Lokapramāṇa–Grahamaṇḍala–Dhruvaloka-vyavasthā (Cosmic Measures and the Arrangement of the Heavenly Spheres)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । रविचन्द्रमसोर्यावन्मयूखा भासयंति हि । तावत्प्रमाणा पृथिवी भूलोकस्स तु गीयते

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କିରଣ ଯେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ସେତେ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀର ପରିମାଣ; ସେଇ ଅଞ୍ଚଳ ‘ଭୂଲୋକ’ ବୋଲି ଗୀତ।

Verse 2

भूमेर्योजनलक्षे तु संस्थितं रविमण्डलम् । योजनानां सहस्राणि सदैव परिसंख्यया

ପୃଥିବୀଠାରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରେ ରବିମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥିତ; ତାହାର ବିସ୍ତାର ସଦା ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 3

शशिनस्तु प्रमाणाय जगतः परिचक्षते । रवेरूर्ध्वं शशी तस्थौ लक्षयोजनसंख्यया

ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଜଗତ୍‌କ୍ରମ ମାପିବାର ପ୍ରମାଣ ବୋଲି କହନ୍ତି; ରବିଠାରୁ ଉପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଗଣନାରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଉକ୍ତ।

Verse 4

ग्रहाणां मण्डलं कृत्स्नं शशेरुपरि संस्थितम् । सनक्षत्रं सहस्राणि दशैव परितोपरि

ଚନ୍ଦ୍ରର ଉପରେ ସମଗ୍ର ଗ୍ରହମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥିତ; ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ସବୁଦିଗରେ ଦଶ ସହସ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରସମୂହ ବିରାଜିତ।

Verse 5

बुधस्तस्मादथो काव्यस्तस्माद्भौमस्य मण्डलम् । बृहस्पतिस्तदूर्ध्वं तु तस्योपरि शनैश्चरः

ବୁଧର ଉପରେ ଶୁକ୍ର; ଶୁକ୍ରର ଉପରେ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ମଣ୍ଡଳ। ତାହାର ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି, ଏବଂ ବୃହସ୍ପତିର ଉପରେ ଶନୈଶ୍ଚର ସ୍ଥିତ।

Verse 6

सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षेणैकेन संस्थितम् । ऋषिभ्य तु सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवः स्थितः

ସେହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରେ ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଳ ଅବସ୍ଥିତ। ଋଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଧ୍ରୁବ ଜଗତ୍‌ଧୁରି ପରି ଅଚଳ ରହେ।

Verse 7

मेढीभूतस्स यस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः । भूर्भुवःस्वरिति ज्ञेयं भुव ऊर्ध्वं ध्रुवादवाक्

ସେହି ଜ୍ୟୋତିଚକ୍ରର ମେଢୀ (ଧୁରିସ୍ତମ୍ଭ) ହୋଇଥିବା ଯେ, ସେଇ ଧ୍ରୁବ ତାହାର ସ୍ଥିର କେନ୍ଦ୍ର। ଏହାକୁ ଭୂଃ-ଭୁବଃ-ସ୍ୱଃ ତ୍ରିଲୋକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଭୁବର୍ଲୋକ ଧ୍ରୁବର ତଳେ ମଧ୍ୟ ଓ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

Verse 8

एकयोजनकोटिस्तु यत्र ते कल्पवासिनः । ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकस्सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

ଯେଉଁଠାରେ ଏକ କୋଟି ଯୋଜନ ପରିମାଣର ବିସ୍ତାର, ସେଠାରେ କଳ୍ପପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ରହନ୍ତି। ଧ୍ରୁବର ଉପରେ ମହର୍ଲୋକ; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 9

सनकश्च सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः । कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पंचशिखस्तथा

ସନକ, ସନନ୍ଦନ, ତୃତୀୟ ସନତ୍କୁମାର ଓ ସନାତନ; କପିଲ ଓ ଆସୁରି; ଏବଂ ଭୋଢୁ ଓ ପଞ୍ଚଶିଖ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଉପଦେଶରେ ସ୍ମରଣୀୟ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି।

Verse 10

उपरिष्टात्ततश्शुक्रो द्विलक्षाभ्यंतरे स्थितः । द्विलक्षयोजनं तस्मादधः सोमसुतः स्मृतः

ତାହାର ଉପରେ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନର ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ର ଅବସ୍ଥିତ। ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ତଳେ ସୋମପୁତ୍ର ବୁଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 11

द्विलक्षयोजनं तस्मादूर्ध्वं भौमस्स्थितो मुने । द्विलक्षयोजनं तस्मादूर्ध्वं जीवः स्थितो गुरु

ହେ ମୁନି, ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଅବସ୍ଥିତ। ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ଗୁରୁ ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି) ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 12

द्विलक्षयोजनं जीवादूर्ध्वं सौरिर्व्यवस्थितः । एते सप्तग्रहाः प्रोक्तास्स्वस्वराशिव्यवस्थिता

ଜୀବ (ବୃହସ୍ପତି) ଠାରୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଉପରେ ସୌରି (ଶନି) ସୁସ୍ଥିତ। ଏମାନେ ସପ୍ତଗ୍ରହ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ରାଶିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 13

रुद्रलक्षैर्योजनतस्सप्तोर्ध्वमृषयः स्थिताः । विश्वलक्षैर्योजनतो ध्रुवस्थितिरुदाहृता

ରୁଦ୍ରଲକ୍ଷ (ଏକ ଲକ୍ଷ) ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଅବସ୍ଥିତ। ଏବଂ ବିଶ୍ୱଲକ୍ଷ (ଦଶ ଲକ୍ଷ) ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଧ୍ରୁବର ସ୍ଥିତି ଘୋଷିତ।

Verse 14

चतुर्गुणोत्तरे चार्द्धे जनलोकात्तपः स्मृतम् । वैराजा यत्र देवा वै स्थिता दाहविवर्जिताः

ଜନଲୋକଠାରୁ ଚାରିଗୁଣ ଉଚ୍ଚ ଉପର ଅର୍ଧଭାଗରେ ତପୋଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ବୈରାଜ ନାମକ ଦେବମାନେ ଦାହ-ତାପର କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଥିତ।

Verse 15

षड्गुणेन तपोलोकात्सत्यलोको व्यवस्थितः । ब्रह्मलोकः स विज्ञेयो वसंत्यमलचेतसः

ତପୋଲୋକଠାରୁ ଷଡ୍ଗୁଣ ଉତ୍କର୍ଷରେ ସତ୍ୟଲୋକ ସ୍ଥିତ। ସେହି ଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ନିର୍ମଳ-ଚିତ୍ତ ଜନ ବସନ୍ତି।

Verse 16

सत्यधर्मरताश्चैव ज्ञानिनो ब्रह्मचारिणः । यद्गामिनोऽथ भूलोकान्निवसंति हि मानवाः

ଭୂଲୋକରେ ସେହି ମାନବମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ରତ—ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ—ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଜୀବନ ତାହିଁ (ଉଚ୍ଚ) ପଥ-ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅନୁସରେ।

Verse 17

भुवर्लोके तु संसिद्धा मुनयो देवरूपिणः । स्वर्गलोके सुरादित्या मरुतो वसवोऽश्विनौ

ଭୁବର୍ଲୋକରେ ଦେବରୂପୀ ସଂସିଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ବସନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଦେବଗଣ—ଆଦିତ୍ୟ, ମରୁତ, ବସୁ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—ବସନ୍ତି।

Verse 18

विश्वेदेवास्तथा रुद्रास्साध्या नागाः खगादयः । नवग्रहास्ततस्तत्र ऋषयो वीतकल्मषाः

ସେଠାରେ ବିଶ୍ୱେଦେବ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ନାଗ, ଖଗାଦି ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ନବଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ କଲ୍ମଷମୁକ୍ତ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां लोकवर्णनंनामैकोनविंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ପଞ୍ଚମ ଭାଗ—ଉମାସଂହିତା—ରେ “ଲୋକବର୍ଣ୍ଣନ” ନାମକ ଉଣବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 20

दधिवृक्षफलं यद्वद्वृत्तिश्चोर्ध्वमधस्तथा । एतदंडकटाहेन सर्वतो वै समावृतम्

ଦଧିବୃକ୍ଷର ଫଳ ଯେପରି ଗୋଳ ଓ ତାହାର ବକ୍ରତା ଉପର-ତଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ସେପରି ଏହି (ଲୋକବ୍ୟବସ୍ଥା) ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କଟାହସଦୃଶ ଆବରଣଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରାଯାଇଛି।

Verse 21

दशगुणेन पयसा सर्वतस्तत्समावृतम् । वह्निना वायुना चापि नभसा तमसा तथा

ସେ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ବିସ୍ତାର) ଦଶଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ଜଳଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗରୁ ଆବୃତ ଥିଲା; ଏବଂ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ନଭ (ଆକାଶ) ଓ ତମସ୍ (ଅନ୍ଧକାର) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଢାକା ଥିଲା।

Verse 22

भूतादिनापि महता दिग्गुणोत्तरवेष्टितः । महांतं च समावृत्य प्रधानं पुरुषः स्थितः

ଭୂତାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଦିଗ୍‌ଗୁଣର ଉଚ୍ଚତର ଆବରଣରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ପୁରୁଷ ମହତ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି, ପ୍ରଧାନ (ଆଦିପ୍ରକୃତି) ଉପରେ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 23

अनंतस्य न तस्यास्ति संख्यापि परमात्मनः । तेनानंत इति ख्यातः प्रमाणं नास्ति वै यतः

ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କର କୌଣସି ସଂଖ୍ୟା ନାହିଁ, କୌଣସି ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ‘ଅନନ୍ତ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ; କାରଣ ତାଙ୍କୁ ମାପିବା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ।

Verse 24

हेतुभूतस्समस्तस्य प्रकृतिस्सा परा मुने । अंडानां तु सहस्राणां सहस्राण्ययुतानि च

ହେ ମୁନେ, ସେହି ପରା ପ୍ରକୃତି ସମସ୍ତର କାରଣଭୂତା। ତାହାଠାରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଅଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ହଜାର ଉପରେ ହଜାର, ଏବଂ ଦଶହଜାର ମଧ୍ୟ।

Verse 25

ईदृशानां प्रभूतानि तस्मादव्यक्तजन्मनः । दारुण्यग्निस्तिले तैलं पयस्सु च यथा घृतम्

ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମବାନ ସେଇ ପରମତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରକଟ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି, ତିଳରେ ତେଲ ଓ ଦୁଧରେ ଘିଅ ଗୁପ୍ତ ଥାଏ।

Verse 26

तथासौ परमात्मा वै सर्वं व्याप्यात्मवेदनः । आदिबीजात्प्रसुवते ततस्तेभ्यः परेण्डजाः

ଏହିପରି ସେ ପରମାତ୍ମା—ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ଚେତନାସ୍ୱରୂପ—ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ଆଦିବୀଜରୁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି; ତାହାଠାରୁ ପରେ ଉଚ୍ଚ ଅଣ୍ଡଜ ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମେ।

Verse 27

तेभ्यः पुत्रास्तथान्येषां बीजान्यन्यानि वै ततः । महदादयो विशेषांतास्तद्भवंति सुरादयः

ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବୀଜ-ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେହି ମୂଳରୁ ମହତ୍ ଆଦିରୁ ବିଶେଷାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିକାର, ଏବଂ ଦେବଗଣ ଆଦି ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 28

बीजाद्वृक्षप्ररोहेण यथा नापचयस्तरोः । सूर्य्यकांतमणेः सूर्य्याद्यद्वद्वह्निः प्रजायते

ଯେପରି ବୀଜରୁ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବିଲେ ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷର କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେପରି ସୂର୍ୟକାନ୍ତ ମଣିରୁ ସୂର୍ୟକିରଣଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମେ; ସେପରି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଯେ ପ୍ରକଟିକରଣ ହୁଏ, ତାହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ କିଛିମାତ୍ରେ ହ୍ରାସ କରେ ନାହିଁ।

Verse 29

तद्वत्संजायते सृष्टिः शिवस्तत्रः न कामयेत् । शिवशक्तिसमायोगे देवाद्याः प्रभवंति हि

ସେହିପରି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମେ; ଶିବ ଏକାକୀ ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଶିବ-ଶକ୍ତିର ସମ୍ୟୋଗରୁ ହିଁ ଦେବାଦି ସମସ୍ତ ସତ୍ତା ସତ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 30

तथा स्वकर्मणैकेन प्ररोहमुपयांति वै । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्राश्च स शिवः परिगीयते

ସେହିପରି, ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଗଣ; ସେଇ ଶିବ ବୋଲି ପରିଗୀତ।

Verse 31

तस्मादुद्धरते सर्वं यस्मिंश्च लयमेष्यति । कर्ता क्रियाणां सर्वासां स शिवः परिगीयते

ଏହିହେତୁ ଯାହାଠାରୁ ସବୁକିଛି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାରେ ଶେଷେ ଲୟ ପାଏ। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସେଇ ଶିବ ପରିଗୀତ।

Verse 32

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ छिंधि मे संशयं महत् । सन्ति लोका हि ब्रह्मांडादुपरिष्टान्न वा मुने

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସନତ୍କୁମାର, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ମୋର ମହାସନ୍ଦେହ କାଟିଦିଅ। ହେ ମୁନି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡର ଉପରେ ଲୋକ ଅଛି କି ନାହିଁ?

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मांडादुपरिष्टाच्च संति लोका मुनीश्वर । ताञ्छृणु त्वं विशेषेण वच्मि तेऽहं समागतः

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକ ଅଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷରେ ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।

Verse 34

विधिलोकात्परो लोको वैकुंठ इति विश्रुतः । विराजते महादीप्त्या यत्र विष्णुः प्रतिष्ठितः

ବିଧିଲୋକ (ବ୍ରହ୍ମଲୋକ)ର ପରେ ‘ବୈକୁଣ୍ଠ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଲୋକ ଅଛି। ସେ ମହାଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 35

तस्योपरिष्टात्कौमारो लोको हि परमाद्भुतः । सेनानीः शंभुतनयो राजते यत्र सुप्रभः

ତାହାର ଉପରେ କୌମାର ଲୋକ ଅଛି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ। ସେଠାରେ ଦେବସେନାର ସେନାନୀ, ଶମ୍ଭୁତନୟ ସ୍କନ୍ଦ, ସୁପ୍ରଭାରେ ରାଜିଥାନ୍ତି।

Verse 36

ततः परमुमालोको महादिव्यो विरा जते । यत्र शक्तिर्विभात्येका त्रिदेवजननी शिवा

ତାପରେ ପରମ ଉମାଲୋକ ମହାଦିବ୍ୟ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଶକ୍ତି ହିଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ତ୍ରିଦେବଜନନୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଶିବା।

Verse 37

परात्परा हि प्रकृती रजस्सत्त्वतमोमयी । निर्गुणा च स्वयं देवी निर्विकारा शिवात्मिका

ପ୍ରକୃତି ନିଶ୍ଚୟ ପରାତ୍ପରା, ରଜଃ-ସତ୍ତ୍ୱ-ତମୋମୟୀ; ତଥାପି ସେଇ ଦେବୀ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ନିର୍ଗୁଣା, ନିର୍ବିକାରା ଏବଂ ଶିବାତ୍ମିକା।

Verse 38

तस्योपरिष्टाद्विज्ञेयश्शिवलोकस्सनातनः । अविनाशी महादिव्यो महाशोभान्वितस्सदा

ତାହାର ଉପରେ ସନାତନ ଶିବଲୋକ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ସେ ଅବିନାଶୀ, ମହାଦିବ୍ୟ ଏବଂ ସଦା ମହାଶୋଭାରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 39

विराजते परं ब्रह्म यत्र शंभुर्महेश्वरः । त्रिदेवजनकस्वामी सर्वेषां त्रिगुणात्परः

ଯେଉଁଠି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜେ—ସେଠି ଶମ୍ଭୁ ମହେଶ୍ୱର। ସେ ତ୍ରିଦେବଙ୍କ ଜନକ-ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ।

Verse 40

तत ऊर्ध्वं न लोकाश्च गोलोकस्तत्समीपतः । गोमातरस्सुशीलाख्यास्तत्र संति शिवप्रिया

ତାହାର ଉପରେ ଆଉ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ; ତାହାର ସମୀପରେ ଗୋଲୋକ ଅଛି। ସେଠାରେ ‘ସୁଶୀଳା’ ନାମକ ଗୋମାତାମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେମାନେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 41

तत्पालः कृष्णनामा हि राजते शंकराज्ञया । प्रतिष्ठितश्शिवेनैव शक्त्या स्वच्छन्दचारिणा

ତାହାର ପାଳକ ‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଶିବ ନିଜେ ନିଜ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦଚାରିଣୀ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 42

शिवलोकोऽद्भुतो व्यास निराधारो मनोहरः । अतिनिर्वचनीयश्च नानावस्तुविराजितः

ହେ ବ୍ୟାସ! ଶିବଲୋକ ଅଦ୍ଭୁତ—ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ, ନିରାଧାର ଓ ପରମ ମନୋହର। ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ; ନାନା ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 43

शिवस्तु तदधिष्ठाता सर्वदेवशिरोमणिः । विष्णुब्रह्महरैस्सेव्यः परमात्मा निरञ्जनः

ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଶିବ ହିଁ—ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଶିରୋମଣି। ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଯାହାଙ୍କୁ ସେବା-ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ସେ ନିରଞ୍ଜନ ପରମାତ୍ମା।

Verse 44

इति ते कथिता तात सर्वब्रह्मांडसंस्थितिः । तदूर्ध्वं लोकसंस्थानं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ହେ ତାତ! ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କହିଦେଲି। ଏବେ ତାହାର ଉପର ଲୋକମାନଙ୍କ ସଂସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ—ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?