उपमन्यूपदेशः (Upamanyu’s Instruction)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यमुपमन्योर्महात्मनः । जातभक्तिर्महादेवे कृष्णः प्रोवाच तं मुनिम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ମହାତ୍ମା ମୁନି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଏପରି ଶୁଣି, ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥିବା କୃଷ୍ଣ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां सनत्कुमारव्याससंवादे उपमन्यूपदेशो नाम द्वितीयोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଉମାସଂହିତାରେ ସନତ୍କୁମାର-ବ୍ୟାସ ସଂବାଦ ମଧ୍ୟରେ ‘ଉପମନ୍ୟୁ-ଉପଦେଶ’ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्योपमन्युस्स मुनिश्शैववरो महान् । कृष्णवाक्यं सुप्रशस्य प्रत्युवाच कृपानिधिः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି ଶୁଣି, ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଉପମନ୍ୟୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କରି, କୃପାନିଧି ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 4

उपमन्युरुवाच । यैर्यैर्भवाराधनतः प्राप्तो हृत्काम एव हि । तांस्तान्भक्तान्प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं वै यदूद्वह

ଉପମନ୍ୟୁ କହିଲେ—ଭବ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଆରାଧନା-ବିଧିରେ ହୃଦୟର କାମନା ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କର ପଥକୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଣ।

Verse 5

शर्वात्सर्वामरैश्वर्य्यं हिरण्यकशिपुः पुरा । वर्षाणां दशलक्षाणि सोऽलभच्चन्द्रशेखरात्

ପୁରାତନ କାଳରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଶର୍ବ—ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଭଗବାନ ଶିବ—ଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଐଶ୍ୱର୍ୟାଧିପତ୍ୟ ଏବଂ ଦଶଲକ୍ଷ ବର୍ଷର ଆୟୁ ଲାଭ କଲା।

Verse 6

तस्याऽथ पुत्रप्रवरो नन्दनो नाम विश्रुतः । स च शर्ववरादिन्द्रं वर्षायुतमधोनयत्

ତାପରେ ତାହାର ନନ୍ଦନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ହେଲା। ଏବଂ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ ବରଦାନରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନମାଇ ଅଧୋପାତ କରିଦେଲା।

Verse 7

विष्णुचक्रं च तद्धोरं वज्रमाखण्डलस्य च । शीर्णं पुराऽभवत्कृष्ण तदंगेषु महाहवे

ହେ କୃଷ୍ଣ! ସେଇ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ପୂର୍ବେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ସେ ପରମେଶ୍ୱର ଅବଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ କେହି ସତ୍ୟରେ ଆହତ କରିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 8

न शस्त्राणि वहंत्यंगे धर्मतस्तस्य धीमतः । ग्रहस्यातिबलस्याजौ चक्रवज्रमुखान्यपि

ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ସେ ଧୀମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଶସ୍ତ୍ର ଲାଗି ରହେ ନାହିଁ। ଅତିବଳବାନ ଗ୍ରହ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚକ୍ର ଓ ବଜ୍ରସଦୃଶ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 9

अर्द्यमानाश्च विबुधा ग्रहेण सुबलीयसा । देवदत्तवरा जघ्नुरसुरेन्द्रास्सुरान्भृशम्

ଅତିବଳବାନ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ଦେବମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ; ତେବେ ଦେବଦତ୍ତ ବରଦାନରେ ପୁଷ୍ଟ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରମାନେ ସୁରମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ କରି ନିହତ କଲେ।

Verse 10

तुष्टो विद्युत्प्रभस्यापि त्रैलोक्येश्वरता मदात् । शतवर्षसहस्राणि सर्वलोकेश्वरो भवः

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଦେଲି; ତୁମେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଈଶ୍ୱର ହେଉ।

Verse 11

तथा पुत्रसहस्राणामयुतं च ददौ शिवः । मम चानुचरो नित्यं भविष्यस्यब्रवीदिति

ସେହିପରି ଶିବ (ତାଙ୍କୁ) ଦଶହଜାର ପୁତ୍ର ଦାନ କଲେ; ଏବଂ କହିଲେ—‘ସେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମୋର ଅନୁଚର ରହିବ।’

Verse 12

कुशद्वीपे शुभं राज्यमददाद्भगवान्भवः । स तस्मै शङ्करः प्रीत्या वासुदेव प्रहृष्टधीः

କୁଶଦ୍ୱୀପରେ ଭଗବାନ୍ ଭବ (ଶିବ) ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ରାଜ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ହେ ବାସୁଦେବ, ପ୍ରୀତିଚିତ୍ତ ଶଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 13

धात्रा सृष्टश्शतमखो दैत्यो वर्षशतं पुरा । तपः कृत्वा सहस्रं तु पुत्राणामलभद्भवात्

ଧାତୃ (ବ୍ରହ୍ମା) ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ଶତମଖ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ପୁରାତନ କାଳରେ ଶତବର୍ଷ ତପ କଲା; ସେହି ତପରେ ଭବ (ଶିବ) ଠାରୁ ସେ ସହସ୍ର ପୁତ୍ର ପାଇଲା।

Verse 14

याज्ञवल्क्य इति ख्यातो गीतो वेदेषु वै मुनिः । आराध्य स महादेवं प्राप्तवाञ्ज्ञानमुत्तमम्

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ବେଦରେ ଗୀତ ସେ ମୁନି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 15

वेदव्यासस्तु यो नाम्ना प्राप्तवानतुलं यशः । सोऽपि शंकरमाराध्य त्रिकालज्ञानमाप्तवान्

ବେଦବ୍ୟାସ ନାମେ ଯିଏ ଅତୁଳ ଯଶ ପାଇଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତ୍ରିକାଳ—ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 16

इन्द्रेण वालखिल्यास्ते परिभूतास्तु शङ्करात् । लेभिरे सोमहर्तारं गरुडं सर्वदुर्जयम्

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ସେହି ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପାରେ ସେମାନେ ସର୍ବଦୁର୍ଜୟ ଗରୁଡଙ୍କୁ ସୋମହର୍ତ୍ତା ଭାବେ ପାଇଲେ।

Verse 17

आपः प्रनष्टाः सर्वाश्च पूर्वरोषात्कपर्द्दिनः । शर्वं समकपालेन देवैरिष्ट्वा प्रवर्तितम्

କପର୍ଦ୍ଦିନ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂର୍ବ କ୍ରୋଧରୁ ସମସ୍ତ ଜଳ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ଦେବମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କପାଳପାତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି ଶର୍ବଙ୍କ ପୂଜା କଲେ; ସେହି ବିଧିରେ ପବିତ୍ର ପ୍ରବାହ ପୁନଃ ଚାଲିଲା।

Verse 18

अत्रेर्भार्य्या चानसूया त्रीणि वर्षशतानि च । मुशलेषु निराहारा सुप्त्वा शर्वात्ततस्सुतान्

ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପତିବ୍ରତା ଅନସୂୟା ତିନିଶେ ବର୍ଷ ମୁଶଳ ଉପରେ ଶୋଇ ନିରାହାର ରହିଲେ; ପରେ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁତ୍ରଲାଭ କଲେ।

Verse 19

दत्तात्रेयं मुनिं लेभे चन्द्रं दुर्वाससं तथा । गंगां प्रवर्तयामास चित्रकूटे पतिव्रता

ସେହି ପତିବ୍ରତା ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମୁନିଙ୍କୁ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ; ଚିତ୍ରକୂଟରେ ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରବାହିତ କରାଇଲେ।

Verse 20

विकर्णश्च महादेवं तथा भक्तसुखावहम् । प्रसाद्य महतीं सिद्धिमाप्तवान्मधुसूदन

ଭକ୍ତସୁଖଦାତା ମହାଦେବଙ୍କୁ ବିକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ମହାସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା—ଏହିପରି ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) କହିଲେ।

Verse 21

चित्रसेनो नृपश्शंभुं प्रसाद्य दृढभक्तिमान् । समस्तनृपभीतिभ्योऽभयं प्रापातुलं च कम्

ଦୃଢ ଭକ୍ତିମାନ୍ ରାଜା ଚିତ୍ରସେନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ଅତୁଲ ଅଭୟ ପାଇଲେ।

Verse 22

श्रीकरो गोपिकासूनुर्नृपपूजाविलोकनात् । जातभक्तिर्महादेवे परमां सिद्धिमाप्तवान्

ଗୋପିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀକର ରାଜାଙ୍କ ପୂଜା ଦେଖି ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରି, ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 23

चित्राङ्गदो नृपसुतस्सीमन्तिन्याः पतिर्हरे । शिवानुग्रहतो मग्नो यमुनायां मृतो न हि

ହେ ହରି, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ସୀମନ୍ତିନୀଙ୍କ ପତି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ଯମୁନାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 24

स च तक्षालयं गत्वा तन्मैत्रीं प्राप्य सुव्रतः । आयातः स्वगृहं प्रीतो नानाधनसमन्वितः

ସେ ସୁବ୍ରତୀ ପୁରୁଷ ତକ୍ଷଶାଳାକୁ (ବଢ଼େଇଙ୍କ କାରଖାନାକୁ) ଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ମୈତ୍ରୀ ପାଇ; ନାନା ପ୍ରକାର ଧନସମ୍ପଦ ସହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 25

सीमंतिनी प्रिया तस्य सोमव्रतपरायणा । शिवानुग्रहतः कृष्ण लेभे सौभाग्यमुत्तमम्

ହେ କୃଷ୍ଣ, ତାହାର ପ୍ରିୟା ସୀମନ୍ତିନୀ ସୋମବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ; ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସେ ଉତ୍ତମ ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।

Verse 26

तत्प्रभावाद्व्रते तस्मिन्नेको द्विजसुतः पुरा । कश्चित्स्त्रीत्वं गतो लोभात्कृतदाराकृतिश्छलात्

ସେହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରୁ, ପୁରାତନକାଳରେ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଲୋଭବଶତଃ ସ୍ତ୍ରୀଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଭାର୍ଯ୍ୟାର ରୂପ ଧରି ଛଳ କଲା।

Verse 27

चंचुका पुंश्चली दुष्टा गोकर्णे द्विजतः पुरा । श्रुत्वा धर्मकथां शंभोर्भक्त्या प्राप परां गतिम्

ପୂର୍ବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଚଞ୍ଚୁକା ନାମକ ଦୁଷ୍ଟା ଓ ପୁଂଶ୍ଚଳୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଠାରୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଧର୍ମକଥା ଶୁଣି; ଭକ୍ତିରେ ପରମ ଗତି ପାଇଲା।

Verse 28

स्वस्त्र्यनुग्रहतः पापी बिंदुगो चंचुकापतिः । श्रुत्वा शिवपुराणं स सद्गतिं प्राप शांकरीम्

ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀର ଅନୁଗ୍ରହରୁ ପାପୀ ବିନ୍ଦୁଗ—ଚଞ୍ଚୁକାର ପତି—ଶିବପୁରାଣ ଶୁଣି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶୁଭ ସଦ୍ଗତି ପାଇଲା।

Verse 29

पिंगला गणिका ख्याता मदराह्वो द्विजाधमः । शैवमृषभमभ्यर्च्य लेभाते सद्गतिं च तौ

ପିଙ୍ଗଳା ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣିକା ଓ ମଦରାହ୍ୱ ନାମକ ଦ୍ୱିଜାଧମ—ଉଭୟେ ଶୈବ ବୃଷଭ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ସଦ୍ଗତି ପାଇଲେ।

Verse 30

महानन्दाभिधा कश्चिद्वेश्या शिवपदादृता । दृढात्पणात्सुप्रसाद्य शिवं लेभे च सद्गतिम्

ମହାନନ୍ଦା ନାମକ ଜଣେ ବେଶ୍ୟା ଶିବଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଲା। ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସଦ୍ଗତି ପାଇଲା।

Verse 31

कैकेयी द्विजबालाः च सादराह्वा शिवव्रता । परमं हि सुखं प्राप शिवेशव्रतधारणात्

କୈକେୟୀ, ଦ୍ୱିଜ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ସାଦରାହ୍ୱା—ଶିବବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଶିବେଶଙ୍କ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ପରମ ସୁଖ ପାଇଲେ।

Verse 32

विमर्षणश्च नृपतिश्शिवभक्तिं विधाय वै । गतिं लेभे परां कृष्ण शिवानुग्रहतः पुरा

ହେ କୃଷ୍ଣ, ବିମର୍ଷଣ ନାମକ ରାଜା ବିଧିପୂର୍ବକ ଶିବଭକ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁରାକାଳରେ ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ପରମ ଗତି ଲାଭ କଲେ।

Verse 33

दुर्जनश्च नृपः पापी बहुस्त्रीलंपटः खलः । शिवभक्त्या शिवं प्राप निर्लिप्तः सर्वकर्मसु

ଦୁର୍ଜନ ପାପୀ ରାଜା, ବହୁ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଲମ୍ପଟ ଖଳ ମଧ୍ୟ—ଶିବଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ପାଇଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହେଲା।

Verse 34

सस्त्रीकश्शबरो नाम्ना शंकरश्च शिवव्रती । चिताभस्मरतो भक्त्या लेभे तद्गतिमुत्तमाम्

ସ୍ତ୍ରୀସହିତ ‘ଶଂକର’ ନାମକ ଶବର ଶିବବ୍ରତୀ ଥିଲା; ଚିତାଭସ୍ମ ଲେପନ କରି ଭକ୍ତିରେ ସେ ଶିବଗତିରୂପ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କଲା।

Verse 35

सौमिनी नाम चाण्डाली संपूज्याज्ञानतो हि सा । लेभे शैवीं गतिं कृष्ण शंकरानुग्रहात्परात्

ସୌମିନୀ ନାମକ ଏକ ଚାଣ୍ଡାଳୀ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମଧ୍ୟ ଏକଥର ପୂଜା କଲା; ହେ କୃଷ୍ଣ, ପରମ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ସେ ଶୈବ ଗତି ପାଇଲା।

Verse 36

कौशिकश्च समाराध्य शंकरं लोक शंकरम् । ब्राह्मणोऽभूत्क्षत्रियश्च द्वितीय इव पद्मभूः

କୌଶିକ ଲୋକହିତକାରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଆରାଧନା କଲେ। ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ—ଦୁହେଁ ହେଲେ; ତେଜରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ମଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ପରି।

Verse 37

दुर्वासा मुनिशार्दूलश्शिवानुग्रहतः पुरा । तस्तार स्वमतं लोके शिवभक्तिं विमुक्तिदाम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ ଦୁର୍ବାସା ଶିବାନୁଗ୍ରହରେ ଲୋକେ ନିଜ ମତ ସ୍ଥାପନ କଲେ—ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ଶିବଭକ୍ତି।

Verse 39

शिवमभ्यर्च्य सद्भक्त्या विरंचिश्शैवसत्तमः । अभूत्सर्गकरः कृष्ण सर्वलोकपितामहः

ହେ କୃଷ୍ଣ! ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ। ତେଣୁ ସେ ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପିତାମହ ହେଲେ।

Verse 40

मार्कण्डेयो मुनिवरश्चिरंजीवी महाप्रभुः । शिवभक्तवरः श्रीमाञ्शिवानुग्रहतो हरे

ହେ ହରେ! ମୁନିବର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ଓ ମହାପ୍ରଭୁ ହେଲେ। ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଶିବାନୁଗ୍ରହରୁ (ଏହି ଫଳ) ପାଇଲେ।

Verse 41

देवेन्द्रो हि महाशैवस्त्रैलोक्यं बुभुजे पुरा । शिवानुग्रहतः कृष्ण सर्वदेवाधिपः प्रभुः

ପୂର୍ବେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ମହାଶୈବ ହୋଇ ତ୍ରିଲୋକ୍ୟକୁ ଭୋଗ କରିଥିଲେ; ହେ କୃଷ୍ଣ! ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅଧିପତି, ପ୍ରବଳ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ।

Verse 42

बलिपुत्रो महाशैवश्शिवानुग्रहतो वशी । बाणो बभूव ब्रह्माण्डनायकस्सकलेश्वरः

ବଳିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାଣ ମହାଶୈବ ଥିଲେ; ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ସେ ବଶୀ ଓ ପ୍ରବଳ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡନାୟକ ଏବଂ ସକଳେଶ୍ୱର ହେଲେ।

Verse 43

हरिश्शक्तिश्च सद्भक्त्या दधीचश्च महेश्वरः । शिवानुग्रहतोऽभूवंस्तथा रामो हि शांकरः

ସଦ୍ଭକ୍ତିରେ ହରି ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦଧୀଚି ମହେଶ୍ୱରସଦୃଶ ମହର୍ଷି ହେଲେ; ତଥା ରାମ ମଧ୍ୟ ଶାଙ୍କରଭକ୍ତ ହେଲେ—ଏ ସବୁ ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଲଭ୍ୟ।

Verse 44

कणादो भार्गवश्चैव गुरुर्गौतम एव च । शिवभक्त्या बभूवुस्ते महाप्रभव ईश्वरा

କଣାଦ, ଭାର୍ଗବ, ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଓ ଗୌତମ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିବଭକ୍ତିରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତେଜସ୍ୱୀ, ଈଶ୍ୱରସଦୃଶ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 45

शाकल्यश्शंसितात्मा च नववर्षशातान्यपि । भवमाराधयामास मनोयज्ञेन माधव

ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ଉଦାତ୍ତ ଆତ୍ମାବାନ୍ ଶାକଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନଅଶେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭବ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ; ମାଧବ ମନୋଯଜ୍ଞରେ—ମନକୁ ଆହୁତି କରି—ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

Verse 46

तुतोष भगवानाह ग्रंथकर्ता भविष्यसि । वत्साक्षय्या च ते कीर्तिस्त्रैलोक्ये प्रभविष्यति

ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ କହିଲେ—“ବତ୍ସ! ତୁମେ ଗ୍ରନ୍ଥକର୍ତ୍ତା ହେବ; ତୁମ କୀର୍ତ୍ତି ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ ତ୍ରିଲୋକରେ ବ୍ୟାପି ପ୍ରଭାବିତ ହେବ।”

Verse 47

अक्षयं च कुलं तेऽस्तु महर्षिभिरलंकृतम् । भविष्यसि ऋषिश्रेष्ठ सूत्रकर्ता ततस्ततः

ତୁମ କୁଳ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ ଏବଂ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହେଉ। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ କାଳେ କାଳେ ସୂତ୍ରକର୍ତ୍ତା ହେବ।

Verse 48

इत्येवं शंकरात्प्राप वरं मुनिवरस्स वै । त्रैलोक्ये विततश्चासीत्पूज्यश्च यदुनन्दन

ଏଭଳି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ବର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ହେ ଯଦୁନନ୍ଦନ! ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ତ୍ରିଲୋକରେ ବ୍ୟାପିଗଲା ଏବଂ ସେ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 49

सावर्णिरिति विख्यात ऋषिरासीत्कृते युगे । इह तेन तपस्तप्तं षष्टिवर्षशतानि च

କୃତଯୁଗରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଜଣେ ଋଷି ଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ ସେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 50

तमाह भगवान्रुद्रस्साक्षात्तुष्टोस्मि तेऽनघ । ग्रंथकृल्लोकविख्यातो भवितास्यजरामरः

ତେବେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—“ହେ ଅନଘ! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ଏକ ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥର କର୍ତ୍ତା ହେବ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ, ଏବଂ ଜରା-ମୃତ୍ୟୁରହିତ ହେବ।”

Verse 51

एवंविधो महादेवः पुण्यपूर्वतरैस्ततः । समर्च्चितश्शुभान्कामान्प्रददाति यथेप्सितान्

ଏପରି ମହାଦେବ, ଅତ୍ୟଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ ଭକ୍ତମାନେ ଯଥାବିଧି ସମର୍ଚ୍ଚନା କଲେ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଶୁଭ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 52

एकेनैव मुखेनाहं वक्तुं भगवतो गुणाः । ये संति तान्न शक्नोमि ह्यपि वर्षशतैरपि

ଗୋଟିଏ ମୁଖ ମାତ୍ରରେ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହିପାରେ ନାହିଁ; ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।