शिवमायाप्रभाववर्णनम् (Description of the Power/Effects of Śiva’s Māyā)

Verse 1

मुनय ऊचुः । ताततात महाभाग धन्यस्त्वं हि महामते । अद्भुतेयं कथा शंभोः श्राविता परभक्तिदा

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ହେ ତାତ, ହେ ତାତ, ମହାଭାଗ! ହେ ମହାମତେ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ତୁମେ ଆମକୁ ଶୁଣାଇଲ; ଏହା ପରମ ଭକ୍ତି ଦାନ କରେ।

Verse 2

पुनर्ब्रूहि कथां शंभोर्व्यास प्रश्नानुसारतः । सर्वज्ञस्त्वं व्यासशिष्यः शिवतत्त्वविचक्षणः

ହେ ବ୍ୟାସ, ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ପୁନର୍ବାର କହ। ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଏବଂ ଶିବତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଚକ୍ଷଣ।

Verse 3

सूत उवाच । एवमेव गुरुर्व्यासः पृष्टवान्मेऽजसंभवम् । सनत्कुमारं सर्वज्ञं शिवभक्तं मुनीश्वरम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ମୋ ଗୁରୁ ବ୍ୟାସ ମୋତେ, ଅଜସମ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞ ଶିବଭକ୍ତ ମୁନୀଶ୍ୱର ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

Verse 4

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां शिवमायाप्रभाववर्णनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଗ୍ରନ୍ଥ—ଉମାସଂହିତାରେ—“ଶିବମାୟାର ପ୍ରଭାବବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 5

पुनर्ब्रूहि महादेव महिमानं विशेषतः । श्रद्धा च महती श्रोतुं मम तात प्रवर्द्धते

ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ମହିମାକୁ ବିଶେଷଭାବେ ପୁନଃ କହନ୍ତୁ। ହେ ତାତ, ଶୁଣିବା ପାଇଁ ମୋର ମହାଶ୍ରଦ୍ଧା ନିତ୍ୟ ବଢ଼ୁଛି।

Verse 6

महिम्ना येन शंभोस्तु येये लोके विमोहिताः । मायया ज्ञानमाहृत्य नानालीलाविहारिणः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି ମହିମାରେ ଲୋକର ଜୀବମାନେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମାୟା ସତ୍ୟଜ୍ଞାନକୁ ହରିନେଇ, ସେମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ଲୀଳାରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे शांकरीं सुखदां कथाम् । तस्याः श्रवणमात्रेण शिवे भक्तिः प्रजायते

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟାସ, ସୁଖଦାୟିନୀ ଏହି ଶାଙ୍କରୀ କଥା ଶୁଣ। ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ଶିବଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 8

शिवस्सर्वेश्वरो देवस्सर्वात्मा सर्वदर्शनः । महिम्ना तस्य सर्वं हि व्याप्तं च सकलं जगत्

ଶିବ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ପରମ ଦେବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ସାକ୍ଷୀ। ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ମହିମାରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 9

शिवस्यैव परा मूर्तिर्ब्रह्मविष्ण्वीश्वरात्मिका । सर्वभूतात्मभूताख्या त्रिलिंगा लिंगरूपिणी

ଶିବଙ୍କ ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ। ସେ/ତାହା ସର୍ବଭୂତର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ‘ତ୍ରିଲିଙ୍ଗ’ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 10

देवानां योनयश्चाष्टौ मानुषी नवमी च या । तिरश्चां योनयः पंच भवंत्येवं चतुर्द्दश

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଠଟି ଯୋନି, ମନୁଷ୍ୟ ନବମ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ଯୋନି—ଏହିପରି ମୋଟ ଚଉଦଟି ଯୋନି ଅଛି।

Verse 11

भूता वा वर्तमाना वा भविष्याश्चैव सर्वश । शिवात्सर्वे प्रवर्तंते लीयंते वृद्धिमागताः

ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କେବଳ ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 12

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां देवदानवभोगिनाम् । गंधर्वाणां मनुष्याणामन्येषां वापि सर्वशः

ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର; ଦେବତା, ଦାନବ ଏବଂ ନାଗ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସତ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

Verse 13

बंधुर्मित्रमथाचार्य्यो रक्षन्नेताऽर्थवान्गुरुः । कल्पद्रुमोऽथ वा भ्राता पिता माता शिवो मतः

ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ବନ୍ଧୁ, ମିତ୍ର, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ରକ୍ଷକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଗୁରୁ ବୋଲି ମାନାଯାଏ। ସେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ—ସେ ହିଁ ଭାଇ, ପିତା ଏବଂ ମାତା।

Verse 14

शिवस्सर्वमयः पुंसां स्वयं वेद्यः परात्परः । वक्तुं न शक्यते यश्च परं चानु परं च यत्

ଶିବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ସର୍ବମୟ; ସେ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭବ୍ୟ ଏବଂ ପରାତ୍ପର। ସେ ବାଣୀରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ—ସେ ପରମ ମଧ୍ୟ, ପରମାତୀତ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

तन्माया परमा दिव्या सर्वत्र व्यापिनी मुने । तदधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ହେ ମୁନେ, ତାଙ୍କର ମାୟା ପରମ ଓ ଦିବ୍ୟ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପିତ। ସେହି ଶକ୍ତିର ଅଧୀନରେ ଏ ସମଗ୍ର ଜଗତ—ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମାନବ ସହିତ—ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 16

कामेन स्वसहायेन प्रबलेन मनोभुवा । सर्वः प्रधर्षितो वीरो विष्ण्वादिः प्रबलोऽपि हि

କାମ ନିଜ ପ୍ରବଳ ସହାୟ—ମନୋଭବ (ମନରୁ ଜନ୍ମିତ)—ସହିତ ସମସ୍ତ ବୀରଙ୍କୁ ଦମନ କଲା; ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବଳବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହେଲେ।

Verse 17

शिवमायाप्रभावेणाभूद्धरिः काममोहितः । परस्त्रीधर्षणं चक्रे बहुवारं मुनीश्वर

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଶିବମାୟାର ପ୍ରଭାବରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କାମରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର/ଅପମାନ ଅନେକଥର କଲେ।

Verse 18

इन्द्रस्त्रिदशपो भूत्वा गौतमस्त्रीविमोहितः । पापं चकार दुष्टात्मा शापं प्राप मुनेस्तदा

ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଗୌତମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ମୋହିତ ହେଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ ପାପ କଲେ ଏବଂ ପରେ ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ପାଇଲେ।

Verse 19

पावकोऽपि जगच्छ्रेष्ठो मोहितश्शिवमायया । कामाधीनः कृतो गर्वात्ततस्तेनैव चोद्धृतः

ଜଗତର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ମଧ୍ୟ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲା। ଗର୍ବବଶେ କାମାଧୀନ କରାଗଲା; ପୁଣି ସେଇ (ଶିବ) ଶକ୍ତିରେ ଉଦ୍ଧୃତ ହେଲା।

Verse 20

जगत्प्राणोऽपि गर्वेण मोहितश्शिवमायया । कामेन निर्जितो व्यासश्चक्रेऽन्यस्त्रीरतिं पुरा

ଜଗତର ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଗର୍ବବଶେ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। କାମରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ସେ ପୂର୍ବେ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତି କରିଥିଲେ।

Verse 21

चण्डरश्मिस्तु मार्तण्डो मोहितश्शिवमायया । कामाकुलो बभूवाशु दृष्ट्वाश्वीं हयरूपधृक्

ଚଣ୍ଡ ରଶ୍ମିଧାରୀ ମାର୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ଅଶ୍ୱୀକୁ ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର କାମାକୁଳ ହୋଇ ହୟରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 22

चन्द्रश्च मोहितश्शम्भोर्मायया कामसंकुलः । गुरुपत्नीं जहाराथ युतस्तेनैव चोद्धृतः

ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ କାମରେ ସଙ୍କୁଳ ହେଲେ। ସେ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ହରଣ କଲେ; ତଥାପି ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଉଦ୍ଧୃତ ହେଲେ।

Verse 23

पूर्वं तु मित्रावरुणौ घोरे तपसि संस्थितौ । मोहितौ तावपि मुनी शिवमायाविमोहितौ

ପୂର୍ବେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତଥାପି ସେଇ ଦୁଇ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ମୋହିତ ହେଲେ।

Verse 24

उर्वशीं तरुणीं दृष्ट्वा कामुको संबभूवतुः । मित्रः कुम्भे जहौ रेतो वरुणोऽपि तथा जले

ତରୁଣୀ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ କାମେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। ମିତ୍ର କୁମ୍ଭରେ ରେତ ଛାଡ଼ିଲେ, ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଜଳରେ।

Verse 25

ततः कुम्भात्समुत्पन्नो वसिष्ठो मित्रसंभवः । अगस्त्यो वरुणाज्जातो वडवाग्निसमद्युतिः

ତାପରେ କୁମ୍ଭରୁ ମିତ୍ରସମ୍ଭବ ବସିଷ୍ଠ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏବଂ ବରୁଣରୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ, ବଡ଼ବାଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 26

दक्षश्च मोहितश्शंभोर्मायया ब्रह्मणस्सुतः । भ्रातृभिस्स भगिन्यां वै भोक्तुकामोऽभवत्पुरा

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ପୂର୍ବେ ସେ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଭଗିନୀକୁ ଭୋଗ କରିବା ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 27

ब्रह्मा च बहुवारं हि मोहितश्शिवमायया । अभवद्भोक्तुकामश्च स्वसुतायां परासु च

ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଅନେକଥର ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ନିଜ କନ୍ୟା ପ୍ରତି ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଭୋଗଇଚ୍ଛାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 28

च्यवनोऽपि महायोगी मोहितश्शिवमायया । सुकन्यया विजह्रे स कामासक्तो बभूव ह

ମହାଯୋଗୀ ଚ୍ୟବନ ମଧ୍ୟ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ସୁକନ୍ୟା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କାମାସକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 29

कश्यपः शिवमायातो मोहितः कामसंकुलः । ययाचे कन्यकां मोहाद्धन्वनो नृपतेः पुरा

ଶିବମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ କଶ୍ୟପ ମୁନି ମୋହିତ ଓ କାମାକୁଳ ହେଲେ; ସେହି ଭ୍ରମରେ ସେ ପୂର୍ବେ ଧନ୍ୱନ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଯାଚନା କଲେ।

Verse 30

गरुडः शांडिलीं कन्यां नेतुकामस्सुमोहितः । विज्ञातस्तु तया सद्यो दग्धपक्षो बभूव ह

ଶାଣ୍ଡିଲୀ କନ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଗରୁଡ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୋହିତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ତାକୁ ସତ୍ୱର ଚିହ୍ନିଲା, ଏବଂ ସେହିକ୍ଷଣେ ତାହାର ପକ୍ଷ ଦଗ୍ଧ ହେଲା।

Verse 31

विभांडको मुनिर्नारीं दृष्ट्वा कामवशं गतः । ऋष्यशृङ्गः सुतस्तस्य मृग्यां जातश्शिवाज्ञया

ବିଭାଣ୍ଡକ ମୁନି ନାରୀକୁ ଦେଖି କାମବଶ ହେଲେ; ଶିବାଜ୍ଞାରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଏକ ମୃଗୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 32

गौतमश्च मुनिश्शंभोर्मायामोहितमानसः । दृष्ट्वा शारद्वतीं नग्नां रराम क्षुभितस्तया

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତମନା ଗୌତମ ମୁନି ଶାରଦ୍ୱତୀଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଦେଖି ତାହାରେ କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ ରତିସୁଖରେ ରମଣ କଲେ।

Verse 33

रेतः स्कन्नं दधार स्वं द्रोण्यां चैव स तापसः । तस्माच्च कलशाज्जातो द्रोणश्शस्त्रभृतां वरः

ସେ ତପସ୍ବୀ ନିଜ ସ୍କନ୍ନ ରେତସ୍‌କୁ ଦ୍ରୋଣୀରେ ଧାରଣ କଲେ; ସେହି କଳଶରୁ ଦ୍ରୋଣ ଜନ୍ମିଲେ—ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 34

पराशरो महायोगी मोहितश्शिवमायया । मत्स्योदर्या च चिक्रीडे कुमार्या दाशकन्यया

ମହାଯୋଗୀ ପରାଶର ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ନାମକ ମାଛୁଆ କନ୍ୟା-କୁମାରୀ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 35

विश्वमित्रो बभूवाथ मोहितश्शिवमायया । रेमे मेनकया व्यास वने कामवशं गतः

ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ; ହେ ବ୍ୟାସ, କାମବଶ ହୋଇ ବନରେ ମେନକା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 36

वसिष्ठेन विरोधं तु कृतवान्नष्टचेतनः । पुनः शिवप्रासादाच्च ब्राह्मणोऽभूत्स एव वै

ବିବେକ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେଇ ପୁରୁଷ ପୁନଃ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ।

Verse 37

रावणो वैश्रवाः कामी बभूव शिवमायया । सीतां जह्रे कुबुद्धिस्तु मोहितो मृत्युमाप च

ବୈଶ୍ରବଣବଂଶୀ ରାବଣ ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ କାମାସକ୍ତ ହେଲା; କୁବୁଦ୍ଧି ଓ ମୋହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରି ଶେଷେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 38

बृहस्पतिर्मुनिवरो मोहितश्शिवमायया । भ्रातृपत्न्या वशी रेमे भरद्वाजस्ततोऽभवत्

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃହସ୍ପତି ଶିବମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀର ବଶରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲେ; ସେହି ସଂଯୋଗରୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 39

इति मायाप्रभावो हि शंकरस्य महात्मनः । वर्णितस्ते मया व्यास किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ହେ ବ୍ୟାସ! ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ମାୟାଶକ୍ତିର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭାବ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଦେଲି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?