Kṛṣṇādi-Śivabhaktoddhāraṇa & Śiva-māhātmya-varṇana (Deliverance of Krishna and other devotees; Description of Shiva’s Greatness)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य सोब्रवीत्तं महामुनिम् । विस्मयं परमं गत्वोपमन्युं शांतमानसम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ି, ଶାନ୍ତମନା ମହାମୁନି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

वासुदेव उवाच । धन्यस्त्वमसि विप्रेन्द्र कस्त्वां स्तोतुमलं कृती । यस्य देवादिदेवस्ते सान्निध्यं कुरुते श्रमे

ବାସୁଦେବ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ। ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ କେଉଁ କୃତାର୍ଥ ସମର୍ଥ? କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଦେବାଦିଦେବ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 3

दर्शनं मुनिशार्दूल दद्यात्स भगवाञ्छिवः । अपि तावन्ममाप्येवं प्रसादं वा करोत्वसौ

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ସେ ଭଗବାନ ଶିବ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ; ଅତି କମରେ ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏପରି ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ।

Verse 4

उपमन्युरुवाच । अचिरेणैव कालेन महादेवं न संशयः । तस्यैव कृपया त्वं वै द्रक्ष्यसे पुरुषोत्तम

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ଅତି ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, କେବଳ ତାଙ୍କ କୃପାରେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବ।

Verse 5

षोडशे मासि सुवरान् प्राप्स्यसि त्वं महेश्वरात् । सपत्नीकात्कथं नो दास्यते देवो वरान्हरे

ଷୋଳଶ ମାସରେ ତୁମେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବର ପାଇବ। ହେ ହରି, ପତ୍ନୀସହିତ ଭକ୍ତକୁ ଦେବ କିପରି ବର ନ ଦେବେ?

Verse 6

पूज्योसि दैवतैस्सर्वैः श्लाघनीयस्सदा गुणैः । जाप्यं तेऽहं प्रवक्ष्यामि श्रद्दधानाय चाच्युत

ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ ଗୁଣରେ ସଦା ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏବେ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର କହୁଛି।

Verse 7

तेन जपप्रभावेण सत्यं द्रक्ष्यसि शंकरम् । आत्मतुल्यबलं पुत्रं लभिष्यसि महेश्वरात्

ସେହି ମନ୍ତ୍ର-ଜପର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବ। ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଠାରୁ ତୁମ ସମାନ ବଳବାନ ପୁତ୍ର ପାଇବ।

Verse 8

जपो नमश्शिवायेति मंत्रराजमिमं हरे । सर्वकामप्रदं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

ହେ ହରି, ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରାଜକୁ ଜପ କର। ଏହା ଦିବ୍ୟ, ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଏବଂ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଦାତା।

Verse 9

सनत्कुमार उवाच । एवं कथयतस्तस्य महादेवाश्रिताः कथाः । दिनान्यष्टौ प्रयातानि मुहूर्तमिव तापस

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ମହାଦେବାଶ୍ରିତ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ସେଇ ତାପସ ପାଇଁ ଆଠ ଦିନ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ପରି ଚାଲିଗଲା।

Verse 10

नवमे तु दिने प्राप्ते मुनिना स च दीक्षितः । मंत्रमध्यापितं शार्वमाथर्वशिरसं महत्

ନବମ ଦିନ ଆସିଲେ ମୁନି ତାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ; ଏବଂ ଶାର୍ବ (ଶିବସମ୍ବନ୍ଧୀ) ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର—ମହାନ ଅଥର୍ବଶିରସ୍—ର ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ।

Verse 11

जटी मुण्डी च सद्योऽसौ बभूव सुसमाहितः । पादांगुष्ठोद्धृततनुस्तेपे चोर्द्ध्वभुजस्तथा

ସେ ତୁରନ୍ତ ଜଟାଧାରୀ ଓ ମୁଣ୍ଡିତଶିର ହୋଇ ଗଭୀର ସମାହିତ ହେଲା। ପାଦର ଅଙ୍ଗୁଠାରେ ଦେହ ଉଠାଇ ଏବଂ ଭୁଜା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠାଇ ତପ କଲା।

Verse 12

संप्राप्ते षोडशे मासि संतुष्टः परमेश्वरः । पार्वत्या सहितश्शंभुर्ददौ कृष्णाय दर्शनम्

ଷୋଡଶ ମାସ ଆସିଲେ ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଶମ୍ଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ।

Verse 13

पार्वत्या सहितं देवं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम् । ब्रह्माद्यैस्स्तूयमानं तु पूजितं सिद्धकोटिभिः

ସେମାନେ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତ୍ରିନେତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର—ଯାହାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜନ୍ତି।

Verse 14

दिव्यमाल्याम्बरधरं भक्तिनम्रैस्सुरासुरैः । प्रणतं च विशेषेण नानाभूषणभूषितम्

ସେ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିଲେ। ବିଶେଷଭାବେ ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ପୂଜିତ ଥିଲେ।

Verse 15

सर्वाश्चर्यमयं कांतं महेशमजमव्ययम् । नानागणान्वितं तुष्टं पुत्राभ्यां संयुतं प्रभुम्

ସେ ସର୍ବାଶ୍ଚର୍ୟମୟ, କାନ୍ତ, ଅଜ ଓ ଅବ୍ୟୟ ମହେଶଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ନାନା ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସହିତ ଥିବା ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ।

Verse 16

श्रीकृष्णः प्रांजलिर्दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । ईदृशं शंकरं प्रीतः प्रणनाम महोत्सवः

ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କରଯୋଡି ଦାଁଡ଼ିଲେ; ବିସ୍ମୟରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହେଲା। ପ୍ରୀତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଯେନେ ହୃଦୟରେ ମହୋତ୍ସବ।

Verse 17

नानाविधैः स्तुतिपदैर्वाङ्मयेनार्चयत्तदा । सहस्रनाम्ना देवेशं तुष्टाव नतकंधरः

ତେବେ ସେ ନାନାପ୍ରକାର ସ୍ତୁତିପଦରେ, ପବିତ୍ର ବାଣୀର ଆରାଧନାଦ୍ୱାରା, ଦେବେଶ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲା ଏବଂ ମସ୍ତକ ନମାଇ ସହସ୍ରନାମରେ ସ୍ତବ କଲା।

Verse 18

ततो देवास्सगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः । मुमुचुः पुष्पवृष्टिं च साधुवादान्मनोनुगान्

ତେବେ ଦେବମାନେ—ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମହୋରଗମାନଙ୍କ ସହ—ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟପୂର୍ବକ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସାଧ୍ୱନି କଲେ।

Verse 19

पार्वत्याश्च मुखं दृष्ट्वा भगवान्भक्तवत्सलः । उवाच केशवं तुष्टो रुद्रश्चाथ बिडौजसा

ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମୁଖ ଦେଖି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାପରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 20

श्रीमहादेव उवाच । कृष्णं जानामि भक्तं त्वां मयि नित्यं दृढव्रतम् । वृणीष्व त्वं वरान्मत्तः पुण्यांस्त्रैलोक्यदुर्लभान्

ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ, ମୋ ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ—ଏହା ମୁଁ ଜାଣେ। ତେଣୁ ମୋଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ବର ଚାହ; ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृष्णः प्रांजलिरादरात् । प्राह सर्वेश्वरं शम्भुं सुप्रणम्य पुनः पुनः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ଆଦରରେ କରଯୋଡ଼ିଲେ ଏବଂ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ।

Verse 22

कृष्ण उवाच । देवदेव महादेव याचेऽहं ह्युत्तमान्वरान् । त्वत्तोऽष्टप्रमितान्नाथ त्वयोद्दिष्टान्महेश्वर

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ମହାଦେବ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଯାଚୁଛି। ହେ ନାଥ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଆଠଟି ବର ନିଜେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 23

तव धर्म्मे मतिर्नित्यं यशश्चाप्रचलं महत् । त्वत्सामीप्यं स्थिरा भक्तिस्त्वयि नित्यं ममास्त्विति

ମୋର ମତି ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହୁ; ମୋର ମହାନ ଯଶ ଅଚଳ ରହୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଅଟଳ ଭକ୍ତି ନିତ୍ୟ ରହୁ।

Verse 24

पुत्राणि च दशाद्यानां पुत्राणां मम संतु वै । वध्याश्च रिपवस्सर्वे संग्रामे बलदर्पिताः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ମୋର ଦଶ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ। ଏବଂ ବଳଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ମୋର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ବଧ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 25

अपमानो भवेन्नैव क्वचिन्मे शत्रुतः प्रभो । योगिनामपि सर्वेषां भवेयमतिवल्लभः

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମୋର ଅପମାନ ନ ହେଉ। ବରଂ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହେଉ।

Verse 26

इत्यष्टौ सुवरान्देहि देवदेव नमोऽस्तु ते । सर्वेश्वरस्त्वमेवासि मत्प्रभुश्च विशेषतः

ଏହିପରି, ହେ ଦେବଦେବ, ମୋତେ ଏହି ଆଠଟି ଉତ୍ତମ ବର ଦିଅନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଏକାଇ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଆପଣ ମୋର ପ୍ରଭୁ।

Verse 27

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तमाह भगवान्भवः । सर्वं भविष्यतीत्येवं पुनस्स प्राह शूलधृक्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ଭବ (ଶିବ) ତାକୁ କହିଲେ। ଶୂଳଧାରୀ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ—“ଏଭଳି ହିଁ ସବୁ ହେବ; ସର୍ବଂ ଭବିଷ୍ୟତି।”

Verse 28

साम्बो नाम महावीर्यः पुत्रस्ते भविता बली । घोरसंवर्तकादित्यश्शप्तो मुनिभिरेव च

‘ସାମ୍ବ’ ନାମରେ ମହାବୀର୍ୟବାନ୍, ଅତି ବଳବାନ୍ ପୁତ୍ର ତୁମର ହେବ। ମୁନିମାନଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଘୋର ସଂବର୍ତ୍ତକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଧ୍ୱଂସକ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିବ।

Verse 29

मानुषो भवितासीति स ते पुत्रो भवि ष्यति । यद्यच्च प्रार्थितं किंचित्तत्सर्वं च लभस्व वै

ସେ ମାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମିବ; ସେଇ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବ। ତୁମେ ଯାହା କିଛି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛ—ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଅ।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । एवं लब्ध्वा वरान्सर्वाञ्छ्रीकृष्णः परमेश्वरात् । नानाविधाभिर्बह्वीभिस्स्तुतिभिस्समतोषयत्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏଭଳି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବର ପାଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନାନାପ୍ରକାର ଅନେକ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 31

तमाहाथ शिवा तुष्टा पार्वती भक्तवत्सला । वासुदेवं महात्मानं शंभुभक्तं तपस्विनम्

ତେବେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳା ଶିବା—ପ୍ରସନ୍ନା ପାର୍ବତୀ—ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତ, ତପସ୍ବୀ, ମହାତ୍ମା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 32

पार्वत्युवाच । वासुदेव महाबुद्धे कृष्ण तुष्टास्मि तेऽनघ । गृहाण मत्तश्च वरान्मनोज्ञान्भुवि दुर्लभान्

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ— ହେ ବାସୁଦେବ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି କୃଷ୍ଣ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ। ମୋଠାରୁ ହୃଦୟମନୋହର ଓ ଜଗତେ ଦୁର୍ଲଭ ବରଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः पार्वत्यास्स यदूद्वहः । उवाच सुप्रसन्नात्मा भक्तियुक्तेन चेतसा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠଜନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । देवि त्वं परितुष्टासि चेद्ददासि वरान्हि मे । तपसाऽनेन सत्येन ब्राह्मणान्प्रति मास्मभूत्

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ବର ଦେଉଛ, ତେବେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ଏହି ସତ୍ୟବଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ମନରେ କେବେ ଅବମାନ କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମ ନେଉ ନାହିଁ।

Verse 35

द्वेषः कदाचिद्भद्रं पूजयेयं द्विजान्सदा । तुष्टौ च मातापितरौ भवेतां मम सर्वदा

ମୁଁ କେବେ ବି ଦ୍ୱେଷ ଧାରଣ ନ କରିଁ। ମୁଁ ସଦା ଭଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଁ। ମୋର ମାତାପିତା ସର୍ବଦା ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 36

सर्वभूतेष्वानुकूल्यं भजेयं यत्र तत्रगः । कुले प्रभृति रुचिता ममास्तु तव दर्शनात्

ମୁଁ ଯେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ ବି ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀଭାବ ଧାରଣ କରିଁ। ଆଜିଠାରୁ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ-ପ୍ରସାଦରେ, ମୋର କୁଳ ଓ ବଂଶ ପ୍ରତି ମୋ ହୃଦୟ ରୁଚିମୟ ହେଉ।

Verse 37

तर्पयेयं सुरेन्द्रादीन्देवान् यज्ञशतेन तु । यतीनामतिथीनां च सहस्राण्यथ सर्वदा

ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଶତ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରି ତୃପ୍ତ କରିଁ; ଏବଂ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଯତି ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଁ।

Verse 38

भोजयेयं सदा गेहे श्रद्धापूतं तु भोजनम् । बांधवैस्सह प्रीतिस्तु नित्यमस्तु सुनिर्वृतिः

ମୁଁ ମୋ ଘରେ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଭୋଜନ ଅର୍ପଣ କରିପାରୁ; ଏବଂ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ନିତ୍ୟ ପ୍ରୀତି ରହୁ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସନ୍ତୋଷ ଓ ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ମିଳୁ।

Verse 39

देवि भार्य्यासहस्राणां भवेयं प्राणवल्लभः । अक्षीणा काम्यता तासु प्रसादात्तव शांकरि

ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସହସ୍ର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ହେଉ; ହେ ଶାଙ୍କରୀ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ କାମନାଶକ୍ତି କେବେ କ୍ଷୀଣ ନ ହେଉ।

Verse 40

आसां च पितरो लोके भवेयुः सत्यावादिनः । इत्याद्याः सुवरास्संतु प्रसादात्तव पार्वति

ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପିତରମାନେ (ପୂର୍ବଜ) ଲୋକରେ ସତ୍ୟବାଦୀ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୁମଧୁର ସ୍ୱର ଓ ଉତ୍ତମ ବାଣୀରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ହେ ପାର୍ବତୀ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ।

Verse 41

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवी तं चाह विस्मिता । एवमस्त्विति भद्रं ते शाश्वती सर्वकामदा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଦେବୀ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ତାକୁ କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ହେଉ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁ।”

Verse 42

तस्मिंस्तांश्च वरान्दत्त्वा पार्वतीपरमेश्वरौ । तत्रैवांतश्च दधतुः कृत्वा कृष्णस्य सत्कृपाम्

ସେଠାରେ ତାହାକୁ ସେଇ ବରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ପାର୍ବତୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ଅନ୍ତରେ ସମାହିତ ହୋଇ ସେଠାରେଇ ରହିଲେ—ଏଭଳି କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ସତ୍ୟ କୃପା ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 43

कृष्णः कृतार्थमात्मानममन्यत मुनीश्वरः । उपमन्योर्मुनराशु प्रापाश्रममनुत्तमम्

ଏହିପରି ମୁନୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ ଭାବିଲେ। ଏବଂ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ମୁନି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଅନୁତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 44

प्रणम्य शिरसा तत्र तं मुनिं केशिहा ततः । तया वृत्तं च तस्मै तत्समाचष्टोपमन्यवे

ତାପରେ କେଶିହା ସେଠାରେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 45

स च तं प्राह कोऽन्यस्स्याच्छर्वाद्देवाज्जनार्द्दन । महादानपतिर्लोके क्रोधे वाऽतीव दुस्सहः

ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ! ଦେବ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଏ ଥାଇପାରେ? ଏହି ଲୋକରେ ସେ ମହାଦାନର ଅଧିପତି, ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ।”

Verse 46

ज्ञाने तपसि वा शौर्य्ये स्थैर्य्ये वा पद एव च । शृणु शंभोस्तु गोविन्द देवैश्वर्य्यं महायशाः

ଜ୍ଞାନରେ, ତପସ୍ୟାରେ, ଶୌର୍ୟରେ, ସ୍ଥୈର୍ୟରେ, କିମ୍ବା ପଦପ୍ରାପ୍ତିରେ— ହେ ମହାଯଶସ୍ବୀ ଗୋବିନ୍ଦ! ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 47

तच्छ्रुत्वा श्रद्धया युक्तोऽभवच्छंभोस्तु भक्तिमान् । पप्रच्छ शिवमाहात्म्यं स तं प्राह मुनीश्वरः

ତାହା ଶୁଣି ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ସେ ଶିବମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଚାରିଲେ; ମୁନୀଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 48

उपमन्युरुवाच । भगवाञ्शंकरः पूर्वं ब्रह्मलोके महात्मना । स्तुतो नामसहस्रेण दण्डिना ब्रह्मयोगिना

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଯୋଗୀ ଦଣ୍ଡୀ ଭଗବାନ୍ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସହସ୍ରନାମରେ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ।

Verse 49

सांख्याः पठंति तद्गीतं विस्तीर्णं च निघंटवत् । दुर्ज्ञानं मानुषाणां तु स्तोत्रं तत्सर्वकामदम्

ସାଂଖ୍ୟମତୀୟମାନେ ତାହାକୁ ‘ଗୀତ’ ବୋଲି ନିଘଣ୍ଟୁ ପରି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପଢ଼ନ୍ତି; ମାନୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ, ତଥାପି ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର ସର୍ବକାମଦ।

Verse 50

स्मरन्नित्यं शंकरं त्वं गच्छ कृष्ण गृहं सुखी । भविष्यसि सदा तात शिवभक्तगणाग्रणीः

ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସୁଖରେ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ; ତାତ, ତୁମେ ସଦା ଶିବଭକ୍ତଗଣର ଅଗ୍ରଣୀ ହେବ।

Verse 51

इत्युक्तस्तं नमस्कृत्य वासुदेवो मुनीश्वरम् । मनसा संस्मरञ्शंभुं केशवो द्वारकां ययौ

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ବାସୁଦେବ ସେହି ମୁନୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ; କେଶବ ମନରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ।

Verse 52

सनत्कुमार उवाच । एवं कृष्णस्समाराध्य शंकरं लोकशंकरम् । कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ सर्वाजेयोऽभवत्तथा

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି କୃଷ୍ଣ ଲୋକଶଙ୍କର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କରି କୃତାର୍ଥ ହେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ ହେଲେ।

Verse 53

तथा दाशरथी रामश्शिवमाराध्य भक्तितः । कृतार्थोऽभून्मुनिश्रेष्ठ विजयी सर्वतोऽभवत्

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦାଶରଥି ରାମ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି କୃତାର୍ଥ ହେଲେ ଏବଂ ସର୍ବଦିଗରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ।

Verse 54

तपस्तप्त्वाऽतिविपुलं पुरा रामो गिरौ मुने । शिवाद्धनुश्शरं चापं ज्ञानं वै परमुत्तमम्

ହେ ମୁନେ! ପୁରାକାଳରେ ରାମ ପର୍ବତରେ ଅତିବିପୁଳ ତପ କରି, ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଧନୁ, ଶର ଓ ପରମୋତ୍ତମ ଅନୁତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ।

Verse 55

रावणं सगणं हत्वा सेतुं बद्ध्वांभसांनिधौ । सीतां प्राप्य गृहं यातो बुभुजे निखिलां महीम्

ରାବଣକୁ ତାହାର ଗଣସହିତ ବଧ କରି, ସମୁଦ୍ରତଟେ ସେତୁ ବାନ୍ଧି, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ; ପରେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଶାସନ କଲେ।

Verse 56

तथा च भार्गवो रामो ह्याराध्य तपसा विभुम् । निरीक्ष्य दुःखितश्शर्वात्पितरं क्षत्रियैर्हतम्

ସେହିପରି ଭାର୍ଗବ ରାମ (ପରଶୁରାମ) ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ବିଧାନରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 57

तीक्ष्णं स परशुं लेभे निर्ददाह च तेन तान् । त्रिस्सप्तकृत्वः क्षत्रांश्च प्रसन्नात्परमेश्वरात्

ପ୍ରସନ୍ନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରୁ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପରଶୁ ପାଇଲେ; ଏବଂ ସେହି ପରଶୁଦ୍ୱାରା ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଏକୋଇଶିଥର ବିନାଶ କଲେ।

Verse 58

अजेयश्चामरश्चैव सोऽद्यापि तपसांनिधिः । लिंगार्चनरतो नित्यं दृश्यते सिद्धचारणैः

ଅଜେୟ ଓ ଅମର—ଯେ ଆଜିଯାଏ ତପସ୍ୟାର ନିଧି—ସେ ନିତ୍ୟ ଶିବଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ରହେ; ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 59

महेन्द्रपर्वते रामः स्थितस्तपसि तिष्ठति । कल्पांते पुनरेवासावृषिस्थानमवाप्स्यति

ରାମ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। କଳ୍ପାନ୍ତେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଋଷିପଦ ଓ ଋଷିସ୍ଥାନ ପାଇବେ।

Verse 60

असितस्यानुजः पूर्वं पीडया कृतवांस्तपः । मूलग्राहेण विश्वस्य देवलो नाम तापसः

ପୂର୍ବେ ଅସିତଙ୍କ ଅନୁଜ ଦେବଲ ନାମକ ତାପସ, ପୀଡାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତପ କଲେ—ବିଶ୍ୱର ମୂଳକାରଣକୁ ଧରିବା ପାଇଁ।

Verse 61

पुरन्दरेण शप्तस्तु तपस्वी यश्च सुस्थिरम् । अधर्म्यं धर्ममल मल्लिंगमारध्य कामदम्

ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଶାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତପସ୍ବୀ ଅଟୁଟ ରହି, କାମଦ ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଆରାଧନା କଲେ। ସେଇ ଆରାଧନାରେ ଅଧର୍ମ ଧର୍ମରୂପେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ପାପମଳ ଦୂର ହେଲା।

Verse 62

चाक्षुषस्य मनोः पुत्रो मृगोऽभूत्तु मरुस्थले । वसिष्ठशापाद्गृत्समदो दण्डकारण्य एकलः

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୃତ୍ସମଦ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରୁ ମରୁଭୂମିରେ ମୃଗ ହେଲେ ଏବଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଏକାକୀ ବସିଲେ।

Verse 63

हृदये संस्मन्भक्त्या प्रवणेन युतं शिवम् । तस्मान्मृत्युमुखाकारो गणो मृगमुखोऽभवत्

ହୃଦୟରେ ବିନୟଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ, ମୃତ୍ୟୁମୁଖ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ମୁଖଧାରୀ ସେ ଗଣ ମୃଗମୁଖ ହେଲା।

Verse 64

अजरामरतां नीतस्तीर्त्वा शापं पुनश्च सः । शंकरेण कृतः प्रीत्या नित्यं लम्बोदरानुगः

ଶାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ଅଜରାମର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ପରେ ଶଙ୍କର ପ୍ରେମକୃପାରେ ତାକୁ ନିତ୍ୟ ଲମ୍ବୋଦର (ଗଣେଶ)ଙ୍କ ଅନୁଚର କଲେ।

Verse 65

गार्ग्याय प्रददौ शर्वो मोक्षं च भुवि दुर्लभम् । कामचारी महाक्षेत्रं कालज्ञानं महर्द्धिमत्

ଶର୍ବ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ଭୁବି ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ଦାନ କଲେ; ସହିତ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଗମନ, ମହାକ୍ଷେତ୍ର-ପ୍ରାପ୍ତି, କାଳଜ୍ଞାନ ଓ ମହାନ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।

Verse 66

चतुष्पादं सरस्वत्याः पारंगत्वं च शाश्वतम् । न तुल्यं च सहस्रं तु पुत्राणां प्रददौ शिवः

ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଚତୁଷ୍ପାଦ ସିଦ୍ଧି—ଶାଶ୍ୱତ ପାରଙ୍ଗତ୍ୟ—ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ତୁଳନାହୀନ ହଜାର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 67

वेदव्यासं तु योगीन्द्रं पुत्रं तुष्टः पिनाक धृक् । पराशराय च ददौ जरामृत्युविवर्जितम्

ପିନାକଧାରୀ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ପୁତ୍ର ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ ପରାଶରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁବିହୀନ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 68

मांडव्यश्शंकरणैव जीवं दत्त्वा विसर्जितः । वर्षाणां दश लक्षाणि शूलाग्रा दवरोपितः

ଶଂକର ସ୍ୱୟଂ ମାଣ୍ଡବ୍ୟଙ୍କୁ ଜୀବନଦାନ ଦେଇ ମୁକ୍ତ କଲେ; ତଥାପି ବନ୍ଧନର ଫଳରୂପେ ସେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ତ୍ରିଶୂଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ପ୍ରବଳ ହେଲା।

Verse 69

दरिद्रो ब्राह्मणः कश्चिन्निक्षिप्य गुरुवेश्मनि । पुत्रं तु गालवं यश्च पूर्वमासीद्गृहाश्रमी

ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରେ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ସେ ପୂର୍ବେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମୀ ଥିଲେ, ଏବଂ ସେହି ପୁତ୍ରର ନାମ ଗାଲବ ଥିଲା।

Verse 70

गुप्तो वा मुनिशालायां भिक्षुरायाति तद्गृहम् । भार्य्यामुवाच यः कश्चिदवश्यं निर्धनो यतः

ସେ ମୁନିଶାଳାରୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ ଆସୁ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷୁ ହୋଇ ସେ ଘରକୁ ଆସୁ—ଯେ କେହି ହେଉ, ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲା: “ଏ ନିଶ୍ଚୟ ଦରିଦ୍ର; ସେହିପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।”

Verse 71

स तु वाच्यो भवत्या च न दृश्यंत इति प्रियः । अतिथेरागतस्यापि किं दास्यामि गृहे वसन्

ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ କହ—“ସେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।” ଅତିଥି ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ନଥିବାବେଳେ ଘରେ ରହି ମୁଁ ତାକୁ କଣ ଦେବି?

Verse 72

कदाचिदतिथिः कश्चित्क्षुत्तृषाक्षामतर्षितः । तामुवाच स भर्ता ते क्व गतश्चेति तं च सा

ଏକଥର ଜଣେ ଅତିଥି ଭୋକ ଓ ପିଆସରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଆସିଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା?” ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 73

प्राह भर्ता मदीयस्तु सांप्रतं न च दृश्यते । स ऋषिस्तामुवाचेदं ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

ସେ କହିଲା, “ମୋର ସ୍ୱାମୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।” ତେବେ ଋଷି ଦିବ୍ୟଚକ୍ଷୁରେ ବିଷୟ ଜାଣି ତାକୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 74

गृहस्थितः प्रतिच्छन्नस्तत्रैव स मृतो द्विजः । विश्वामित्रस्यनुज्ञातस्तत्पुत्रो गालवस्तथा

ଘରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ସେ ଦ୍ୱିଜ ସେଠାରେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତାହାର ପୁତ୍ର ଗାଲବ ତଦନୁସାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 75

गृहमागत्य मातुस्स श्रुत्वा शापं सुदारुणम् । आराध्य शंकरं देवं पूजां कृत्वा तु शांभवीम्

ଘରକୁ ଫେରି ସେ ମାତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଶାପ ଶୁଣିଲା। ତାପରେ ସେ ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଶାମ୍ଭବୀ ପୂଜା କରି ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କଲା।

Verse 76

गृहादसौ विनिष्क्रांतस्संस्मरञ्शंकरं हृदा । अथ तं तनयं दृष्ट्वा पिता तं प्राह साञ्जलिम्

ସେ ଘରୁ ବାହାରି ହୃଦୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା। ପରେ ପୁଅକୁ ଦେଖି ପିତା କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ।

Verse 77

महादेवप्रसादाच्च कृतकृत्योऽस्मि कृत्यतः । धनवान्पुत्रवांश्चैव मृतोऽहं जीवितः पुनः

ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଧନବାନ ଓ ପୁତ୍ରବାନ; ମୃତପ୍ରାୟ ଥିଲି, ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲି।

Verse 78

इति वः कथितमशेषं नाहं शक्तः समासतो व्यासात् । वक्तुं शंभोश्च गुणाञ्शेषस्यापि न मुखानि स्युः

ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିବାଯୋଗ୍ୟ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ତଥାପି ସଂକ୍ଷେପରେ କିମ୍ବା ବିସ୍ତାରରେ ମଧ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଗୁଣ-ମହିମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ସହସ୍ରମୁଖ ଶେଷଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ସବୁ କହିବାକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ମୁଖ ନଥାନ୍ତା।