Sagara-vaṃśa-prasavaḥ — The Birth of Sagara’s Sons and the Bhāgīratha Lineage
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ରୂପରେ ରଚିତ। ଶୌନକ ସଗରରାଜଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଷଷ୍ଟି-ହଜାର ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରଭାବର କାରଣ ପଚାରନ୍ତି; ସୂତ ସଂକ୍ଷେପରେ ବଂଶକଥା କହନ୍ତି। ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କ ବରଦାନରେ ସଗରଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ—ଏକେ ଷଷ୍ଟି-ହଜାର ବୀରପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟେ ବଂଶଧାରକ ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଚାହାନ୍ତି। ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବୀଜ/ଗର୍ଭକୁ ପାତ୍ରରେ ରଖି ଘିଅ-ଭରା ଘଟରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି—ଏକ ଅଲୌକିକ ଜନ୍ମପ୍ରସଙ୍ଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପରେ କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ତେଜରେ ସଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିନାଶ, ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଅଂଶୁମାନ, ଦିଲୀପ, ଭାଗୀରଥ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଂଶପରମ୍ପରା କୁହାଯାଏ। ଭାଗୀରଥଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଗଙ୍ଗାର ଭୂମିରେ ଅବତରଣ ଓ ସମୁଦ୍ରସହ ସଂଯୋଗ ‘ସାଗରକନ୍ୟା’ ଭାବେ ବଂଶର ପୁନଃପବିତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଏ। ଶେଷରେ ଶ୍ରୁତସେନ, ନାଭାଗ, ଅମ୍ବରୀଷ, ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ, ଅୟୁତାଜିତ ଆଦି ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର କ୍ରମ ଦେଇ ତପ, ଧର୍ମାଧିକାର ଓ ଗଙ୍ଗା–ସାଗର ସଙ୍ଗମ ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଶୈବ ପୁରାଣୀୟ ଇତିହାସ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି।
Shlokas
Verse 1
शौनक उवाच । सगरस्यात्मजा वीराः कथं जाता महाबलाः । विक्रांताः षष्टिसाहस्रा विधना केन वा वद
ଶୌନକ କହିଲେ—ସଗରଙ୍କ ସେଇ ବୀର ପୁତ୍ରମାନେ, ମହାବଳୀ ଓ ବିକ୍ରାନ୍ତ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ର, କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? କେଉଁ ବିଧାନରେ ଏହା ଘଟିଲା? କହ।
Verse 2
सूत उवाच । द्वे पत्न्यो सगरस्यास्तां तपसा दग्धकिल्विषे । और्वस्तयोर्वरं प्रादात्तोषितो मुनिसत्तमः
ସୂତ କହିଲେ—ସଗରଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔର୍ବ ସେ ଦୁହିଁକୁ ବର ଦେଲେ।
Verse 3
षष्टिपुत्रसहस्राणि एका वव्रे तरस्विनाम् । एकं वंशकरं त्वेका यथेष्टं वरशालिनी
ଏକଜଣୀ ବଳବାନ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ର ପୁତ୍ର ଚାହିଲେ; ଅନ୍ୟଜଣୀ ବଂଶକୁ ଚାଲୁ ରଖିବା ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଚାହିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ବରଶାଲିନୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ବର ବାଛିଲେ।
Verse 4
तत्रैवागत्य तां लब्ध्वा पुत्राञ्शूरान्बहूंस्तदा । सा चैव सुषुवे तुम्बं बीजपूर्वं पृथक्कृतम्
ସେ ପୁଣି ସେଠାକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଶୂର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଆସିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବୀଜଯୁକ୍ତ ତୁମ୍ବ (ଲାଉ) ଫଳକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 5
ते सर्वे हि स्वधात्रीभिर्ववृधुश्च यथाक्रमम् । घृतपूर्णेषु कुम्भेषु कुमाराः प्रीतिवर्द्धनाः
ସେ ସମସ୍ତ କୁମାର ନିଜ-ନିଜ ଧାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣାରେ କ୍ରମେ ବଢ଼ିଲେ। ଘିଅ ଭରା କୁମ୍ଭରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବାର କାରଣ ହେଲେ।
Verse 6
कपिलाग्निप्रदग्धानां तेषां तत्र महात्मनाम् । एकः पंचजनो नाम पुत्रो राजा बभूव ह
ସେଠାରେ କପିଲଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଥିଲା—‘ପଞ୍ଚଜନ’ ନାମରେ; ସେଇ ରାଜା ହେଲା।
Verse 7
ततः पंचजनस्यासीदंशुमान्नाम वीर्यवान् । दिलीपस्तनयस्तस्य पुत्रो यस्य भगीरथः
ତାପରେ ପଞ୍ଚଜନଙ୍କର ବୀର୍ୟବାନ ‘ଅଂଶୁମାନ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦିଲୀପ, ଏବଂ ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗୀରଥ।
Verse 8
यस्तु गंगा सरिच्छ्रेष्ठामवातारयतः प्रभु । समुद्रमानयच्चेमां दुहितृत्वमकल्पयत्
ଯେ ପ୍ରଭୁ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅବତରଣ କରାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 9
भगीरथसुतो राजा श्रुतसेनः इति श्रुतः । नाभागस्तु सुतस्तस्य पुत्रः परमधार्मिकः
ଭଗୀରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଶ୍ରୁତସେନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାଭାଗ, ଯିଏ ପରମ ଧାର୍ମିକ ରାଜକୁମାର ଥିଲେ।
Verse 10
अंबरीषस्तु नाभागिस्सिंधुद्वीपस्ततोऽभवत् । अयुताजित्तु दायादस्सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्
ନାଭାଗଠାରୁ ଅମ୍ବରୀଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପ ହେଲେ। ସିନ୍ଧୁଦ୍ୱୀପଙ୍କ ବୀର୍ୟବାନ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଅୟୁତାଜିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
Verse 11
आयुताजित्सुतस्त्वासीदृतुपर्णो महायशाः । दिव्याक्षहृदयज्ञोऽसौ राजा नलसखोऽभवत्
ଆୟୁତାଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଜା ଋତୁପର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଅକ୍ଷବିଦ୍ୟାର ହୃଦୟଜ୍ଞ ଥିଲେ ଏବଂ ରାଜା ନଳଙ୍କ ଘନିଷ୍ଠ ସଖା ହେଲେ।
Verse 12
ऋतुपर्णसुतस्त्वासीदनुपर्णो महाद्युतिः । तस्य कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहस्तथा
ଋତୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ଅନୁପର୍ଣ୍ଣ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କଲ୍ମାଷପାଦ, ଯିଏ ‘ମିତ୍ରସହ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 13
कल्माषपादस्य सुतस्सर्वकर्मेति विश्रुतः । अनरण्यस्तु पुत्रोऽभूद्विश्रुतस्सर्वशर्मणः
କଲ୍ମାଷପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ସର୍ବକର୍ମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏବଂ ସର୍ବଶର୍ମଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଅନରଣ୍ୟ’ ମଧ୍ୟ ଜଗତେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
Verse 15
येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम् । त्रयोऽपि संचिता लोका बुद्ध्या सत्येन चानघ
ହେ ଅନଘ! ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଏଠାକୁ ଆସି, ଜୀବନର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ପାଇ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ଫଳ ସଞ୍ଚୟ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 16
दीर्घबाहुस्सुतस्तस्य रघुस्तस्याभवत्सुतः । अजस्तस्य तु पुत्रोऽभूत्तस्माद्दशरथोऽभवत्
ତାହାଠାରୁ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରଘୁ ହେଲେ। ରଘୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଜ, ଏବଂ ଅଜଠାରୁ ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ।
Verse 17
रामो दशरथाज्जज्ञे धर्मात्मा यो महायशाः । स विष्ण्वंशो महाशैवः पौलस्त्यो येन घातितः
ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଷ୍ଣୁବଂଶଜ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମହାଶୈବ, ଶିବଭକ୍ତ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ରାବଣ ବଧ ହେଲା।
Verse 18
तच्चरितं च बहुधा पुराणेषु प्रवर्णितम् । रामायणे प्रसिद्धं हि नातः प्रोक्तं तु विस्तरात्
ସେହି ପବିତ୍ର ଚରିତ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ରାମାୟଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଯାଉ ନାହିଁ।
Verse 19
रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यपि विश्रुतः । अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः
ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘କୁଶ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। କୁଶଠାରୁ ‘ଅତିଥି’ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ନିଷଧ’।
Verse 20
निषधस्य नलः पुत्रो नभाः पुत्रो नलस्य तु । नभसः पुंडरीकश्च क्षेमधन्वा ततस्मृतः
ନିଷଧଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଲ, ଏବଂ ନଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଭା। ନଭାଠାରୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ କ୍ଷେମଧନ୍ୱା—ଏହିପରି ସ୍ମୃତ।
Verse 21
क्षेमधन्वसुतस्त्वासीद्देवानीकः प्रतापवान् । आसीदहीनगुर्नाम देवानीकात्मजः प्रभुः
କ୍ଷେମଧନ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପବାନ୍ ଦେବାନୀକ ଥିଲେ। ଦେବାନୀକଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁସ୍ୱରୂପ ‘ଅହୀନଗୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 22
अहीनगोस्तु दायादस्सहस्वान्नाम वीर्यवान् । वीरसेनात्मजस्तस्य यश्चैक्ष्वाकुकुलोद्भवः
ଅହୀନଗୁଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସହସ୍ୱାନ୍ ନାମକ ବୀର୍ୟବାନ୍ ହେଲେ। ସେ ବୀରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ।
Verse 23
वीरसेनस्य दायादः पारियात्रो बभूव ह । ततो बलाख्यस्तनयस्स्थलस्तस्मादभूत्सुतः
ବୀରସେନଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନିଶ୍ଚୟ ପାରିୟାତ୍ର ହେଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ‘ବଲ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ବଲଙ୍କଠାରୁ ‘ସ୍ଥଲ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ।
Verse 24
अर्कांशसंभवस्तस्मात्पुत्रो यक्षः प्रतापवान् । तत्सुतस्त्वगुणस्त्वासीत्तस्माद्विधृतिरात्मजः
ତାଙ୍କଠାରୁ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଅଂଶସମ୍ଭୂତ ପ୍ରତାପବାନ୍ ପୁତ୍ର ‘ଯକ୍ଷ’ ଜନ୍ମିଲେ। ଯକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଅଗୁଣ’, ଏବଂ ଅଗୁଣଙ୍କଠାରୁ ‘ବିଧୃତି’ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ।
Verse 25
हिरण्यनाभस्तत्पुत्रो योगाचार्य्यो बभूव ह । स शिष्यो जैमिनिमुनेर्ह्यात्मविद्याविशारदः
ହିରଣ୍ୟନାଭଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ମହା ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ଜୈମିନି ମୁନିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
Verse 26
कौशिल्यो याज्ञवल्क्योथ योगमध्यात्म्यसंज्ञकम् । यतोऽध्यगान्नृपवराद्धृदयग्रंथिभेदनम्
ତାପରେ କୌଶିଲ୍ୟ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ‘ଅଧ୍ୟାତ୍ମ’ ନାମକ ଯୋଗ ଶିଖିଲେ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ-ଗ୍ରନ୍ଥି ଛିନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 27
तत्सुतो पुष्पनामा हि ध्रुवसंज्ञस्तदात्मजः । अग्निवर्णस्सुतस्तस्य शीघ्रनामा सुतस्ततः
ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍ପନାମା; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁବସଂଜ୍ଞ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଧ୍ରୁବସଂଜ୍ଞଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଶୀଘ୍ରନାମା ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।
Verse 28
मरुन्नामा सुतस्तस्य योगसिद्धो बभूव ह । असावास्तेऽद्यापि प्रभुः कलापग्रामसंज्ञके
ତାଙ୍କର ମରୁ ନାମକ ପୁତ୍ର ଯୋଗସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ପ୍ରଭୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ କଳାପଗ୍ରାମ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରନ୍ତି।
Verse 29
तद्वासिभिश्च मुनिभिः कलेरंते स एव हि । पुनर्भावयिता नष्टं सूर्यवंशं विशेषतः
କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ସେଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶକୁ ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ।
Verse 30
पृथुश्रुतश्च तत्पुत्रस्संधिस्तस्य सुतः स्मृतः । अमर्षणस्सुतस्तस्य मरुत्वांस्तत्सुतोऽभवत्
ପୃଥୁଶ୍ରୁତ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସନ୍ଧି ସନ୍ଧିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଅମର୍ଷଣ ଏବଂ ଅମର୍ଷଣଙ୍କଠାରୁ ମରୁତ୍ୱାନ୍ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ।
Verse 31
विश्वसाह्वस्सुतस्तस्य तत्सुतोऽ भूत्प्रसेनजित् । तक्षकस्तस्य तनयस्तत्सुतो हि बृहद्बलः
ତାହାର ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱସାହ୍ୱ; ତାହାର ପୁତ୍ର ପ୍ରସେନଜିତ୍। ପ୍ରସେନଜିତ୍ର ପୁତ୍ର ତକ୍ଷକ, ଏବଂ ତକ୍ଷକର ପୁତ୍ର ହିଁ ବୃହଦ୍ବଳ।
Verse 32
एत इक्ष्वाकुवंशीया अतीताः संप्रकीर्तिताः । शृणु तानागतान्भूतांस्तद्वंश्यान्धर्मवित्तमान्
ଏହିପରି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଅତୀତ ରାଜାମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ। ଏବେ ଶୁଣ—ସେହି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିବାକୁ ଥିବା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଆଗାମୀମାନଙ୍କୁ।
Verse 33
बृहद्बलस्य तनयो भविता हि बृहद्रणः । बृहद्रणसुतस्तस्योरुक्रियो हि भविष्यति
ବୃହଦ୍ବଳର ପୁତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ବୃହଦ୍ରଣ ନାମରେ ହେବ। ଏବଂ ବୃହଦ୍ରଣର ପୁତ୍ର ପରେ ଉରୁକ୍ରିୟ ନାମରେ ହେବ।
Verse 34
वत्सवृद्धस्सुतस्तस्य प्रतिव्योमसुतस्ततः । भानुस्तत्तनयो भावी दिवाको वाहिनीपतिः
ତାହାର ପୁତ୍ର ବତ୍ସବୃଦ୍ଧ; ବତ୍ସବୃଦ୍ଧରୁ କ୍ରମେ ପ୍ରତିବ୍ୟୋମ ଜନ୍ମିଲା। ତାହାର ପୁତ୍ର ଭାନୁ ହେବ, ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦିବାକ—ଦିବ୍ୟ ବାହିନୀର ପତି—ହେବ।
Verse 35
सहदेवस्सुतस्तस्य महावीरो भवि ष्यति । तत्सुतो बृहदश्वो हि भानुमांस्तत्सुतो बली
ତାହାଠାରୁ ସହଦେବ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବ ଏବଂ ସେ ମହାବୀର ହେବ। ତାହାର ପୁତ୍ର ବୃହଦଶ୍ୱ; ବୃହଦଶ୍ୱର ପୁତ୍ର ଭାନୁମାନ; ଭାନୁମାନର ପୁତ୍ର ବଲୀ ହେବ।
Verse 36
सुतो भानुमतो भावी प्रतीकाश्वश्च वीर्यवान् । सुप्रतीकस्सुतस्तस्य भविष्यति नृपोत्तमः
ଭାନୁମତଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରତୀକାଶ୍ୱ ନାମକ ମହାବୀର ପୁତ୍ର ହେବ। ତାହାର ପୁତ୍ର ସୁପ୍ରତୀକ ପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହେବ।
Verse 37
मरुदेवस्सुतस्तस्य सुनक्षत्रो भविष्यति । तत्सुतः पुष्करस्तस्यांतरिक्षस्तत्सुतो द्विजाः
ହେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ, ମରୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁନକ୍ଷତ୍ର ହେବ। ତାହାର ପୁତ୍ର ପୁଷ୍କର, ଏବଂ ପୁଷ୍କରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ହେବ।
Verse 38
सुतपास्तत्सुतो वीरो मित्रचित्तस्य चात्मजः । बृहद्भाजस्सुतस्तस्य बर्हिनामा तदात्मजः
ତାହାଠାରୁ ବୀର ସୁତପା ଜନ୍ମିଲେ। ସୁତପାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ମିତ୍ରଚିତ୍ତ। ମିତ୍ରଚିତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃହଦ୍ଭାଜ, ଏବଂ ବୃହଦ୍ଭାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ବର୍ହିନାମା।
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां वैवस्वतवंशोद्भवराजवर्णनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଉମାସଂହିତାରେ ‘ବୈବସ୍ୱତ ବଂଶୋଦ୍ଭବ ରାଜବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଉଣଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 40
शुद्धोदस्तनयस्तस्य लांगलस्तु तदात्मजः । तस्य प्रसेनजित्पुत्रस्तत्सुतः शूद्रकाह्वयः
ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁଦ୍ଧୋଦସ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧୋଦସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲାଙ୍ଗଲ। ଲାଙ୍ଗଲଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରସେନଜିତ, ଏବଂ ପ୍ରସେନଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଶୂଦ୍ରକ’ ନାମେ ପରିଚିତ।
Verse 41
रुणको भविता तस्य सुरथस्तत्सुतः स्मृतः । सुमित्रस्तत्सुतो भावी वंशनिष्ठांत एव हि
ତାଙ୍କଠାରୁ ରୁଣକ ଜନ୍ମିବେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁରଥ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସୁରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁମିତ୍ର ହେବେ—ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ହିଁ ବଂଶର ଶେଷ।
Verse 42
सुमित्रांतोन्वयोऽयं वै इक्ष्वाकूणां भविष्यति । राज्ञां वैचित्रवीर्य्याणां धर्म्मिष्ठानां सुकर्म्मणाम्
ସୁମିତ୍ରାରେ ଯାହାର ଶେଷ, ସେଇ ବଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ-କୁଳର ହେବ—ବିଚିତ୍ର ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍କର୍ମରତ ରାଜାମାନଙ୍କର।
Verse 43
सुमित्रं प्राप्य राजानं तद्वंशश्शुभः कलौ । संस्थां प्राप्स्यति तद्ब्राह्मे वर्द्धिष्यति पुनः कृते
ରାଜା ସୁମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେଇ ଶୁଭ ବଂଶ କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ; ବ୍ରାହ୍ମ-ଯୁଗରେ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତି ପାଇବ, ଏବଂ କୃତଯୁଗରେ ପୁନଃ ବିକଶିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।
Verse 44
एतद्वैवस्वते वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः । इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः
ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ବଂଶରେ ଯେ ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇଥିଲେ—ବିଶେଷତଃ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ—ସେମାନେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 45
पुण्येयं परमा सृष्टिरादित्यस्य विवस्वतः । श्राद्धदेवस्य देवस्य प्रजानां पुष्टिदस्य च
ଏହା ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି—ଆଦିତ୍ୟ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କର; ଏବଂ ଦେବ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ (ମନୁ)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟି ଓ ପୋଷଣ ଦେଇଥାନ୍ତି।
Verse 46
पठञ्छृण्वन्निमां सृष्टिमादित्यस्य च मानवः । प्रजावानेति सायुज्यमिह भुक्त्वा सुखं परम्
ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଏହି ସୃଷ୍ଟିବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସନ୍ତାନବାନ ହୁଏ; ଏହି ଲୋକରେ ପରମ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ଶେଷେ ସାୟୁଜ୍ୟ—ଦିବ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ—ଲାଭ କରେ।
Verse 114
अनरण्यसुतो राजा विद्वान्मुंडिद्रुहोऽभवत् । निषधस्तस्य तनयो रतिः खट्वाङ्ग इत्यपि
ଅନରଣ୍ୟଙ୍କୁ ଜନ୍ମିଲେ ମୁଣ୍ଡିଦ୍ରୁହ ନାମକ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିଷଧ; ସେ ରତି ଏବଂ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
Frequently Asked Questions
It narrates the boons granted to Sagara’s queens by Aurva, the extraordinary birth and maturation of the sixty-thousand sons, their destruction by Kapila’s fiery power, and the restoration of the dynasty through successors culminating in Bhāgīratha’s descent of Gaṅgā.
The ghee-filled jars and non-standard gestation symbolize tapas-transformed vitality and the ‘cultivation’ of embodied power through ritualized nourishment; Kapila’s fire functions as ascetic sovereignty (tejas) that enforces moral boundaries; Gaṅgā’s descent encodes the conversion of cosmic purity into terrestrial, ritually accessible salvation geography.
No distinct Śiva/Gaurī form is foregrounded in the sampled passage; the chapter operates primarily as a dynastic and tīrtha-etiology unit within the Śaiva Purāṇic frame, where Śiva-tattva remains implicit rather than iconographically specified.