पितृसर्ग-श्राद्धमाहात्म्य-प्रश्नः (Pitṛ-sarga and the Greatness of Śrāddha: The Inquiry)

Verse 1

व्यास उवाच । इत्याकर्ण्य श्राद्धदेवः सूर्यान्वयमनुत्तमम् । पर्य्यपृच्छन्मुनिश्रेष्ठश्शौनकस्सूतमादरात्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଅନୁତ୍ତମ ବଂଶାବଳୀ ଶୁଣି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୌନକ—ଯିଏ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ—ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 2

शौनक उवाच । सूतसूत चिरंजीव व्यासशिष्य नमोस्तु ते । श्राविता परमा दिव्या कथा परमपावनी

ଶୌନକ କହିଲେ—ହେ ସୂତପୁତ୍ର ସୂତ, ଚିରଞ୍ଜୀବୀ, ବ୍ୟାସଶିଷ୍ୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ଆମକୁ ପରମ ଦିବ୍ୟ ଓ ପରମ ପାବନ କଥା ଶ୍ରବଣ କରାଇଛ।

Verse 3

त्वया प्रोक्तः श्राद्धदेवस्सूर्य्यः सद्वंशवर्द्धनः । संशयस्तत्र मे जातस्तं ब्रवीमि त्वदग्रतः

ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦ୍ବଂଶକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି; ସେହି ସନ୍ଦେହକୁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହୁଛି।

Verse 4

कुतो वै श्राद्धदेवत्वमादित्यस्य विवस्वतः । श्रोतुमिच्छामि तत्प्रीत्या छिंधि मे संशयं त्विमम्

ବିବସ୍ୱାନ୍ ଆଦିତ୍ୟ କେଉଁ କାରଣରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବତ୍ୱ ପାଇଲେ? ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଦୟାକରି ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଛେଦ କରନ୍ତୁ।

Verse 5

श्राद्धस्यापि च माहात्म्यं तत्फलं च वद प्रभो । प्रीताश्च पितरो येन श्रेयसा योजयंति तम्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ତାହାର ଫଳ କହନ୍ତୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍‌ ସହ ଯୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 6

एतच्च श्रोतुमिच्छामि पितॄणां सर्गमुत्तमम् । कथय त्वं विशेषेण कृपां कुरु महामते

ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ପିତୃମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ସର୍ଗ/ଉତ୍ପତ୍ତି ବୃତ୍ତାନ୍ତ। ହେ ମହାମତେ! କୃପା କରି ବିଶେଷରେ ବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 7

सूत उवाच । वच्मि तत्तेऽखिलं प्रीत्या पितृसर्गं तु शौनक । मार्कण्डेयेन कथितं भीष्माय परिपृच्छते

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶୌନକ! ପ୍ରୀତିସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ପିତୃସର୍ଗର ସମଗ୍ର କଥା କହିବି; ଭୀଷ୍ମ ପଚାରିବାବେଳେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେପରି।

Verse 8

गीतं सनत्कुमारेण मार्कण्डेय धीमते । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि सर्वकामफलपदम्

ଏହି (ଉପଦେଶ/ସ୍ତୋତ୍ର) ସନତ୍କୁମାର ଧୀମାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଥିଲେ। ସେହିଟିକୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି—ଯାହା ଧର୍ମସମ୍ମତ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦେଇ, ଶିବପଥରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ସିଦ୍ଧିକୁ ପହଞ୍ଚାଏ।

Verse 9

युधिष्ठिरेण संपृष्टो भीष्मो धर्मभृतां वरः । शरशय्यास्थितः प्रोचे तच्छृणुष्व वदामि ते

ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଶରଶୟ୍ୟାରେ ଶୟିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହେତୁ ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।”

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच । पुष्टिकामेन पुंसां वै कथं पुष्टिरवाप्यते । एतच्छ्रोतुं समिच्छामि किं कुर्वाणो न सीदति

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—“ପୁଷ୍ଟି ଓ କ୍ଷେମ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ସତ୍ୟ ପୁଷ୍ଟି କିପରି ପାଆନ୍ତି? ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—କ’ଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ?”

Verse 11

सूत उवाच । युधिष्ठिरेण संपृष्टं प्रश्नं श्रुत्वा स धर्मवित् । भीष्मः प्रोवाच सुप्रीत्या सर्वेषां शृण्वतां वचः

ସୂତ କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଧର୍ମବିଦ୍ ଭୀଷ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିରେ, ଶୁଣୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 12

भीष्म उवाच । ये कुर्वंति नराश्श्राद्धान्यपि प्रीत्या युधिष्ठिर । श्राद्धैः प्रीणाति तत्सर्वं पितॄणां हि प्रसादतः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରୀତିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦ୍ୱାରା ସବୁ କିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହୁଏ—ନିଶ୍ଚୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରୁ।

Verse 13

श्राद्धानि चैव कुर्वन्ति फलकामास्सदा नरा । अभिसंधाय पितरं पितुश्च पितरं तथा

ଫଳକାମୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ କରନ୍ତି; ତାହାରେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପିତା (ପିତାମହ)ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 14

पितुः पितामहश्चैव त्रिषु पिंडेषु नित्यदा । पितरो धर्मकामस्य प्रजाकामस्य च प्रजाम्

ପିତା ଓ ପିତାମହ ନିତ୍ୟ ତିନି ପିଣ୍ଡରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ପିତୃଗଣ ଧର୍ମସିଦ୍ଧି ଓ କାମନାପୂର୍ତ୍ତି ଦିଅନ୍ତି; ଯେ ସନ୍ତାନକାମୀ, ତାକୁ ସନ୍ତାନ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 15

पुष्टिकामस्य पुष्टिं च प्रयच्छन्ति युधिष्ठिर

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପିତୃଗଣ ପୁଷ୍ଟିକାମୀକୁ ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । वर्तंते पितरः स्वर्गे केषांचिन्नरके पुनः । प्राणिनां नियतं चापि कर्मजं फलमुच्यते

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—କେତେକ ପିତୃ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ପୁନଃ ନରକରେ। ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମଜ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଓ ନିୟତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 17

तानि श्राद्धानि दत्तानि कथं गच्छन्ति वै पितॄन् । कथं शक्तास्तमाहर्त्तुं नरकस्था फलं पुनः

ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଖକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚେ? ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଯଦି ନରକସ୍ଥ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ଫଳକୁ ପୁନଃ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ଓ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ?

Verse 18

देवा अपि पितॄन्स्वर्गे यजंत इति मे श्रुतम् । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण ब्रवीहि मे

ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି। ଏହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 19

भीष्म उवाच । अत्र ते कीर्तयिष्यामि यथा श्रुतमरिन्दम । पित्रा मम पुरा गीतं लोकान्तरगतेन वै

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି ସେପରି ଏଠାରେ ତୁମକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରି କହିବି; ମୋ ପିତା ପରଲୋକଗତ ହୋଇ ପୂର୍ବେ ଯାହା ମୋତେ ଗୀତରୂପେ କହିଥିଲେ।

Verse 20

श्राद्धकाले मम पितुर्मया पिंडस्समुद्यतः । मत्पिता मम हस्तेन भित्त्वा भूमिमयाचत

ମୋ ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳେ ମୁଁ ପିଣ୍ଡ ଉଠାଇଲି; ସେତେବେଳେ ମୋ ପିତା ଭୂମିକୁ ଭେଦି ବାହାରି ମୋ ହାତରୁ ହିଁ ତାହା ଯାଚନା କଲେ।

Verse 21

नैष कल्पविधिर्दृष्ट इति निश्चित्य चाप्यहम् । कुशेष्वेव ततः पिंडं दत्तवानविचारयन्

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କଲି—“ଏହା କଳ୍ପବିଧିରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ”; ତେଣୁ ଅଧିକ ବିଚାର ନକରି ପିଣ୍ଡକୁ ସିଧା କୁଶା ଉପରେ ରଖିଦେଲି।

Verse 22

ततः पिता मे संतुष्टो वाचा मधुरया तदा । उवाच भारतश्रेष्ठ प्रीयमाणो मयानघ

ତାପରେ ମୋ ପିତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମଧୁର ବାଣୀରେ କହିଲେ—ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ନିଷ୍ପାପ! ମୋପରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 23

त्वया दायादवानस्मि धर्मज्ञेन विपश्चिता । तारितोहं तु जिज्ञासा कृता मे पुरुषोत्तम

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ବିଦ୍ୱାନ! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଧର୍ମପୁଣ୍ୟର ଦାୟାଦ ହୋଇଛି। ତୁମେ ମୋତେ ତାରିଲ; ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।

Verse 24

प्रमाणं यद्धि कुरुते धर्माचारेण पार्थिवः । प्रजास्तदनु वर्तंते प्रमाणाचरितं सदा

ରାଜା ଧର୍ମାଚରଣରେ ଯେଉଁ ଆଚରଣ-ପ୍ରମାଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, ପ୍ରଜା ସଦା ସେହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତକୁ ଅନୁସରେ; କାରଣ ପ୍ରମାଣରୂପ ଆଦର୍ଶାଚରଣ ସଦା ଅନୁକରଣୀୟ।

Verse 25

शृणु त्वं भारतश्रेष्ठ वेदधर्मांश्च शाश्वतान् । प्रमाणं वेदधर्मस्य पुत्र निर्वर्त्तितं त्वया

ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବେଦଧର୍ମର ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ବିଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ। ହେ ପୁତ୍ର, ବେଦାଚାରର ପ୍ରମାଣ ଓ ଆଦର୍ଶ ତୁମେ ନିଜେ ସ୍ଥାପନ କରିଛ।

Verse 26

तस्मात्तवाहं सुप्रीतः प्रीत्या वरमनुत्तमम् । ददामि त्वं प्रतीक्षस्व त्रिषु लोकेषु दुर्लभम्

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ; ପ୍ରୀତିବଶେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁତ୍ତମ ବର ଦେଉଛି। ଅପେକ୍ଷା କର ଓ ଗ୍ରହଣ କର—ଏହି ବର ତ୍ରିଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 27

न ते प्रभविता मृत्युर्यावज्जीवितुमिच्छसि । त्वत्तोभ्यनुज्ञां संप्राप्य मृत्युः प्रभविता पुनः

ତୁମେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରଭାବୀ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇଲା ପରେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ପୁନଃ ପ୍ରଭାବୀ ହେବ।

Verse 28

किं वा ते प्रार्थितं भूयो ददामि वरमुत्तमम् । तद् ब्रूहि भरतश्रेष्ठ यत्ते मनसि वर्तते

କିମ୍ବା ତୁମର ଆଉ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା? ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ବର ଦେବି। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା କୁହ।

Verse 29

इत्युक्तवति तस्मिंस्तु अभिवाद्य कृताञ्जलिः । अवोचं कृतकृत्योऽहं प्रसन्ने त्वयि मानद । प्रश्नं पृच्छामि वै कंचिद्वाच्यस्स भवता स्वयम्

ସେ ଏପରି କହିଲେ, ମୁଁ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲି—“ହେ ମାନଦ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବାରୁ ମୁଁ କୃତାର୍ଥ। ଏବେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁଛି; କହିବାଯୋଗ୍ୟ କଥା ଆପଣ ନିଜେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 30

स मामुवाच तद् ब्रूहि यदीच्छसि ददामि ते । इत्युक्तेथ मया तत्र पृष्टः प्रोवाच तन्नृपः

ସେ ମୋତେ କହିଲେ—“ତେବେ କୁହ; ଯଦି ଇଚ୍ଛା କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।” ଏପରି କହିବା ପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି; ତେବେ ସେ ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 31

शंतनुरुवाच । शृणु तात प्रवक्ष्यामि प्रश्नं तेऽहं यथार्थतः । पितृकल्पं च निखिलं मार्कण्डेयेन मे श्रुतम्

ଶନ୍ତନୁ କହିଲେ—“ତାତ, ଶୁଣ; ମୋ ପ୍ରଶ୍ନଟି ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହୁଛି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ପିତୃକଳ୍ପର ସମଗ୍ର ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଛି।”

Verse 32

यत्त्वं पृच्छसि मां तात तदेवाहं महामुनिम् । मार्कण्डेयमपृच्छं हि स मां प्रोवाच धर्मवित्

ହେ ତାତ, ତୁମେ ଯେ କଥା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ସେଇ କଥା ମୁଁ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି; ଧର୍ମବିଦ୍ ସେ ମୋତେ ତାହା ସଠିକ୍ କହିଥିଲେ।

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्मया दृष्टं कदाचित्पश्यता दिवम् । विमानं महादायांतमन्तरेण गिरेस्तदा

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ଏକଥର ମୁଁ ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଯାହା ଦେଖିଥିଲି। ସେତେବେଳେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରାଳ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମହାବିମାନ ଆସୁଥିଲା।

Verse 34

तस्मिन्विमाने पर्यक्षं ज्वलितांगारवर्चसम् । महातेजः प्रज्वलंतं निर्विशेषं मनोहरम्

ସେହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ନିର୍ବିଶେଷ ନିରାକାର, ତଥାପି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର।

Verse 35

अपश्यं चैव तत्राहं शयानं दीप्ततेजसम् । अंगुष्ठमात्रं पुरुषमग्नावग्निमिवाहितम्

ସେଠାରେ ମୁଁ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍ବୀ ଜଣେ ଶୟନସ୍ଥ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର ପରିମାଣ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ଅଗ୍ନି ନିହିତ।

Verse 36

सोऽहं तस्मै नमः कृत्वा प्रणम्य शिरसा प्रभुम् । अपृच्छं चैव तमहं विद्यामस्त्वां कथं विभो

ତେବେ ମୁଁ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ପଚାରିଲି—“ହେ ବିଭୋ, ଏହି ସତ୍ୟ ବିଦ୍ୟା କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?”

Verse 37

मामुवाच धर्मात्मा तेन तद्विद्यते तपः । येन त्वं बुध्यसे मां हि मुने वै ब्रह्मणस्सुतम्

ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ—ତାହା ଦ୍ୱାରା ତପସ୍ୟାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜଣାଯାଏ; ଯାହାଦ୍ୱାରା, ହେ ମୁନି, ତୁମେ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ବୁଝିବ।

Verse 38

सनत्कुमारमिति मां विद्धि किं करवाणि ते । ये त्वन्ये ब्रह्मणः पुत्राः कनीयांसस्तु ते मम

ମୋତେ ସନତ୍କୁମାର ବୋଲି ଜାଣ। ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ଯେ କନିଷ୍ଠ, ସେମାନେ ମୋର କନିଷ୍ଠ ଅଟନ୍ତି।

Verse 39

भ्रातरस्सप्त दुर्धर्षा येषां वंशाः प्रतिष्ठिताः । वयं तु यतिधर्माणस्संयम्यात्मानमात्मनि

ସାତ ଭ୍ରାତା ଅଛନ୍ତି, ଦୁର୍ଧର୍ଷ; ଯାହାଙ୍କ ବଂଶ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ଯତିଧର୍ମୀ—ଆତ୍ମାକୁ ସଂୟମ କରି ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ଲୀନ କରୁ।

Verse 40

यथोत्पन्नस्तथैवाहं कुमार इति विश्रुतः । तस्मात्सनत्कुमारं मे नामैतत्कथितं मुने

ମୁଁ ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲି, ସେପରି ‘କୁମାର’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି—ନିତ୍ୟଯୌବନ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନି, ମୋର ନାମ ‘ସନତ୍କୁମାର’ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 41

यद्भक्त्या ते तपश्चीर्णं मम दर्शनकांक्षया । एष दृष्टोऽस्मि भद्रं ते कं कामं करवाणि ते

ମୋ ଦର୍ଶନର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ତୁମେ ଭକ୍ତିସହିତ ତପ କରିଛ; ତେଣୁ ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମ କେଉଁ କାମନା ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି?

Verse 42

इत्युक्तवन्तं तं चाहं प्रावोचं त्वं शृणु प्रभो । पितॄणामादिसर्गं च कथयस्व यथातथम्

ସେ ଏପରି କହିଲାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଶୁଣନ୍ତୁ। ପିତୃମାନଙ୍କ ଆଦିସୃଷ୍ଟି ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଯଥାତଥ୍ୟ କଥନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 43

इत्युक्तस्स तु मां प्राह शृणु सर्वं यथातथम् । वच्मि ते तत्त्वतस्तात पितृसर्गं शुभावहम्

ମୁଁ ଏପରି କହିବା ସହିତ ସେ ମୋତେ କହିଲେ—“ସବୁକିଛି ଯଥାତଥ୍ୟ ଶୁଣ। ପ୍ରିୟ, ପିତୃମାନଙ୍କ ଶୁଭାବହ ସୃଷ୍ଟିବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସତ୍ୟଭାବେ କହୁଛି।”

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । देवान्पुरासृजद्ब्रह्मा मां यक्षध्वं स चाह तान् । तमुत्सृज्य तमात्मानमयजंस्ते फलार्थिनः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି “ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କର” ବୋଲି କହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଫଳାଶାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅହଂକାରକୁ ଦେବତା କରି ନିଜକୁ ନିଜେ ପୂଜିଲେ।

Verse 45

ते शप्ता ब्रह्मणा मूढा नष्टसंज्ञा भविष्यथ । तस्मात्किंचिदजानंतो नष्टसंज्ञाः पितामहम्

ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ସମ୍ୟକ୍ ବୋଧ ହରାଇବ। ତେଣୁ ଅଳ୍ପ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହେବ ଏବଂ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରିବ ନାହିଁ।”

Verse 46

प्रोचुस्तं प्रणतास्सर्वे कुरुष्वानुग्रहं हि नः । इत्युक्तस्तानुवाचेदं प्रायश्चित्तार्थमेव हि

ତେବେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମପ୍ରତି ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି କୁହାଯାଇ, ସେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 47

पुत्रान्स्वान्परिपृच्छध्वं ततो ज्ञानमवाप्स्यथ । इत्युक्ता नष्टसंज्ञास्ते पुत्रान्पप्रच्छुरोजसा

“ନିଜ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପଚାର; ତାହାପରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳିବ।” ଏମିତି କୁହାଯାଇ, ସଂଯମ ହରାଇଥିବା ସେମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 48

प्रायश्चित्तार्थमेवाधिलब्धसंज्ञा दिवौकसः । गम्यतां पुत्रका एवं पुत्रैरुक्ताश्च तेऽनघ

“ଏହି ଦିବ୍ୟବାସୀମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହିଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ; ତେଣୁ, ହେ ପୁତ୍ରମାନେ, ସେପରି କର—ଯାଅ।” ଏଭଳି, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ପୁତ୍ରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

अभिशप्तास्तु ते देवाः पुत्रकामेन वेधसम् । पप्रच्छुरुक्ताः पुत्रैस्ते गतास्ते पुत्रका इति

ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ସେ ଦେବମାନେ, ପୁତ୍ରକାମନାରେ ଥିବା ସ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ପଚାରିଲେ; ପୁତ୍ରମାନେ କହିବା ପରେ ସେମାନେ—“ସେ ପୁତ୍ରମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 50

ततस्तानब्रवीद्देवो देवान्ब्रह्मा ससंशयान् । शृणुध्वं निर्जरास्सर्वे यूयं न ब्रह्मवादिनः

ତାପରେ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ଦେହରେ ଭରିଥିବା ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଅମରମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶୁଣ; ତୁମର କଥା ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ସହ ସମଞ୍ଜସ ନୁହେଁ।”

Verse 51

तस्माद्यदुक्तं युष्माकं पुत्रैस्तैर्ज्ञानिसत्तमैः । मंतव्यं संशयं त्यक्त्वा तथा न च तदन्यथा

ଏହେତୁ ଜ୍ଞାନୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି ପୁତ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସନ୍ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଶ୍ଚୟରେ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ଏମିତି ହିଁ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 52

देवाश्च पितरश्चैव यजध्वं त्रिदिवौकसः । परस्परं महाप्रीत्या सर्वकामफलप्रदा

ହେ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନେ! ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଜନ କର। ପରସ୍ପର ମହାପ୍ରୀତିରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନାର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । ततस्ते छिन्नसंदेहाः प्रीतिमंतः परस्परम् । बभूवुर्मुनिशार्दूल ब्रह्मवाक्यात्सुखप्रदाः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ ହେଲା; ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନରୁ ସୁଖ ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।

Verse 54

ततो देवा हि प्रोचुस्तान्यदुक्ताः पुत्रका वयम् । तस्माद्भवंतः पितरो भविष्यथ न संशयः

ତାପରେ ଦେବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମେ ତୁମ ପୁତ୍ର; ତେଣୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପିତୃ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 55

पितृश्राद्धे क्रियां कश्चित्करिष्यति न संशयः । श्राद्धैराप्यायितस्सोमो लोकानाप्याययिष्यति

ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧରେ କେହି ନ କେହି ନିଶ୍ଚୟ ନିୟମାନୁସାରେ କ୍ରିୟା କରିବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଶ୍ରାଦ୍ଧାର୍ପଣରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସୋମ ଦେବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ଟ କରିବେ।

Verse 56

समुद्रं पर्वतवनं जंगमाजंगमैर्वृतम् । श्राद्धानि पुष्टिकामैश्च ये करिष्यंति मानवाः

ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା, ପର୍ବତ ଓ ବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ଜଗତରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଷ୍ଟି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଶାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଅଭୀଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧି ଓ କଳ୍ୟାଣ ପାଆନ୍ତି।

Verse 57

तेभ्यः पुष्टिप्रदाश्चैव पितरः प्रीणितास्सदा । श्राद्धे ये च प्रदास्यंति त्रीन्पिंडान्नामगोत्रतः

ସେହି ଅର୍ପଣରୁ ପିତୃଗଣ ସଦା ପ୍ରୀତ ହୋଇ ପୁଷ୍ଟି ଓ କ୍ଷେମ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନାମ-ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରି ତିନି ପିଣ୍ଡ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

सर्वत्र वर्तमानास्ते पितरः प्रपितामहाः । भावयिष्यंति सततं श्राद्धदानेन तर्पिताः

ସେହି ପିତୃଗଣ—ପିତା ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ—ସର୍ବତ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ; ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନରେ ତର୍ପିତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ବଂଶକୁ ଆଧାର, ପୁଷ୍ଟି ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 59

इति तद्वचनं सत्यं भवत्वथ दिवौकसः । पुत्राश्च पितरश्चैव वयं सर्वे परस्परम्

ହେ ଦିବୌକସମାନେ! ଏମିତି ହେଉ—ସେହି ବଚନ ସତ୍ୟ ହେଉ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧୀ—କେଉଁଠି ପୁତ୍ର, କେଉଁଠି ପିତା।

Verse 60

एवं ते पितरो देवा धर्मतः पुत्रतां गताः । अन्योन्यं पितरो वै ते प्रथिताः क्षितिमण्डले

ଏଭଳି ଦେବତୁଲ୍ୟ ସେହି ପିତୃଗଣ ଧର୍ମବିଧାନରେ ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ପରସ୍ପର କ୍ରମରେ ପୃଥିବୀମଣ୍ଡଳରେ ସେମାନେ ଏକାପର ଏକା ପିତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।