Diter Vratabhaṅga and Indra’s Intervention (Diti–Kaśyapa Narrative)

Verse 1

सूत उवाच । एष मन्वन्तरे तात सर्गस्स्वारोचिषे स्मृतः । वैवस्वते तु महति वारुणे वितते क्रतौ

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ଏହି ସର୍ଗ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କିନ୍ତୁ ମହାନ୍ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ବିସ୍ତୃତ ବାରୁଣ କ୍ରତୁ ସମୟରେ (ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ)।

Verse 2

जुह्वानस्य ब्रह्मणो वै प्रजासर्ग इहोच्यते । पूर्वं यानथ ब्रह्मर्षीनुत्पन्नान्सप्त मानसान्

ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞାହୁତି ଦେଉଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଜାସର୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ସଙ୍କଳ୍ପରୁ ଜନିତ ସାତ ମାନସ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 3

पुत्रान्वै कल्पयामास स्वयमेव पितामहः । तेषां विरोधो देवानां दानवानां महानृषे

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ହେ ମହାଋଷି, ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବୈର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 4

दिति विनष्टपुत्रा तु कश्यपं समुपस्थिता । स कश्यपः प्रसन्नात्मा सम्गयगाराधितस्तया

ପୁତ୍ରହାରା ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। କଶ୍ୟପ—ମନେ ପ୍ରସନ୍ନ—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପ୍ରାର୍ଥିତ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସେବିତ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 5

वरेणच्छंदयामास सा च वव्रे वरं तदा । पुत्रमिन्द्रवधार्थाय समर्थममितौजसम्

ବର ପାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସେ ତେବେ ବର ଚାହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରବଧ ପାଇଁ ସମର୍ଥ, ଅମିତ ତେଜ ଓ ବଳ ଥିବା ଏକ ପୁତ୍ର।

Verse 6

स तस्यै च वरं प्रादात्प्रार्थितं सुमहातपाः । ब्रह्मचर्य्यादिनियमं प्राह चैव शतं समाः

ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥିତ ବର ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଦି ନିୟମ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରିବାକୁ।

Verse 7

धारयामास गर्भं तु शुचिस्सा वरवर्णिनी । ब्रह्मचर्य्यादिनियमं दितिर्दध्रे तथैव वै

ସେଇ ଶୁଚି ଓ ବରବର୍ଣ୍ଣିନୀ ଦେବୀ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ; ଦିତି ମଧ୍ୟ ବ୍ରତାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟାଦି ନିୟମ ପାଳନ କଲେ।

Verse 8

ततस्त्वाधाय सोऽदित्यां गर्भं तं शंसितव्रतः । जगाम कश्यपस्तप्तुं तपस्संहृष्टमानसः

ତାପରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ କଶ୍ୟପ ଅଦିତିରେ ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ହୃଷ୍ଟମନେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 9

तस्याश्चैवांतरं प्रेप्सुस्सोऽभवत्पाकशासनः । ऊनवर्षे शते चास्या ददर्शान्तरमेव सः

ତାହାରେ ଦୋଷ ଖୋଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟ ଶତବର୍ଷ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାରେ କେବଳ ନିର୍ଦୋଷତା ଦେଖିଲେ।

Verse 10

अकृत्वा पादयोः शौचं दितिरर्वाक्शिरास्तदा । निद्रामाहारयामास भाविनोऽर्थस्य गौरवात्

ପାଦଶୌଚ ନ କରି ଦିତି ସେତେବେଳେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଭୁଲ ଦିଗରେ ରଖି ଶୋଇଲେ ଏବଂ ଆସନ୍ତା କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରରେ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे शक्रस्तस्याः कुक्षिं प्रविश्य सः । वज्रपाणिस्तु तं गर्भं सप्तधा हि न्यकृन्तत

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ତାଙ୍କର କୁକ୍ଷିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ବଜ୍ରପାଣି ସେଇ ଗର୍ଭକୁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ସାତ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ।

Verse 12

स पाट्यमानो गर्भोऽथ वज्रेण प्ररुरोद ह । रुदन्तं सप्तधैकैकं मारोदीरिति तान्पुनः । चकर्त वज्रपाणिस्तान्नेव मम्रुस्तथापि ते

ବଜ୍ରରେ ପାଟିତ ହେଉଥିବା ସେ ଗର୍ଭ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଲା। କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ସାତ ସାତ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ର “କାନ୍ଦନି” ବୋଲି କହି ପୁନଃପୁନଃ କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 13

ते तमूचुः पात्यमानास्सर्वे प्रांजलयो मुने । नो जिघांससि किं शक्र भ्रातरो मरुतस्तव

ହେ ମୁନି, ସେମାନେ ଆଘାତ ପାଇ ଢଳିପଡୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଶକ୍ର! ତୁମେ ଆମକୁ କାହିଁକି ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଆମେ ତୁମର ଭ୍ରାତା—ମରୁତଗଣ।”

Verse 14

इंद्रेण स्वीकृतास्ते हि भ्रातृत्वे सर्व एव च । तत्यजुर्द्दैत्यभावं ते विप्रर्षे शंकरेच्छया

ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି, ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନେ ଦୈତ୍ୟଭାବ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 15

मरुतो नाम ते देवा बभूवुस्तु महाबलाः । खगा एकोनपंचाशत्सहाया वज्रपाणिनः

ସେହି ଦେବମାନେ ‘ମରୁତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ—ମହାବଳଶାଳୀ। ଖଗରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏକୋଣପଞ୍ଚାଶ (49) ସହାୟ ହେଲେ।

Verse 16

तेषामेव प्रवृद्धानां हरिः प्रादात्प्रजापतिः । क्रमशस्तानि राज्यानि पृथुपूर्वं शृणुष्व तत्

ସେମାନେ (ବଂଶଜ) ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲାପରେ, ହରି—ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ—କ୍ରମକ୍ରମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏବେ ପୃଥୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସେହି ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ।

Verse 17

अरिष्टपुरुषो वीरः कृष्णो जिष्णुः प्रजापतिः । पर्जन्यस्तु धनाध्यक्षस्तस्य सर्वमिदं जगत्

ସେଇ ଅଜେୟ ପୁରୁଷ, ବୀର, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ଜିଷ୍ଣୁ ଓ ପ୍ରଜାପତି। ସେଇ ପର୍ଜନ୍ୟ—ବର୍ଷାଦାତା—ଏବଂ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ; ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ତାଙ୍କର।

Verse 18

भूतसर्गमिमं सम्यगवोचं ते महामुने । विभागं शृणु राज्यानां क्रमशस्तं ब्रुवेऽधुना

ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଭୂତସର୍ଗକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଛି। ଏବେ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କର କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିଭାଗ ଶୁଣ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଏବେ କ୍ରମେ କହିବି।

Verse 19

अभिषिच्याधिराज्ये तु पृथुं वैन्यं पितामहः । ततः क्रमेण राज्यानि व्यादेष्टुमुपचक्रमे

ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବେନପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କୁ ଅଧିରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ତାପରେ ସେ କ୍ରମେ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କର ଶାସନ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 20

द्विजानां वीरुधां चैव नक्षत्रग्रहयोस्तथा । यज्ञानां तपसां चैव सोमं राज्येऽभ्यषेचयत्

ସେ ସୋମଦେବଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟେ ଅଭିଷେକ କଲେ—ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଉପରେ, ବନସ୍ପତି ଓ ଔଷଧି ଉପରେ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହ ଉପରେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା ଉପରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 21

अपां तु वरुणं राज्ये राज्ञां वैश्रवणं प्रभुम् । आदित्यानां तथा विष्णुं वसूनामथ पावकम्

ଜଳର ଅଧିପତି ଭାବେ ବରୁଣଙ୍କୁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)ଙ୍କୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଏବଂ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

Verse 22

प्रजापतीनां दक्षं तु मरुतामथ वासवम् । दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादममितौजसम्

ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ, ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମିତତେଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 23

वैवस्वतं पितॄणां च यमं राज्येऽभ्यषेचयत् । मातॄणां च व्रतानां च मन्त्राणां च तथा गवाम्

ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବୈବସ୍ୱତ ଯମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ଏବଂ ମାତୃଗଣ, ବ୍ରତ-ନିୟମ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଗୋମାତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ ନିୟୋଜନ କଲେ।

Verse 24

यक्षाणां राक्षसानां च पार्थिवानां तथैव च । सर्वभूतपिशाचानां गिरिशं शूलपाणिनम्

ସେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ; ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପିଶାଚଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି—ସେଇ ଗିରୀଶ, ଶୂଳପାଣି ମହେଶ୍ୱର।

Verse 25

शैलानां हिमवन्तं च नदीनामथ सागरम् । मृगाणामथ शार्दूलं गोवृषं तु गवामपि

ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମବାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଗର ପରମ ଆଶ୍ରୟ। ମୃଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରଧାନ; ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 26

वनस्पतीनां वृक्षाणां वटं राज्येऽभ्यषेचयत् । इति दत्तं प्रजेशेन राज्यं सर्वत्र वै क्रमात्

ବନସ୍ପତି ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜେଶ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରଜାପତି କ୍ରମକ୍ରମେ ସର୍ବତ୍ର ରାଜ୍ୟାଧିକାର ଦାନ କଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିୟତ କ୍ଷେତ୍ର ମିଳିଲା।

Verse 27

पूर्वस्यां दिशि पुत्रं तु वैराजस्य प्रजापतेः । स्थापयामास सर्वात्मा राज्ये विश्वपतिर्विभुः

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସର୍ବାତ୍ମା, ବିଶ୍ୱପତି, ବିଭୁ ପ୍ରଜାପତି ବୈରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 28

तथैव मुनिशार्दूल कर्दमस्य प्रजापतेः । दक्षिणस्यां तथा पुत्रं सुधन्वानमचीक्लृपत्

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ସେହିପରି ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ‘ସୁଧନ୍ୱାନ’ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 29

पश्चिमायां दिशि तथा रजसः पुत्रमच्युतम् । केतुमन्तं महात्मानं राजानं व्यादिशत्प्रभुः

ସେହିପରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରଭୁ ରଜସର ପୁତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ, ମହାତ୍ମା କେତୁମାନଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 30

तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः । उदीच्यां दिशि राजानं दुर्धर्षं सोऽभ्यषेचयत्

ସେହିପରି ସେ ପ୍ରଜାପତି ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ହିରଣ୍ୟରୋମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 31

तस्य विस्तारमाख्यातं पृथोर्वेन्यस्य शौनक । महर्ध्ये तदधिष्ठानं पुराणे परिकीर्तितम्

ହେ ଶୌନକ! ୱେନଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ପୁରାଣରେ କଥିତ; ଏବଂ ତାହାର ମହାର୍ଘ, ପରମ ପୂଜ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्गवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशत्तमोध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଉମାସଂହିତାରେ ‘ସର୍ଗବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ତେତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।