

साक्षरा मालिकोपेता पणिराजितकंकणा । स्वर्णोर्मिकांगुलिर्भ्राजत्पारिहार्य्यलसत्करा

ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ଶୁଭ ମାଳା ଥିଲା; କଳାଇରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କଙ୍କଣ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରିକାରେ ଆଙ୍ଗୁଳିମାନେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଭୂଷଣରେ ହାତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।

Verse 28

शुभवस्त्रावृता गौरी पद्मासनविराजिता । काश्मीरबिन्दुतिलका चन्द्रालंकृतमस्तका

ଗୌରୀ ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଥିଲେ ଏବଂ ପଦ୍ମାସନରେ ବିରାଜିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଲଲାଟରେ କାଶ୍ମୀର ବିନ୍ଦୁଯୁକ୍ତ ତିଳକ ଥିଲା ଏବଂ ମସ୍ତକ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 29

तडिद्द्युतिर्महामूल्याम्बर चोलोन्नमत्कुचा । भुजैरष्टाभिरुत्तुंगैर्धारयन्ती वरायुधान्

ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌-ଦ୍ୟୁତି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ତାହାର ଅତିମୂଲ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚୋଳି ଉନ୍ନତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ଆଠଟି ଉଚ୍ଚ ଭୁଜାରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧ ଧାରଣ କରି ଭୟଙ୍କର-ରକ୍ଷକ ଦିବ୍ୟରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 30

तादृशी नासुरी नागी न गन्धर्वी न दानवी । विद्यते त्रिषु लोकेषु यादृशी सा मनोरमा

ତାହା ପରି କୌଣସି ଅସୁରୀ ନାହିଁ, ନାଗୀ ନାହିଁ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନାହିଁ, ଦାନବୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ତ୍ରିଲୋକରେ କେଉଁଠିବି—ସେଇ ମନୋହର ‘ମନୋରମା’ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 31

तस्मात्संभोगयोग्यत्वं तस्यास्त्वय्येव शोभते । नारीरत्नं यतः सा वै पुंरत्नं च भवान्प्रभो

ଏହିହେତୁ ତାହାର ପବିତ୍ର ସଂଭୋଗ-ଯୋଗ୍ୟତା ସତ୍ୟରେ କେବଳ ତୁମ ସହିତ ହିଁ ଶୋଭା ପାଏ। କାରଣ ସେ ନାରୀ-ରତ୍ନ, ଏବଂ ତୁମେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁଂ-ରତ୍ନ।

Verse 32

इत्युक्तं चण्डमुण्डाभ्यां निशम्य स महासुरः । दूतं सुग्रीवनामानं प्रेषयामास तां प्रति

ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି ସେ ମହାଅସୁର ‘ସୁଗ୍ରୀବ’ ନାମକ ଦୂତକୁ ତାହା ପାଖକୁ ପଠାଇଲା।

Verse 33

गच्छ दूत तुषाराद्रौ तत्रास्ते कापि सुन्दरी । सा नेतव्या प्रयत्नेन कथयित्वा वचो मम

“ଯାଅ, ହେ ଦୂତ, ତୁଷାର ପର୍ବତକୁ। ସେଠାରେ ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ରହୁଛି। ମୋ ବଚନ ତାକୁ କହି, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 34

इति विज्ञापितस्तेन सुग्रीवो दानवोत्तमः । गत्वा हिमाचलं प्राह जगदम्बां महेश्वरीम्

ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଇଦିଆଯାଇ ଦାନବୋତ୍ତମ ସୁଗ୍ରୀବ ହିମାଚଳକୁ ଯାଇ ଜଗଦମ୍ବା ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ନମ୍ରଭାବେ କହିଲା।

Verse 35

दूत उवाच । देवि शुंभासुरो दैत्यो निशुंभस्तस्य चानुजः । विख्यातस्त्रिषु लोकेषु महा बलपराक्रमः

ଦୂତ କହିଲା—ହେ ଦେବୀ! ଶୁମ୍ଭାସୁର ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ଓ ତାହାର ଅନୁଜ ନିଶୁମ୍ଭ—ତ୍ରିଲୋକରେ ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 36

चारोहं प्रेषितस्तेन सन्निधिन्ते समागमम् । स यज्जगौ सुरेशानि तत्समाकर्णयाधुना

“ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଚର; ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛି। ହେ ସୁରେଶମାନେ! ସେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।”

Verse 37

इन्द्रादीन्समरे जित्वा तेषां रत्नान्यपाहरम् । देवभागं स्वयं भुञ्जे यागे दत्तं सुरादिभिः

ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମରେ ଜିତି ମୁଁ ତାଙ୍କର ରତ୍ନ ଅପହରଣ କଲି। ଯାଗରେ ସୁରାଦିମାନେ ଯେ ଦେବଭାଗ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେହି ଭାଗକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଭୋଗ କରେ।

Verse 38

स्त्रीरत्नं त्वामहं मन्ये सर्वरत्नोपरि स्थितम् । सा त्वं ममानुजं मां वा भजतात्कामजै रसैः

ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନ ବୋଲି ମନେ କରେ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମୋର ଅନୁଜକୁ କିମ୍ବା ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରି କାମଜ ରସରେ ରମଣ କର।

Verse 39

इति दूतोक्तमाकर्ण्य वचनं शुंभभाषितम् । जगाद सा महामाया भूतेशप्राणवल्लभा

ଦୂତ କହିଥିବା—ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ—ବଚନ ଶୁଣି, ଭୂତେଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭା ସେଇ ମହାମାୟା କହିଲେ।

Verse 40

देव्युवाच । सत्यं वदसि भो दूत नानृतं किंचिदुच्यते । परन्त्वेका कृता पूर्वं प्रतिज्ञा तान्निबोध मे

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦୂତ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହୁଛ; କିଛିମାତ୍ର ଅସତ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି; ତାହା ମୋଠାରୁ ଜାଣ।

Verse 41

यो मे दर्पं विधुनुते यो मां जयति संगरे । उत्सहे तमहं कर्तुं पतिं नान्यमिति ध्रुवम्

ଯେ ମୋର ଦର୍ପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଯେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ମୋତେ ଜିତେ—ତାକୁ ମୁଁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବି; ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ, ଏହା ଧ୍ରୁବ।

Verse 42

स त्वं कथय शुंभाय निशुंभाय वचो मम । यथा युक्तं भवेदेवं विदधातु तथाऽत्र सः

ଏହେତୁ ତୁମେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମୋର ବଚନ କହ। ଯେପରି ଯୁକ୍ତ ଓ ଯଥୋଚିତ ହେବ, ସେ ଏଠାରେ ସେହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ।

Verse 43

इत्थं देवीवचः श्रुत्वा सुग्रीवो नाम दानवः । राज्ञे विज्ञापयामास गत्वा तत्र सविस्तरम्

ଏପରି ଦେବୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଦାନବ ସେଠାକୁ ଯାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସବିସ୍ତାରେ ଜଣାଇଲା।

Verse 44

अथ दूतोक्तमाकर्ण्य शुंभो भैरवशासनः । धूम्राक्षं प्राह सक्रोधः सेनान्यं बलिनां वरम्

ତେବେ ଭୈରବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଶୁମ୍ଭ ଦୂତର କଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧରେ, ବଳବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେନାନାୟକ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷକୁ କହିଲା।

Verse 45

हे धूम्राक्ष तुषाराद्रौ वर्तते कापि सुन्दरी । तामानय द्रुतं गत्वा यथा यास्यति सात्र वै

ହେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ! ତୁଷାର ପର୍ବତରେ କେହି ଅତିସୁନ୍ଦରୀ ରହୁଛି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶୀଘ୍ର ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ, ଯେପରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆସିବ।

Verse 46

तस्या आनयने भीतिर्न कार्य्याऽसुरसत्तम । युद्धं कार्यं प्रयत्नेन यदि सा योद्धुमिच्छति

ହେ ଅସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବାରେ ଭୟ କରନି। ସେ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟାସରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।

Verse 47

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां धूम्रलोचन चण्डमुण्डरक्तबीजवधो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ—ଉମାସଂହିତାରେ—“ଧୂମ୍ରଲୋଚନ, ଚଣ୍ଡ-ମୁଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ତବୀଜ ବଧ” ନାମକ ସତଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 48

भर्तुर्ममान्तिकं गच्छ नोचेत्त्वां घातयाम्यहम् । पुष्ट्याऽसुराणां सहितः सहस्राणां नितंबिनि

ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ; ନଚେତ୍ ମୁଁ ତୋତେ ବଧ କରାଇଦେବି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ପୁଷ୍ଟି ସହିତ ହଜାର ହଜାର ଅସୁରଙ୍କ ସହ ଅଛି।

Verse 49

देव्युवाच । दैत्यराट्प्रेषितो वीर हंसि चेत्किं करोमि ते । परन्त्वसाध्यं गमनं मन्ये संग्राममन्तरा

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ବୀର, ଯଦି ଦୈତ୍ୟରାଜ ତୋତେ ପଠାଇଛି ଏବଂ ତୁ ମୋତେ ବଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ତେବେ ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଏଠାରୁ ଯିବା ଅସାଧ୍ୟ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।

Verse 50

इत्युक्तस्तामन्वधावद्दानवो धूम्रलोचनः । हुंकारोच्चारणेनैव तन्ददाह महेश्वरी

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ଦାନବ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ତାଙ୍କ ପଛେ ଧାଇଲା; କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ୱରୀ କେବଳ ‘ହୁଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ ତାକୁ ଦହି ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ।

Verse 51

ततः प्रभृति सा देवी धूमावत्युच्यते भुवि । आराधिता स्वभक्तानां शत्रुवर्गनिकर्तिनी

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ଦେବୀ ଭୁବି ‘ଧୂମାବତୀ’ ବୋଲି ପରିଚିତ; ଆରାଧିତ ହେଲେ ସେ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁବର୍ଗକୁ ନିହତ କରନ୍ତି।

Verse 52

धूम्राक्षे निहते देव्या वाहनेनातिकोपिना । चर्वितास्तद्गणास्सर्वेऽपलायन्तावशेषिताः

ଦେବୀ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷକୁ ନିହତ କରିବା ପରେ, ଅତିକ୍ରୋଧିତ ତାଙ୍କ ବାହନ ତାହାର ସମସ୍ତ ଗଣକୁ ଚେପି ଚର୍ବିତ କଲା; ଯେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ସେମାନେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 53

इत्थं देव्या हतं दैत्यं श्रुत्वा शुंभः प्रतापवान् । चकार बहुलं कोपं सन्दष्टोष्ठपुटद्वयः

ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ଦୈତ୍ୟ ଏଭଳି ହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ପ୍ରତାପବାନ୍ ଶୁମ୍ଭ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ କଲା ଏବଂ ଦୁଇ ଓଠକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଚେପିଧରିଲା।

Verse 54

चण्डं मुंडं रक्तबीजं प्रैषयत्क्रमतोऽ सुरान् । तेपि चाज्ञापिता दैत्या ययुर्यत्राम्बिका स्थिता

ସେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ତବୀଜ—ଏହି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲା। ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଅମ୍ବିକା ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 55

सिंहारूढा भगवतीमणिमादिभिराश्रिताम् । भासयंती दिशो भासा दृष्ट्वोचुर्द्दानवर्षभाः

ସିଂହାରୂଢା, ମଣି-ରତ୍ନାଦିରେ ଅଲଙ୍କୃତା, ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହିଲେ।

Verse 56

हे देवि तरसा मूलं याहि शुंभनिशुंभयोः । अन्यथा घातयिष्यामः सगणां त्वां सवाहनाम्

ହେ ଦେବୀ! ଶୀଘ୍ର ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ମୂଳସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ। ନଚେତ୍ ତୁମକୁ ତୁମ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଓ ବାହନ ସହିତ ଆମେ ବଧ କରିଦେବୁ।

Verse 57

वृणीष्व तं पतिं वामे लोकपालादिभिः स्तुतम् । प्रपत्स्यसे महानंदं देवानामपि दुर्लभम्

ହେ ବାମେ! ଲୋକପାଳ ଆଦି ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବରଣ କର। ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ମହାନନ୍ଦ ତୁମେ ପାଇବ।

Verse 58

इत्युक्तमाकलय्याम्बा स्मयित्वा परमेश्वरी । उदाजहार सा देवी सूनृतं रसवद्वचः

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବା କଥା ବୁଝି ପରମେଶ୍ୱରୀ ଅମ୍ବା ଉମା ମୁସ୍କାଇଲେ; ପରେ ସେହି ଦେବୀ ସତ୍ୟ, ମଧୁର ଓ ରସମୟ ବଚନ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 59

देव्युवाच । अद्वितीयो महेशानः परब्रह्म सदाशिवः । यत्तत्त्वन्न विदुर्वेदा विष्ण्वादीनां च का कथा

ଦେବୀ କହିଲେ—ମହେଶାନ ସଦାଶିବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ପରବ୍ରହ୍ମ। ତାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ?

Verse 60

तस्याहं प्रकृतिः सक्ष्मा कथमन्यं पतिम्वृणे । सिंही कामातुरा नैव जम्बुकं वृणुते क्वचित्

ମୁଁ ତାଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରକୃତି—ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପା; ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପତିକୁ କିପରି ବରିବି? କାମାତୁର ସିଂହୀ ମଧ୍ୟ କେବେ ଜମ୍ବୁକ (ଶିଆଳ)କୁ ବାଛେ ନାହିଁ।

Verse 61

करेणुर्गर्दभं नैव द्वीपिनी शशकं न वा । मृषा वदत भो दैत्यो मृत्युव्यालनियंत्रिताः

ହାତିଣୀ କେବେ ଗଧା ସହ ମିଳେ ନାହିଁ, ନା ବାଘିଣୀ ଖରଗୋଶ ସହ। ହେ ଦୈତ୍ୟ, ତୁମେ ମିଥ୍ୟା କହୁଛ; ତୁମ ବାଣୀ ମୃତ୍ୟୁ-ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତେଣୁ ସେ ସତ୍ୟ ହୋଇ ଟିକେ ନାହିଁ।

Verse 62

यूयं प्रयात पातालं युध्यध्वं शक्तिरस्ति चेत् । इति क्रोधकरं वाक्यं श्रुत्वोचुस्ते परस्परम्

“ତୁମେ ପାତାଳକୁ ଯାଅ; ଶକ୍ତି ଥାଇଲେ ଯୁଦ୍ଧ କର!”—ଏହି କ୍ରୋଧକର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି କହିଲେ।

Verse 63

अबलां मनसि ज्ञात्वा न हन्मो भवतीं वयम् । अथो स्थिरैहि पञ्चास्ये युद्धेच्छा मानसेऽस्ति चेत्

ମନରେ ତୁମକୁ ଅବଳା ନାରୀ ବୋଲି ଜାଣି ଆମେ ତୁମକୁ ବଧ କରିବୁ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ହେ ପଞ୍ଚାସ୍ୟ! ଯଦି ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛା ଦୃଢ଼ ଅଛି, ତେବେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ା।

Verse 64

तेषामेवं विवदतां कलहः समवर्द्धत । ववृषु समरे बाणा उभयोर्द्दलयोश्शिताः

ଏଭଳି ତର୍କ କରୁଥିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କର କଳହ କ୍ରମେ ବଢ଼ିଗଲା। ପରେ ସମରମଧ୍ୟରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସେନାଦଳରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷିଲା।

Verse 65

एवं तैः समरं कृत्वा लीलया परमेश्वरी । जघान चण्डमुण्डाभ्यां रक्तबीजं महासुरम्

ଏଭଳି ତାଙ୍କ ସହ ସମର କରି ପରମେଶ୍ୱରୀ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ମହାସୁର ରକ୍ତବୀଜକୁ ବଧ କରାଇଲେ।

Verse 66

द्वेषबुद्धिं विधायापि त्रिदशस्थितयोऽप्यमी । अन्तेऽप्रापन्परं लोकं यंल्लोकं यान्ति तज्जनाः

ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଦ୍ୱେଷବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତଥାପି ଶେଷରେ ସେମାନେ ସେଇ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯେ ଲୋକକୁ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ଯାଆନ୍ତି।