Vyāsotpatti-kathana (Account of the Birth/Origin of Vyāsa)

Verse 1

मुनय ऊचुः । व्यासोत्पत्तिं महाबुद्धे ब्रूहि सूत दयानिधे । कृपया परया स्वामिन्कृतार्थान्निष्कुरु प्रभो

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ, ଦୟାନିଧି! ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି କହନ୍ତୁ। ହେ ସ୍ୱାମୀ, ପ୍ରଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ପରମ କୃପାରେ ଆମକୁ କୃତାର୍ଥ କରନ୍ତୁ।

Verse 2

व्यासस्य जननी प्रोक्ता नाम्ना सत्यवती शुभा । विवाहिता तु सा देवी राज्ञा शन्तनुना किल

ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜନନୀ ଭାବେ ଶୁଭା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ନାମ କୁହାଯାଇଛି। ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ଦେବୀତୁଲ୍ୟା ନାରୀ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ସହ ବିବାହିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 3

तस्यां जातो महायोगी कथं व्यासः पराशरात् । सन्देहोऽत्र महाञ्जातस्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

ତାହାରୁ ପରାଶରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ଏଠାରେ ମହା ସନ୍ଦେହ ଉଦ୍ଭବିଛି; ଆପଣ ତାହା ନିବାରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 4

सूत उवाच । एकदा तीर्थयात्रायां व्रजन्योगी पराशरः । यदृच्छया गतो रम्यं यमुनायास्तटं शुभम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଥିବା ଯୋଗୀ ପରାଶର ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଯମୁନାର ରମ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 5

निषादमाह धर्मात्मा कुर्वन्तं भोजनन्तदा । नयस्व यमुनापारं जलयानेन मामरम्

ତେବେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ନିଷାଦକୁ କହିଲେ—“ଜଳଯାନରେ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ଯମୁନାର ପାରକୁ ନେଇଯା।”

Verse 6

इत्युक्तो मुनिना तेन निषादस्स्वसुतां जगौ । मत्स्यगन्धाममुं बाले पारं नावा नय द्रुतम्

ମୁନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ନିଷାଦ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ କହିଲା—“ହେ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା କନ୍ୟେ, ଏହି ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ନାଉରେ ଶୀଘ୍ର ପାରକୁ ନେଇଯା।”

Verse 7

तापसोऽयं महाभागे दृश्यन्तीगर्भसंभवः । तितीर्षुरस्ति मर्धाब्धिश्चतुराम्नायपारगः

ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ତାପସ—ଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭଜ—ସଂସାରର ଅଶାନ୍ତି-ସମୁଦ୍ରକୁ ପାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି; ସେ ଚତୁରାମ୍ନାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦୃଢ଼ ତପୋନିଷ୍ଠ।

Verse 8

इति विज्ञापिता पित्रा मत्स्यगन्धा महामुनिम् । संवाहयति नौकायामासीनं सूर्य्यरोचिषम्

ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ନୌକାରେ ଆସୀନ ମହାମୁନି ସୂର୍ୟ୍ୟରୋଚିଷଙ୍କୁ ମୃଦୁଭାବେ ସେବା କରି ଅଙ୍ଗମର୍ଦ୍ଦନ କଲା।

Verse 9

कालयोगान्महायोगी तस्यां कामातुरोऽभवत् । दृष्ट्वा योऽप्सरसां रूपं न कदापि विमोहितः

କାଳର ଗୁହ୍ୟ ଯୋଗବଳେ ସେ ମହାଯୋଗୀ ତାହାରେ କାମାତୁର ହେଲେ—ଯିଏ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ମଧ୍ୟ କେବେ ମୋହିତ ହୋଇନଥିଲେ।

Verse 10

ग्रहीतुकामः स मुनिर्दाशकन्यां मनोहराम् । दक्षिणेन करेणैतामस्पृशद्दक्षिणे करे

ସେ ମନୋହର ମାଛୁଆ କନ୍ୟାକୁ ଧରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ମୁନି ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ହାତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 11

तमुवाच विशालाक्षीं वचनं स्मितपूर्वकम् । किमिदं क्रियये कर्म वाचंयम विगर्हितम्

ତାପରେ ସେ ବିଶାଳନୟନୀଙ୍କୁ ହସମୁଖରେ କହିଲେ—“ବାକ୍-ସଂଯମୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିନ୍ଦନୀୟ ଏହି କର୍ମ ତୁମେ କାହିଁକି କରୁଛ?”

Verse 12

वसिष्ठस्य कुले रम्ये त्वं जातोऽसि महामते । निषादजा त्वहम्ब्रह्मन्कथं संगो घटेत नौ

ହେ ମହାମତେ! ତୁମେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ରମ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ। କିନ୍ତୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୁଁ ନିଷାଦ ନାରୀରୁ ଜନ୍ମିତ—ତେବେ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ସଙ୍ଗ କିପରି ଯୁକ୍ତ ହେବ?

Verse 13

दुर्लभं मानुषं जन्म ब्राह्मणत्वं विशेषतः । तत्रापि तापसत्वं च दुर्लभं मुनिसत्तम

ମାନବ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ତପସ୍ୱୀତ୍ୱ (ତାପସତ୍ୱ) ଦୁର୍ଲଭ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ!

Verse 14

विद्यया वपुषा वाचा कुलशीलेन चान्वितः । कामबाणवशं यातो महदाश्चर्यमत्र हि

ବିଦ୍ୟା, ରୂପ, ବାକ୍‌ଚାତୁର୍ୟ, କୁଳ ଓ ଶୀଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କାମଦେବଙ୍କ ବାଣର ବଶ ହେଲା—ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

Verse 15

प्रवृत्तमप्यसत्कर्म कर्तुमेनं न कोऽपि ह । भुवि वारयितुं शक्तः शापभीत्यास्य योगिनः

ଅସତ୍ କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ କେହି ତାକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଯୋଗୀଙ୍କ ଶାପଭୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତିଥିଲା।

Verse 16

इति संचिन्त्य हृदये निजगाद महामुनिम् । तावद्धैर्यं कुरु स्वामिन्यावत्त्वां पारयामि न

ହୃଦୟରେ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ସ୍ୱାମିନୀ! ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର; ମୁଁ ତୁମକୁ କୁଶଳରେ ପାର କରାଇଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ।”

Verse 17

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्या योगिराजः पराशरः । तत्याज पाणिं तरसा सिन्धोः पारं गतः पुनः

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଯୋଗିରାଜ ପରାଶର ତ୍ୱରାରେ ତାହାର ହାତ ଛାଡ଼ି, ପୁନର୍ବାର ନଦୀର ପାର ତୀରକୁ ଗଲେ।

Verse 18

पुनर्जग्राह तां बालां मुनिं कामप्रपीडितः । कंपमाना तु सा बाला तमुवाच दयानिधिम्

କାମପୀଡିତ ମୁନି ପୁନର୍ବାର ସେଇ ବାଳିକାକୁ ଧରିଲେ। କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେ ବାଳା ଦୟାନିଧି ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 19

दुर्गन्धाहं मुनिश्रेष्ठ कृष्णवर्णा निषादजा । भवांस्तु परमोदारविचारो योगिसत्तमः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଦୁର୍ଗନ୍ଧିତା, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ଓ ନିଷାଦକୁଳଜା; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଉଦାରବିଚାରୀ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 20

नावयोर्घटते सङ्गो काचकांचनयोरिव । तुल्यजात्याकृतिकयोः संगः सौख्यप्रदो भवेत्

ଦୁଇ ଅସମାନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ସଙ୍ଗ ଘଟେନାହିଁ—କାଚ ଓ ସୁନା ପରି। କିନ୍ତୁ ସମାନ ଜାତି ଓ ସମାନ ପ୍ରକୃତି ଥିବାମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ସୁଖଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 21

इत्युक्तेन तया तेन क्षणमात्रेण कामिनी । कृता योजनगंधा तु रम्यरूपा मनोरमा

ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେଇ କାମିନୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ‘ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିବା ସୁଗନ୍ଧ’ ଯୁକ୍ତା ହେଲା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟରୂପା, ମନୋହରା ଓ ଦର୍ଶନୀୟା ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 22

पुनर्जग्राह तां बालां स मुनिः कामपीडितः । ग्रहीतुकामं तं दृष्ट्वा पुनः प्रोवाच वासवी

କାମପୀଡିତ ସେଇ ମୁନି ପୁନର୍ବାର ସେଇ ବାଳିକାକୁ ଧରିଲେ। ତାକୁ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାସବୀ ପୁଣି କହିଲା।

Verse 23

रात्रौ व्यवायः कर्तव्यो न दिवेति श्रुतिर्जगौ । दिवासंगे महान्दोषो निन्दा चापि दुरासदा

ଶ୍ରୁତି କହେ—ସଙ୍ଗମ ରାତିରେ କରିବା ଉଚିତ, ଦିନେ ନୁହେଁ। ଦିନସଙ୍ଗମରେ ମହାଦୋଷ ହୁଏ ଏବଂ ଦୂର କରିବା କଠିନ ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ଆସେ।

Verse 24

तस्मात्तावत्प्रतीक्षस्व यावद्भवति यामिनी । पश्यन्ति मानवाश्चात्र पिता मे च तटे स्थितः

ଏହିପରି ରାତି ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ କିଛି ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର। ଏଠାରେ ଲୋକେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ମୋ ପିତା ମଧ୍ୟ ତଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 25

तयोक्तमिदमाकर्ण्य वचनं मुनिपुंगवः । नीहारं कल्पयामास सद्यः पुण्यबलेन वै

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଧୁଆଁ-କୁହୁଡ଼ିର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 26

नीहारे च समुत्पन्ने तमसा रात्रिसंनिभे । व्यवायचकिता बाला पुनः प्रोवाच तम्मुनिम्

କୁହୁଡ଼ି ଉଠି ରାତି ପରି ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଲାବେଳେ, ସଙ୍ଗମର ଆଶଙ୍କାରେ ଚକିତ ସେଇ କନ୍ୟା ପୁନଃ ସେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 27

योगिन्नमोघवीर्य्यस्त्वं भुक्त्वा गन्तासि मां यदि । सगर्भा स्यां तदा स्वामिन्का गतिर्मे भवेदिति

“ହେ ଯୋଗୀ! ତୁମର ବୀର୍ଯ୍ୟ ଅମୋଘ। ଯଦି ମୋତେ ଭୋଗ କରି ତୁମେ ଚାଲିଯିବ, ତେବେ ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ମୋର ଗତି କ’ଣ ହେବ?”

Verse 28

कन्याव्रतं महाबुद्धे मम नष्टं भविष्यति । हसिष्यति तदा लोकाः पितरं किं ब्रवीम्यहम्

ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋର କନ୍ୟାବ୍ରତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତେବେ ଲୋକେ ମୋତେ ହସିବେ—ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ କ’ଣ କହିବି?

Verse 29

पराशर उवाच । रम बाले मया सार्द्धं स्वच्छन्दं कामजै रसैः । स्वीयाभिलाषमाख्याहि पूरयाम्यधुना प्रिये

ପରାଶର କହିଲେ—ହେ ବାଳେ, ମୋ ସହ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ କାମଜ ରସରେ ରମଣ କର। ପ୍ରିୟେ, ତୋର ଇଚ୍ଛା କହ; ଏବେଇ ପୂରଣ କରିବି।

Verse 30

मदाज्ञासत्यकरणान्नाम्ना सत्यवती भव । वन्दनीया तथाशेषैर्योगिभिस्त्रिदशैरपि

ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ସତ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ‘ସତ୍ୟବତୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଅ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନୀୟା ହେବ।

Verse 31

सत्यवत्युवाच । जानते न पिता माता न वान्ये भुवि मानवाः । कन्याधर्मो न मे हन्याद्यदि स्वीकुरु मान्तदा

ସତ୍ୟବତୀ କହିଲା—ମୋ ପିତାମାତା ନ ଜାଣନ୍ତି, ନ ଭୂମିର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାନବ; ଆପଣ ଯଦି ଏବେ ମୋତେ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ମୋ କନ୍ୟାଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହେବ ନାହିଁ।

Verse 32

पुत्रश्च त्वत्समो नाथ भवेदद्भुतशक्तिमान् । सौगन्ध्यं सर्वदांगे मे तारुण्यं च नवंनवम्

ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ଅଦ୍ଭୁତଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁତ୍ର ମୋତେ ହେଉ; ମୋ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସଦା ସୁଗନ୍ଧ ରହୁ, ଏବଂ ମୋ ତାରୁଣ୍ୟ ନିତ୍ୟ ନବନବ ରହୁ।

Verse 33

पराशर उवाच । शृणु प्रिये तवाभीष्टं सर्वं पूर्णं भविष्यति । विष्ण्वंशसंभवः पुत्रो भविता ते महायशाः

ପରାଶର କହିଲେ—ପ୍ରିୟେ, ଶୁଣ; ତୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ବିଷ୍ଣୁବଂଶଜ ମହାଯଶସ୍ବୀ ପୁତ୍ର ତୋତେ ଜନ୍ମିବ।

Verse 34

किंचिद्वै कारणं विद्धि यतोऽहं कामपीडितः । दृष्ट्वा चाप्सरसारूपं नामुह्यन्मे नमः क्वचित्

ଏହି କାରଣ ଜାଣ—ମୁଁ କାମରେ ପୀଡିତ। ଅପ୍ସରାର ରୂପ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ମୋହିତ ହୁଏନି; କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନମସ୍କାର ଲୁପ୍ତ ହୁଏନି।

Verse 35

मीनगन्धां समालक्ष्य त्वां मोहवशगोऽभवम् । न बाले भालपट्टस्थो ब्रह्मलेखोऽन्यथा भवेत्

ତୋ ଦେହରେ ମାଛଗନ୍ଧ ଦେଖି ମୁଁ ମୋହବଶ ହେଲି। ହେ ବାଳେ, ଲଳାଟରେ ଲିଖିତ ବ୍ରହ୍ମଲେଖ କେବେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନି।

Verse 36

पुराणकर्ता पुत्रस्ते वेदशाखाविभागकृत् । भविष्यति वरारोहे ख्यातकीर्तिर्जगत्त्रये

ହେ ବରାରୋହେ, ତୋର ପୁତ୍ର ପୁରାଣକର୍ତ୍ତା ଓ ବେଦଶାଖାବିଭାଗକର୍ତ୍ତା ହେବ; ତ୍ରିଲୋକରେ ତାହାର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 37

इत्युक्त्वा तां सुरम्याङ्गीं भुक्त्वा योगविशारदः । वव्राज शीघ्रं यमुनाजले स्नात्वा महामुने

ଏପରି କହି ସେ ସୁରମ୍ୟାଙ୍ଗୀଙ୍କୁ, ଯୋଗବିଶାରଦ ଭୋଜନ କଲେ; ହେ ମହାମୁନେ, ଯମୁନାଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 38

सापि गर्भं दधाराशु द्वादशात्मसमप्रभम् । असूत सूर्य्यजाद्वीपे कामदेवमिवात्मजम्

ସେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲା; ଭିତରେ ଦ୍ୱାଦଶ-ଶକ୍ତିସମ ତେଜ ବହିଲା। ସୂର୍ୟ୍ୟଜା-ଦ୍ୱୀପରେ ସେ କାମଦେବସଦୃଶ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 39

वामे कमण्डलुं बिभ्रद्दक्षिणे दण्डमुत्तमम् । पिशंगीभिर्जटाभिश्च राजितो महसां चयः

ବାମ ହାତରେ କମଣ୍ଡଲୁ ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତରେ ଉତ୍ତମ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ସେ ତେଜର ଭଣ୍ଡାର ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ପିଶଙ୍ଗ ଜଟାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସେ ବିରାଜିଲେ।

Verse 40

जातमात्रस्तु तेजस्वी मातरं प्रत्यभाषत । गच्छ मातर्यथाकामं गच्छाम्यहमतः परम्

କିନ୍ତୁ ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଶିଶୁ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ମା, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସେଉଁଠି ଯାଅ; ମୁଁ ଏଠାରୁ ପରମ ପଦକୁ ଯାଉଛି।”

Verse 41

मातर्यदा भवेत्कार्यं तव किंचिद्धृदीप्सितम् । संस्मृतश्चागमिष्यामि त्वदिच्छापूर्तिहेतवे

“ମା, ଯେତେବେଳେ ତୁମର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ, କିମ୍ବା ହୃଦୟରେ କିଛି ଇଚ୍ଛା ଜାଗିବ, ସେତେବେଳେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବି।”

Verse 42

इत्युक्त्वा मातृचरणावभिवाद्य तपोनिधिः । जगाम च तपः कर्त्तुं तीर्थं पापविशोधनम्

ଏପରି କହି ତପୋନିଧି ମାତୃଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ତପ କରିବା ପାଇଁ ପାପବିଶୋଧକ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 43

सापि पित्रन्तिकं याता पुत्रस्नेहाकुला सती । स्मरन्ती चरितं सूनोर्वर्णयन्ती स्वभाग्यकम्

ସେ ସତୀ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା; ପୁତ୍ରର ଚରିତ ସ୍ମରଣ କରି କରି ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲା।

Verse 44

द्वीपे जातो यतो बालस्तेन द्वैपायनोऽभवत् । वेदशाखाविभजनाद्वेदव्यासः प्रकीर्तितः

ଦ୍ୱୀପରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବାରୁ ସେ ବାଳକ ‘ଦ୍ୱୈପାୟନ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏବଂ ବେଦଶାଖା ବିଭାଜନ କରିଥିବାରୁ ‘ବେଦବ୍ୟାସ’ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ।

Verse 45

तीर्थराजं प्रथमतो धर्मकामार्थ मोक्षदम् । नैमिषं च कुरुक्षेत्रं गङ्गाद्वारमवन्तिकाम्

ପ୍ରଥମେ ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ—ଯିଏ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାନକର୍ତ୍ତା; ପରେ ନୈମିଷ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର (ହରିଦ୍ୱାର) ଓ ଅବନ୍ତିକା (ଉଜ୍ଜୟିନୀ)।

Verse 46

अयोध्यां मथुरां चैव द्वारकाममरावतीम् । सरस्वतीं सिंधुसङ्गं गंगा सागरसंगमम्

ଅଯୋଧ୍ୟା, ମଥୁରା, ଦ୍ୱାରକା ଓ ଅମରାବତୀ; ସରସ୍ୱତୀ, ସିନ୍ଧୁ-ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା-ସାଗର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳ—ଏ ସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 47

काञ्चीं च त्र्यम्बकं चापि सप्तगोदावरीतटम् । कालञ्जरं प्रभासं च तथा बदरिकाश्रमम्

କାଞ୍ଚୀ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ସପ୍ତଗୋଦାବରୀ ତଟ; କାଳଞ୍ଜର, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ବଦରିକାଶ୍ରମ—ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ-ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

महालयन्तथोंकारक्षेत्रं वै पुरुषोत्तमम् । गोकर्णं भृगुकच्छं च भृगुतुंगं च पुष्करम्

ମହାଲୟ, ତଥା ପବିତ୍ର ଓଂକାରକ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; ସହିତ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଭୃଗୁକଚ୍ଛ, ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏହି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ-ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

श्रीपर्वतादितीर्थानि धारातीर्थं तथैव च । गत्वावगाह्य विधिना चचार परमन्तपः

ସେ ଶ୍ରୀପର୍ବତ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଧାରାତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲା; ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ସେଇ ପରମ ତପସ୍ୱୀ—ତୀବ୍ର ତପରେ ଦଗ୍ଧ—ତପୋନୁଷ୍ଠାନ ଜାରି ରଖିଲା।

Verse 50

एवन्तीर्थान्यनेकानि नानादेशस्थितानि ह । पर्य्यटन्कालिकासूनुः प्रापद्वाराणसीम्पुरीम्

ଏହିପରି ନାନା ଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ପରିଭ୍ରମଣ କରି କାଳିକାପୁତ୍ର ଶେଷେ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 51

यत्र विश्वेश्वरः साक्षादन्नपूर्णा महेश्वरी । भक्तानाममृतन्दातुं विराजेते कृपानिधी

ସେଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଓ ମହେଶ୍ୱରୀ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା—ଦୁହେଁ କୃପାନିଧି—ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହାମୃତ ଦେବାକୁ ବିରାଜିତ।

Verse 52

प्राप्य वाराणसीतीर्थं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । कोटिजन्मार्जितं पापं तत्याज स मुनीश्वरः

ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକାକୁ ଦେଖି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 53

दृष्ट्वा लिंगानि सर्वाणि विश्वेशप्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुण्डेषु वापीकूपसरस्सु च

ବିଶ୍ୱେଶ ଆଦି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ସମସ୍ତ କୁଣ୍ଡ, ବାପୀ, କୂପ ଓ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି (ଭକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ)।

Verse 55

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

ଦଣ୍ଡନାୟକ-ମୁଖ୍ୟ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସ୍ତୁତି କରି, ଆଦିକେଶବ-ମୁଖ୍ୟ କେଶବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ସେ ଆଗକୁ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 56

लोलार्कमुख्यसूर्यांश्च प्रणम्य च पुनःपुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतन्द्रितः

ଲୋଲାର୍କ ଆଦି ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ଅତନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲା।

Verse 57

स्थापयामास पुण्यात्मा लिंगं व्यासेश्वराभिधम् । यद्दर्शनाद्भवेद्विप्र नरो विद्यासु वाक्पतिः

ସେଇ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ‘ବ୍ୟାସେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ହେ ବିପ୍ର, ତାହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଦ୍ୟାମାନେରେ ବାକ୍ପତି—ବାଣୀର ଅଧିପତି—ହୋଇଯାଏ।

Verse 58

लिंगान्यभ्यर्च्य विश्वेशप्रमुखानि सुभक्तितः । असकृच्चिन्तयामास किं लिगं क्षिप्रसिद्धिदम्

ବିଶ୍ୱେଶ ଆଦି ନାନା ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ସୁଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ—“କେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ?”

Verse 59

यमाराध्य महादेवं विद्याः सर्वा लभेमहि । पुराणकर्तृताशक्तिर्ममास्तु यदनुग्रहात्

ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଆମେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଲାଭ କରୁ; ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୋତେ ପୁରାଣ-ରଚନାର ଶକ୍ତି ଉଦିତ ହେଉ।

Verse 60

श्रीदमोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । केदारेशन्तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम्

କେଉଁଠି ସେ ଶ୍ରୀ ଓଂକାରନାଥ, କେଉଁଠି କୃତ୍ତିବାସେଶ୍ୱର—ଆଉ କ’ଣ କହିବା! କେଦାରରେ ସେ କାମେଶ୍ୱର, ଅନ୍ୟତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରେଶ, କିମ୍ବା ତ୍ରିନୟନ ପ୍ରଭୁ ତ୍ରିଲୋଚନ।

Verse 61

कालेशं वृद्धकालेशं कालशेश्वरमेव वा । ज्येष्ठेशं जम्बुकेशं वा जैगीषव्येश्वरन्तु वा

ଶିବଙ୍କୁ କାଳେଶ, ବୃଦ୍ଧ-କାଳେଶ କିମ୍ବା କାଳଶେଶ୍ୱର ରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଇପାରେ; ଅଥବା ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ, ଜମ୍ବୁକେଶ କିମ୍ବା ଜୈଗୀଷବ୍ୟେଶ୍ୱର ରୂପେ ମଧ୍ୟ।

Verse 62

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमिचण्डेशमेव वा । दृक्केशं गरुडेशं वा गोकर्णेशं गणेश्वरम्

ଦଶାଶ୍ୱମେଧ-ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶାନଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ଦ୍ରୁମିଚଣ୍ଡେଶଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ଦୃକ୍କେଶଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ଗରୁଡେଶଙ୍କୁ, ଏବଂ ଗୋକର୍ଣେଶ—ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ଏହି ନାମରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

प्रसन्नवदनेशं वा धर्म्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

ପ୍ରସନ୍ନବଦନେଶ, ଧର୍ମେଶ, ତାରକେଶ୍ୱର, ନନ୍ଦିକେଶ, ନିବାସେଶ, ପତ୍ରୀଶ ଓ ପ୍ରୀତିକେଶ୍ୱର—ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

पर्वतेशं पशुपतिं हाटकेश्वरमेव वा । बृहस्पतीश्वरं वाथ तिलभाण्डेशमेव वा

ପର୍ବତେଶ, ପଶୁପତି, ହାଟକେଶ୍ୱର, ବୃହସ୍ପତୀଶ୍ୱର କିମ୍ବା ତିଲଭାଣ୍ଡେଶ—ଏହି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇପାରେ।

Verse 65

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुतेशन्तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

ଭାରଭୂତେଶ୍ୱର, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀେଶ୍ୱର, ମରୁତେଶ, ମୋକ୍ଷେଶ, ଗଙ୍ଗେଶ ଓ ନର୍ମଦେଶ୍ୱର—ଏମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ବିରାଜିତ ଶିବଙ୍କ ଈଶ୍ୱର-ନାମ।

Verse 66

कृष्णेशं परमेशानं रत्नेश्वरमथापि वा । यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम्

ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣେଶ, ପରମେଶାନ କିମ୍ବା ରତ୍ନେଶ୍ୱର ରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଇପାରେ; ତଥା ଯାମୁନେଶ, ଲାଙ୍ଗଲୀଶ ଏବଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ—ରୂପେ ମଧ୍ୟ।

Verse 67

अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव वा । व्याघ्रेश्वरं वराहेशं विद्येश्वरमथापि वा

କିମ୍ବା ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର, କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଶ; ତଥା ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ବରାହେଶ ଓ ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର—ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଭକ୍ତିସହ ଶିବାରାଧନା କରାଯାଉ।

Verse 68

वरुणेशं विधीशं वा हरिकेशेश्वरन्तु वा । भवानीशं कपर्द्दीशं कन्दुकेश मजेश्वरम्

ଶିବଙ୍କୁ ବରୁଣେଶ, କିମ୍ବା ବିଧୀଶ (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଧିପତି), କିମ୍ବା ହରିକେଶେଶ୍ୱର ରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଉ; ତଥା ଭବାନୀଶ, କପର୍ଦ୍ଦୀଶ (ଜଟାଧାରୀ ପ୍ରଭୁ), କନ୍ଦୁକେଶ ଓ ମଜେଶ୍ୱର ରୂପେ ମଧ୍ୟ।

Verse 69

विश्वकर्मेश्वरं वाथ वीरेश्वरमथापि वा । नादेशं कपिलेशं च भुवनेश्वरमेव वा

କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱକର୍ମେଶ୍ୱର, କିମ୍ବା ବୀରେଶ୍ୱର; କିମ୍ବା ନାଦେଶ, କପିଲେଶ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱର—ଏହି ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆରାଧନା କରାଯାଇପାରେ।

Verse 70

बाष्कुलीशं महादेवं सिद्धीश्वरमथापि वा । विश्वेदेवेश्वरं वीरभद्रेशं भैरवेश्वरम्

‘ବାଷ୍କୁଲୀଶ, ମହାଦେବ ଓ ସିଦ୍ଧୀଶ୍ୱର; ତଥା ବିଶ୍ୱେଦେବେଶ୍ୱର, ବୀରଭଦ୍ରେଶ ଓ ଭୈରବେଶ୍ୱର’—ଏହି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ସ୍ମରଣ-ପୂଜା କରାଯାଉ।

Verse 71

अमृतेशं सतीशं वा पार्वतीश्वरमेव वा । सिद्धेश्वरं मतंगेशं भूतीश्वरमथापि वा

କେହି ତାଙ୍କୁ ଅମୃତେଶ, କିମ୍ବା ସତୀଶ, ଅଥବା ପାର୍ବତୀଶ୍ୱର ଭାବେ ପୂଜନ୍ତୁ; କିମ୍ବା ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ମତଙ୍ଗେଶ, ଅଥବା ଭୂତୀଶ୍ୱର ଭାବେ—ଏସବୁ ଏକେ ପରମେଶ୍ୱର ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ନାମ।

Verse 72

आषाढीशं प्रकामेशं कोटिरुद्रेश्वरन्तथा । मदालसेश्वरं चैव तिलपर्णेश्वरं किमु

ଆଷାଢୀଶ, ପ୍ରକାମେଶ, ଏବଂ କୋଟିରୁଦ୍ରେଶ୍ୱର; ତଥା ମଦାଲସେଶ୍ୱର ଓ ତିଲପର୍ଣେଶ୍ୱର—ଆଉ କ’ଣ କହିବି?

Verse 73

किं वा हिरण्यगर्भेशं किं वा श्रीमध्यमेश्वरम् । इत्यादिकोटिलिंगानां मध्येऽहं किमुपाश्रये

ମୁଁ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭେଶଙ୍କ ଶରଣ ନେବି କି, ନା ଶୁଭ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ? ଏପରି ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ କାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପୂଜିବି?

Verse 74

इति चिन्तातुरो व्यासः शिवभक्तिरतात्मवान् । क्षणं विचारयामास ध्यानसुस्थिरचेतसा

ଏହିପରି ଶିବଭକ୍ତିରେ ରତ ବ୍ୟାସ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ; ଧ୍ୟାନରେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହୋଇ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିଚାର କଲେ।

Verse 75

आज्ञातं विस्मृतं तावन्निष्पन्नो मे मनोरथः । सिद्धैः संपूजितं लिंगं धर्म्मकामार्थमोक्षदम्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଅଜ୍ଞାତ ଓ ବିସ୍ମୃତ ଥିଲା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଧର୍ମ-କାମ-ଅର୍ଥ-ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ।

Verse 76

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य चेतो निर्मलतामियात् । उद्धाटितं सदैवास्ति द्वारं स्वर्गस्य यत्र हि

ତାହାର ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଚିତ୍ତ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; କାରଣ ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ସଦା ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ରହେ।

Verse 77

अविमुक्ते महाक्षेत्रे सिद्धक्षेत्रे हि तत्परम् । यत्रास्ते परमं लिंगं मध्यमेश्वरसंज्ञकम्

ଅବିମୁକ୍ତ ନାମକ ମହାକ୍ଷେତ୍ର, ସିଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ—ସେଠାରେ ‘ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମ ଲିଙ୍ଗ ବିରାଜମାନ।

Verse 78

न मध्यमेश्वरादन्यल्लिंगं काश्यां हि विद्यते । यद्दर्शनार्थमायान्ति देवाः पर्वणिपर्वणि

କାଶୀରେ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲିଙ୍ଗ ନାହିଁ; ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ପର୍ବେ ପର୍ବେ ଆସନ୍ତି।

Verse 79

अतः सेव्यो महादेवो मध्यमेश्वरसंज्ञकः । अस्याराधनतो विप्रा बहवः सिद्धिमागताः

ଏହେତୁ ‘ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସେବା-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ଅନେକ ବିପ୍ର ସିଦ୍ଧି ଓ ପରମ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଛନ୍ତି।

Verse 80

यः प्रधानतया काश्या मध्ये तिष्ठति शङ्करः । स्वपुरीजन सौख्यार्थमतोऽसौ मध्यमेश्वरः

ଯେ ଶଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଭୁ ରୂପେ କାଶୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିରାଜନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପୁରୀବାସୀଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସୌଖ୍ୟ ପାଇଁ କୃପା କରନ୍ତି—ସେହିହେତୁ ସେ ‘ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 81

तुम्बुरुर्नाम गंधर्वो देवर्षिर्नारदस्तथा । अमुमाराध्य संपन्नो गानविद्याविशारदौ

ତୁମ୍ବୁରୁ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କୁ (ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ) ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କରି—ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଗାନ-ସଙ୍ଗୀତ ବିଦ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଦର୍ଶୀ ହେଲେ।

Verse 82

अमुमेव समाराध्य विष्णुर्मोक्षप्रदोऽभवत् । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्रष्टृपालकहारकाः

ତାଙ୍କୁ (ଶିବଙ୍କୁ) ଏକମାତ୍ର ଆରାଧନା କରି ବିଷ୍ଣୁ ମୋକ୍ଷଦାତା ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର—ଏମାନେ କ୍ରମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ।

Verse 83

धनाधीशः कुबेरोऽपि वामदेवो हि शैवराट् । खट्वांगो नाम भूपालोऽनपत्योऽपत्यवानभूत्

ଧନାଧୀଶ କୁବେର ମଧ୍ୟ, ଶୈବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାସମ ବାମଦେବ ମଧ୍ୟ—ଏବଂ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ନାମକ ରାଜା, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ନିଃସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ଶିବକୃପାରେ ସନ୍ତାନବାନ ହେଲେ।

Verse 84

अप्सराश्चन्द्रभामाख्या नृत्यन्ती निजभावतः । सदेहा कोकिलालापा लिंगमध्ये लयं गता

ଚନ୍ଦ୍ରଭା ନାମକ ଅପ୍ସରା ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ—ଦେହସହିତ ଓ କୋକିଳମଧୁର କଣ୍ଠରେ—ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଲୟ ପାଇ ଲୀନ ହେଲା।

Verse 85

श्रीकरो गोपिकासूनुः सेविता मध्यमेश्वरम् । गाणपत्यं समालेभे शिवस्य करुणात्मनः

ଗୋପିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକର ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସେବା-ପୂଜା କଲେ। କରୁଣାମୟ ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଗାଣପତ୍ୟ ପଦ ଓ ମାର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 86

भार्गवो गीष्पतिश्चोभौ देवौ दैत्यसुरार्चितौ । विद्यापारंगमौ जातौ प्रसादान्मध्यमेशितुः

ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ଓ ଗୀଷ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି)—ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି ସେଇ ଦୁଇ ଦେବ—ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ବିଦ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 87

अहमप्यत्र संपूज्य मध्यमेश्वरमीश्वरम् । पुराणकर्तृताशक्तिं प्राप्स्यामि तरसा धुवम्

ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁରାଣ-ରଚନାର ଶକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି।

Verse 88

इति कृत्वा मतिं धीरो व्यासः सत्यवतीसुतः । भागीरथ्यम्भसि स्नात्वा जग्राह नियमं व्रती

ଏପରି ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଧୀର ସତ୍ୟବତୀସୁତ ବ୍ୟାସ ଭାଗୀରଥୀଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରତୀ ହୋଇ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 89

क्वचित्पर्णाशनो भूत्त्वा फलशाकाशनः क्वचित् । वातभुग्जलभुक्क्वापि क्वचिन्निरशनव्रती

କେବେ ପତ୍ରାହାରୀ ହୋଇ, କେବେ ଫଳ-ଶାକାହାରୀ ହେଲେ। କେବେ ବାୟୁମାତ୍ର, କେବେ ଜଳମାତ୍ର; ଆଉ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରାହାର ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ।

Verse 90

इत्यादि नियमैर्योगी त्रिकालं मध्यमेश्वरम् । पूजयामास धर्म्मात्मा नानावृक्षोद्भवैः फलैः

ଏହିପରି ନିୟମମାନେ ପାଳନ କରି ଧର୍ମାତ୍ମା ଯୋଗୀ ତ୍ରିକାଳ ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନାନା ବୃକ୍ଷଜ ଫଳ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 91

इत्थं बहुतिथे काले व्यतीते कालिकासुतः । स्नात्वा त्रिपथगातोये यावदायाति स प्रगे

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ କାଳ ବିତିଗଲା ପରେ, କାଳିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ତ୍ରିପଥଗା (ଗଙ୍ଗା) ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରଭାତେ ସେଠାକୁ ଆସିଲା।

Verse 92

मध्यमेश्वरमीशानं भक्ताभीष्टवरप्रदम् । तावद्ददर्श पुण्यात्मा मध्येलिंगं महेश्वरम्

ତେବେ ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗରୂପ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଇଶାନ, ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର—ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଦିଅନ୍ତି।

Verse 93

उमाभूषितवामांगं व्याघ्रचर्म्मोत्तरीयकम् । जटाजूटचलद्गंगातरंगैश्चारुविग्रहम्

ତାଙ୍କ ବାମାଙ୍ଗ ଉମାଦେବୀଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଥିଲା; ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ଥିଲା ତାଙ୍କ ଉତ୍ତରୀୟ; ଜଟାଜୂଟରେ ଚଳମାନ ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ବିଗ୍ରହକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା।

Verse 94

लसच्छारदबालेन्दुचन्द्रिकाचन्दितालकम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं कर्पूरार्जुनविग्रहम्

ଶରଦ୍‌କାଳର ବାଳଚନ୍ଦ୍ରର ଚନ୍ଦ୍ରିକାରେ ଚନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବା ପରି ତାଙ୍କ କେଶ ଲସିଥିଲା; ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଭସ୍ମରେ ଉଦ୍ଧୂଳିତ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ବିଗ୍ରହ କର୍ପୂର ଓ ଅର୍ଜୁନ ଗଛର ଧଳା ଛାଲ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ ଥିଲା।

Verse 95

कर्णान्तायतनेत्रं च विद्रुमारुणदच्छदम् । पंचवर्षाकृति बालं बालकोचितभूषणम्

ସେ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଏକ ଶିଶୁ; କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ନୟନ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ରବାଳ-ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣର ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଶିଶୁଯୋଗ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 96

दधानं कोटिकन्दर्प्पदर्पहानि तनुद्युतिम् । नग्रं प्रहसितास्याब्जं गायन्तं साम लीलया

କୋଟି କାମଦେବଙ୍କ ଦର୍ପ ହରଣକାରୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତନୁଦ୍ୟୁତି ଧାରଣ କରି, ନିରାବରଣ ନଗ୍ନ, ପଦ୍ମମୁଖେ ମୃଦୁ ହାସ ସହ, ଲୀଳାୟ ସାମଗାନ ଗାଉଥିଲେ।

Verse 97

करुणापारपाथोधिं भक्तवत्सलनामकम् । आशुतोषमुमाकान्तं प्रसादसुमुखं हरम्

ମୁଁ ହରଙ୍କୁ ଭଜେ—କରୁଣାର ଅପାର ସମୁଦ୍ର, ‘ଭକ୍ତବତ୍ସଳ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଆଶୁତୋଷ, ଉମାକାନ୍ତ, ପ୍ରସାଦଦାନେ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ।

Verse 98

समालोक्य स्तुतिं चक्रे प्रेमगद्गया गिरा । योगीनामप्यगम्यन्तं दीनबन्धुं चिदात्मकम्

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ପ୍ରେମରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ସ୍ତୁତି କଲା—ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ, ଦୀନବନ୍ଧୁ, ଚିଦାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ।

Verse 99

वेदव्यास उवाच । देवदेव महाभाग शरणागतवत्सल । वाङ्मनः कर्मदुष्पाप योगिनामप्यगोचर

ବେଦବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଭାଗ, ହେ ଶରଣାଗତବତ୍ସଳ! ବାକ୍-ମନ-କର୍ମଜ ଦୋଷରୂପ ପାପରେ ଆପଣ ଅସ୍ପୃଷ୍ଟ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଅଗୋଚର।

Verse 100

महिमानं न ते वेदा विदामासुरुमापते । त्वमेव जगतः कर्ता धर्ता हर्ता तथैव च

ହେ ଉମାପତି, ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି। ତୁମେ ଜଗତର କର୍ତ୍ତା, ଧର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହର୍ତ୍ତା।

Verse 101

त्वमाद्यः सर्वदेवानां सच्चिदानंद ईश्वरः । नामगोत्रे न वा ते स्तः सर्वज्ञोऽसि सदाशिव

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଆଦ୍ୟ ପ୍ରଭୁ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ-ସ୍ୱରୂପ ଈଶ୍ୱର। ତୁମ ପାଇଁ ନାମ-ଗୋତ୍ରର ସୀମା ନାହିଁ; ହେ ସଦାଶିବ, ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ।

Verse 102

त्वमेव परमं ब्रह्म मायापाशनिवर्तकः । गुणत्रयैर्न लिप्तस्त्वं पद्मपत्रमिवांभसा

ତୁମେ ଏକା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ମାୟାପାଶ ନିବାରକ। ତ୍ରିଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଲିପ୍ତ—ଜଳରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି।

Verse 103

न ते जन्म न वा शीलं न देशो न कुलं च ते । इत्थं भूतोपीश्वरत्वं त्रिलोक्याः काममावहे

ତୁମର ଜନ୍ମ ନାହିଁ, ଲୌକିକ ଶୀଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଦେଶ ନାହିଁ, କୁଳ ନାହିଁ। ତଥାପି ଏପରି ହୋଇ ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକୀର ଈଶ୍ୱରତ୍ୱ ଧାରଣ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ କର।

Verse 104

न च ब्रह्मा न लक्ष्मीशो न च सेन्द्रा दिवौकसः । न योगीन्द्रा विदुस्तत्त्वं यस्य तं त्वामुपास्महे

ନ ବ୍ରହ୍ମା, ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ବିଷ୍ଣୁ, ନ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ସ୍ୱର୍ଗଦେବମାନେ, ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନେ—ଆପଣଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଆମେ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁ।

Verse 105

त्वत्तः सर्वं त्वं हि सर्वं गौरीशस्त्वं पुरान्तकः । त्वं बालस्त्वं युवा वृद्धस्तं त्वां हृदि युनज्म्यहम्

ତୁମଠାରୁ ସବୁକିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ; ସତ୍ୟରେ ତୁମେ ହିଁ ସବୁ। ତୁମେ ଗୌରୀଶ, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ। ତୁମେ ବାଳ, ତୁମେ ଯୁବ, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ—ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ହୃଦୟେ ଯୋଗ କରେ।

Verse 106

नमस्तस्मै महेशाय भक्तध्येयाय शम्भवे । पुराणपुरुषायाद्धा शंकराय परात्मने

ସେହି ମହେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ; ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ସଦା ନିର୍ମଳ ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ; ଶଙ୍କର, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 107

इति स्तुत्वा क्षितौ यावद्दण्डवन्निपपात सः । तावत्स बालो हृष्टात्मा वेदव्यासमभाषत

ଏପରି ସ୍ତୁତି କରି ସେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପଡ଼ିଲା। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ବାଳକଟି ଋଷି ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 108

वरं वृणीष्व भो योगिन्यस्ते मनसि वर्तते । नादेयं विद्यते किंचिद्भक्ताधीनो यतोऽस्म्यहम्

ହେ ଯୋଗିନୀ, ତୋର ମନରେ ଯେ ବର ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି ତାହା ବରଣ କର। ଦେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ବନ୍ଧା, ଭକ୍ତର ଅଧୀନ।

Verse 109

तत उत्थाय हृष्टात्मा मुनिर्व्यासो महातपाः । प्रत्यब्रवीत्किमज्ञातं सर्वज्ञस्य तव प्रभो

ତାପରେ ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ବ୍ୟାସ ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତରେ ଉଠି କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଅଜ୍ଞାତ ରହିପାରେ?

Verse 110

सर्वान्तरात्मा भगवाञ्छर्वः सर्वप्रदो भवान् । याञ्चां प्रतिनियुङ्क्ते मां किमीशो दैन्यकारिणीम्

ଆପଣ ଭଗବାନ୍ ଶର୍ବ—ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ବସୁଥିବା ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ଏବଂ ସର୍ବଦାନଦାତା। ତେବେ ପ୍ରଭୁ କାହିଁକି ମୋତେ—ଦୈନ୍ୟ ଆଣୁଥିବା ମୋତେ—ଯାଚନା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତି?

Verse 111

इति श्रुत्वा वचस्तस्य व्यासस्यामलचेतसः । शुचि स्मित्वा महादेवो बालरूपधरोऽब्रवीत्

ନିର୍ମଳଚିତ୍ତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ମହାଦେବ ବାଳରୂପ ଧାରଣ କରି, ପବିତ୍ର ମୃଦୁ ହସି ସହ କହିଲେ।

Verse 112

बाल उवाच । त्वया ब्रह्मविदां श्रेष्ठ योऽभिलाषः कृतो हृदि । अचिरेणैव कालेन स भविष्यत्यसंशयः

ବାଳ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେ ଅଭିଲାଷ ଜନ୍ମିଛି, ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 113

कण्ठे स्थित्वा तव ब्रह्मन्नन्तर्याम्यहमीश्वरः । सेतिहासपुराणानि सम्यङ्निर्यापयाम्यहम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ମୁଁ ଈଶ୍ୱର ଶିବ ତୁମ କଣ୍ଠରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଇତିହାସସହିତ ପୁରାଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରି ସୁସଜ୍ଜିତ କରିବି।

Verse 114

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । वर्षं त्रिकालं पठनात्कामदं शम्भुसद्मनि

ଏହି ‘ଅଭିଲାଷାଷ୍ଟକ’ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ସ୍ତୋତ୍ର, ତୁମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛ। ଯେ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ତ୍ରିକାଳ ପାଠ କରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଧାମରେ ଏହା କାମ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 115

एतत्स्तोत्रस्य पठनं विद्याबुद्धिविवर्द्धनम् । सर्वसंपत्करं प्रोक्तं धर्मदं मोक्षदं नृणाम्

ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରର ପାଠ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବଢ଼ାଏ। ଏହା ସର୍ବ ସମ୍ପତ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଏ।

Verse 116

प्रातरुत्थाय सुस्नातो लिंगमभ्यर्च्य शांकरम् । वर्षं पठन्निदं स्तोत्रं मूर्खोऽपि स्याद्बृहस्पतिः

ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଯେ ଏକ ବର୍ଷ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରେ—ସେ ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ବୃହସ୍ପତି ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ।

Verse 117

स्त्रिया वा पुरुषेणापि नियमाल्लिंगसन्निधौ । वर्षं जप्तमिदं स्तोत्रं बुद्धिं विद्याञ्च वर्द्धयेत्

ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ନିୟମପୂର୍ବକ ଶିବଲିଙ୍ଗର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ—ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଏକ ବର୍ଷ ଜପ କଲେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପବିତ୍ର ବିଦ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 118

इत्युक्त्वा स महादेवो बालो लिंगे न्यलीयत । व्यासोऽपि मुंचन्नश्रूणि शिवप्रेमाकुलोऽभवत्

ଏପରି କହି ସେ ମହାଦେବ ବାଳରୂପେ ଲିଙ୍ଗରେ ଲୀନ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ଶିବପ୍ରେମରେ ଆକୁଳ ହେଲେ।

Verse 119

एवं लब्धवरो व्यासो महेशान्मध्यमेश्वरात । अष्टादश पुराणानि प्रणिनाय स्वलीलया

ଏଭଳି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ମହେଶଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇ ବ୍ୟାସ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ରଚନା କଲେ।

Verse 120

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवञ्च शैवं भागवतं तथा । भविष्यं नारदीयं च मार्कंडेयमतः परम्

ବ୍ରାହ୍ମ, ପାଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ ଏବଂ ଭାଗବତ; ତଥା ଭବିଷ୍ୟ, ନାରଦୀୟ ଓ ତା’ପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ—(ଏହି ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ)।

Verse 121

आग्नेयं ब्रह्मवैवर्त लिंगं वाराहमेव च । वामनाख्यं ततः कौर्मं मात्स्यं गारुडमेव च

(ଏଗୁଡ଼ିକ) ଆଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ, ଲିଙ୍ଗ, ବାରାହ, ‘ବାମନ’ ନାମକ; ତାପରେ କୂର୍ମ, ମାତ୍ସ୍ୟ ଓ ଗାରୁଡ—ଏହି ପୁରାଣମାନେ।

Verse 122

स्कान्दं तथैव ब्रह्माण्डाख्यं पुराणं च कीर्तितम् । यशस्यं पुण्यदं नॄणां श्रोतॄणां शांकरं यश

ସେହିପରି ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ ଓ ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’ ନାମକ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତିତ। ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଯଶ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶୈବ-ମହିମା ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 123

सूत उवाच । अष्टादशपुराणानाम्पूर्वं नामोदितन्त्वया । कुरु निर्वचनं तेषामिदानीं वेदवित्तम

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣ ପୂର୍ବେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣର ନାମ କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ବଚନ ଓ ଯଥାର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ।

Verse 124

व्यास उवाच । अयमेव कृतः प्रश्नस्तण्डिना ब्रह्मयोनिना । नन्दिकेश्वरमुद्दिश्य स यदाह ब्रवीमि तत्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ବ୍ରହ୍ମଯୋନି ମୁନି ତଣ୍ଡିନ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କରିଥିଲେ। ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ସେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହିଟି ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 125

नन्दिकेश्वर उवाच । यत्र वक्ता स्वयन्तण्डे ब्रह्मा साक्षाच्चतुर्मुखः । तस्माद्ब्रह्मं समाख्यातं पुराणं प्रथमं मुने

ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯେ ପୁରାଣରେ ସ୍ୱୟଂତାଣ୍ଡବ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ବକ୍ତା, ହେ ମୁନି, ସେହି ପୁରାଣ ‘ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣ’ ଭାବେ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ଘୋଷିତ।

Verse 126

पद्मकल्पस्य माहात्म्यन्तत्र यस्यामुदाहृतम् । तस्मात्पाद्मं समाख्यातं पुराणं च द्वितीयकम्

ସେହି (ପୁରାଣ)ରେ ପଦ୍ମକଳ୍ପର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ତାହା ‘ପାଦ୍ମପୁରାଣ’ ଭାବେ ପରିଚିତ; ଏହି ଗଣନାରେ ତାହା ଦ୍ୱିତୀୟ।

Verse 127

पराशरकृतं यत्तु पुराणं विष्णुबोधकम् । तदेव व्यासकथितं पुत्रपित्रोरभेदतः

ପରାଶର ରଚିତ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ-ତତ୍ତ୍ୱବୋଧକ ଯେ ପୁରାଣ, ସେହିଟି ହିଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ; କାରଣ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ପିତା-ପୁତ୍ରରେ ଭେଦ ନାହିଁ।

Verse 128

यत्र पूर्वोत्तरे खण्डे शिवस्य चरितं बहु । शैवमेतत्पुराणं हि पुराणज्ञा वदन्ति च

ଯେ ପୁରାଣର ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର—ଦୁଇଁ ଖଣ୍ଡରେ ଶିବଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଲୀଳା ବହୁ ପରିମାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ସେହି ପୁରାଣକୁ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଶୈବ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 129

भगवत्याश्च दुर्गायाश्चरितं यत्र विद्यते । तत्तु भागवतं प्रोक्तं ननु देवीपुराणकम्

ଯେ ପୁରାଣରେ ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି, ସେହି ପୁରାଣକୁ ‘ଭାଗବତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଦେବୀ-ପୁରାଣ।

Verse 130

नारदोक्तं पुराणन्तु नारदीयं प्रचक्षते । यत्र वक्ताऽभवत्तण्डे मार्कण्डेयो महामुनिः

ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଯେ ପୁରାଣ, ତାହାକୁ ‘ନାରଦୀୟ ପୁରାଣ’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏବଂ ସେହି ପବିତ୍ର ସଭାରେ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବକ୍ତା ହେଲେ।

Verse 131

मार्कण्डेयपुराणं हि तदाख्यातं च सप्तमम् । अग्नियोगात्तदाग्नेयं भविष्योक्तेर्भविष्यकम्

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣକୁ ନିଶ୍ଚୟ ସପ୍ତମ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି। ଅଗ୍ନିସହ ଯୋଗ ଥିବାରୁ ଏହା ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ଥିବାରୁ ‘ଭବିଷ୍ୟ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 132

विवर्तनाद्ब्रह्मणस्तु ब्रह्मवैवर्तमुच्यते । लिंगस्य चरितोक्तत्वात्पुराणं लिंगमुच्यते

ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ‘ବୈବର୍ତ୍ତ’ ଅର୍ଥାତ୍ ପରିବର୍ତ୍ତନର ବିବରଣ ମିଳେ, ସେହିପାଇଁ ତାହା ‘ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ’ କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ଚରିତ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ଥିବାରୁ ତାହା ‘ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 133

वराहस्य च वाराहं पुराणं द्वादशं मुने । यत्र स्कन्दः स्वयं श्रोता वक्ता साक्षान्महेश्वरः

ହେ ମୁନେ! ବରାହଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ‘ବାରାହ ପୁରାଣ’ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ସ୍କନ୍ଦ ଶ୍ରୋତା ଓ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱର (ମହାଦେବ) ବକ୍ତା।

Verse 134

तत्तु स्कान्दं समाख्यातं वामनस्य तु वामनम् । कौर्मं कूर्मस्य चरितं मात्स्यं मत्स्येन कीर्तितम्

ତାହା ‘ସ୍କାନ୍ଦ ପୁରାଣ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବାମନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ‘ବାମନ ପୁରାଣ’। ‘କୂର୍ମ ପୁରାଣ’ କୂର୍ମାବତାରର ଚରିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଏବଂ ‘ମାତ୍ସ୍ୟ ପୁରାଣ’ ମତ୍ସ୍ୟାବତାର ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 135

गरुडस्तु स्वयं वक्ता यत्तद्गारुडसंज्ञकम् । ब्रह्माण्डचरितोक्तत्वाद्ब्रह्माण्डं परिकीर्तितम्

ଗରୁଡ ନିଜେ ବକ୍ତା ଥିବାରୁ ସେ ଅଂଶ ‘ଗାରୁଡ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚରିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଥିବାରୁ ତାହା ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 136

सूत उवाच । अयमेव मयाऽकारि प्रश्नो व्यासाय धीमते । ततः सर्वपुराणानां मया निर्वचनं श्रुतम्

ସୂତ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଟି ମୁଁ ଏକଥର ଧୀମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କରିଥିଲି। ତାପରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ପ୍ରମାଣିକ ନିର୍ବଚନ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି।

Verse 137

एवं व्याससमुत्पन्नः सत्यवत्यां पराशरात् । पुराणसंहिताश्चक्रे महाभारतमुत्तमम्

ଏହିପରି ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପରାଶରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମିଲେ। ପରେ ସେ ପୁରାଣ-ସଂହିତାମାନେ ଓ ପରମୋତ୍ତମ ମହାଭାରତ ରଚନା କଲେ।

Verse 138

पराशरेण संयोगः पुनः शन्तनुना यथा । सत्यवत्या इव ब्रह्मन्नः संशयितुमर्हसि

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଯେପରି ସତ୍ୟବତୀ ପ୍ରଥମେ ପରାଶରଙ୍କ ସହ ଏବଂ ପରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେପରି ତୁମର ସନ୍ଦେହ କରିବା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ।

Verse 139

सकारणेयमुत्पत्तिः कथिताश्चर्य्यकारिणी । महतां चरिते चैव गुणा ग्राह्या विचक्षणैः

ଏହିପରି କାରଣସହିତ ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତିର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର କଥା କହାଗଲା। ଏବଂ ମହାନମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ରରେ ଥିବା ଗୁଣକୁ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 140

इदं रहस्यं परमं यः शृणोति पठत्यपि । स सर्वपापनिर्मुक्त ऋषिलोके महीयते

ଏହି ପରମ ରହସ୍ୟକୁ ଯେ କେହି ଶୁଣେ—କିମ୍ବା ପଢ଼େ ମଧ୍ୟ—ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଋଷିଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।