Manvantarāṇukīrtana (Enumeration of the Manvantaras and Manus)

Verse 1

शौनक उवाच । मन्वंतराणि सर्वाणि विस्तरेणानुकीर्तय । यावंतो मनवश्चैव श्रोतुमिच्छामि तानहम्

ଶୌନକ କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ। ଯେତେ ମନୁ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିଷୟ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 2

सूत उवाच । स्वायंभुवो मनुश्चैव ततस्स्त्वारोचिषस्तथा । उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

ସୂତ କହିଲେ—ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ; ପରେ ଆରୋଚିଷ; ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଓ ତାମସ; ଏବଂ ରୈବତ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ।

Verse 3

एते च मनवः षट् ते संप्रोक्ता मुनिपुंगव । वैवस्वतो मुनिश्रेष्ठ सांप्रतं मनुरुच्यते

ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ଏହି ଛଅ ମନୁ ତୁମକୁ ଯଥାବିଧି କହାଗଲା। ଏବେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବର୍ତ୍ତମାନ ମନୁ ବୈବସ୍ୱତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 4

सावर्णिश्च मनुश्चैव ततो रौच्यस्तथा परः । तथैव ब्रह्मसावर्णिश्चत्वारो मनवस्तथा

ତାପରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ, ଏବଂ (ଦକ୍ଷ-ସାବର୍ଣ୍ଣି) ମନୁ ମଧ୍ୟ; ପରେ ରୌଚ୍ୟ, ତାହାପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନୁ। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣି—ଏମାନେ ଚାରି ମନୁ କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 5

तथैव धर्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । देवसावर्णिराख्यातं इंद्रसावर्णिरेव च

ଏହିପରି ଧର୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ରୁଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣି; ଦେବ-ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 6

अतीता वर्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये । कीर्तिता मनवश्चापि मयैवैते यथा श्रुताः

ଯେ ମନୁମାନେ ଅତୀତ, ଯେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଆଗାମୀ—ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି ସେପରି ହିଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛି।

Verse 7

मुने चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते । प्रोक्तानि निर्मितः कल्पो युगसाहस्रपर्य्ययः

ହେ ମୁନେ! ତ୍ରିକାଳାନୁଗତ ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ବିଭାଗ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଏହିମାନଙ୍କୁ ନେଇ କଳ୍ପ ଗଠିତ—ଯାହାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହସ୍ର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 8

ऋषींस्तेषां प्रवक्ष्यामि पुत्त्रान्देवगणांस्तथा । शृणु शौनक सुप्रीत्या क्रमशस्तान्यशस्विनः

ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଋଷି, ସେମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଦେବଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିବି। ହେ ଶୌନକ! ପ୍ରୀତିଭକ୍ତିରେ ଶୁଣ; କ୍ରମେ ସେହି ଯଶସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି।

Verse 9

मरीचिरत्रिर्भगवानङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च वसिष्ठश्च सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଭଗବାନ୍ ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ଏହି ସାତଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଆଦ୍ୟ ଋଷି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 10

उत्तरस्यां दिशि तथा मुने सप्तर्ष यस्तथा । यामा नाम तथा देवा आसन्स्वायंभुवेंतरे

ହେ ମୁନେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ‘ୟାମ’ ନାମକ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 11

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः । ज्योतिष्मान्धृतिमान्हव्यः सवनश्शुभ्र एव च

ସେମାନେ—ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିବାହୁ; ମେଧା, ମେଧାତିଥି ଓ ବସୁ; ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ, ଧୃତିମାନ, ହବ୍ୟ, ସବନ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ମଧ୍ୟ।

Verse 12

स्वायंभुवस्य पुत्रास्ते मनोर्दश महात्मनः । कीर्तिता मुनिशार्दूल तत्रेन्द्रो यज्ञ उच्यते

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ସେଇ ଦଶ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ରମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ‘ଯଜ୍ଞ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 13

प्रथमं कथितं तात दिव्यं मन्वतरं तथा । द्वितीयं ते प्रवक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

ହେ ତାତ, ପ୍ରଥମ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି। ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ତୋତେ କହିବି; ତାହାକୁ ଯଥାତଥ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣି ବୁଝ।

Verse 14

ऊर्जस्तंभः परस्तंभ ऋषभो वसुमां स्तथा । ज्योतिष्मान्द्युतिमांश्चैव रोचिष्मान्सप्तमस्तथा

ସେ ଊର୍ଜାଶକ୍ତିର ସ୍ତମ୍ଭ, ପରମ ଆଧାର; ଋଷଭ (ଶ୍ରେଷ୍ଠ) ଏବଂ ବସୁମାନ୍—ଧନର ଅଧିପତି। ସେ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିରେ ଦୀପ୍ତ, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରଭାମୟ—ଏହିପରି ତାଙ୍କ ନାମର ସପ୍ତମ ସମୂହ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 15

एते महर्षयो ज्ञेयास्तत्रेन्द्रो रोचनस्तथा । देवाश्च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषेंऽतरे

ସେଠାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ମହର୍ଷିମାନେ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେହି ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ରୋଚନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ଦେବଗଣ ‘ତୁଷିତ’ ନାମରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 16

हरिघ्नस्सुकृतिर्ज्योतिरयोमूर्तिरयस्मयः । प्रथितश्च मनस्युश्च नभस्सूर्यस्तथैव च

ସେ ପାପନାଶକ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଫଳସ୍ୱରୂପ; ସେ ନିଜେ ଜ୍ୟୋତି। ସେ ଅୟୋମୂର୍ତ୍ତି, ଅୟସ୍ମୟ; ପ୍ରଥିତ ଓ ମନରେ ବିଜୟୀ। ସେ ନଭ, ଏବଂ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

Verse 17

स्वारोचिषस्य पुत्रास्ते मनोर्दशमहात्मनः । कीर्तिता मुनिशार्दूल महावीर्यपराक्रमाः

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ସେଇ ଦଶ ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ର, ମହାବୀର୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 18

द्वितीयमेतत्कथितं मुने मन्वन्तरं मया । तृतीयं तव वक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

ହେ ମୁନେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର କଥାଇଲି। ଏବେ ତୃତୀୟଟି କହିବି; ଯଥାତଥ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

Verse 19

वसिष्ठपुत्राः सप्तासन्वासिष्ठा इति विश्रुताः । हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा नाम महौजसः

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ଜଗତରେ ‘ବାସିଷ୍ଠ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଊର୍ଜା’ ନାମକ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ।

Verse 20

ऋषयोऽत्र समाख्याताः कीर्त्यमानान्निबोध मे । औत्तमेया ऋषिश्रेष्ठ दशपुत्रा मनोः स्मृताः

ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଗଣିତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେମାନେ ଉତ୍ତମବଂଶୀ, ମନୁଙ୍କ ଦଶ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 21

इष ऊर्जित ऊर्जश्च मधुर्माधव एव च । शुचिश्शुक्रवहश्चैव नभसो नभ एव च

ସେଇ ଈଶ—ପ୍ରଭୁ; ସେଇ ଊର୍ଜିତ ଓ ଊର୍ଜାସ୍ୱରୂପ। ସେଇ ମଧୁର, ସେଇ ମାଧବ। ସେଇ ଶୁଚି, ତେଜବାହକ; ସେଇ ନଭ—ହଁ, ସେଇ ଆକାଶତତ୍ତ୍ୱ।

Verse 22

ऋषभस्तत्र देवाश्च सत्यवेद श्रुतादयः । तत्रेन्द्रस्सत्यजिन्नाम त्रैलोक्याधिपतिर्मुने

ହେ ମୁନେ, ସେଠାରେ ଋଷଭ ଓ ସତ୍ୟବେଦ, ଶ୍ରୁତ ଆଦି ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେହି ସଭାରେ ‘ସତ୍ୟଜିତ୍’ ନାମକ ଇନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିଲୋକର ଅଧିପତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 23

तृतीयमेतत्परमं मन्वतरमुदाहृतम् । मन्वतरं चतुर्थं ते कथयामि मुने शृणु

ଏହାକୁ ପରମ ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ହେ ମୁନେ, ଶୁଣ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଚତୁର୍ଥ ମନ୍ୱନ୍ତର କଥା କହୁଛି।

Verse 24

गार्ग्यः पृथुस्तथा वाग्मी जयो धाता कपीनकः । कपीवान्सप्तऋषयः सत्या देवगणास्तथा

ଗାର୍ଗ୍ୟ, ପୃଥୁ, ବାଗ୍ମୀ, ଜୟ, ଧାତା, କପୀନକ, କପୀବାନ—ସପ୍ତଋଷିମାନଙ୍କ ସହ; ଏହିପରି ସତ୍ୟଗଣ ଓ ଦେବଗଣର ସମୂହମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 25

तत्रेंद्रस्त्रिशिखो ज्ञेयो मनुपुत्रान्मुने शृणु । द्यूतिपोतस्सौतपस्यस्तमश्शूलश्च तापनः

ହେ ମୁନେ, ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ତ୍ରିଶିଖ’ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏବେ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶୁଣ—ଦ୍ୟୁତିପୋତ, ସୌତପସ୍ୟ, ତମଃଶୂଳ ଓ ତାପନ।

Verse 26

तपोरतिरकल्माषो धन्वी खड्गी महानृषिः । तामसस्य स्मृता एते दश पुत्रा महाव्रताः

ତପୋରତି, ଅକଲ୍ମାଷ, ଧନ୍ୱୀ, ଖଡ୍ଗୀ ଓ ମହାନୃଷି—ଏମାନେ ତାମସଙ୍କ ମହାବ୍ରତଧାରୀ ଦଶ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 27

तामसस्यांतरं चैव मनो मे कथितं तव । चतुर्थं पञ्चमं तात शृणु मन्वंतरं परम्

ହେ ପ୍ରିୟ! ମୁଁ ତୁମକୁ ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତର କଥା କହିସାରିଛି। ଏବେ, ହେ ପୁତ୍ର, କ୍ରମେ ଚତୁର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚମ—ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରମ ମନ୍ୱନ୍ତର ଶୁଣ।

Verse 28

देवबाहुर्जयश्चैव मुनिर्वेदशिरास्तथा । हिरण्यरोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश्च सोमपाः

ଦେବବାହୁ ଓ ଜୟ, ଏବଂ ବେଦଶିରା ନାମକ ମୁନି; ହିରଣ୍ୟରୋମା, ପର୍ଜନ୍ୟ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ସୋମପାୟୀ, ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ପବିତ୍ର ସୋମର ଭାଗୀ।

Verse 29

सत्यनेत्ररताश्चान्ये एते सप्तर्षयोऽपरे । देवाश्च भूतरजसस्तपःप्रकृतयस्तथा

ସତ୍ୟଦର୍ଶନରେ ରତ ଅନ୍ୟ କେତେକ—ଏମାନେ ଅନ୍ୟ ସପ୍ତର୍ଷି। ଏହିପରି କେତେକ ଦେବ ଭୂତଗୁଣ (ରଜସ୍ ଆଦି) ଜନିତ ସ୍ୱଭାବର, ଆଉ କେତେକଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ହିଁ ତପସ୍।

Verse 30

तत्रेंद्रो विभुनामा च त्रैलोक्याधिपतिस्तथा । रैवताख्यो मनुस्तत्र ज्ञेयस्तामससोदरः

ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ବିଭୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସେଇ ତ୍ରିଲୋକର ଅଧିପତି। ସେହି କାଳରେ ମନୁ ‘ରୈବତ’ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ତାମସର ସହୋଦର।

Verse 31

अर्जुनः पंक्तिविंध्यो वा दयायास्त नया मुने । महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे वसंति हि

ହେ ମୁନେ! ଦୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଓ ପଙ୍କ୍ତିବିନ୍ଧ୍ୟ—ମହା ତପସ୍‌ରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ନିଶ୍ଚୟ ମେରୁ ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗ (ଶିଖରପ୍ରଦେଶ)ରେ ବସନ୍ତି।

Verse 32

रुचेः प्रजापतिः पुत्रो रौच्यो नाम मनुः स्मृतः । भूत्या चोत्पादितो देव्यां भौत्यो नामाभवत्सुतः

ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ରୌଚ୍ୟ’ ନାମକ ମନୁ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ଦେବୀ ଭୂତିରୁ ଜନ୍ମିତ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଭୌତ୍ୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 33

अनागताश्च सप्तैते कल्पेऽस्मिन्मनवस्स्मृताः । अनागताश्च सप्तैव स्मृता दिवि महर्षयः

ଏହି କଳ୍ପରେ ଏହି ସାତ ମନୁ ‘ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିବାକୁ ଥିବା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି ଦିବିରେ ସାତ ମହର୍ଷି ମଧ୍ୟ ‘ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକଟ ହେବାକୁ ଥିବା’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्वमन्वतरानुर्कार्तनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉମାସଂହିତାରେ ‘ସର୍ବ ମନ୍ୱନ୍ତରାନୁକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମକ ଚଉତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 35

गौतमस्यात्मजश्चैव शरद्वान् गौतमः कृपः । कौशिको गालवश्चैव रुरुः कश्यप एव च

ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶରଦ୍ୱାନ (ଯିଏ ‘କୃପ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ), ତଥା ଗୌତମ, କୌଶିକ, ଗାଲବ, ରୁରୁ ଏବଂ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ।

Verse 36

एते सप्त महात्मानो भविष्या मुनिसत्तमाः । देवाश्चानागतास्तत्र त्रयः प्रोक्तास्स्वयंभुवा

ଏହି ସାତ ମହାତ୍ମା ଭବିଷ୍ୟତରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ଆଗାମୀ ତିନି ଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।

Verse 37

मरीचेश्चैव पुत्रास्ते कश्यपस्य महात्मनः । तेषां विरोचनसुतो बलिरिंद्रो भविष्यति

ସେମାନେ ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ; ମହାତ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଚନପୁତ୍ର ବଳି ଭବିଷ୍ୟତରେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବ।

Verse 38

विषांङ्गश्चावनीवांश्च सुमंतो धृतिमान्वसुः । सूरिः सुराख्यो विष्णुश्च राजा सुमतिरेव च

ବିଷାଙ୍ଗ, ଅବନୀବାନ୍, ସୁମନ୍ତ, ଧୃତିମାନ୍, ବସୁ, ସୂରି, ସୁରାଖ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ରାଜା ଏବଂ ସୁମତି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ।

Verse 39

सावर्णेश्च मनोः पुत्रा भविष्या दश शौनक । इहाष्टमं हि कथितं नवमं चान्तरं शृणु

ହେ ଶୌନକ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଶଜଣ ହେବେ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମନ୍ୱନ୍ତର କଥିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ନବମ ମନ୍ୱନ୍ତର ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 40

प्रथमं दक्षसावर्णि प्रवक्ष्यामि मनुं शृणु । मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः कश्यप एव च

ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଦକ୍ଷସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମକ ମନୁଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ଶୁଣ। ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ମେଧାତିଥି, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ବସୁ ଏବଂ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 41

ज्योतिष्मान्भार्गवश्चैव धृतिमानंगिरास्तथा । सवनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्य एव च

(ସେଠାରେ) ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ୍, ଭାର୍ଗବ, ଧୃତିମାନ୍ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା; ତଥା ସବନ, ବାସିଷ୍ଠ, ଆତ୍ରେୟ ଓ ହବ୍ୟ—ଏହି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 42

पुलहस्सप्त इत्येते ऋषयो रौहितेंतरे । देवतानां गणास्तत्र त्रय एव महामुने

ପୁଲହ ଆଦି ଏହି ସାତ ଋଷି ରୋହିତାନ୍ତରରେ ଅଛନ୍ତି। ହେ ମହାମୁନେ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗଣ କେବଳ ତିନିଟି ମାତ୍ର।

Verse 43

दीक्षापुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः । धृष्टकेतुर्दीप्तकेतुः पंचहस्तो निराकृतिः

ଦୀକ୍ଷାପୁତ୍ର ପ୍ରଜାପତି ରୋହିତଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ—ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଦୀପ୍ତକେତୁ, ପଞ୍ଚହସ୍ତ ଓ ନିରାକୃତି।

Verse 44

पृथुश्रवा भूरिद्युम्नो ऋचीको बृहतो गयः । प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्रा महौजस

ପୃଥୁଶ୍ରବା, ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଋଚୀକ, ବୃହତ ଓ ଗୟ—ଏମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହିପରି ପ୍ରଥମ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ନବ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତେ ମହାଓଜସ୍ବୀ।

Verse 45

दशमे त्वथ पर्याये द्वितीयस्यांतरे मनोः । हविष्मान्पुलहश्चैव प्रकृतिश्चैव भार्गवः

ତାପରେ ଦଶମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ—ହବିଷ୍ମାନ, ପୁଲହ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ଋଷି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 46

आयो मुक्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चाव्ययस्स्मृतः । पौलस्त्यः प्रयतिश्चैव भामारश्चैव कश्यपः

ଆୟ, ମୁକ୍ତି, ତଥା ଆତ୍ରେୟ; ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅବ୍ୟୟ—ଏମାନେ ସ୍ମରଣୀୟ। ଏହିପରି ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରୟତି, ଭାମାର ଓ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ (ନାମିତ)।

Verse 47

अङ्गिरानेनसस्सत्यः सप्तैते परमर्षयः । देवतानां गणाश्चापि द्विषिमंतश्च ते स्मृताः

ଅଙ୍ଗିରା, ନେନସ ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ସାତଜଣ ପରମର୍ଷି ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗଣ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଓ ତପୋବଳରେ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 48

तेषामिन्द्रस्स्मृतः शम्भुस्त्वयमेव महेश्वरः । अक्षत्वानुत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ‘ଇନ୍ଦ୍ର’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ, ସେ ଶମ୍ଭୁ ହିଁ—ଆପଣେଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱର। ଅକ୍ଷତ୍ୱ, ଅନୁତ୍ତମୌଜା ଓ ଭୂରିଷେଣ ମଧ୍ୟ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ପରାକ୍ରମୀ।

Verse 49

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः । भूरिद्युम्नः सुवर्चार्चिर्दश त्वेते मनोस्सुताः

ଶତାନୀକ, ନିରାମିତ୍ର, ବୃଷସେନ, ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚାର୍ଚ୍ଚି—ଏହି ଦଶଜଣ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 50

एकादशे तु पर्याये तृतीयस्यांतरे मनोः । तस्यापि सप्त ऋषयः कीर्त्यमानान्निबोध मे

ଏବେ ଏକାଦଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ—ମନୁଙ୍କ ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ—ସେହି କାଳର ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ମୁଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଛି; ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 51

हविष्मान्कश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव वारुणः । अत्रेयोऽथ वसिष्ठश्च ह्यनयस्त्वंगिरास्तथा

ହବିଷ୍ମାନ୍, କଶ୍ୟପ ଏବଂ ବରୁଣପୁତ୍ର ବପୁଷ୍ମାନ୍; ଅତ୍ରେୟ ଓ ବସିଷ୍ଠ; ତଥା ଅନୟ ଓ ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଗଣିତ/ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 52

चारुधृष्यश्च पौलस्त्यो निःस्वरोऽग्निस्तु तैजसः । सप्तैते ऋषयः प्रोक्तास्त्रयो देवगणास्स्मृताः

ଚାରୁଧୃଷ୍ୟ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ନିଃସ୍ୱର ଏବଂ ତେଜୋମୟ ଅଗ୍ନି—ଏହି ନାମରେ କଥିତ। ଏମାନେ ମିଶି ସପ୍ତଋଷି ଭାବେ ପ୍ରୋକ୍ତ ଏବଂ ତିନି ଦେବଗଣ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ॥

Verse 53

ब्रह्मणस्तु सुतास्ते हि त इमे वैधृताः स्मृताः । सर्वगश्च सुशर्म्मा च देवानीकस्तु क्षेमकः

ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର; ‘ବୈଧୃତ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ—ସର୍ବଗ, ସୁଶର୍ମା, ଦେବାନୀକ ଓ କ୍ଷେମକ॥

Verse 54

दृढेषुः खंडको दर्शः कुहुर्बाहुर्मनोः स्मृताः । सावर्णस्य तु पौत्रा वै तृतीयस्य नव स्मृताः

ଦୃଢେଷୁ, ଖଣ୍ଡକ, ଦର୍ଶ, କୁହୁ ଓ ବାହୁ—ଏମାନେ ମନୁଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ସ୍ମୃତ। ତୃତୀୟ ସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୌତ୍ର ନଅ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ॥

Verse 55

चतुर्थस्य तु सावर्णेरृषीन्सप्त निबोध मे । द्युतिर्वसिष्ठपुत्रश्च आत्रेयस्सुतपास्तथा

ଚତୁର୍ଥ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁଙ୍କ ସପ୍ତଋଷିମାନଙ୍କୁ ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ—ଦ୍ୟୁତି, ବସିଷ୍ଠପୁତ୍ର, ଆତ୍ରେୟ ଏବଂ ସୁତପା ମଧ୍ୟ॥

Verse 56

अंगिरास्तपसो मूर्तिस्तपस्वी कश्यपस्तथा । तपोधनश्च पौलस्त्यः पुलहश्च तपोरतिः

ଅଙ୍ଗିରା ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତି; କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ମହାତପସ୍ବୀ। ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ତପୋଧନ, ପୁଲହ ସଦା ତପରତ।

Verse 57

भार्गवस्सप्तमस्तेषां विज्ञेय तपसो निधिः । पंच देवगणाः प्रोक्ता मानसा ब्रह्मणस्सुताः

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାର୍ଗବ ସପ୍ତମ—ସେ ତପସ୍ୟାର ନିଧି। ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 58

ऋतधामा तदिन्द्रो हि त्रिलोकी राज्यकृत्सुखी । द्वादशे चैव पर्याये भाव्ये रौच्यांतरे मुने

ହେ ମୁନି, ଆସନ୍ତା ଦ୍ୱାଦଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ରୌଚ୍ୟ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ଋତଧାମା ନିଶ୍ଚୟ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ—ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟ କରି ରାଜସୁଖ ଭୋଗିବେ।

Verse 59

अंगिराश्चैव धृतिमान्पौलस्त्यो हव्यवांस्तु यः । पौलहस्तत्त्वदर्शी च भार्गवश्च निरुत्सवः

ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରା, ଧୃତିମାନ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ହବ୍ୟବାନ; ପୌଲହ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ଭାର୍ଗବ ନିରୁତ୍ସବ—ବାହ୍ୟ ଉତ୍ସବରହିତ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ସଂୟମୀ।

Verse 60

निष्प्रपंचस्तथात्रेयो निर्देहः कश्यपस्तथा । सुतपाश्चैव वासिष्ठस्सप्तैवैते महर्षयः

ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ, ଆତ୍ରେୟ, ନିର୍ଦେହ, କଶ୍ୟପ, ସୁତପା ଓ ବାସିଷ୍ଠ—ଏମାନେ ହିଁ ସେ ସାତ ମହର୍ଷି।

Verse 61

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवतानां स्वयंभुवा । दिवस्पतिस्तमिन्द्रो वै विचित्रश्चित्र एव च

ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗଣମଧ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ତିନିଟିକୁ ମାତ୍ର କହିଛନ୍ତି—ଦିବସ୍ପତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଚିତ୍ର (ଯାହାକୁ ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ)।

Verse 62

नयो धर्मो धृतोंध्रश्च सुनेत्रः क्षत्रवृद्धकः । निर्भयस्सुतपा द्रोणो मनो रौच्यस्य ते सुताः

ନୟ, ଧର୍ମ, ଧୃତାନ୍ଧ୍ର, ସୁନେତ୍ର, କ୍ଷତ୍ରବୃଦ୍ଧକ, ନିର୍ଭୟ, ସୁତପା, ଦ୍ରୋଣ ଓ ମନ—ଏମାନେ ରୌଚ୍ୟ (ମନୁ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 63

चतुर्द्दशे तु पर्याये सत्यस्यैवांतरे मनोः । आग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ସତ୍ୟନାମକ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ, ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, କାଶ୍ୟପ, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ମାଗଧ ଆଦି (ଋଷି/ବଂଶ) ଥିଲେ।

Verse 64

भार्गवोऽप्यतिवाह्यश्च शुचिरांगिरसस्तथा । युक्तश्चैव तथात्रेयः पौत्रो वाशिष्ठ एव च

ଭାର୍ଗବ ମଧ୍ୟ, ଅତିବାହ୍ୟ ମଧ୍ୟ; ଶୁଚି ଓ ଆଙ୍ଗିରସ; ତଥା ଯୁକ୍ତ ଓ ଆତ୍ରେୟ; ପୌତ୍ର ଓ ବାଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ (ଥିଲେ)।

Verse 65

अजितः पुलहश्चैव ह्यंत्यास्सप्तर्षयश्च ते । पवित्राश्चाक्षुषा देवाः शुचिरिन्द्रो भविष्यति

ଅଜିତ ଓ ପୁଲହ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ସେତେବେଳେ ପ୍ରକଟ ହେବେ। ଆକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ‘ପବିତ୍ର’ ନାମକ ଦେବଗଣ ଦେବତା ହେବେ, ଶୁଚି ଇନ୍ଦ୍ର ହେବେ।

Verse 66

एतेषां कल्य उत्थाय कीर्तनात्सुखमेधते । अतीतानागतानां वै महर्षीणां नरैस्सदा

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଭକ୍ତିରେ ଉଠି ଏମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ସୁଖ ବଢ଼େ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସଦା ଅତୀତ ଓ ଆଗାମୀ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଗାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

देवतानां गणाः प्रोक्ताश्शृणु पंच महामुने । तुरंगभीरुर्बुध्नश्च तनुग्रोऽनूग्र एव च

ହେ ମହାମୁନେ, ଶୁଣ—ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଗଣ ଘୋଷିତ ହେଉଛି; (ସେଥିରେ) ତୁରଙ୍ଗଭୀରୁ, ବୁଧ୍ନ, ତନୁଗ୍ର ଓ ଅନୂଗ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 68

अतिमानी प्रवीणश्च विष्णुस्संक्रंदनस्तथा । तेजस्वी सबलश्चैव सत्यस्त्वेते मनोस्सुता

ଅତିମାନୀ, ପ୍ରବୀଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ସଂକ୍ରନ୍ଦନ, ତେଜସ୍ୱୀ, ସବଳ ଓ ସତ୍ୟ—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 69

भौमस्यैवाधिकारे वै पूर्वकल्पस्तु पूर्यते । इत्येतेऽनागताऽतीता मनवः कीर्तिता मया

ଭୌମ (ପୃଥିବୀ) ଅଧିକାରରେ ପୂର୍ବକଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଏହିପରି ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଏଭଳି ମୁଁ ଅତୀତ ଓ ଅନାଗତ ମନୁମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କଲି।

Verse 70

उक्तास्सनत्कुमारेण व्यासायामिततेजसा । पूर्णे युगसहस्रांते परिपाल्यः स्वधर्मतः

ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସନତ୍କୁମାର ଏହି ଉପଦେଶ କହିଲେ: ‘ହଜାର ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହେଲେ, ସ୍ୱଧର୍ମାନୁସାରେ ଏହାକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।’

Verse 71

प्रजाभिस्तपसा युक्ता ब्रह्मलोकं व्रजंति ते । युगानि सप्रतिस्त्वेकं साग्राण्यंतरमुच्यते

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ଯେମାନେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସନ୍ଧିସହିତ ଯୁଗମାନଙ୍କ ଏକ ପରିମାଣ ଓ ତାହାଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ—ଏହାକୁ ‘ଅନ୍ତର’ (ଅନ୍ତରାଳ) କୁହାଯାଏ।

Verse 72

चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्धनाः । मन्वंतरेषु सर्वेषु संहारांते पुनर्भवः

ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁମାନେ କୀର୍ତ୍ତିତ—କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଧକ। ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସଂହାରାନ୍ତେ, ସେମାନେ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 73

न शक्यमन्तरं तेषां वक्तुं वर्षशतैरपि । पूर्णे शतसहस्रे तु कल्पो निःशेष उच्यते

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରାଳକୁ ଶତଶତ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାହାକୁ ନିଃଶେଷ ‘କଳ୍ପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 75

तत्र सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा सदादित्यगणैर्मुने

ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟର କିରଣଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭୂତ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ମୁନି, ଆଦିତ୍ୟଗଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 76

प्रविशंति सुरश्रेष्ठ हरिं नारायणं परम् । स्रष्टारं सर्व भूतानां कल्पांतेषु पुनःपुनः

ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଳ୍ପାନ୍ତରେ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପରମ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ସେଇ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚକ୍ରରେ) ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା ହୁଅନ୍ତି। ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଲୟ-ଉଦୟର ପୁନରାବୃତ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପରେ ନିତ୍ୟ ପତି।

Verse 77

भूयोपि भगवान् रुद्रस्संहर्ता काल एव हि । कल्पांते तत्प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य वै

ପୁନର୍ବାର, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ହିଁ ସଂହାରକ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ କାଳସ୍ୱରୂପ। କଳ୍ପାନ୍ତେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେହି (ପ୍ରଳୟ) ମୁଁ ଏବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 78

इति ते कथितं सर्वं मन्वंतरसमुद्भवम् । विसर्गं पुण्यमाख्यानं धन्यं कुलविवर्द्धनम्

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ୱନ୍ତରସମୁଦ୍ଭବ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି। ଏହା ବିସର୍ଗର ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ—ଧନ୍ୟକର, କୁଳର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପବିତ୍ରତା ବଢ଼ାଏ।